<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":1,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=1"}>>>
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
НАЦРТ ПЛАН
J ty
‘Prichlaue То. едно
ОД еур.
/
vie „Дрво наговичкНЕ eS
pxorpiiy
Aviva
2 axe
Bina
провиштит „7
oGrargeoust гптетбијќно Бу
pV ee 7
И алиџа
pci,
Брвеница.
пеКнеВо.
Ќликво. &
Zebu xuca
oy A
+Mapyn bon
Retiua
MOTI sant i
чрадди.
Sy 1
жи. Ву och
Ae ucdpuy_ "ваѓрдвонци, HORA,
Преспанс
ка“.
< трецјави
езеро “gaan NS
е е. ! 2.8
а
ye
ИЗРАБОТУВАЧ HA ПЛАНОТ
Република Северна Македонија
Агенција за планирање
на просторот
НОСИТЕЛ НА ИЗРАБОТКАТА НАРАЧАТЕЛ НА ПЛАНОТ
Република Северна Македонија Република Северна Македонија
Министерство за животна средина
Влада на Република Северна Македонија
и просторно планирање
АВГУСТ 2026
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":1}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":2,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=2"}>>>
ПРОСТОРЕН ПЛАН НА
РЕПУБЛИКА СЕВЕРНА МАКЕДОНИЈА
- НАЦРТ ПЛАН-
август, 2026 година
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":2}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":3,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=3"}>>>
Нарачател на Планот:





Носител на изработката:



                                                    Министер:

                                                 Муамет Хоџа





Изработувач на Планот:



                                                     Директор:

                                                 Александар Гелевски
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":3}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":4,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=4"}>>>
Работна група за изработка и донесување на Просторен план на Република Северна
Македонија:

Неби Реџепи    - Раководител на Сектор за просторно планирање        – МЖСПП   -
претседавач

Душица Трпчевска -Анѓелковиќ  - Раководител на Сектор за просторно планирање    –
АПП - копретседавач

Дајана Марковс ка Ристеска   – помошник раководител на Сектор за просторно
планирање - МЖСПП

Соња Фурнаџиска   – раководител на Одделение за спроведување на просторни
планови - МЖСПП

Дејан Гаџовски   - раководител на Одделение за планови и просторна политика      –
МЖСПП

Лидија Трпеноска Симоновиќ – Советник и координатор  - АПП

Соња Георгиева Депинова – Помошник раководител на сектор за ИТ и инфраструктура
- АПП

Весна Мирчевска Димишковска     - Раководител на Одделение за спроведување на
просторни планови  - АПП

Јулијана Ставревски  - Раководител на Сектор за урбанистичко планирање   - АПП

Кристина Николовска  - Планер со посебни овластувања за просторно планирање  - АПП

Христина Апостолова  - Планер со посебни овластувања за просторно планирање   - АПП

Дарија Двојаковска  - Планер соработник за просторно планирање  - АПП

Зарије Абази – Помлад соработник за стратегиска оцена на влијанието врз животната
средина - МЖСПП

Елизабета Панговска   - Државен советник за поддршка на инвестиции      - Владата на
Република Северна Македонија

МИНИСТЕРСТВО ЗА ЖИВОТНА СРЕДИНА И ПРОСТОРНО ПЛАНИРАЊЕ

Координатор:

м-р Неби Реџепи, дипломиран геодетски инженер

АГЕНЦИЈА ЗА ПЛАНИРАЊЕ НА ПРОСТОРОТ

Стручен тим за изработка на нацрт Просторен план на РСМ:

Раководител на тимот:
доц. д-р Душица Трпчевска  - Анѓелковиќ, дипломиран инженер архитект

Асистент на раководителот на тимот:
м-р Весна Мирчевска Димишковска,  дипломиран инженер по заштита на животната средина

Помошник асистент на раководителот на тимот:
м-р Кристина Николовска, дипломиран инженер архитект
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":4}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":5,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=5"}>>>
Членови на тимот:

доц. д-р Душица Трпчевска  - Анѓелковиќ, д.и.а.

м-р Весна Мирчевска Димишковска, д.и.з.ж.с.

д-р Христина Апостолова , д.и.з.ж.с.

д-р Маја Доновски Лукаревска, д.и.а.

м-р Кристина Николовска,  д.и.а.

м-р Јулијана Ставревски, д.и.а.

м-р Мелита Јанческа, д.е.и.

м-р Андријана Андреева, д.и.а.

м-р Иван Арсовски, д.и.а.

м-р Дарија Двојаковска, д.и.а

Ана Лукиќ Коробар, д.и.а.

Срѓан Дурлевиќ, д.ш.и.

Билјана Гуческа, д.и.а.

м-р Соња Георгиева Депинова, д.г.и. – надворешен соработник
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":5}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":6,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=6"}>>>
Експертски елаборати



  1. Природни карактеристики

 Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, Природно -математички факултет

 Координатор: проф. д-р Ивица Милевски

 2. Земјоделство и земјоделско земјиште

 Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, Факултет за земјоделски науки храна

 Координатор: проф. д-р Драган Ѓошевски

 3. Шуми и шумско земјиште

 Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, Факултет за шумарски науки, пејзажна
    архитектура и екоинженеринг „ХАНС ЕМ”

 Координатор: проф. д-р Македонка Стојановска

 4. Геоинформатичка платформа, структурa, анализа и поддршка

 ГДи ДООЕЛ Скопје и ИАУС  – Институт за архитектура и урбанизам на Србија

 Координатор: Никола Гаџовски  , дипл.маш.инж

 5. Климатски промени

 Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, Природно математички факултет

 Координатор: проф. д -р Ивица Милевски

 6. Заштита на природата

 ДПК ФАРМАХЕМ ДООЕЛ, Скопје

 Координатор: Марјана Шушлевска

 7. Демографија

 Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, Природно-математички факултет

 Координатор: проф. д -р Мирјанка Маџевиќ

 8. Туризам

 ДТПУ 24 ИНГ ДООЕЛ увоз  -извоз, Битола

 Координатор: д -р Сашо Коруновски

 9. Економија

 Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, Економски факултет

 Координатор: проф. д -р Пеце Неданоски

10. Управување со води

 Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, Градежен факултет

 Координатор: проф. д -р Петко Пеливановски

11.Водостопанството и хидротехничката инфраструктура

 Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, Градежен факултет

 Координатор: вонр. проф. д-р Стевчо Митовски

12. Урбан развој

 ГДи ДООЕЛ Скопје и ИАУС  – Институт за архитектура и урбанизам на Србија

 Координатор: Никола Гаџовски, дипл.маш.инж
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":6}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":7,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=7"}>>>
13. Сообраќај и сообраќајна инфраструктура

 Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, Градежен факултет

 Координатор: проф. д -р Зоран Кракутовски

14. Природни и техничко -технолошки непогоди

 Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, Градежен факултет

 Координатор: проф. д -р Елена Думова -Јовановска

15. Животна средина

 Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, Природно -математички факултет

 Координатор: проф. д -р Славчо Христовски

16. Управување со отпад

 Државен универзитет „Гоце Делчев”, Штип

 Координатор: проф. д -р Соња Лепиткова

 17. Минерални суровини

 Државен универзитет „Гоце Делчев”, Штип

 Координатор: проф. д -р Ѓорги Димов

18. Енергетика и енергетска инфраструктура

 Универзитет „Св. Кирил и Методиј“     во Скопје, Факултет за електротехника и
    информациски технологии

 Координатор: проф. д -р Крсте Најденкоски

19. Телекомуникации и телекомуникациска инфраструктура

 Универзитет „Св.  Кирил и Методиј“   во Скопје, Факултет за електротехника и
    информациски технологии

 Координатор: проф. д -р. Марко Порјазоски

20. Заштитно-конзерваторски основи

 Национален конзерваторски центар -Скопје

 Координатор: м-р Цветанка Хаџи -Пецова

 Раководител: м-р Снежана Герасимова Матеска
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":7}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":8,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=8"}>>>
Содржина на Нацрт планот

    1.  ПОЈДОВНИ ОСНОВИ    ......................................................................................................................................1

   1.1.  Методолошки пристап  ................................................................................................................................... 1

   1.2.  Законска и институционална рамка  ........................................................................................................2

   1.3.  Осврт на просторното планирање во Република Северна Македонија     ...............................2

   1.4.  Геостратешка поставеност на Државата    ..............................................................................................3

   1.5.  Влијанија на глобалните трендови  ..........................................................................................................4

   1.6.  Визија и приоритети за просторен развој   ............................................................................................8

   1.7.  Просторен опфат, цели и задачи на Просторниот план    ...............................................................8

    2.  ОСВРТ НА РЕАЛИЗАЦИЈА НА ПРОСТОРНИОТ ПЛАН НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА
 (2002 -2020)  .....................................................................................................................................................................10

   2.1.  Земјоделско земјиште ................................................................................................................................. 10

   2.2.  Шуми и шумско земјиште ...........................................................................................................................12

         2.2.1.  Ловство  ................................................................................................................................................13

         2.2.2.  Ерозија и опустинување  ..............................................................................................................13

   2.3.  Минерални ресурси .......................................................................................................................................13

   2.4.  Демографски развој  ......................................................................................................................................14

   2.5.  Урбанизација и мрежа на населби  .........................................................................................................15

         2.5.1.  Просторен развој и користење на земјиштето   ................................................................. 15

         2.5.2.   Домување............................................................................................................................................16

         2.5.3.  Јавни функции  .................................................................................................................................. 17

   2.6.  Економски развој ............................................................................................................................................19

   2.7.  Туризам ...............................................................................................................................................................20

   2.8.  Сообраќај и сообраќајна инфраструктура   .........................................................................................21

   2.9.  Управување со води, водостопанство и хидротехничка инфраструктура      .......................22

         2.9.1.  Управување со водите  .................................................................................................................22

         2.9.2.  Водостопанство и хидротехничка инфраструктура     .....................................................23

  2.10. Енергетика и енергетска инфраструктура     .......................................................................................24

  2.11. Телекомуникации ..........................................................................................................................................26

  2.12. Геоинформатичка платформа, структура, анализа и поддршка за ППРСМ       ...................27

  2.13. Животна средина ...........................................................................................................................................27

  2.14. Природно наследство  ................................................................................................................................. 29

  2.15. Културно наследство  ...................................................................................................................................30

  2.16. Природни непогоди и техничко -технолошки хаварии  ...............................................................32
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":8}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":9,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=9"}>>>
        2.16.1. Природни непогоди ......................................................................................................................32

        2.16.2. Техничко -технолошки хаварии  ...............................................................................................33

        2.16.3. Воени разу рнувања ......................................................................................................................33

  2.17. Намена и користење на земјиштето   ....................................................................................................34

   3.  СОСТОЈБА  ..........................................................................................................................................................36

  3.1.  Природна сфера  ............................................................................................................................................36

        3.1.1.  Природни карактеристики, ресурси и вредности   ..........................................................36

        3.1.2.  Земјоделство и земјоделско земјиште  ................................................................................40

        3.1.3. Шуми и шумско земјиште  ..........................................................................................................47

        3.1.4.  Минерални ресурси .......................................................................................................................51

  3.2.  Антропогена сфера   .......................................................................................................................................57

        3.2.1.  Демографија  .....................................................................................................................................57

        3.2.2.  Населби и урбан развој  ...............................................................................................................63

        3.2.3.  Домување и јавни функции  .......................................................................................................71

  3.3.  Економски развој ............................................................................................................................................81

        3.3.1.  Просторно -економски карактеристики  ...............................................................................81

  3.4.  Туризам ...............................................................................................................................................................86

  3.5.  Инфраструктурни системи   .......................................................................................................................90

        3.5.1.  Сообраќај и сообраќајна инфраструктура    ........................................................................90

        3.5.2.  Управување со води, водостопанство и хидротехничка инфраструктура      .......96

        3.5.3.  Енергетика и енергетска инфраструктура    .....................................................................100

        3.5.4.  Телекомуникации и телекомуникациска инфраструктура    .....................................105

        3.5.5.  Геоинформатичка платформа, структура, анализа и поддршка за ППРСМ      ..109

  3.6.  Заштита на просторот   ................................................................................................................................111

        3.6.1.  Животна средина  ..........................................................................................................................111

        3.6.2.  Климатски промени  .....................................................................................................................116

        3.6.3.  Заштита на природата  ...............................................................................................................122

        3.6.4.  Културно наследство   .................................................................................................................128

        3.6.5.  Природни непогоди , техничко -технолошки хаварии и воени разурнувања  . 133

  3.7.  Биланс на постојната намена на земјиштето   ................................................................................146

   4.  УСЛОВИ, МОЖНОСТИ, ОГРАНИЧУВАЊА, ПЕРСПЕКТИВИ НА КОРИСТЕЊЕ НА
ПРОСТОРОТ  ...................................................................................................................................................................149

   5.  ЦЕЛИ И ПРИОРИТЕТИ     .............................................................................................................................166

  5.1.  Природни карактеристики  ......................................................................................................................166
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":9}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":10,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=10"}>>>
5.2.  Земјоделство и земјоделско земјиште  .............................................................................................166

5.3.  Шуми и шумско земјиште, ловство  .....................................................................................................167

5.4.  Минерални ресурси ....................................................................................................................................167

5.5.  Демографија  ..................................................................................................................................................168

5.6.  Урбан развој ...................................................................................................................................................168

       5.6.1.   Домување.........................................................................................................................................169

       5.6.2.  Јавни функции  ...............................................................................................................................169

5.7.  Економски развој .........................................................................................................................................170

5.8.  Туризам .............................................................................................................................................................170

5.9.  Сообраќај и сообраќајна инфраструктура   .......................................................................................171

5.10. Управување со води, водостопанство и хидротехничка инфраструктура      ......................171

      5.10.1. Управување со водите  ................................................................................................................171

      5.10.2. Водостопанство и хидротехничка инфраструктура     ...................................................172

5.11. Енергетика  ......................................................................................................................................................172

5.12. Телекомуникации ........................................................................................................................................172

5.13. Геоинформатичка платформа, структура, анализа и поддршка за ППРСМ       ..................173

5.14. Животна средина ..........................................................................................................................................173

5.15. Климатски промени .....................................................................................................................................173

5.16. Заштита на природата  ...............................................................................................................................174

5.17. Културно наследство  ................................................................................................................................. 174

5.18. Природни непогоди , техничко -технолошки хаварии и воени разурнувања .................174

      5.18.1. Природни непогоди и техничко -технолошки хаварии  .............................................174

      5.18.2. Воени разурнувања  ....................................................................................................................175

5.19. Развојни приоритети .................................................................................................................................. 175

  6.  РAЗВОЈНА СТРАТЕГИЈА     ...........................................................................................................................177

6.1.  Природна сфера  ...........................................................................................................................................177

       6.1.1.  Земјоделство и земјоделско земјиште  ...............................................................................177

       6.1.2. Шуми и шумско земјиште  ........................................................................................................182

       6.1.3.  Користење на минерални ресурси  ......................................................................................186

6.2.  Антропогена сфера   .....................................................................................................................................191

       6.2.1.  Демографија  ...................................................................................................................................191

       6.2.2.  Населби и урбан развој  .............................................................................................................198

       6.2.3.  Домување и јавни функции  ...................................................................................................208

6.3.  Економски развој .........................................................................................................................................216
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":10}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":11,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=11"}>>>
       6.3.1.  Регионален развој  - потенцијали за економски развој  .............................................216

       6.3.2.  Економски индикатори  .............................................................................................................219

       6.3.3.  Технолошко индустриски развојни зони (ТИРЗ)    ..........................................................222

6.4.  Туризам .............................................................................................................................................................223

6.5.  Инфраструктурни системи   ....................................................................................................................228

       6.5.1.  Сообраќај и сообраќајна инфраструктура    .....................................................................228

       6.5.2.  Управување со води, водостопанство и хидротехничка инфраструктура      .....234

       6.5.3.  Енергетика и енергетска инфраструктура    .....................................................................250

       6.5.4.  Телекомуникации и телекомуникациска инфраструктура    ....................................260

       6.5.5.  Геоинформатичка платформа, структура, анализа и поддршка за ППРСМ      ..261

6.6.  Заштита на просторот   ..............................................................................................................................263

       6.6.1.  Животна средина  ........................................................................................................................263

       6.6.2.  Климатски промени  ...................................................................................................................269

       6.6.3.  Заштита на природата  ...............................................................................................................275

       6.6.4.  Културно наследство   ................................................................................................................284

       6.6.5.  Природни непогоди , техничко -технолошки хаварии и воени разурнувања  .287

6.7.  Биланс на намена на земјиштето   .......................................................................................................299

  7.  ИМПЛЕМЕНТАЦИЈА    ................................................................................................................................. 303

7.1.  Интереси, компетенции и одговорности во просторот   ...........................................................303

       7.1.1.  Инструменти и механизми за спроведување на Просторниот план    .................304

7.2.  Одредби за спроведување на планот   ...............................................................................................307

       7.2.1.  Земјоделство и земјоделско земјиште  ..............................................................................307

       7.2.2. Шуми и шумско земјиште  .......................................................................................................308

       7.2.3.  Минерални ресурси ...................................................................................................................308

       7.2.4.  Демографија  ................................................................................................................................. 308

       7.2.5.  Урбан развој ...................................................................................................................................309

       7.2.6.  Економски развој  ..........................................................................................................................311

       7.2.7.  Туризам ..............................................................................................................................................311

       7.2.8.  Сообраќај и сообраќајна инфраструктура    ......................................................................312

       7.2.9.  Управување со води, водостопанство и хидротехничка инфраструктура      .....312

      7.2.10. Енергетика и енергетска инфраструктура    ......................................................................314

      7.2.11. Телекомуникации и телекомуникациска инфраструктура    .....................................314

      7.2.12. Животна средина  .........................................................................................................................314

      7.2.13. Климатски промени  ....................................................................................................................315
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":11}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":12,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=12"}>>>
      7.2.14. Заштита на природата  ...............................................................................................................316

      7.2.15. Културно наследство   .................................................................................................................316

      7.2.16. Природни непогоди , техничко -технолошки хаварии и воени разурнувања ..317

7.3.  ПЛАН НА АКЦИИ И ИНДИКАТОРИ ЗА СЛЕДЕЊЕ НА РЕАЛИЗАЦИЈА НА
 ПЛАНСКИТЕ РЕШЕНИЈА      .................................................................................................................................. 320

       7.3.1.  План на акции со етапи на реализација   ..........................................................................320

       7.3.2.  ИНДИКАТОРИ ЗА СЛЕДЕЊЕ НА ПЛАНСКИ РЕШЕНИЈА           .......................................343

7.4.  Препораки, принципи и трендови од меѓународната пракса   ...............................................365

 Список на кратенки  ..............................................................................................................................................373

 Листа на карти ........................................................................................................................................................378

 Листа на слики ........................................................................................................................................................379

 Листа на гра фици .................................................................................................................................................381

 Листа на табели  ....................................................................................................................................................382
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":12}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":13,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=13"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


   1.ПОЈДОВНИ ОСНОВИ


       Просторниот план е основен и највисок стратешки документ во планирањето на
 просторот и претставува национална стратегија за просторен развој, која дава насоки за
 организација, користење, заштита, уредување и управување со просторот на Државата.

       Изработката на Просторниот план на Република Северна Македонија (2021      -2040)
 година започна во 2017 година со усвојување на „Информација за потребите од изработка на
 нов Просторен план на Република Македонија, број 15  -1474/1 од 17.03.2017 година“, на 108 -
 та седница на Владата на Република Македонија одржана на 25.04.2017 година и „Акциониот
 план со предлог мерки за започнување на постапка за изработка на нов Просторен план на
 Република Македонија број 15 -2800/3 од 08.06.2018 година“, усвоен на 110   –та седница на
 Владата, одржана на 18.12.2018 година. Изработката на Просторниот план на Република
 Северна Македонија (2021  - 2040) е предвидена во Годишните програми за финансирање на
 изработка на Просторен план во: 2019, 2020, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025 и 2026 го   дина, кои
 ги донесува Владата, на предлог на ресорното Министерство за животна средина и
 просторно планирање. Таа е резултат на повеќедецениски континуитет во просторното
 планирање во Република Северна Македонија и прифатените определби од претходните
 национални просторни планови (првиот донесен во 1982 година, вториот во 2004 година,
 Програмата за спроведување на ППРМ (2008   -2010), Годишните извештаи за спроведување
 на ППРМ (2002 -2020), повеќе стратегии, развојни документи и јавни политики на Државата,
 резултати од досегашни истражувања, податоци, информации и развојни програми на
 надлежните јавни институции и органи, како и сознанијата од       актуелни документи од
 сферата на планирање на просторот во Европа.

       Изработувањето, донесувањето и спроведувањето на Просторниот план на
 Република Северна Македонија претставува највисок јавен интерес.

1.1. Методолошки пристап

       Во рамките на подготвителните активности за изработка на Просторниот план на
 Република Северна Македонија (2021   - 2040), изготвена е нова Методологија за изработка
 на просторни планови, која е основа за изработка на и на останатите просторни планови кои
 ќе се изработуваат во периодот на имплементација на националниот просторен план, како
 негова разработка. Со методологијата е направен обид за интегрирање на новите резултати
 и искуства од научните и практични достигнувања во областа, како и иновативните пристапи
 во просторното планирање, фокусирани на одржливо користење и управување со просторот,
 базирани на прем исата за одржлив развој.

       Методологијата овозможува идентификување на ресурсите и потенцијалите на
 Државата, придобивките од нивното користење, одговорноста на засегнатите страни и
 надлежните институции, но во исто време и предизвиците со кои ќе се соочуваме во тој
 процес, во насок а на утврдување на конкретни мерки и активности за реализација на
 просторниот модел и планските решенија низ интегрален и континуиран процес. Во тој
 процес се идентификуваат различни интереси (конфликти) во користење на просторот кои
 се разрешуваат низ екс пертски и научен пристап и за кои се предлага оптимално, односно
 одржливо планско решение со најголем бенефит за Државата, прифатливо за сите засегнати
 страни.



                                                                                 1
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":13}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":14,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=14"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

1.2. Законска и институционална рамка

       Уредувањето и хуманизацијата на просторот и заштитата и унапредувањето на
 животната средина и природата, како основни цели на Просторниот план, претставуваат
 темелни вредности на уставниот поредок на Државата, зацртани во член 8 од Уставот на
 Република Сев ерна Македонија. Со Уставот е зацртана и обврската за д     онесувањето на
 Просторниот план, како највисок акт за планирање и уредување на просторот на Државата
 (во член 68)  , во надлежност на највисокиот законодавен дом     - Собранието на Република
 Северна Македонија.

        Изработката на Просторниот план започна во 2017 год., согласно одредбите од тогаш
 важечкиот Закон за просторно и урбанистичко планирање и продолжува по истиот Закон,
 согласно преодните и завршни одредби од Законот за урбанистичко планирање донесен во
 2020 год., со чие стапување на сила престана да важи Законот за просторно и урбанистичко
 планирање.

       Во изработката и имплементацијата на просторните планови, целокупната
 институционална инфраструктура во Државата има свое место, улога и одредени задачи.
 Клучната улога ја имаат неколку институции:

           · Собранието на Република Северна Македонија, кое ги усвојува просторните планови,

           · Владата на Република Северна Македонија, која ги донесува Годишните програми за
        изработка на просторни планови,

           · Министерството за животна средина и просторно планирање        – задолжено за
        реализација на годишните програми за изработка на просторни планови и

           · Агенцијата за планирање на просторот, стручна институција задолжена за
       спроведување на политиката на планирање и уредување на просторот на Државата,
       преку изработка, имплементација и следење на спроведувањето на просторните
       планови.

       Во процесот на изработка на Планот значајна улога имаат планските региони чија
 партиципација во процесот е повеќенасочна   , обезбедува активно вклучување на локалните
 структури во изработка на Планот и со тоа вградување на локалните развојни стратегии и
 политики во планските решенија.

1.3. Осврт на просторното планирање во Република Северна Македонија

        Институционализацијата на просторното планирање во нашата Држава започнува во
 1970 година со основање на Дирекција за просторно планирање со седиште во Охрид, која се
 трансформира во Институт за просторно планирање   – Охрид, со работна единица во Скопје
 која функционира  до 1991 година. Во 1982 година е донесен првиот „Просторен план на
 Социјалистичка Република Македонија“, врз основа на кој се изработени   7 регионални и 29
 просторни планови за општини.

       Системот на просторно планирање повторно се воспоставува со осамостојувањето на
 Државата, кога е изработен и донесен (во 2004 година) Просторниот план на Република
 Македонија, со плански период до 2020 година.

      Во периодот по 1991 година, усвоени се следните просторни планови:

       ·   „Просторен план на акумулацијата Козјак”, донесен во 1999 година;

       ·   „Просторен план на заштитните зони на изворот Рашче”, донесен во 2002 година;

       ·   „Просторен план на Република Македонија”, донесен во 2004 година;

                                                                                 2
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":14}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":15,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=15"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

       ·   „Просторен план на регионот на сливот на реката Треска”, донесен во 2007 година;

       ·   „Просторен план на Охридско -преспанскиот регион”, донесен во 2010 година.

       Регионални просторни планови утврдени во Нацрт фаза се:

       ·   „Просторен план на Скопскиот регион”, во 2011 година;

       ·   „Просторен план на Источниот плански регион”, во 2017 година;

       ·   „Просторен план на Националниот парк Пелистер", во 2019 година.

      Регионални просторни планови во процес на изработка се Просторниот план на сливот

 на Црна Река, со завршени подготвителни активности во 2002 година и просторни планови
 за националните паркови „Галичица” и „Маврово”, подготвени до Нацрт фаза.





                  Слика бр. 1 Статус на регионални просторни планови во 2021 година,
                              Извор: Агенција за планирање на просторот

1.4. Геостратешка поставеност на Државата

       Република Северна Македонија е една од најмалите држави во Европа со вкупна
 површина од 25.436km². Таа зафаќа простор со разновидни физичко             -географски
 карактеристики и природни потенцијали и ресурси. Со својата централна положба на
 Балканот, РСМ се доближу  ва до Егејското Море  , на околу 80 km од јужната и 300 km од
 северната граница. На територијата на Државата извира и низ неа тече реката Вардар која
 со својата композитна долина претставува силен интеграциски потенцијал за поврзување и
 меѓуврски на целиот Балкан.

       Централната позиција на Државата во однос на непосредното окружување
 претставува значајна погодност за интеграција на сообраќајните системи како можен
 генератор за развој на сообраќајот на локално  -балканско ниво. Од исклучителна важност е
 фактот што Републ  ика Северна Македонија се наоѓа на оската на еден од најзначајните


                                                                                 3
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":15}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":16,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=16"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 меѓународни сообраќајни и комуникациски коридори,  кој ги поврзува земјите на т.н. развиен
 Север и недоволно развиениот Југ. Сето тоа се надополнува со природните погодности на
 Моравско-Вардарската долина, во која покрај постојните, има услови за изградба на нови
 капитални сообраќајни инфраструктурни системи    (автопатишта, брзи железници, пловни
 патишта, телекомуникациски постројки итн.). Поволностите на овој коридор во просторна и
 функционална смисла треба да се користат рационално и ефикасно, пред сé поради тоа што
 овде се формирал најголемиот и најсложен урб ано-агломерациски систем во Државата.

       Не помалку е значаен и коридорот Запад  -Исток со силен потенцијал за поврзување
 на развиениот Запад (Италија, Франција, Шпанија итн.) со помалку и недоволно развиените
 земји на Исток (Бугарија, Романија и земјите на поранешниот Советски Сојуз).

        Развојот на наведените коридори ја наметнува посредничката и транзитна улога на
 Државата помеѓу Европа и Азија и вклучување на домашните стопански капацитети во
 европските интеграциони процеси, од една страна, и интензивирање на внатрешните
 интеррегионални врски и активирање на факторите за порамномерен регионален развој, од
 друга страна. Во системот на телекомуникациите, исто така, Република Северна Македонија
 претставува природен крстопат во централниот дел на Балканот, каде поминуваат мошне
 значајни коридори во насока север -југ и транс -балканскиот коридор со насока исток -запад.

        Географската положба на нашата Држава е латентна бидејќи во мирновременски
 услови овозможува развој и просперитет, а во воени услови судирање на интереси и
 освојувања што, впрочем, историјата неколку пати го потврдува.

1.5. Влијанија на глобалните трендови

       Просторното планирање е географски израз на економската, социјалната, културната
 и еколошката политика, во исто време и научна дисциплина, административна вештина
 (техника) и политика развиена како интердисциплинарен и сеопфатен пристап насочен кон
 балансиран развој и организација на просторот    . Оттаму, глобалните трендови во различни
 области кои се предмет на просторното планирање имаат силно влијание врз природата,
 опсегот на истражувања и просторни анализи, како и врз креирање на решенија, мерки и
 активности за нивна имплементација.   Тие во просторното планирање се разгледуваат од
 просторен аспект, низ анализа на нивните влијанија и последици врз просторниот развој.

       Напредокот на науката и технологијата, развојот на образованието и подигнувањето
 на нивото на јавната свест, не донесоа пролонгиран период на мир, пораст на благосостојбата
 во глобални рамки и намалување на конфликтноста во меѓународните односи. Низа
 случувања во светската политика, нарушувањата на економските релации, здравствените
 предизвици, како и глобалните климатски промени кои се случуваат во последнава деценија,
 ги доведоа во прашање не само просперитетот, туку и самиот опстанок на човештвото.

       На економски план, последниве неколку години светот минува низ многу турбулентни
 промени. И покрај стабилниот глобален економски раст и меѓународното движење на
 капиталот, повторното подигање на царинските бариери и други увозни ограничувања ја
 уназадија меѓународната размена, за што придонесоа и блокираните трговски правци во тек
 на пандемијата, како и пореметувањата на бродските рути предизвикани од воените
 дејствија . Исто така, по неколку децении, светот повторно беше зафатен со високи стапки на
 инфлација, на кои централните банки одговорија со зголемување на референтните каматни
 стапки, што секако, неповолно се одразува на вкупниот економски раст и развој.

        Сите споменати глобални случувања наоѓаат свој одраз и врз економијата на
 Државата. Вкупната трговска размена со странство во 2021 година е за околу трипати

                                                                                 4
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":16}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":17,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=17"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

поголема во однос на нивото од 2006 година. Притоа, нивото на трговски дефицит не е
намалено, иако структурата на размената е значајно променета поради учеството во извозот
на неколку големи компании лоцирани во ТИРЗ -овите. Најголем дел од странските дирек тни
инвестиции во изминатиот период потекнуваат од неколку земји  -членки на ЕУ, што укажува
на поврзаноста на македонската економија со економијата на ЕУ. Истото се однесува и на
учеството на најголемите партнери во надворешно  -трговската размена. Заостанувањето во
процесот на евроинтеграцијата, покрај влијанието врз економијата, има рефлексија и врз
вкупната надворешно -трговска размена, приливот на странски инвестиции, миграциите, но
и на други полиња. Економската криза негативно       делува и врз туристичкиот развој,
намалувајќи ги можностите за инвестиции. Тоа се одразува и преку индексот на
конкурентност 1 според кој Република Северна Македонија се наоѓа на 87    -то место од 117
земји, што е многу ниско ниво.

       Членството  во Европската Унија од економски аспект, за земјата, значи побрз
економски раст, од причина што поголемиот европски пазар отвора појасни економски
перспективи и земјата станува поинтересна за странски инвеститори.        Користењето  на
европските фондови после зачленувањето може да донесе значајни финансиски приливи и
реализација на значајни инфраструктурни и други проекти.

       Стекнувањето статус членка на НАТО ја зајакна надворешната позиција на земјата во
поглед на нејзината безбедност. Во периодот 2021 -2023 година вкупните странски директни
инвестиции се зголемија, но сепак не може да се заклучи дека овој тренд е исклучиво
резултат на членството во НАТО, без да се земат предвид многубројните фактори кои влијаат
на странските инвестиции.

       Растот на светската популација и напредокот во технологијата неизбежно доведоа до
раст на потрошувачката на минералните суровини. Суровините кои се од големо економско
значење, а се изложени на висок ризик од исцрпување се нарекуваат „критични минерали“.
Тие се фундаментални и за производството на широк спектар на производи и за развојот на
„чисти“ (или зелени) технологии.

       Глобалните трендови значително влијаат и на земјоделското производство, каде се
манифестираат со нарушување на пазарот на земјоделско  -прехранбени производи и појава
на ценовни движења кои се резултат на ниската еластичност на понудата и побарувачката
при н ивна промена, што негативно влијае на социо   -економската состојба во  Државата и
стандардот на населението.

      Уште еден значаен глобален проблем е зголемениот обем на меѓународни миграции
предизвикани од економски, политички, безбедносни, климатски и други причини.
Промените на глобалниот пазар на трудот и миграциските политики на земјите на прием
предизвикаа голе ми демографски промени на населението во последните две децении и во
нашата држава , кои се манифестираат со депопулација од големи размери вкупно и посебно
на ниво на одделни региони и општини.

     Од друга страна, глобалниот тренд на урбанизација кој резултира со состојба во која
повеќе од половина од светското население живее во урбаните средини, се отсликува и во
Република Северна Македонија, каде во 2021 година околу 62% од населението живеело во
градови, а степенот на урбанизација од над 70% е забележан во 15 општини. Овие развојни
трендови значително ја зголемуваат побарувачката за инфраструктура, услуги, отворање
работни места и влијаат на климатските промени и животната средина, што во сферата     на
јавниот сектор покрај со концентрацијата на населението, се манифестира и со


1 The Travel & Tourism Competitiveness Report, 2021, World Economic Forum

                                                                                5
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":17}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":18,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=18"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

концентрацијата на критичната инфраструктура, расположливите ресурси, обезбедувањето
на услугите, генерирањето на бруто општествениот приход и сл.

      Големите демографски промени во последните две децении ја поттикнаа и
глобалната трка за работници и таленти. Интензивирањето на трајната емиграција од
Државата во странство, која во последните две децении поприми огромни размери  и главно
ја опфаќа младата популација уште повеќе го нагласи недостатокот на квалификувана
работна сила во некои занимања. Сето тоа наметнува потреба од спроведување
посеопфатни мерки за ублажување на дефицитот на работна сила.

       Миграциските движења и раселувањето на луѓето претставуваат глобален проблем
кој влијае и врз нивото на отпорност на државите и се сметаат како фактори на ризик од
катастрофи кои придонесуваат за зголемена изложеност и ранливост на       населението и
влијаат врз способноста на системот за одговор преку зголемено ангажирање и трошење на
ограничените човечки, финансиски и материјално  -технички ресурси.

       Пандемијата од COVID  -19 имаше значителен негативен ефект врз македонската
економија, што се отслика во падот на бруто домашниот производ (кој во 2020 година се
намали за 4,5%, во споредба со растот од 3,2% во 2019 година) и намалувањето на
економската акти  вност во различни сектори. Од глобалната криза предизвикана од
пандемијата, на удар беше пазарот со земјоделско    -прехранбените производи, сериозно
беше нарушена транспортната логистика, а ограничувањата на движењето и затворање на
границите, резултираа и со    недостиг на работна сила, особено во земјоделството, во
трудоинтензивните и секторите со голема сезонска побарувачка на работна сила.

      Во рударскиот сектор, пандемијата доведе до прекини во синџирот на снабдување,
логистиката и привременото затворање на индустриите за топење и рафинериите, што
предизвика остри падови на пазарите на метали, минерали, нафта и гас. Ова предизвика и
промени в о списокот „критични минерални суровини”, на кој се најдоа многу до тогаш
вообичаени минерални суровини.

       Пандемијата имаше значително влијание и на квалитетот на водните ресурси и
потрошувачката на вода, која беше рекордна во 2020 година (зголемување од 4% во однос
на просекот во периодот од 2017  -2022 година), но исто така и врз туризмот, каде дојде до
целосно блокирање на движењето на туристите и драстично намалување на посетеноста и
престојот во глобални рамки, како и во Државата.

       Сите наведени трендови имаа значителен ефект врз зголемувањето на
потрошувачката на ресурси, со тоа и ослободување на големи количини на отпад во
животната средина. Зголемената употреба на пестициди, пластика за еднократна употреба,
антибиотици и средства за дезинфекција и други хемикалии во време на пандемијата COVID  -
19, драстично ја зголеми концентрацијата на загадувачи во испуштените отпадни води кои
претставуваат голема закана за водниот живот и екосистемите.

       Глобалната криза предизвикана од политички судири на територијата на Европа и
Азија, започна со силно влијание на економијата, кое се манифестираше со пораст на цените
на земјоделските производи, енергенсите, водата (како последица на зголемените трошоци
на електричната енергија  ).

       Забрзаниот технолошки развој и сè поинтензивната примена на иновативни
решенија, пред сè продорот на вештачката интелигенција во различни сфери на глобалниот
развој, резултираат со радикални и револуционерни трансформации во сите сегменти на
технолошката и ндустрија, како и во секојдневното функционирање на современиот човек.




                                                                                6
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":18}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":19,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=19"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

       Климатските промени станаа еден од најзначајните предизвици на XXI     -от век кои
претставуваат закана за водата, храната, здравјето, егзистенцијата и безбедноста на
милијарди луѓе, како и за националните економии и останатите активности на човекот. На
национално ниво, влијанијата на климатските промени се веќе изразено присутни особено
во однос на намалување на расположливите водни ресурси, пораст на просечните и
екстремните температури, изразена редукција на плувиометрискиот режим, интензивирани
процеси на хи дролошко одводнување, нарушувања во системите за водоснабдување на
населението и др. Овие трендови ја нагласуваат неопходноста за итно делување, преку
обезбедување на адекватно климатско финансирање, трансфер на технологии и
воспоставување одржливи партнер    ства, со крајна цел зајакнување на адаптивниот
капацитет и редукција на емисиите на стакленички гасови. Еден од клучните приоритети за
намалување на ранливоста и управување со климатските ризици е унапредувањето на
инфраструктурните, техничките и човечките        институционални капацитети, со цел
обезбедување основни, напредни и научно засновани климатски услуги.

       Глобализацијата генерира значајни негативни импликации врз животната средина.
Таа претставува делумен фактор во процесите на деградација на шумските екосистеми,
прекумерната експлоатација и потрошувачката на необновливи фосилни горива и други
природни ресу рси, загадувањето на почвите, како и фрагментацијата и нарушувањето на
природните хабитати. Овие појави, во синергија со глобалното затоплување и другите
комплексни еколошки предизвици, ја интензивираат еколошката ранливост и ја влошуваат
вкупната состојба на животната средина.

       Зелената економија претставува трансформативен концепт кој го реориентира
пристапот кон општествениот развој и економскиот раст, со цел унапредување на квалитетот
на живот на населението и заштита на животната средина, паралелно овозможувајќи
долгорочна ек олошка и економска одржливост. Како интегрален елемент на современите
развојни политики, зелената економија е клучна за промовирање инклузивна еколошка
одржливост и за јакнење на глобалната климатска адаптација во рамките на националните и
меѓународните ек ономски системи, истовремено обезбедувајќи основа за одржливи
перспективи за луѓето и екосистемите, преку поттикнување иновативни, ресурсно  -ефикасни
и отпорни модели на развој.

       Глобалниот економски раст се очекува да остане позитивен и на краток и на долг рок,
со тоа што економиите во подем ќе бележат повисоки стапки на раст од светскиот просек.
Македонската економија, како отворена и силно поврзана со меѓународната, може да
оствари позитивни ефекти од глобалните трендови, но ќе биде потребно стратешко
дејствување за оптимално искористување на меѓународната трговија и инвестициите.
Бидејќи растот на многу земји во подем се заснова на нивната демографска големина и
работна сила, Ре публика Северна Македонија ќе треба да ја надомести оваа структурна
разлика преку технолошки напредок, иновации и зголемување на продуктивноста.

       Потенцијалното намалување на цените на енергенсите, особено на нафтата и
природниот гас, би можело да генерира позитивни ефекти врз македонската економија.
Сепак, постојаните геополитички неизвесности, ризиците поврзани со конфликти и санкции
и долгорочнит е проекции за нестабилна ценовна динамика на нафтата, упатуваат на
потребата од продолжување и забрзување на енергетската транзиција. Во такви услови,
стратешки приоритет останува системското зголемување на домашното енергетско
производство преку интегрира ње и проширување на капацитетите од обновливи извори на
енергија, со цел зајакнување на енергетската сигурност, намалување на увозната зависност
и зголемување на економската отпорност.


                                                                                7
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":19}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":20,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=20"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      И покрај реализираното членство во НАТО, неизвесноста околу пристапувањето во
 Европската Унија претставува стратешки ризик, бидејќи може да го ограничи потенцијалот
 за забрзан економски раст, поради недостиг на развојни, институционални и инвестициски
 механизми поврзани со евроинтегративниот процес.

1.6. Визија и приоритети за просторен развој

        Визијата e перспектива за очекуваниот развој на просторот на Државата, на начин и
 обем кој ќе овозможи искористување на предностите и можностите кои ги нуди просторот.

        Визија за долгорочниот просторен развој на Република Северна Македонија до 2040
 година е:

       Порамномерно развиена територија, по принципите економска, социјална и
 територијална кохезија, со одржлива и конкурентна економија, очувани природни
 ресурси, енергетски ефикасна,  независна и климатски неутрална држава со ефикасен и
 одговорен институционален систем, инфраструктурно поврзани и дигитализирани
 заедници во регионалното и пошироко окружување, почитуван и респектабилен член на
 меѓународната заедница  .

        За остварување на ваква визија, просторниот развој треба да ги следи приоритетите
 во просторниот развој, кои произлегуваат од потребата за:

           · Интегрирање на Државата во европскиот просторен систем,

           · Обезбедување забрзан и одржлив економски раст, повисок животен стандард и
       повисок квалитет на животот на граѓаните,

           · Рационално (одржливо) користење на природните ресурси,

           · Здрава животна средина и справување со климатските промени.

        Приоритетите, селектирани од сет на секторски општи и посебни цели, како и
 основната цел на Просторниот план, усогласени со највисоката национална политика ќе
 овозможат креирање на решенија поддржани со соодветни политички одлуки и
 обезбедување услови за р еализација на концептот на просторен развој утврден со Планот.

1.7. Просторен опфат, цели и задачи на Просторниот план

        Планскиот опфат на Просторниот план на Република Северна Македонија се совпаѓа
 со границите на Државата, во чии рамки таа зафаќа површина од 25 436 km          2. Република
 Северна Македонија се граничи со Косово и Србија на север, со Бугарија на исток, со Грција
 на југ и со Албанија на запад.

        Северната граница кон Република Косово и Република Србија е со должина од 232km.
 Позначајни гранични премини се Јажинце во Полог, Блаце во Качаничката Клисура,
 Табановце кај Кумановско -прешевската Повија и Пелинце во долината на река Пчиња.

        Источната граница со Република Бугарија е со должина од 165km, главно со
 меридијански правец на протегање. Главни гранични премини се Деве Баир кај Крива
 Паланка, Звегор кај Делчево и Ново Село во Струмичката Котлина.

        Јужната граница со Република Грција е со должина од 262km, се протега во
 напореднички правец преку копнени и водени површини. Позначајни гранични премини се
 Дојран, Богородица кај Гевгелија и Меџитлија кај Битола.





                                                                                 8
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":20}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":21,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=21"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

       Западната граница со Репуб  лика Албанија е со должина од 191 km и се протега во
меридијански правец. Главни гранични премини се Стење во Преспанска Котлина, Св. Наум
на јужниот брег на Охридското Езеро, Ќафасан кај Струга и Блато кај Дебар      .

     И покрај дефинираните граници на планскиот опфат, анализите и истражувањата не
се ограничуваат на административните граници, затоа што просторниот план како највисок
стратешки документ во многу сегменти ги надминува националните граници и има
трансграничен карактер, кога разработува билатерални и мултилатерални прашања.

      Општа цел на Просторниот план е да обезбеди одржлив, балансиран и усогласен
територијален развој на државата преку рационално користење и заштита на природните,
економските и културните ресурси, унапредување на квалитетот на животната средина и
создавање ф  ункционално просторно уредување. Оваа цел претставува основа за
долгорочно насочување на развојните процеси, воспоставување хармоничен однос меѓу
урбаните, руралните и природните подрачја, јакнење на регионалната кохезија, како и
создавање просторни услови  за одржлив економски раст, социјална стабилност и еколошка
отпорност.

      Основна задача на Просторниот план е усогласување на секторските развојни
стратегии на Државата и преточување на националните развојни приоритети во конкретни
плански решенија за уредување на просторот, користење на земјиштето и расположливите
ресурси, обе збедувајќи услови за хармонизиран и одржлив развој, со посебен акцент на
заштитата и на животната средина, природните и културни добра и благосостојба на
граѓаните.

       За остварување на целите и приоритетите на просторното уредување на земјата
неопходно е вклучување на највисоките државни институции со надлежности во ресорите и
областите кои се предмет на разработка на Планот.





                                                                                9
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":21}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":22,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=22"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

   2.ОСВРТ НА РЕАЛИЗАЦИЈА НА ПРОСТОРНИОТ ПЛАН НА
     РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА (2002    -2020)


       Основната стратешка определба на Просторниот план на Република Македонија
 (2002 -2020) е остварување на повисок степен на вкупната функционална интегрираност на
 просторот на Државата и намалување на регионалните диспропорции, обезбедување услови
 за поголема инфраструктурна и економска интеграција со соседните и останатите европски
 земји, како и квалитативни промени во просторната, економската и социјалната структура,
 особено во подрачјата со изразени дифункции на социјален и економски развој.

       Она што може да се констатира по завршување на планскиот период на овој План е
 дека с тратешката определба не е постигната        - Државата сеуште не е функционално
 интегрирана на начин кој би бил основа за повисок економски развој и намалување на
 регионалните диспаритети   , кои се уште понагласени. Инфрастурктурната, во прв ред
 сообраќајна поврзаност со соседните и останатите европски земји бележи незначителен
 напредок кој е пречка и за економскиот развој во рамките на  Државата и една од причините
 за неповолните демографски трендови со кои се соочуваме повеќе децении. Состојбата во
 дисфункционалните подрачја од социјален и еконо  мски развој е речиси без промени, а во
 одделни региони е влошена.

       Во поголемиот дел од областите обработени во Планот, е регистриран
 незадоволителен степен на остварување на планските решенија. Постојат повеќе причини за
 тоа, кои се од различна природа, но сигурно е дека големо влијание имаа глобалните
 трендови, како еко номската и другите регистрирани кризи на светско ниво, кои силно се
 одразија директно врз македонската економија, а индиректно и врз сите останати сегменти
 од општествениот развој. Незначителниот напредок во процесот на пристапување на нашата
 држава кон Европска та унија (ЕУ) и со тоа ограничениот пристап до фондови неопходни за
 реализација на капиталните инвестиции од највисок јавен интерес, е второто значајно
 ограничување за спроведување на голем дел од зацртаните плански решенија за кои беа
 неопходни сериозни инвестиции кои  Државата не можеше да ги обезбеди. Но секако дека
 силно влијание имаа и политиките на владеачките гарнитури кои многу често ги менуваа
 приоритетите, односно се фокусираа на реализација на проекти различни од она што
 Просторниот план како највисока стратег  ија го имаше зацртано. Од друга страна и измените
 во регулативата често беа во спротивност со планските решенија и одредбите на Планот и
 сето тоа доведе до отстапување од голем дел од планските решенија. Непостоењето на
 законска основа за ажурирање на План от, согласно промените во политиките и приоритетите
 на Владата, придонесоа за депласираност на дел од пла  нските решенија.

2.1. Земјоделско земјиште

      И покрај постоењето на релевантна регулатива и низа стратешки документи за
 користење и заштита на земјоделското земјиште, консолидација и рурален развој, периодот
 на имплементација на ППРМ (2002 -2020) се карактеризира со непочитување на одредбите
 за заштита на висококвалитетното земјоделско земјиште, негова интензивна и континуирана
 пренамена во градежно, во најголем дел за потребите на остварување на приватни
 иницијативи и интереси, наместо подигнување   на степенот на искористеност за примарна
 земјоделска обработка  , зголемување на приносите и развој и инте  нзивирање на органско
 производство. За ова значително придонесоа и измените во регулативата          со кои се
 редуцираа ограничувањата за пренамена на продуктивното земјиште во непродуктивно.

                                                                                10
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":22}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":23,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=23"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      Определбите на ППРМ (2002 -2020), во однос на земјоделското производство се
фокусира на користење на компаративните предности на Државата за разновидно
производство и специфични производи кои може да имаат предност на пазарот,
обезбедување на суровини за преработувачките капац  итети и зголемување на извозот.

      Проекциите за развој на земјоделството во ППРМ се презентирани со две сценарија.
Според првото, не се очекува сериозен исчекор кон подобрување на состојбата, односно ќе
продолжи трендот на деаграризација на просторот, ќе опаѓа интересот за земјоделското
производство и ќе се јави диспропорција во развојот и стагнација на производството.
Второто сценарио се залага за водење на аграрна политика која ќе овозможи умерени
ценовни субвенции во согласност со условите на Светската трговска организација (СТО),
користење на целото погодно земјоделско земјиште, успорување на миграцијата          на
руралното население кон урбаните центри, умерено усогласен прехранбен биланс и
релативно повисока цена на храната, како и паритетен приход за земјоделските
производители. Освен воведувањето на субвенции, и парцијалната консолидација на
земјоделското земји ште, не се направи посериозен исчекор во насока на реализација на
мерките кои ги предвидува второто сценарио, па така се оствари првото.

     И  покрај трендот на деаграризација на просторот и намалениот интерес за
земјоделското производство, примарно заради изразената миграција на населението од
рурална во урбана средина, евидентирана е реализација на околу ⅔ од прогнозираното
растително и добито чно производство.

    Табела бр. 1 Состојба, предвидувања и процент на остварено (во 1 000 ha или 1 000 број грла)

Култра                  Состојба во 1996    Предвидување за 2020     Состојба во 2020   % на остварено
Пченица                      117                  100                   73                73

Јачмен                       49                   65                   42                65

Пченка                       42                   55                   30                55

Ориз                          4                    5                    3                60

Шеќерна репа                  2                    4                    0                 0

Тутун                         12                   26                    17                65

Памук                        0                        1,5                   0                 0

Сончоглед                    17                   30                    4                 13

Компир                       14                   15                   13                87

Грав                          7                    7                    5                 71

Зелка и кељ                    3                    5                    5                100

Домат                        9                    10                    6                 60

Пиперка                      9                    12                    9                 75

Кромид                       5                    5                    4                80

Бостан                        9                    10                    5                 50

Лозови насади                 29                   40                    23                58

Говеда вкупно                295                  300                   222                74

Овци вкупно                 1 800                 2 600                  630                24

Свињи вкупно                 192                  350                   165                47

Живина вкупно               3 361                14 470                 1 643               11

Пчелни семејства              63                   100                  100               100

      Во однос на растителното производство, кај сите градинарски култури се евидентира
реализација на проектираното производство за 2020 година повеќе од 70%       , со исклучок на
бостанот, каде проекциите за производство се половично остварени. Кај житните култури
најголема реализација (73%) има кај пченицата, 65% кај јачменот и 55% кај пченката. Кај


                                                                               11
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":23}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":24,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=24"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 индустриските култури, впечатлива е реализација на предвиденото производство кај тутунот
 (65%), додека планските проекции за заживување на одгледувањето на шеќерната репка и
 памукот до 2020 година не се остварени.

       Во однос на добиточното производство, реализација на 74% од        планираното е
 евидентирана кај говедата, додека кај останатите видови на добиток, таа е помала од 50%.

       Според тоа, во планскиот период во делот на користење на земјоделското земјиште и
 развој на земјоделството како една од најперспективните гранки на нашата економија,
 приоритетно е воспоставување и водење на стимулативна земјоделска политика, поддршка
 и стимулација на прои зводство на чиста, органска храна, строга и систематска политика на
 заштита на земјоделското земјиште како необновлив ресурс од сите облици на пренамена и
 деградација, како и предвидување и спроведување на силни и конкретни мерки за
 ублажување на влијанија та и последиците од климатските промени.

2.2. Шуми и шумско земјиште

       Во периодот на имплементација на Просторниот план на Република Македонија
 (2002 -2020), се уредени 998.054,00ha шуми и шумско земјиште од кои 844.670ha се
 обрaснати со шуми, а 142.384ha необраснати шумски површини. Уреденaта шумска
 површина со плански докум  енти е зголемена и изнесува 1.039.576ha, а зголемена е и
 обраснатата површина со шуми   (892.477,00 ha  ). Вкупната дрвна зафатнина  е зголемен од
 86.736.386 m 3 (101 m3/ha) на 93.454.576 m3  (104,7 m3/ha ), но просечниот прираст на шумите
 бележи намалување .

        Реализацијата на планираното пошумување изнесува околу 30 % од планираното.
 Подетално по региони за периодот 2011 -2020 година, во кој вкупната реализација е само 17
 % од планираното, се движи од 5,2 % (Скопски регион) до 49,9 % (Полошки регион). И
 понатаму доминира пошумувањето со црн бор (30,6 %), ела (16,6 %) и багрем (13,8 %).

       Планираната мелиорација на деградирани шуми и шикари    е реализирана само на
 површина од 263.000ha   , што е доста низок степен имајќи предвид дека   71% од вкупниот
 шумски фонд во 2000 год ина го сочинувале нискостеблени и деградирани шуми.

       Со Просторниот план до 2020 год. е планирано максимално користење на етатот
 (1.400.000 m 3/год.), а реализацијата изнесува само 840.000 m  3/год. Планирано е и поголемо
 користење на недрвни шумски производи од 4-600 t, но реaлизација та е минимална, пред се
 поради фактот дека овој сегмент сеуште не е организиран и нема релевантни податоци за
 соодветна анализа. Проекцијата за отвореност на шумите е скоро достигната (сегашна 8,41
 m/ha, планирана 9,03 m/ha), но планираното подобрување на патната мрежа,         како и
 изработката на планска и техничка документација за отворање на шумите не е реализирано.

        Реализираното производство на дрвни сортименти е 47 % од п редвиденото. Најниска
 реализација има во Скопскиот регион (32,86%), а највисока во Североисточниот (72,55 %).   Кај
 техничко дрво , реализирано е само 24,42 %  од предвиденото , со најниска реализација во
 Скопскиот регион.

        Реализираното пошумување и подобрената заштита на шумите дава позитивен
 импулс во напорите за сочувување на шумите како значаен и многукратен природен ресурс.
 Сепак, одржливото управување, повисок степен на искористување на    шумските резерви и
 недрвните шумски производи, како и промоција и брендирање на производството  , треба да
 е приоритет и во идниот период , а активностите на надлежните субјекти да се фокусираат не
 само на утврдување на конкретни мерки за заштита, туку и на нивно доследно спроведување.



                                                                                12
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":24}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":25,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=25"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

2.2.1. Ловство

          Реализацијата на предвидувањата во делот на ловството покажува големи
   варијации во однос на речиси сите елементи, а особено на бројните состојби и отстрелот на
   дивечот. Како резултат на изменетите еколошки услови во живеалиштата на главните
   ловностопански видови дивеч, ловнопродуктивните површини се намалени кај сите видови,
   освен кај дивата свиња.

       Табела бр. 2 Видови на дивеч по ЛПП (Ловна планирана површина)

      Вид дивеч                        ЛПП во ППРМ (2002  -2020) (ha)      Актуелна ЛПП (ha)

      Обичен елен (Cervus elaphus  )                                       269.876                  190.000

      Срна (Capreolus capreolus  )                                          984.709                  850.000

      Дивокоза (Rupicapra rupicapra )                                       90.555                   87.000

      Дива свиња (Sus scrofa )                                            688.037                  750.000

        Зајак (Lepus europaeus  )                                             1.034.625                 700.000

       Полска еребица  (Perdix perdix )                                      447.910                 350.000

      Еребица камењарка  (Alectoris graeca  )                               212.230                 130.000

      Фазан (Phasianus colchicus  )                                           75.220                   52.000

         Во однос на бројната состојба на дивечот во споредба со планираната, исто така има
  намалување кај сите видови освен кај дивата свиња чија популација е благо зголемена.
   Реализацијата на отстрелот на сите видови (2022 година) е далеку под проектираната, што
   особено се однесува на еребицата камењарка (реализирани само 1,43 % од предвиденото),
   полската еребица (1,55 %) и зајакот (2,77 %).

2.2.2.  Ерозија и опустинување

          Интензитетот на ерозијата е генерално намален, како резултат на миграциите село     -
   град, напуштањето на земјиштето и намалување на сточниот фонд, како и на ефектите од
   новоподигнатите шуми. Во делот на пороите, со Просторниот план на Република Македонија
   (2002  - 2020) , е планирано уредување на најопасните порои, но во минатите две децении
   спроведени се делумни уредувања (регулации во долните текови на пороите), додека
   отсуствуваат мерки во сливот согласно легислативата и стандардите за интегрално
  уредување на поројните сливови. Намалено е и одржувањето на постојните објекти поради
   трансформациите и промените на надлежностите.

  2.3. Минерални ресурси

         Периодот на спроведување на Просторниот план на Република Македонија (2002        -
   2020) се карактеризира со недоволна истраженост и отсуство на стратешки пристап во
   истражувањето и експлоатацијата на минералните суровини. Значајни мерки кои се
  имплементирани се: формирање (обновување) на Геолошкиот завод на Република Северна
   Македонија; донесување на нов Закон за минерални суровини, изработка на Стратегијата за
   геолошки истражувања, одржливо искористување и експлоатација на минералните суровини
   за период од 20 год  ини, формирање на Државен инспекторат за техничка инспекција и
  донесување на Закон за техничка инспекција. Но, Државата сеуште не издвојува доволно
   средства за регионални геолошки истражувања  и недостасуваат сериозни бази на податоци
   со геолошка содржина.



                                                                                  13
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":25}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":26,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=26"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

       Во  периодот 2002  -2020 година, реализирани се повеќе детални геолошки
 истражувања во потенцијалните простори издвоени со ППРМ:

           · Во Кратовско  – Злетовската вулканска област вршени се интензивни детални
       геолошки истражувања на бакар, злато и сребро на локалитетот „Плавица, како и
       истражувања на молибден, бакар, злато и сребро кај локалитетот „Петрошница“;

           · Во Кожувската вулканска област       - детални геолошки истражувања на злато на
        локалитетот „Кожуф   –  Конско“, а на локалитетот „Алшар“, детални геолошки
       истражувања на арсен, антимон, талиум и злато;

           · Во Мариовската област во близина на с.Витолиште, извршени се детални геолошки
       истражувања на јаглен.

       Но и покрај извршените детални геолошки истражувања, нови рудници не се
 отворени, освен рудникот „Боров Дол“ во близина на Радовиш во рудниот реон Бучим       –
 Дамјан – Боров Дол, во 2019 година.

       Идните активности на овој план, неопходно е да обезбедат поинтензивни
 истражувањето и експлоатацијата на минералните суровини како серизна база за
 македонската економија, но притоа особено е значајно да се обезбеди поголема доследност
 во спроведување на ре гулативата и планските решенија за одржливо користење и заштита
 на природните ресурси.

2.4. Демографски развој

        Анализата на податоците од проекциите на населението во Просторниот план на
 2002 -2020 година, за 2020 година и оние од Пописот на населението во 2021 година покажа
 големи отстапувања, кои се условени од: долгорочниот карактер на проекциите, кои
 условуваат висок ризик за грешка во прогнозата; големиот интензитет на трајна и семејна
 емиграција во странство, која не можеше да се предвиди на почетокот на планскиот период;
 намалувањето на репродуктивната основа на населението и наталитетот во земјата поради
 емиграцијата во странство и пораст на бројот на децата родени во странство; интензивирање
 на процесот на стареење на населението и неговите последици и импликации врз
 демографскиот и социо -економски развој на земјата.

      Табела бр. 3 Вкупно население на Република Северна Македонија, според пописи на население
      (1994, 2002, 2021) и проекции на ППРМ (2002   -2020) , Извор: ДЗС, ППРМ

                                                       Просечен годишен       Просечна годишна
             Година             Вкупно население
                                                         пораст на населението       стапка на пораст

    Попис 1994                                 1.945.932

    Попис 2002                                 2.022.547           9.577 (1994 -2002)                  0.6%

    Проекции ППРМ 2020                       2.225.000      11.247 (2002-2020, ПП)                   0.5%

    Проценки ДЗС 2020 (31.12)                 2.068.808      2.570 (2002 -2020, ДЗС)                   0,1%

    Попис 2021                                 1.836.713          -9.781 (2002 -2021)                  -0.5%

        Имајќи ја предвид основната премиса во планирањето       - дека просторот го чинат
 луѓето, а плановите се работат за обезбедување на достоинствен и квалитетен живот на
 населението, демографската ревитализација на Државата е еден од приоритетите во
 просторниот ра звој, а со тоа и во планските решенија на овој Просторен план, кој треба да
 дефинира мерки за надминување на негативните демографски трендови, задржување на
 (особено младото) населението, стимулирање на пораст на наталитетот и опстојување во
 матичните сред ини. Ова е комплексна задача и за нејзина реализација се неопходни


                                                                                14
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":26}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":27,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=27"}>>>
              Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

  системски мерки од различна природа: економски, демографски и социјални, како и
  мобилизирање на сите засегнати страни со иста цел     - обезбедување на позитивна клима и
  квалитетен животен стандад како основна мотивација за реализација на овој приоритет.

 2.5. Урбанизација и мрежа на населби

        Во Просторниот план на Република Македонија (2002  -2020 година), основната рамка
   за организација, уредување и користење на просторот се заснова на интензивирање на
   развојот на градовите и зголемување на степенот на урбанизација. Принципот на
  полицентричност  како основа за формирање на балансиран, динамичен, хиерархиски
  конципиран систем на централни населби во рамките на процесот на децентрализираната
  урбанизација e планиран во вид на просторно  -функционални единици и урбани центри од
  различен хиерархиски ран г со цел да се постигне рамномерен територијален развој.

         Современите трендови во движењето на населението укажуваат на тоа дека
  предвидениот концепт на децентрализација на урбанизацијата и регионално рамномерниот
  динамичен полицентричен урбан систем не се реализираше. Главни причини за тоа се
  завршување на проце  сот на транзиција на работоспособното население од примарно во
  секундарно и терциерно -квартални дејности, со што е забавен преминот на населението од
  селски во градски населби, трансформацијата на руралните населби во населби со одреден
  степен на урбан изираност , како и демографско слабеење на селските населби, што доведе
  до демографска стагнација и постепена депопулација на урбаните населби. Сепак, факт е
  дека просторно -функционалните единици и урбаните центри не се во доволна мерка
  развиени како би можеле да об езбедат просторно, економско и функционално интегрирање
  на подрачјето на Државата.

2.5.1. Просторен развој и користење на земјиштето

         Основната планска определба на Просторниот план на Република Македонија (2002    -
  2020) е зачувување, заштита и рационално користење на земјоделското земјиште и
  пренамена во непродуктивно земјиште само за активности од највисок јавен интерес.
  Периодот на импле ментација на ППРМ се карактеризира со недоследност во однос на оваа
  определба и пренамена на продуктивното земјиште при планирање на просторниот развој
  на населбите (проширување на планските опфати при изработка на урбанистички планови),
  како и при реализа   ција на инвестиции од област на стопанството, инфраструктурата,
  туризмот и други намени кои во најголем дел се резултат на приватни иницијативи и
  интереси. Непостоењето на база на податоци за интензитетот на овие трансформации не
  дава можност за подлабока  анализа и заклучоци во таа насока, кои се клучни за одржлив
   развој и рационално користење на природните ресурси.

         Сепак интензитетот на овие промени не е во обемот предвиден со Просторниот план
  на Република Македонија    , кој предвидува зголемување на површината под населби за
   30.000,00 ha, за потребите на легализација на бесправно изградени објекти и проширување
  на планските опфати населените места. Површината под населби во 2021 година е
  значително помала од планираната за околу 52%. Но, имајќи предвид дека надлежните
  институц ии не располагаат со регистар на актуелни урбанистички планови за населби во
  Државата од една и изворот на податоците користени за оваа анализа од друга страна,
  резултатите сепак треба да се земат со извесна доза на резерва.

        Според резултатите од анкетата спроведена за оваа намена, само 2,7% од вкупната
  територија на Државата е покриена со плански документи од различни нивоа, што не е во


                                                                                 15
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":27}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":28,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=28"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

   корелација со планскиот пристап од ППРМ и формирањето на 15 просторно   -функционални
  единици за поефикасна интеграција на просторот и постигнување на балансиран просторен
   развој.

         Eфикасноста во користењето и обемот на зафаќањето на земјиштето најсигурно
  може да се согледа само преку вреднување на градежното земјиште од аспект на планските
   инструменти, односно планираниот начин на користење на градежното земјиште за
  доминантни намени.

         Иако децентрализацијата на надлежностите од централно на локално ниво донесе
   позитивни развојни промени во центрите на општините, одредени процеси се сеуште
   актуелни:

              · Разлики  во степенот на развиеност помеѓу градските и руралните населби,
        доминантно влијание на градските населби, особено на Скопје со окружувањето    ;

              · Негативни демографски трендови   ;

              · Незадоволителен степен на опфатеност на населбите со планска документација     ;

              · Ниско ниво на инфраструктурна опременост на руралните населби    ;

              · Тренд на зафаќање на продуктивно з  емјиште за ширење на градежните подрачја на
         населбите ;

              · Интензивна станбената изградба и појава на станбен суфицит во најголем број
         населби.

 Според тоа, приоритетите во оваа област треба да се насочени кон:

              · Полицентричен  развој кој е основа за ублажување на регионалните разлики и
         доминацијата на Скопскиот регион во однос на останатите;

              · Изработка на стратегии за локален развој, со мерки и активности за намалување на
         разликите во квалитетот на животот помеѓу градските и руралните населби,
         искористување на компаративните предности за    развој на стопанството, туризмот
        и поддршка на малите бизниси и претприемништвото, особено во руралните населби;

              · Зголемување на степенот на опфатеност на населбите со планска документација за
         контрола на стихијниот развој, трансформација на продуктивното земјиште во
         градежно и експанзија на градежништвото во делот на станбен  а изградба.

2.5.2. Домување

         Споредбената анализа на предвидениот  и остварен станбен стандард во Државата,
   покажува дека дел од параметрите се надминати (станбена површина по жител во 2021
   година е 30,1 m 2, додека Планот предвидува 20  -25 m 2/жител, просечната големина на стан
   е 99 m 2, а предвидената 40 -80 m 2). Меѓутоа, опременоста на становите со инсталации, за која
   Планот се залага да биде 100%, се уште е на незадоволително ниво, особено во однос на
   приклучокот на јавна канализација, која ја имаат само 75,4% од становите во општините со
   градски населби, па д ури и во однос на приклучокот на јавен водовод, кој има во просек 87%
  од становите во тие општини, додека само 1/5 од вкупно изградените станови во општините
   со градски населби се опремени со централно греење.

         Со Просторниот план беше предвидено вкупниот број на станови во 2020 година да
   изнесува 725.076 за да се задоволат станбените потреби на околу 2,2 милиони жители.
   Пописот од 2021 година покажа дека населението бројно се намали (на околу 1,8 милиони),
  додека изградбата на станови беше поинтензивна, така што вкупниот број на станови ја
  надмина прогнозата за околу 114.000.

                                                                                  16
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":28}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":29,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=29"}>>>
              Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

         Нелегалната градба, за која Просторниот план се залага за комплетно елиминирање
  и контролирање како појава, сеуште е актуелна. Според податоците на 25 општини во
  Државата во 2020 година, од вкупно изградените објекти, околу 15% се без одобрение за
  градење 2.

          За надминување на ваквата состојба неопходен е стратешки плански пристап и
   студиска проценка на потребите од нов станбен фонд, како и ревидирање на актуелните
  нормативи и стандарди во станбената изградба кои реално повеќе се во функција на
  задоволување на квантитативните потреби на пазарот.

        Во однос на бесправната градба, како долгогодишен и комплексен проблем со
   сериозни социјални и политички импликации, решението е исто така комплексно и
   наметнува потреба од системски пристап и строга контрола. Досегашната пракса на
  периодична легализација  не е вистинското решение, бидејќи наместо да го елиминира
   проблемот, често претставува дополнително оправдување, па дури и мотивација за
  продолжување на праксата.

2.5.3.  Јавни функции

        Во Просторниот план на Република Македонија (2002      -2020), појдовна точка во
   организација на јавните функции е рамномерниот развој, односно организација на јавните
  функции согласно планираната мрежа на центри со различен хиерархиски ранг, и
   воспоставување на врски во просторно -функционалните целини. Предвидениот концепт на
   децентрализација на урбанизацијата и регионално рамномерниот динамичен
  полицентричен урбан систем не се реализираше и просторно   -функционалните единици и
   урбаните центри не се развија во мер     ка која би обезбедила просторно, економско и
  функционално интегрирање на подрачјето на Државата, што се рефлектира и во системот на
   организација и спроведување на јавните функции. И покрај бројните иницијативи за
  активирање на недоволно развиените и подрач     ја со специфични развојни ресурси (низ
   проекти од програмите за локален развој и децентрализација) и востановена мрежа на
   институции кои вршат јавни функции, сеуште е видлива разликата во квалитетот и
   просторната достапност на услугите помеѓу урбаните и ру   ралните средини и недостаток на
   алтернативни извори на финансирање.

        Во областа на предучилишното образование  , во периодот на имплементација, покрај
   градинките (јасли и градинки), започна формирање на центри за ран развој, кои ја
   спроведуваат Програмата за ран развој за деца од три до шест години и може да бидат во
   јавна и приватна сопственост. И покрај постојано       то зголемување на капацитетот на
  предучилишните установи од една и континуираното намалување на бројот на деца од
  предучилишна возраст од друга страна, бројот на деца кои посетуваат предучилишно
   образование е сè уште низок (околу 31% од децата од предучили  шна возраст). Проекциите
   на ППРМ за отварање и функционирање на предучилишни установи во секоја населба не се
   реализирани, па така основен проблем во оваа област е недостатокот на капацитет, поради
  што за прифаќање на децата установите се приморани да рабо  тата со поголем капацитет од
  предвидениот (во 2023 за околу 13%). Овој недостаток е најголем во Југозападниот (30,5%) и

  Полошкиот плански регион (29,4%).





     2 Агенција за планирање на просторот    - Годишен извештај за спроведување на Просторниот план на Република
   Македонија, 2020 година

                                                                                  17
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":29}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":30,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=30"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      Во о сновното образование    се силно изразени разликите во квалитетот и
достапноста помеѓу услугите. Б  ројот на матични/централни училишта е зголемен, но сепак
работата во две смени е сè уште најчестиот начин за организирање на наставата,  бидејќи дел
од општините се соочуваат со недостиг на простор. Од друга страна                бројот на
подрачни/селски училишта се намал   ува поради намалување на бројот на деца на оваа
возраст. Од тие причини, нормативот од потребно основно училиште во секоја населба со
работа во една смена, за која се залага ППРМ   - не е реализиран.

      Средното образование  се соочува со намалување на бројот на училишта, поради
намалување на бројот на ученици, што логично резултира и со намалување на кадарот. Ваква
е состојбата во сите региони и таа е последица на општите демографски трендови, како и
непочитување на законскат  а обврска за задолжително средно образование кај одредени
категории на граѓани.

     И покрај наведените состојби, и основното и средното образование, меѓу другото се
соочуваат и со недостаток на кадар.

      Во областа на  здравствената заштита,   со донесување на законска регулатива се
изврши преструктурирање и диференцијација на задолжителната примарна здравствена
заштита, порационална организација и создавање можности за развој на комплементарна
приватна здравствена заштита. Од 2012 година е фор мирана мрежа на здравствени установи
која ги обединува јавните и приватните здравствени установи кои се финансираат од јавни
средства. Приватните установи надвор од оваа мрежа пружаат здравствени услуги кои се на
товар на пациентите. Во 2014 година започна  т е проектот на рурални лекари/тимови со цел
да се подобри достапноста на овие услуги до жителите од руралните населби, но анализата
покажува драстично намалување на бројот и дејствувањето на руралните тимови во
последните пет години.

      Во делот на социјалната заштита евидентни се промените во начинот на материјални
давања (парична социјална помош), а во однос на институционалната заштита, фокусот се
префрла од концептот на изградба на капацитети од резиденцијален тип кон воведување и
развој на услуги на локално ниво,     што им овозможува на корисниците да живеат и
опстојуваат што е можно подолго во својата средина. Воспоставувањето на овие услуги
ефективно значи дека резиденцијалното згрижување се заменува со услуги за поддршка во
заедницата и услуги за живеење во заедниц  ата.

       Врз основа на согледаните состојби, идниот развој на јавните функции мора да се
фокусира на принципот на полицентричен развој како основа за ублажување на разликите
во степенот на развој на населбите и квалитетот услугите што на соодветен начин ќе се
одрази и врз намалување на регионалните диспаритети. Неопходни предуслови за тоа се:

      ·   Подигнување на нивото на инфраструктурна опременост, стандардот на живеење,

      ·  Примена на сет од мерки кои ќе придонесат кон јакнење на свеста за потребата и
      значењето на образованието и со тоа подигнување на степенот на опфатеност на
       децата со основно и средно образование, и намалување на суфицитот на наставниот
      кадар во образование то;

      ·   Зголемување на капацитетот на здравствените установи, особено во руралните
       населби, подигнување на квалитетот на здравствените и социјални услуги, потреба
        која особено се манифестира како резултат на здравствената и економска криза;

      ·   Зголемување на обемот и подигнување на квалитетот на услугите од областа на
       културата, уметноста, книжевноста, спортот и рекреацијата.



                                                                               18
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":30}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":31,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=31"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

2.6. Економски развој

        Вонредните општествено  -политички околности и проблематичните економски
 движења во периодот на имплементација на Просторниот план на Република Македонија
 (2002 -2020), резултирале со отстапувања од зацртаните определби за динамизирање на
 македонската економи ја, бидејќи планираните квантификации на основните индикатори за
 економскиот развој со временски хоризонт до 2020 година се покажаа како оптимистички и
 предимензионирани. Свој придонес во ова имаше глобалната рецесија од 2007  -2008 година
  која започна како   хипотекарна криза во САД. Иако македонскиот банкарски сектор
 манифестираше отпорност на надворешните влијанија, сепак беа почувствувани негативни
 последици во облик на делумна стагнација и опаѓање на стапките на раст. На ова се
 надоврзаа некои интерни проб леми, како високата стапка на невработеност и намалувањето
 на инвестициите со тренд на дезинвестирање. Последицата од сето ова беше намалување на
 животниот стандард на населението и квалитетот на живеење.

        Горенаведеното може да се потврди преку компарирање на постигнатите стапки на
 раст во периодот на имплементација на Планот (  Табела бр. 4) со прогнозираните просечни
 стапки на раст на БДП во  Просторниот план на РМ до 2020 година  . Имено, согласно двете
 сценарија од ППРМ, се очекуваше стапките на раст да се движат на ниво од 5,3% односно
 5,1%. Македонската економија само во 2006, 2007 и 2008 година реализираше стапки на
 раст кои беа на ниво од песимистичкото сценарио (5,1%) или мал ку над тоа.

      Табела бр. 4 Стапки на раст на македонскиот БДП 2004  -2020 година, во %  , Извор: НБРСМ


Година     2004     2005     2006     2007     2008     2009     2010     2011     2012     2013     2014     2015     2016     2017     2018     2019     2020


Стапка
             4.7      4.7      5.1      6.5      5.5     -0.4      3.4      2.3      -0.5     2.9      3.6      3.9      2.8      1.1      2.9      3.9      -4.7
на раст

       Во сите останати години од опфатениот период, беа реализирани стапки на раст под
 нивото на прогнозираните, за да во последната 2020 година, се достигне вредност на БДП со
 негативен предзнак. Една од основните причини за ова е пандемијата со COVID             -19,
 проследена со економска криза, која се манифестираше на глобално ниво.

        Диверзификацијата на производната структура и асортиманот на индустриското
 производство и приоритет во структурата на производните и услужните дејности на
 преработувачката индустрија, не се реализираа во планираниот обем. Како резултат на тоа,
 преработувач ката индустрија сé уште се карактеризира со увозна зависност, недоволна
 извозна ориентираност и потреба од големи количини енергија и вода за производните
 процеси. Клучната негативна консеквенција се огледа во отсуството на пропулзивни гранки
 кои ќе имаат улога на носители на развојот.

       Определбите за преструктурирање, натамошна специјализација на производството и
 поврзување на индустријата со други комплементарни дејности, како и определбата за
 рамномерен економски развој и дистрибуција на економските дејности на просторот на
 Државата, н е се реализирани. Не е реализирана ниту целта за селективност во алокација на
 одделни индустриски гранки и насочување на помалку ефикасните и локационо
 флексибилните гранки во руралните подрачја.

      И покрај генерално негативните обележја на основните индикатори на развој, во
 структурата на производните и услужните дејности, можат да се нотираат одредени
 позитивни промени. Тие се однесуваат првенствено на зголеменото учество на трговијата во
 вкупната  економија, проширување и осовременување на продажните капацитети и
 подобрување на снабденоста на населението и стопанството. Ова претставуваше една од


                                                                                19
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":31}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":32,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=32"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 определбите на Просторниот план, со оглед на нејзиниот значаен удел во развојот на
 националната економија.

       Определбата на Просторниот план за разместување на економските капацитети во
 просторот според моделот на концентрирана дисперзија, во пракса, требаше да се реализира
 со стопанските зони во рамки на урбаните простори и со основање нови стопански зони
 издвоени од градежното подрачје на населбите и нивно комунално опремување.

      И покрај ваквите определби, просторната разместеност на деловните субјекти
 останува нерамномерна, во смисла на поларизација помеѓу урбаните и руралните подрачја.
 Така, околу 90 -92 % од вкупно евидентираните деловни субјекти се лоцирани на подрачјето
 на општини со седиште во град (Скопје, Битола, Охрид, Прилеп, Тетово, Гостивар, Куманово,
 Струмица и Велес). Во најголемиот број од единиците на локална самоуправа (ЕЛС) со
 рурални карактеристики, економијата се потпира на земјоделството, со отсуство на
 урбанист ички планови како основен предуслов за создавање просторни услови за лоцирање
 производни капацитети и други комплементарни дејности со кои би се поттикнал нивниот
 економски развој.

        Политиката на просторно планирање во нашата земја во целиот период по Втората
 светска војна ја имаше вградено теоријата на полови на раст и развој, која како компонента
 беше вградена и во планските решенија на ППРМ. Сепак, очекуваните резултати не
 доживеаја практична реализација, што од своја страна не е многу различно од искуствата и
 на бројни други земји. Клучната слабост на оваа теорија може да се дефинира како отсуство
 на двонасочноста на економските влијанија која беше очекувана. Имено, градовите
 дефин ирани како полови на развојот повеќе црпеа ресурси од своето окружување, отколку
 што емитуваа развојни импулси во него. Така, разликите повеќе се продлабочуваа,   наместо
 да се надминуваат. Нашата држава е очигледен пример, бидејќи градот Скопје се издвои со
 својот демографски и економски раст.  Денес околу 29% од вкупното население во земјата
 живее во главниот град, а во Скопскиот регион се создава околу 43% од вкупниот БДП.

        За надминување на актуелната состојба, неопходни се сериозни мерки, активности и
 конкретни решенија за подобрување на економскиот амбиент, забрзан и интервентен
 економски развој и ангажирање на сите економски фактори и ресурси кои може да се стават
 во функ ција на економски развој. Притоа, особен акцент треба да се стави врз: поефективно
 искористување на веќе оформените индустриски зони, воведување на зелена економија,
 пазарниот механизам, користење на европските фондови и регионално економско
 вмрежување (За паден Балкан).

2.7. Туризам

       Во областа на туризмот, планските предвидувања и очекуваните резултати за 2020
 година се далеку од реалните вредности остварени во 2019 година, што особено се однесува
 на планираната големина на сместувачките капацитети, очекуваниот туристички промет
 (особено странскиот), планираната големина на туристичката потрошувачка и очекуваниот
 девизен приход, како и дефинирањето приоритети според очекуваните резултати и
 атрактивноста на просторот.

        Целната 2020 година е во периодот на настанатата пандемија и не е репрезент на
 реалните вредности и реалниот интерес за посета на регионите и Државата. Поради тоа,
 анализата се базира на резултатите остварени во 2019 година.





                                                                                20
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":32}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":33,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=33"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      Табела бр. 5 Планиран и остварен туристички промет во РСМ

                                               Број на туристи

                  Планирани во 2020                         Остварени вредности во 2019

      Вкупно       домашни        странски         вкупно        домашни        странски

                                                                 1.027.834          341.667         686.167
          2.500.000         1.500.000          1.000.000
                                                                   (41,11%)         (22,78%)         (68,62%)

                                              Број на ноќевања

                  Планирани во 2020                         Остварени вредности во 2019

      Вкупно       домашни        странски         вкупно        домашни        странски
                                                                 2.766.224         1.295.451        1.470.773
          7.500.000         5.250.000          2.250.000
                                                                 (36,88%)          (24,68%)         (65,37%)

      Табела бр. 6 Планирани и остварени приходи од туризмот во РСМ

                               Планирани и остварени приходи од туризмот
      Планиран девизен приход (во милиони USD $)    Остварени вредности на девизен приход од
      – 2020 година                                туризам и угостителство  – 2019

                                                                                300,12
                               350,0
                                                                                  (85,75%)

      Табела бр. 7 Планирани и остварени легла во РСМ

                                   Планирани и остварени легла
                         Планирани      Остварен број                        Промена %
        Состојба 1996                                    Поклопување %
                             2020         на легла 2020                           1996  - 2020

               79.667             110.000            79.207            72,00%               99,42%

        Туризмот е една од најперспективните гранки на македонската економија, поради
 изобилството на туристички мотиви и ресурси и застапеноста на различни видови туризам.
 Таквата улога треба да ја задржи и периодот кој доаѓа, а за таа цел, покрај другото треба д    а
 се интензивира промоцијата и маркетингот, прекуграничната соработка и диверзификација
 на туристичката понуда.

2.8.  Сообраќај и сообраќајна инфраструктура

        Анализата на планските предвидувања во Просторниот план на Република
 Македонија и соодветната реализација во периодот на имплементација упатува на следните
 заклучоци:

        ·   Предвидениот развој на патната мрежа за период    до 2020 година не е во целост
        реализиран, отстапувањата се најголеми кај проекциите во Просторниот план за
        магистралната патна мрежа, додека повеќе од предвидените проекти се реализирани
         за регионални и локални патишта. Сепак впечатливо е позитивното влијани      е врз
        националната и меѓународната поврзаност со изградбата на автопатот Штип               -
       Миладиновци и проширување на магистралните патишта Штип     -Кочани и Штип   -
        Радовиш;

        ·   Развојот на железничката инфраструктура стагнира и е речиси на исто ниво како во
        2002 година. Единствено е реализиран проектот за реконструкција на пругата од
        Битола до границата со Р епублика Грција, а при крај е и проектот за ремонт на пругата
       од Коридорот 10.

        ·  Од воздушниот сообраќај реализирани се неколку капитални проекти и градежни
        инвестициски зафати за реконструкција, модернизација и надградба на постоечката
       аеродромска инфраструктура. Не се реализирани идеите за изградба на нови
       аеродроми во предложените м ожни локации во Битола, Струмица и Штип, поради



                                                                                21
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":33}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":34,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=34"}>>>
              Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

         неисполнети услови за нивна реализација. Секундарната аеродромска мрежа е
         задржана во рамки на постоечката, со 5 спортски аеродроми.

          ·   Водниот езерски транспорт и инфраструктура не се зголемени во овој период, а
         проектот за пловен канал по течението на Вардар е целосно напуштен како
        неиздржан проект за кој не се превземени никакви активности.

          ·   Со оглед на тоа што развојот на интермодалниот транспорт е поврзан со развојот на
         железничкиот транспортен систем, и тоа е неостварена проекција.

         Клучното значење на сообраќајната поврзаност и инфраструктура за вкупниот
  економски развој на Државата и регионалната поврзаност, подобрување на нејзината
   позиција во европски рамки и конечно финализирање на процесот на пристапување кон ЕУ,
   упатува на закл учокот дека ова е еден од најзначајните приоритети во просторниот развој до
  2040 година. Тоа наметнува потреба од поголема посветеност во развојот и унапредувањето
  во сообраќајната инфраструктура, со цел да се постигне усогласеност со современите
  меѓународни трендови и конкурентност во опкружувањето. Усогласувањето на
  националните технички стандарди за сообраќајната инфраструктура со директивите на ЕУ,
  вложување поголеми инвестиции во осовременување на патниот и железничкиот транспорт,
   реализација на Коридo рот 8, јакнење на капацитетот на воздушниот простор се само дел од
  мерките и активностите во таа насока кои треба да се основа за поставување на пониските
  цели и плански решенија.

 2.9. Управување со води, водостопанство и хидротехничка инфраструктура

2.9.1. Управување со водите

         Генералната оценка на реализација на зацртаните цели и плански решенија на
  Просторниот план на Република Македонија (2002   -2020 година) во делот управување со
  водите е со низок степен на реализација. П         остигнато е извесно подобрување во
  водоснабдувањето и одведувањето на отпадни води од населените места, односно
   просечната опфатеност (урбан и рурален дел)   со системи за водоснабдување од 96%, а за
   канализација 82%   . Сѐ уште е низок степенот на покриеност на населбите со системи за
  одведување на атмосферски води  (24%).Напредок е постигнат во сегментот на заштита на
  водите каде е зголемен п роцентот на пречистување на урбаните отпадни води пред нивното
  испуштање во реципиентите од 6% на 27%   .

         Планската одредба „реконструкција и санација на постојните системи, со цел загубите
  на вода да се сведат на 15 до 20%“     , е со многу ниско ниво на реализација и   состојбата со
   загубите (повеќе од 50%) на вода е алармантна   .

         Една од с тратешки цели на ППРМ  е постигнување на „економска цена“ на водата, за
  да се обезбедат услови за нормално одржување, реконструкција и инвестиции во
  комуналната инфраструктура. На овој план нема     значајни активности, бидејќи  цената на
  водната услуга сѐ уште е социјална категорија   .

       Од предвидената проекција на системите за водоснабдување, позначајни реализации
   се: водоснабдување на Велес од акумулацијата Лисиче, водоснабдување на Делчево од
   акумулацијата Лошана, водоснабдување на Кратово, Пробиштип, Св. Николе, Штип од ХС
   „Злетовица“. Предвидените приклучувања на населени места во регионални системи не е
   реализирано.

         Имајќи ги предвид последиците од  поплавните настани во Државата во последните
  неколку години (меѓу првите 10 земји со најголеми економски штети и смртност), може да се


                                                                                 22
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":34}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":35,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=35"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

   заклучи дека и во овој дел проекциите на Просторниот план на Република Македонија не се
   имплементирани на задоволително ниво.

         Предложеното планско решение за префрлање на вода од подрачја побогати со вода
   (слив на реката Треска) во посушни подрачја (сливовите на реките Струмица и Брегалница)
   не е реализирана. Недостигот и варијабилноста на водните ресурси, ќе продолжи и во
   иднина.

         Стратешкото значење на водните ресурси не само за македонската економија, туку и
   за опстанокот на населението налагаат многу посериозен пристап во користењето и
   заштитата на водите и рационално (одржливо) користење резервите со кои располага
   нашата Држава. Предностите кои ги имаме во смисла на користење на природна вода (без
   преработка и адаптација) се повеќе стануваат реткост на глобално ниво. Во таа смисла
   неопходни се комплексни мерки и активности, како и  поодржливи алтернативи и проекти за
   зголемување на ефикасноста на користењето и заштита на водните ресурси.

2.9.2.  Водостопанство и хидротехничка инфраструктура

         Според динамиката на изведба, во нашата држава може да се издвојат три периоди
   кои се карактеризираат со интензивна градба на брани со акумулации: периодот на 60   -тите
   години од минатиот век т.н. „златен период  “, периодот на 80 -тите, кога воглавно се градени
   ниски брани и последните две децении, кои се одликуваат со премин кон нови типови на
   брани.

         Со ППРМ, предвидена е изградба на 26 водостопански системи од типот брани со
   акумулации. Дел од нив како стратешки решенија имаат континуитет во значајн  и документи
   од областа на водостопанството и хидротехничката инфраструктура, како што се
   Водостопанската основа на Државата од 1977 година и Студијата за интегриран развој на
   водните ресурси и план за управување (JICA, 1999).

         Во последните две децении (период на реализација на планските решенија на ППРМ),
   се изградени/во изградба 9 брани со акумулации, со што Државата се вклучува во самиот
   врв на „Реалното инженерство за брани“ во Европа. Тоа се: акумулациите: Козјак, Матка 2
    (Св. Петка), Лисиче на реката Тополка, Кнежево на Злетовска Река, Лошана на реката Лошана
   и Маркова Река на реката Маркова река; како и акумулациите кои се во изградба: Конско (во
   завршна фаза), Речани на Оризарска река и Отиње во Штип.

         Водните акумулации се клучни објекти за животната средина и водостопанството,
   особено во светло на климатските промени и потребата од обезбедување доволни количини
   на вода за човечките потреби од една и одржување на соодветни услови за опстанок на
   животнит е заедници од друга страна. Акумулациите се единствените објекти кои
   обезбедуваат временска и просторна прераспределба на водните ресурси од водостопански
   аспект, а акумулирањето на водата се повеќе се докажува како неопходна и клучна активна
   мерка за убла жување на хидролошка нерамномерност, која е се поприсутен тренд на
   глобално ниво. Тие овозможуваат надминување на асинхроноста меѓу расположливите води
   и потребите за вода, како и ефикасно намалување на штетите предизвикани од екстремните
   хидролошки појави (суши и поплави).

         Во услови на енергетска криза и енергетска транзиција кон обновливи извори на
   енергија, како дел од долгорочната енергетска стратегија на ЕУ, во периодот кој настапува,
   нашата Држава мора многу посериозно да пристапи кон  обезбедување услови и и нвестиции
   за вложување во капитални хидроенергетски капацитети зголемување на уделот на
   обновливи извори на енергија во со цел да се постигне поголем степен на енергетска


                                                                                  23
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":35}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":36,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=36"}>>>
              Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

   независност и поголем удел од на обновливите извори на енергија во вкупното
   производството.

2.10. Енергетика и енергетска инфраструктура

         Стратешките определби за енергетскиот развој предвидени со Просторниот план на
  Република Македонија 2002  -2020 предвидуваат две варијанти     - ниска и висока. Според
  двете варијанти, бруто потребната енергија до 2020 год. се зголемува за 2,7/3,1 пати. Во таа
  смисла и потрошувачка на јаглен, како главен енергенс до 2020 год. треба се зголеми за 1.4
   пати. За обезбедување на потребните количини јаглен, предвидено е активирање на
  рудниците Живојно, Брод -Гнеотино и Мариово, а поради исцрпување на рудниците Осломеј
   (Исток и Запад) и Брик -Берово, отварање и на рудникот Поповјани, во непосредна близина
  на Осломеј и рудникот Звегор -Стамер.

        Овие плански решенија останаа без реализација, односно не е отворен ниту еден од
  планираните рудници. Доминантна технологија за производство на електрична енергија во
  нашата Држава сеуште се термоелектричните централи на јаглен, но резервите на јаглен
  освен што се ограничени и се исцрпуваат, се карактеризираат со ниска калорична вредност
  и дополнително претставуваат ризик поради високата емисија на CO              2 при неговото
  согорување. Во таа смисла алтернативите се увоз на висококалоричен јаглен, користењето
  на домашните ресурси од други рудници или премин на други енергенти. Актуелната
   енергетска транзиција на глобално ниво и насоките за постепено исфрлање на     јагленот од
  употреба и се посилните залагања за заштита на животната средина, дополнително
   претставуааат сериозна причина за избор на последната варијанта, односно стимулирање и
  постепена транзиција кон обновливи извори на енергија. Ваквата ориентација на
  македонската економија е се попотенцирана, бидејќи последните години, обновливите
  извори на енергија заземаат се поголем удел во вкупното производство на електрична
   енергија.

         Согласно ППРМ, во структурата на вкупната енергетска потрошувачка до 2020
   година, ќе доминираат течните горива (38,6%), електричната (25,7%) и топлинската енергија.

         Актуелната состојба е малку поинаква. Со намален процент од 23% учествува
  електричната енергија, а доминантно место имаат течните горива со околу 62% (речиси
   двојно повеќе од планираното), додека топлинската енергија не го постигна планираното
   учество, со скромен удел од 2%.

       ППРМ се залага за зголемување на учеството на „алтернативните” облици на енергија
  до 2020 год. со просечна стапка на годишен пораст од 5,1%. Тука фокусот е ставен на
  геотермалната енергија и енергија од сончевото зрачење, но првенствено за потребите на
  земјоделието (оранжериско производство), туризмот и угостителството, како и
  искористување на сончевата енергија во енергетски потреби со поставување на соларни
   ќелии, панели и системи.

         Реалната состојба во овој сегмент далеку ги надмина предвидувањата, па така
   учеството на енергија од обновливи извори во вкупното производство на Државата во 2020
  година го достигна удел од 33%.

        Што се однесува до производството на нафта и нафтени деривати, ППРМ дава
  проекција за работата на Рафинеријата Окта, која според предвидувањата, до 2010 година
  би работела со 55/66% од својот капацитет, а до 2020 година со својот оптимален капацитет.
  Во 20 13 година е затворена технолошката линија за производство на нафтени деривати, а



                                                                                 24
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":36}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":37,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=37"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

нафтоводот Солун  -Рафинерија ОКТА со кој се транспортираше сурова нафта ќе се
пренамени во продуктовод за транспорт на нафтени деривати (најчесто дизел гориво).

      Постои голема разлика меѓу планираните и потрошените количини на природен гас,
поради неизграденост на дистрибутивен систем и сеуште малиот број на корисниците на
гасоводниот систем. Преносната гасоводна мрежа има капацитет од 800 милиони нм             3
годишно. Во 2020 година имаше активности за реализација на магистралните гасоводи од
Штип кон Неготино и Битола, како и гасоводот од Скопје кон Тетово и Гостивар.

      Просторниот план 2002  -2020 се залага за задржување на високиот процент на
учество на сопственото производство на електрична енергија во вкупното, кое ќе се
реализира во постојните и можните нови хидроелектрани и термоелектрани. Со оглед на тоа
што околу 20  %  - 30% од потребите за електрична енергија во нашата Држава се
обезбедуваат од увоз, ова може да се оцени како реална прогноза. Што се однесува до
планираните термоцентрали Битола IV, когенеративната постројка на гас Скопје и Неготино
II не се реализирани , а се изградени 3 термоцентрали на природен гас: ЕСМ Енергетика, ТЕ  –
ТО и КОГЕЛ.

      Во делот за искористување на водениот потенцијал за добивање на електрична
енергија, од планираните 8 хидроелектрани до 2020 година, изградени се само ХЕЦ Козјак и
ХЕЦ Матка 2 (ХЕЦ Св. Петка), како и 115 мали хидроелектрани со инсталирана моќност од
103.84 МW и производство од 322.05 GWh во 2020 година, со што се надминати прогнозите
на ППРМ, кој предвидува изградба на мали хидроелектрани со вкупна инсталирана снага од
21 MW и вкупно просечно годишно производство од 92 GWh.

      Во однос на системите за пренос и дистрибуција на електрична енергија, со
Просторниот план на Република Македонија е предвидена:

      ·   изградба на 400 kV далновод од Битола до Миндево во Грција,

      ·   изградба на 220 kV далновод од Вруток до Бурели во Албанија,

      ·   изградба на 110 kV далновод од ХЕЦ Козјак до ТС Скопје 3,

      ·   изградба на 110 kV далновод од ХЕЦ Градец до ТС Струмица,

      ·   изградба на 400 kV трафостаница во Штип,

      ·   изградба на 400 kV трафостаница во Мариово.

      Во периодот до 2020 година изградени се 400 kV далновод за поврзување со
Република Грција и 110 kV далновод од ХЕЦ Козјак до ТС Скопје 3, како и 400 kV
трафостаница во Штип.

      Според наведеното може да се извлече заклучок дека развојот на енергетскиот
сектор во Републиката е проследен со изработка на стратегии и усогласување на
регулативата согласно препораките на ЕУ, производството на енергија во последните години
бележи пораст н а искористување на обновливи извори, но и пад на домашното производство
на електрична енергија, и зголемување на увозот на енергија. За подобрување на
енергетската инфраструктура, покривањето на се поголемата потрошувачка и
намалувањето на увозната зависно  ст, потребно е поголемо вложување во базната енергија,
повисок степен на искористеност на постоечките енергетски капацитети, истражување на
капацитетот и искористливоста на обновливите извори на енергија, примена на мерки и
материјали кои ќе овозможат пого лема енергетска ефикасност при пренос, дистрибуција и
снабдување со енергија, како и вложувања во развој на „зелена енергија“.





                                                                               25
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":37}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":38,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=38"}>>>
              Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

2.11. Телекомуникации

        Во областа на телекомуникациите и телекомуникациската инфраструктура
  изминатите две децении се регистрирани значајни измени.

       До 2013 година, фиксната телефонија се обезбедуваше главно преку бакарна
  телекомуникациска инфраструктура, поврзана на мрежа од дигитални телефонски
  централи, организирани во соодветна хиерархија. Со воведувањето на IMS (IP Multimedia
  Subsystem), класичнит  е дигитални телефонски централи излегоа од употреба. Со
  либерализацијата на пазарот во 2005 година и воведувањето на технологија за пренос на
  говор преку IP (Voiceover IP    - VoIP), голем број субјекти почнаа да нудат услуги за фиксна
  телефонија преку различ ни мрежи, како на пример, преку коаксијалните мрежи за кабелска
  телевизија. За период од помалку од 10 години, VoIP стана доминантна технологија за пренос
  на говор во фиксната телефонија.

         Бројот на претплатници во фиксната телефонија веќе одамна не е релевантен
  показател за развојот на телекомуникациите, од повеќе причини: нудењето на фиксни
  телефонски услуги преку различни технологии, појавата на OTT (over     -the-top) платформи
  кои овозможува ат бесплатен пренос на говор (Skype, Viber, и други), како и трендот на
  миграција од фиксна кон мобилна телефонија.

        Мобилната телефонија доживеа огромен пораст во последните две децении. Бројот
  на мобилни претплатници одамна го надмина бројот на население во Македонија.
  Мобилните претплатници денес, преку мрежите за мобилна телефонија, ги користат
  услугите за пренос на  говор, видео и други мултимедијални содржини, пристап до интернет
  итн. Од аспект на технологиите, успешно се имплементирани и функционираат мобилни
  мрежи од втора до петта генерација (2G, 3G, 4G и 5G). Пристапот до интернет, слично како и
  мобилната телефон ија, исто така бележи огромен пораст во последните две децении, и тоа,
  и во поглед на технологиите преку кои се обезбедува, достапните податочни брзини, така и
  во поглед на бројот на претплатници. Старите пакетски ориентирани мрежи (            како
  Македонската јавна мрежа за пренос на податоци со комутација на пакети      МАКПАК ) и
  телеграфските услуги се одамна заменети со мрежите базирани на IP, кои станаа основна
  инфраструктура за податочен сообраќај.

        Технолошкиот напредок не ја заобиколи ниту радиодифузната дејност. Во
  изминатиот период аналогната дифузија на телевизијата е заменета со нови дигитална
  технологија за дифузија терестријално и преку кабел (DVB   -T, DVB -T2, DVB -C). Дополнително
  користењето на   дигиталната технологија во продукцијата на телевизиските програми
  овозможува телевизиската слика да се пренесува како сите останати дигитални податоци,
  што овозможува пренос и дистрибуција на ТВ програмите преку мрежи наменети за пренос
  на податоци како ш то се IP базираните мрежи, односно Интернетот.   Операторите на јавна
  електронска комуникациска мрежа (или попознати како кабелски оператори) реемитуваат
  програмски пакети, составени од странски и домашни програмски сервиси.

       Што се однесува до поштенските услуги и покрај негативните демографски трендови,
  намалување на бројот на жители и миграцијата село  – град, сепак се бележи зголемување на
  вкупниот број единици во поштенската мрежа на АД „Пошти на Северна Македонија“ од 262
  во 1994 на 289 во 2023.

        Напредокот и достигнувањата во оваа област треба да ја зголемат мотивацијата за
  продолжување со континуираното следење и примена на современите комуникациски
  технологии за подобрување на квалитетот на услугите и поголем пристап до информации и



                                                                                 26
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":38}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":39,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=39"}>>>
              Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

  услуги на корисниците, што позитивно ќе се одрази врз развој на сите сегменти на
  оштествениот развој.

2.12. Геоинформатичка платформа, структура, анализа и поддршка за
    ППРСМ

        Дел од планските решенија поврзани со спроведување на Просторниот план на
  Република Македонија, кои се однесуваат на информацискиот систем за просторно
  планирање и попрецизно на просторните податоци се реализирани, односно:

          ·   Воспоставена е Национална инфраструктура на просторни податоци, како рамка за
         ефикасна комуникација и размена на просторните податоци помеѓу корисниците на
         географските податоци и метаподатоците кои им припаѓаат;

          ·   Изграден е и контиуирано надг    радуван единствениот просторно  -информативен
         систем за донесените просторни планови, кој е значаен предуслов за ефикасно
        извршување на надлежностите на Агенцијата за планирање на просторот.

          ·   Континуирано се дополнува единствената база на издадени услови за планирање на
         просторот (како еден од инструментите за спроведување на ППРМ),со која освен што
         се пополнува единствениот просторно информативен систем, се добиваат сознанија
          за промени во просторот кои настануваат во периодот од донесување на ППРМ сé до
        донесување нов просторен план;

          ·   За урбанистичките планови во функција е платформата е  -урбанизам воспоставена во
         2014 година. Тоа е докуцентрична платформа преку која се водат постапките за
         изработка и донесување на сите видови урбанистички планови, преку која се
        комуницира и следи статус от на секоја задача одделно.

         Просторните планови изработени и донесени во периодот на     имплементација на
  ППРМ се обработени со примена на ГИС технологијата (различен софтвер во различен
  период) и, со еден исклучок, имаат своја геобаза. Структурата и организацијата на
  просторните податоци ја следи структурата на просторниот план.

         Достапноста до информациите од донесените просторни планови е обезбедена на
  начин што текстуалниот дел, освен во службен весник, објавен е и на web страните на АПП и
  МЖСПП, а синтезните графички прикази се публикувани како WMS сервиси на Порталот на
  АПП и на геопорталот на НИПП.

         Активностите во оваа област, во претстојниот развоен период, треба да бидат
  насочени кон интензивирање на развојот на НИПП и ПИС, со посебен фокус на прецизирање
  на надлежностите на сите засегнати страни и обезбедување поголема отвореност и
  достапност на п росторните податоци.

2.13. Животна средина

         Анализата на степенот на реализација на     активностите за заштита на животната
  средина предвидени со Просторниот план на Република Македонија    кои се однесуваат на
  санација и рекултивација на деградирани простори  , зони и мерки за заштита на обработливи
  површини, извори , подземни и површински води и  превентивна заштита на потенцијално
  загрозени простори покажува дека околу 35% се целосно реализирани, 30% делумно или во
  тек на реализација, а за 25% воопшто не е започната реализацијата, додека за 10% нема
  доволно информации.    Реализираните активности за санација и рекултувација на
  деградирани простори опфаќаат:

                                                                                 27
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":39}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":40,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=40"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      ·   Делумна рекултивација на депонијата Југохром со зафаќање на површинските води
      и изградба на пречистителна станица, делумна рекултивација на депонијата за пепел
      од ТЕ Осломеј со покривање и засадување на вегетација, рекултивација на
      каменоломот кај с. Фалиш   е, рекултивација на депониите на техноген отпад во
       рафинеријата ОКТА, делумна рекултивација на јаловиштето на рудникот за јаглен во
      РЕК Битола и рекултивација на браната на јаловиштето на рудникот Бучим   -Радовиш,
       со покривање со земја и пошумување на деград ираниот простор;

      ·   Реконструкција на филтерот за отпадни гасови од електропечката во Железара            -
       Скопје и извршена санација на депонијата на филтер  -прашина;

      ·  Делумно покривање на јаловиштето на рудникот Злетово и утврдување на степенот
      на ризик по здравјето на населението, како и изработка на прелиминарни технички и
      финансиски планови;

      ·  Покривање и пошумување на старите јаловишта од рудникот Саса;

      ·   Изградени погони за преработка на троската и нејзина продажба во индустриската
       депонија на Фенимак;

      ·   Отпочнато е чистење на малата депонија во Охис.

      Во изминатите години се реализирани следните активности за заштита на
перманентно загрозените развојни потенцијали:

      ·   Спроведување на управувачки мерки во индустријата и сообраќајот за заштита на
      обработливите површини покрај индустриските зони;

      ·   Спроведување на мерки за подобрено управување со заштитните зони на изворот
       Рашче, бунарите Нерези -Лепенец, изворот Студенчица и Вевчанските Извори;

      ·   Подобрено пречистување на комуналните и индустриските отпадни води во
       населбите кои гравитираат околу реката Вардар;

      ·   Изграден таложник за третман на преливните води од јаловиштето на Тораница;

      ·   Изградена функционална пречистителна станица за третман на отпадните води од
      Куманово и околината;

      ·   Превземени мерки за контролирана употреба на хемиски средства во
       земјоделството;

      ·   Спроведени активности за комплетирање на колекторот за Охридско Езеро и
      приклучување на околните населби;

      ·   Спроведени активности за контролирана употреба на хемиски средства во
       земјоделието во повеќе општини;

      ·   Редовна контрола на употребата на хемиски средства, како и квалитетот на
      преливите во Тополничка река од јаловиштето на рудникот Бучим.
     Во  функција на превентивна заштита на потенцијално загрозени простори,
реализирани се следните активности:

      ·   Уредување на туристичките локалитети на Шар Планина, во зоните за туризам во
       населбите Здуње, Близанско, Долна Белица и Кнежевски манастир      -Кичевско, на
       туристичко -рекреативните локалитети во Кумановско и Кривопаланечко, во НП
      Пелистер (уредени планинарски   патеки, поставени информативни табли, изграден
      информативен центар, итн.), во НП Маврово, на планината Беласица (Смоларски и
      Колешниски Водопад), во Дојранската и Гевгелиската туристичка зона (уредени
       патеки, шеталишта и плажи околу Дојранското Езеро), как         о и анализа на


                                                                               28
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":40}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":41,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=41"}>>>
              Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

         оптоварувањето со туристичко  -рекреативни „потоци” на подрачјето Тетово  -Попова
        Шапка -Лешница;

          ·  Мерки за заштита на загрозените шумски видови во општините Шипковица, Теарце и
         Вратница.

          ·  Мерки за заштита на шумите во Малешевијата, преку прогласување на Заштитен
        предел „Малешево“ и изработка на Регионален план за управување со шумите и
         заштита на шумските видови во НП Галичица и НП Пелистер (вклучително Ростуше),
         како и СП Вевчански Извори;

          ·   Уредени бројни туристичко -рекреативни локалитети во беровско, во ЗП Малешево,
         во околината на Штип (Исарот и Туртел) преку уредување на патеки, поставување на
        информативни табли и друго;

          ·   Заштита на горниот тек на р.Злетовица со координирана акција на Хидросистемот
         Злетовица и Заштитениот предел Осоговски Планини и превземени мерки за заштита
         на изворот Калин Камен (поставена е ограда);

          ·   Спроведени редовни активности за пошумување во Прилепско, Битолско, во Општина
        Витолиште (Мариово), Општина Бач (Кајмакчалан), Кавадаречко и Демирхисарско
        кои се дел од шумско -стопанските планови.

         Нереализираните мерки и активности за заштита на животната средина се резултат
  на ограничените финансиски средства кои се инвестираат за намалување на загадувањето
  на медиумите во животната средина, како и несоодветното одлагање на, што резултира со
  деградација на просторот на повеќе локации низ земјата. Концептот на регионално
  управување со комунален цврст отпад, кој е воспоставен со Просторниот план на Република
  Македонија иако не е реализиран, отвори можност за регионализација на управувањето со
  отпадот, преку донесување на Национална стратегија, Национален план и регионални
  планови за управување со отпадот.

        Во изминатиот период на национално ниво се донесени низа стратешки документи и
  за управување со квалитетот на медиумите во животната средина. Забележителен напредок
  во областа на заштита на животната средина е остварен во однос на усогласување на
  законодавството со препораките од земјите членки на ЕУ. Дополнително, воспоставен е
  мониторинг за следење на промените во медиумите и областите на животната средина. Во
  2008 година се усвоени Индикатори за животна средина кои ги прикажуваат клучните
  трендови и овоз можуваат брзо и соодветно дејствување на сите учесници во процесот на
  заштитата на животната средина, а особено се релевантни за креирање на политиките за
  заштита на животната средина.

        Во следниот период потребно е да се реализираат мерки и активности за заштита на
  животната средина, кои ќе придонесат за намалување на загадувањето и подобрување на
  квалитетот на воздухот, водите, почвата, организирано управување со отпадот, како и
  санација и рекултивација на деградираните простори (диви депонии, жешки точки и др.).
  Следењето на состојбите, квалитетот и промените во медиумите и областите на животната
  средина треба да по служи како основа за креирање на релев  антни политики за заштита на
  животната средина.

2.14. Природно наследство

         Просторниот план на Република Македонија (   2002 -2020 ) детално ги разработува
  различните режими на заштита на природното наследство, прилагодени на националните


                                                                                 29
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":41}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":42,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=42"}>>>
              Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

  категории за заштита согласно Законот за заштита на природни реткости, кој во моментот
  бил на сила. Покрај тоа, планот ја интегрира и категоријата за заштита која е усогласена со
  класификацијата на Меѓународната унија за зачувување на природата (IUCN).

         Согласно степенот на истраженост и научните сознанија во тој период, во
  Просторниот план биле регистрирани 265 локалитети кои според своите карактеристики и
  природни вредности се заштитени или предложени под соодветен режим на заштита со
  вкупна површина од   298.566 ha или 11,6 % од територијата на Државата. Мрежата на
  заштитени подрачја (74 локалитети) зафаќа површина од 187.770 ha или 7,11% од вкупната
  површина на Државата, при што преку различни степени на заштита е предвидено
  зголемување на површината на заштитените подрачја до 2020 година за 4,4 %.

        Со донесување на Законот за заштита на природата во 2004 година усвоена е нова
  категоризација за националните заштитени подрачја со пропишана обврска за
  ревалоризација и рекатегоризација на претходно прогласените заштитени подрачја. Во 2010
  година во претх одно наведениот закон предвидена е дополнителна форма на заштита     –
  природна реткост.

        Во текот на 2010  -2011 година спроведена  e детална анализа на сите заштитени и
  предложени подрачја за заштита   3, при што р езултатите од анализата посочуваат дека 13
  подрачја се нерепрезентативни или ги имаат изгубено природните вредности и истите треба
  да се избришат од листата на подрачја за заштита.  Дополнително, анализата покажува дека
  заштитените споменици на природата Јасика (Јегуновце) во општина Тетово,   Црни Ореви во
  општина Демир Капија и Црна топола во општина Берово ги изгубиле вредностите заради
  кои биле заштитени. Локалитетот Алшар, кој беше  заштитен како споменик на природата во
  2009 година, заради овозможување на геолошки истражувања за утврдување на присуство
  на економски значајни количини на руди е тргнат од листата на заштитени подрачја.

        На национално ниво потребно е да се зголеми бројот и површината на заштитените
  подрачја, со што ќе се подобри националната политика за заштита, зачувување и одржливо
  користење на биолошката разновидност. Подрачјата што ги изгубиле вредностите поради
  кои биле ставени под заштита, со донесување на соодветни акти треба да бидат отстранети
  од листата на заштитени подрачја.

         Врз основа на согледаната состојба, заштитата на природата треба да е во насока на
  воспоставување на интегриран систем за заштита на сите компоненти на природата
  (биолошка и пределска разновидност), ефикасно зачувување и управување со природните
  вредности и поврзување на заштитените подрачја со коридори како дел од зелената
  инфраструктура, како и економско вреднување на природните ресурси.

2.15. Културно наследство

        Непосредно по донесувањето на Просторниот план на Република Македонија (2002   -
  2020) е усвоен нов Закон за заштита на културното наследство    4 кој воведе повеќе новини во
  организацијата и пристапот кон заштитата на културното наследство.

         Имајќи ги во предвид целите на Просторниот план на Република Македонија кои се
  однесуваат на заштитата на културното наследство, може да се констатира дека:

       1.  Задолжителниот третман на недвижното културно наследство во процесот на



    3 Во рамки на UNDP/GEF/МЖСПП проектот „Зајакнување на еколошката, институционалната и финансиската
   одржливост на системот на заштитени подрачја во Република Македонија“
    4 Службен весник на Р епублика Македонија, број 20/ 20 04

                                                                                 30
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":42}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":43,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=43"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

       изработка на сите видови просторни и урбанистички планови со кои се обезбедуваат
      плански услови за заштита, просторна интеграција и активно користење на
       заштитените добра се спроведува од 2005 година, со изработка на соодветна
       конзерваторска документација  одобрена и заверена од Управата за заштита на
       културното наследство која се користи и вградува во Планот за кој е изработена;

    2.  Како значаен акт во постапките на заштитата на културното наследство во 2006
      година е донесена Национална класификација на културното наследство   5 според која
       се врши класификација на културното наследство во повеќе видови и групи;

    3.  Конзервацијата и останатите методи на непосредна заштита на поединечно
       заштитеното недвижно културно наследство и споменичките целини се одвиваше
       континуирано, но динамиката на реализација на конзерваторските проекти беше
      бавна од повеќе различни причини,  поаѓајќи од финансиската немоќ на државата да
       ги обезбеди неопходно потребните средства, па се до недостаток на доволно стручен
      и специјализиран кадар од соодветни области за реализација на предвидените
       активности;

    4.  Утврдувањето на границите на заштитеното подрачје на регистрираните споменици
      и споменички целини се спроведува со ревалоризацијата на културното наследство.
      Во планскиот период, 229 споменици на културата се ревалоризирани (18,56%) од кои
      108 го задржале статусот на културно наследство, истите се класифицирани,
       категоризирани, одредени се нивните граници и границите на нивните контактни зони
      и режимот за нивна заштита. Останатите (121 добро),          поради девастација,
      руинираност и неповратно губење на споменичките вредности го изгубиле статусот
      на културно наследство. Останатите 81,44% неревалоризирани културни добра имаат
      преоден статус на некатегоризирани добра до нивната ревалоризација;

    5.  Големиот број археолошки наоѓалишта на територијата на нашата Држава и
      неможноста за нивно истражување во период од 20 години, резултираше со
      минимален број на детално истражени и конзерваторски презентирани археолошки
       локалитети. Со одредбите за спроведув    ање на актуелниот Просторен план се
      предвидуваше прогласување на резервирани археолошки зони. Бидејќи сеуште нема
       прогласена резервирана археолошка зона, и поради спорадично и несистемско
      следење и увид во постојната состојба на културното наследство и акт    ивностите за
       негова заштита се доведува до сериозни структурни оштетувања на споменичките
       добра, барајќи посериозни реконструктивни зафати кои доведуваат до негативно
       влијание на автентичноста и вредносните елементи на недвижното културно
       наследство.

     Од наведените констатации можеме да заклучиме дека целите зацртани во
Просторниот план на Република Македонија (2002      -2020) во областа на заштитата на
недвижното културно наследство делумно се реализирани, особено во делот на вклучување
на културното наслед  ство во просторните и урбанистичките планови и усогласување на
методологијата за валоризација и ревалоризација на културното наследство, додека пак во
делот на непосредната заштита и усогласувањето на плановите со потребите на културното
наследство се напр авени многу малку активности за реализација на овие цели.    И покрај
квалитативниот напредок во третманот на културното наследство во просторните и
урбанистички планови, динамиката на заштита, валоризација и категоризација и особено
ревитализација на културното наследство треба да се интензивира.



5 Службен весник на Р епублика Северна Македонија, број 37/20 06

                                                                               31
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":43}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":44,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=44"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

         Она што е сериозен недостаток во актуелната база на податоци е графичката
    претстава и графичкиот податок за културното наследство. Во таа насока, неопходно е
   воспоставувањето на информативен систем за културното наследство.

 2.16. Природни непогоди и техничко -технолошки хаварии

2.16.1. Природни непогоди

         Поплави

         Со Просторниот план на Република Македонија (2002         -2020) се предвидува
    изработка на прогностички модели за поплава за: подрачјето на Скопје со акумулацијата
    Козјак, подрачјето на Велес со акумулациите Козјак и Вакуф, Црна Река до излезот од
    Пелагонија, акум улациите Калиманци и Тиквеш и системот Охридско Езеро     -Глобочица -
   Шпиље. Активностите во оваа насока резултирале со изработка на Прелиминарна проценка
   на ризикот од поплави за: Пелагонија  6, сливот на Брегалница  7 и сливот на Црни Дрим 8, како
   и План за управување со ризикот од поплави за сливот на р.Струмица   9.

          Значаен придонес кон подобрување на состојбата на заштита од поплави може да
   имаат и браните со акумулац   ии изградени во  овој период: Козјак, Св. Петка  , Лисиче и
   Кнежево .
         Одржувањето и реконструкцијата на веќе изградените системи е на незадоволително
    ниво, а потврда за тоа се и неколкуте поголеми поплави кои беа катастрофални во
   изминатиот период.
         Во однос на преиспитување на степенот на заштита на градот Скопје, изготвени се
   неколку документи:
            ·   Хидролошка основа за Скопски регион (УХМР, 2022),
            ·   Стратегија за управување со води во Скопскиот регион (UNDP, 2022),
            ·   Стратешки план на град Скопје за период 2020    -2022 година (Таргет Комуникации,
           2022),
            ·   Хидролошка студија за уредување, заштита и подобрување на режимот на водите и
          заштита на урбаното подрачје од надворешни води за ГУП на Град Скопје (ГИМ, 2024)   .

          Други временски непогоди (снежни намети, лавини и луњи)

        Од донесувањето на Просторниот план на Република Македонија (2002         -2020),
   реализирани се следните активности:

            ·   Донесени се повеќе законски и подзаконски акти;

            ·  Формирана е Дирекција за заштита и спасување и Центар за управување со кризи;

            ·   Изработени „Процени за загрозеност од природни непогоди, епидемии, епизотии,
          епитофитотии и други несреќи“ на национално и локално ниво.

         Пожари на отворен простор

         Во однос на мерките за заштита од пожари на отворен простор, во периодот на
   имплементација реализирано е:

            ·   Спроведени структурни реформи (законски, организациски и институционални) и



      6 PFRA -Preliminary Flood Risk  , 2015
      7 PFRA -Preliminary Flood Risk  , 2015
      8 PFRA -Preliminary Flood Risk  , 2018
      9 FRMP -Flood Risk Management Plans   , 2016

                                                                                  32
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":44}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":45,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=45"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

          децентрализирање на системот за противпожарна заштита;
             ·   Зајакнување на техничките капацитети за заштита од пожари кај надлежните
          институции и
             ·   Воспоставување на национален информативен систем за шумски пожари
         (МКФФИС) 10 кој ги зголемува капацитетите за меѓуинституционална комуникација и
          координација во процесот на управување со шумските пожари.

          Земјотреси

          Згуснување на мрежата на инструменти за регистрација на земјотреси и нивно
   осовременување сеуште н  е е реализирано како и реонизација на подрачја подложни на
    сеизмички хазарди, како основ а за примена на заштитни мерки.

2.16.2. Техничко -технолошки хаварии

           Согласно предложените сигурносни и превентивни мерки за избегнување на
    техничко -технолошките ка  тастрофи дефинирани во Просторниот план на Република
    Македонија (2002 -2020), може да се констатира дека постои прогрес во минатите години во
    однос на законската регулатива (која постојано се надградува), отворање на институции,
   превземање на активности за п ревенција и слично.

          Во наредниот период потребно е да се спроведат мерки за воспоставување
    интегриран регистар на природни непогоди, нивните причинители, последици и преземени
    интервенции, како и мерки за задолжително интегрирање на компонентите за намалување
    на ризиците во сите фази и нивоа на просторното и урбанистичко планирање.

2.16.3. Воени разу рнувања

           Тргнувајќи од проценките за степенот на загрозеноста на одделни сегменти на
    територијата на Републиката од евентуални воени дејства, Просторниот план на РМ 2002        -
    2020 ја класифицира територијата на Државата на: простори со максимален степен на
    загрозеност, простори со висок степен на загрозеност, простори загрозени од долготрајни
   борбени дејства, индиректно загрозени простори и простори погодни за слободни територ  ии
   Во таа смисла политика на заштита на населението од воени разурнувања е насочена кон:

              - планирање и уредување на простори погодни за евакуација на населението и
    материјалните добра;
              - планирање на безбедни простори и населби во кои ќе се врши згрижување на
    евакуираното население и материјалните добра;
              - планирање, изградба и адаптација на објекти за заштита и локации за изградба на
    рововски засолништа;
              - планирање на дополнителни локации за погребување на загинати и умрени лица;
              - локации за закопување на загинати и умрени животни;
              - локации за складирање на шут при масовни оштетувања на објекти; и
              - локации за складирање и уништување на штетни и опасни материи.

          Заради постигнување на соодветен степен на заштита на евакуираното население и
   преземање на активности за уредување и подготовка на просторите погодни за евакуација,
    нивните локации треба да се бараат во индиректно загрозените простори, како и во
    просторит е погодни за формирање на слободни територии.



       10 https://mkffis.cuk.gov.mk/

                                                                                   33
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":45}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":46,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=46"}>>>
              Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

        Во периодот на имплементација на Просторниот план на Република Македонија
  (2002 –2020), Државата стана полноправна членка на НАТО Алијансата, при што значителен
  дел од податоците неопходни за     проценка на степенот на реализација     преминаа во
  класифицирани информации.

2.17. Намена и користење на земјиштето

         Основната трансформација на земјиштето предвидена со Просторниот план на
  Република Македонија (2002 -2020) се однесува на пренамена на 96.000,00 ha земјоделско
  земјиште од ниски бонитетни класи, кое е необработено и напуштено и со релативно
  изразена ерозија ; во шумско земјиште. Како резултат на тоа, планираната вкупна површина
  под шуми за 2020 се зголемува на 1.140.000,00   ha (за 14,3% во однос на состојбата во 2001
  година) и зафаќа 44,3% од вкупната површина на Државата.  Во 2021 година, површината под
  шуми и шумско земјиште во Државата изнесува 1.039.576,00 ha и учествува со 45,2% во
  вкупната површина на Државата. Според тоа, планските определби за зголемување на
  површината под шуми не се реализирани во предвидениот обем.  Во однос на состојбата во
  2001 година, површината под шуми и шумско земјиште е поголема за 41.576,00 ha; што значи
  дека планските предвидувања се реализирани за околу 30%.
         Земјоделското земјиште, со планските решенија се проценува на 1.196.000,00 ha.
  Овие предвидувања се надминати, па така во 2021 година, зем   јоделското земјиште зафаќа
  површина од 1.259.996,00 ha (зголемување во однос на предвиденото за 5,35%)       . Имајќи во
  предвид дека во 2001 година, земјоделското земјиште во Државата  опфаќаше површина од
  1.244.000,00 ha, во 2021 година има зголемување од околу 1,3%.       Но во исто време е
  регистрирано намалување на површините под обработливото земјиште во однос на
  планираното за 2020 година за 9,34 % така што зголемувањето на површината под
  земјоделско земјиште се должи на зголемувањето на површината под пасишта за
  117.760,00 ha  (18,8%).  Кај непродуктивното земјиште има зголемување во однос на
  проекциите за 3,43%.

        Табела бр. 8 Намена на површини (продуктивно земјиште) во 2020 година

           НАМЕНА 2020
                                               (ha)       %        %         %
            проекција (ППРМ)
         Вкупна површина            2.571.000,00       100
         непродуктивно земјиште     236.000,00         9,2
         продуктивно земјиште       2.335.000,00       90,8          100
        шуми и шумско земјиште     1.140.000,00                      44,3
          земјоделско земјиште       1.196.000,00                      46,5          100
         пасишта                     625.000,00                                       52,3
         обработливо земјиште       570.000,00                                       47,7

        Табела бр. 9 Намена на површини (продуктивно земјиште) во 2021 година

         НАМЕНА 2021 год.             (ha)          %         %      %
             Вкупна површина        2.543.671,00          100
          непродуктивно земјиште     244.099,00             9,6
           продуктивно земјиште      2.299.572,00           90,4           100
        шуми и шумско земјиште    1.039.576,00                           45,2
           земјоделско земјиште      1.259.996,00                            54,8      100,00
                 пасишта             742.760,00                                        58,9

           обработливо земјиште      516.733,00                                        41,0
        Со планските решенија на ППРМ, предвидено е зголемување на обработливите
  површини опфатени со системи за наводнување на 267.762,00 ha, по пат на реконструкција

                                                                                 34
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":46}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":47,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=47"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

и рехабилитација на постојните системи, надградба на 33.368,00 ha и изградба на нови
системи на површина од 106.342,00 ha,    како и изградба на системи за одводнување на
3.500,00 нови површини. Овие плански определби не се реализирани, бидејќи не се
превземени активности за рехабилитација на постојните, ниту пак изградба на нови системи.
Како резултат на застареноста на системите, оштетување на опремата и инфраструктурата,
неефикасно управување и одржување на системите, расцепканост на површините,
институцион ални, технички и други проблеми, во 2022 година покрај намалување на
можната површина за наводнување на 91 469 ha, се намалува и реално наводнуваната
површина на 21.906,00 ha (околу 26% од искористената земјоделска површина).
      Табела бр. 10 Споредбен биланс на намена за непродуктивно земјиште

     НАМЕНА                            план 2020 (ha) ППРМ      состојба 2021
       води и водотеци                         55.000,00                   9.841,44
      природни езера                         43.410,00                   46.349,60
       населби                                 65.000,00                   33.875,99
       останато непродуктивно земјиште        72.590,00                 152468
       Вкупно                                 236.000,00                 242535,03
      Во структурата на непродуктивното земјиште, планирана со проекциите на ППРМ
(2002 -2020), доминираат водите, што е резултат на планираните акумулации (23 големи и
околу 100 мали), со чија реализација би се зголемила постојната површина под води за
11.000,00  ha. Со оглед на нискиот степен на реализација на овие плански решенија во
изминатиот период (изградени се само 7 акумулации), површината под води во 2021 година
е значително помала (9841,44 ha).
      Во планираната површина под населби (65.000,00 ha), се предвидува површина од
30.000,00 ha за легализација на бесправно изградени објекти (над 100.000) и проширување
на планските опфати на некои населени места, во прв ред седишта на новоформираните
општини. И покрај фактот што во Државата се спроведе акцијата за утврдување на правен
статус на дел од нелегално изградените објекти, површината под населби во 2021 година е
значително помала (околу 52%). Но, со оглед на непостоење на регистар на актуелни
урбанистички планови за населби во Државата, податоците за површините од оваа класа на
намена во овој документ се превземени од изворот CORINE LAND COVER. Поради нивото на
деталност и методологијата користена во овој проект, сите податоци треба да се земат со
извесна резерва. Но сепак, големата разлика во планираната и остварена површина под
населби, говори и за тоа дека при изработка и донесување на урбанистички планови, сепак
се почитувани одредбите на ППРМ 2002  -2020 за внимателно и контролир ано зафаќање на
нови, особено продуктивни категории земјиште за урбани намени.
     Што се однесува до споредбите на останатото и вкупното непродуктивното земјиште,
проценката на остварувањата на планските решенија во однос на состојбата во 2021 година
е неспоредлива од следните причини:
·  Постои разлика во површината на природните езера, која се должи на користените извори
на податоци,
·  Останато непродуктивно земјиште (податок за 2021 го  д.) опфаќа: градежно земјиште под
инфраструктурни и други објекти надвор од населените места, т.н преодно земјиште
(необработено земјоделско земјиште обраснато со ниска вегетација) и површини без
дефинирана намена (239,82ha) кои се последица на сеуште неизврше   ното усогласување на
податоците од АКН со податоците за државната граница кон северните соседи (Р        . Србија и
Косово) и од тие причини има значително поголема површина од планираното со ППРМ     .




                                                                               35
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":47}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":48,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=48"}>>>
              Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

    3.СОСТОЈБА


 3.1. Природна сфера

3.1.1. Природни карактеристики, ресурси и вредности

         Територијата на Државата е претежно планинска (79%), а остатокот се низини (19%)
  и природни езера (2%). Релјефот е еден од најзначајните елементи на природната средина и
  важен географски фактор во планирањето на просторот. При планирањето, особено
  потребно  е да се анализираат квантитативните (хипсометрија, наклони, експозиции,
  расчленетост и сл.) и квалитативните својства на релјефот (генетски тип, форми и
  доминантни процеси), со цел да се дојде до најповолни решенија за безбедна, сигурна и
  ефикасна простор на организација. Разновидноста на релјефот е тесно поврзана со бројни и
  значајни релјефни појави, од кои дел се заштитени или предвидени за заштита. Воедно, тие
  претставуваат туристички мотиви и атрактивности кои ги зголемуваат пејзажните вредности
  на просторот.

         Големата разновидност и мозаичност на релјефот претставува погодност, но и
  ограничувачки фактор за разни стопански дејности. Заради доминантниот планински
  карактер, нашата држава има голема просечна надморска височина од 830 m и значителен
  просечен наклон од 15,4°. Доминантниот планински терен, големите наклони и расчленетоста
  на релјефот се значаен ограничувачки фактор особено за земјоделството, градежништвото,
  сообраќајот и др. Доколку како условно непогодни терени се земат терените со наклон над
  10° и со индекс на вертикална расчленетост над 10 m/100 m    2, произлегува дека само 27,4%
  од државната територија е погодна за користење за разни стопански намени, 14,5% се
  делумно погодни, 55,8% се непогодни површини, а остатокот се водени површини.
  Погодниот релјеф, главно ги претставува рамничарските терени на д     ното од котлините и
  долж пошироките речни долини. Делумно погодниот релјеф се состои од средно                   -
  наклонетите и расчленети ридски терени, на преминот помеѓу рамнините и планините.
  Непогодниот релјеф ги претставува пострмните и расчленети планински терени кои         се
  несоодветни, ризични или ранливи за бројни просторни активности (со исклучок на одредени
  видови туризам, шумарство, сточарство и сл.).

         Подрачјето на Државата е своевиден геолошки мозаик во кој се застапени разни
  видови на магматски, седиментни и метаморфни карпи. Тие укажуваат на долгата геолошка
  историја, низ која, под дејство на тектонските движења, се случиле бројни сложени промени,
  со кои се оформиле крупните морфоструктури. Tоа условило појава на минерални суровини,
  од кои поголем дел се експлоатираат.

         Согласно распределбата на врнежите      , може да се издвојат три плувиометриски
  режими на врнежи: медитерански, континентален и преоден режим. Просечното годишно
  количество на врнежи изнесува 680 mm. Врнежите се главно од дожд, но во зимскиот дел од
  годината има и врнежи од снег. Просечниот пери    од на траење на снежната покривка е
  декември - март, а на повисоките планини ноември  - април, па дури и мај.

       Во Државата преовладуваат ветрови долж правецот на протегање на речните долини,
  котлините и планинските масиви. Најголема средно годишна брзина на ветерот има во
  Кривопаланечката Котлина (3,5 m/s) и Овче Поле (3,1 m/s), додека со најмала средно
  годишна брз ина на ветерот се Струмица (1,1 m/s) и Берово (1,3 m/s).

       И покрај релативно малата површина, Република Северна Македонија има
  разновидна клима, односно осум климатски подрачја:

                                                                                 36
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":48}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":49,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=49"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      Субмедитеранското климатско подрачје  (50 – 500 м.н.в.) кое ги опфаќа Гевгелиско  -
валандовската и Дојранската Котлина, претставува значаен потенцијал во функција на развој
на летниот капачки туризам (Дојранско Езеро), но и за други видови на туристички содржини.
Просечната годишна температура н  а воздухот се движи од 15,5°С, а просечните годишни
суми на врнежи во ова подрачје изнесуваат 711,8 mm. Во овој регион климата дава можности
за развој на медитеранско земјоделство (маслинки, калинки и сл.), раноградинарски култури,
производство на винова л оза, овошни култури, но и за организирање на енергетски содржини
во вид на соларни и ветерни електрани.

      Умерено-континенталното -субмедитеранско подрачје   (до 600 м.н.в.) ги опфаќа
централните делови од  Државата, како што се Скопската Котлина, Кумановската Котлина,
средното Повардарие, како и целата Струмичка Котлина. Просечната годишна температура
на воздухот се движи од 12,7 до 14,3°С, а една од основните карактеристики на климата на
ова подрачје е значи  телно малата годишна количина на врнежи кои се движат помеѓу
472,1mm до 594,6 mm. Овој климатски регион е погоден за развој на интензивно земјоделско
производство (лозарство, овоштарство, раноградинарски култури) и производство на
индустриски растенија. Кл  иматските потенцијали на овие простори отвораат можност за
поставување на соларни и ветерни електрани.

      Топло континентално подрачје  (600 до 900 м.н.в.) ги опфаќа: Охридско  -струшката,
Преспанската, Кичевската, Пелагониската, Полошката, Делчевската и Славишката Котлина.
Просечната годишна температура на воздухот се движи од 10,7 до 11,9°С, додека годишните
количини на врнежите се движат во границите помеѓу 531,5 mm до 710,9 mm. Во ова подрачје
се застапени житните култури, овошките и виновата лоза. Охридско            -струшката и
Преспанската Котлина имаат голем потенцијал за развој на летен капалишен и други видови
на туризам (конгресен, излетнички  , спортско-рекреативен и др.).

      Ладното континентално подрачје   (од 900 до 1100 м.н.в.) ги опфаќа највисоките
котлини (Беровската) и пониските планински подрачја. Се одликува со преодни
карактеристики на климата, помеѓу континенталното и планинското подрачје. Просечната
годишна температура на воздухот изнесува 9,2°С,   а просечните годишни суми на врнежи во
ова подрачје изнесуваат 646,2 mm. Овие простори се погодни за развој на летен планинско     -
рекреативен туризам, викенд туризам, излетнички и рурален туризам, етно и екотуризам.

      Подгорското континентално  -планинско подрачје (1100 до 1300 м.н.в.) е со типично
планински релјеф каде опстојува букова шума. Средната годишна температура на воздухот
во ова подрачје се движи околу 8,0°С, а годишното количество на врнежи пресметано преку
графиците со вертикални градиенти за разни дел  ови од Република Северна Македонија, би
изнесувало околу 900 mm. Овие простори се поволни за развој на повеќе видови на туризам,
како што се здравствениот и рекреативниот туризам.

       Горското континентално  -планинско подрачје  (1300 до 1650  м.н.в.) се одликува со
планински релјеф. Средната годишна температура на воздухот е нешто пониска од
претходното подрачје и изнесува 7,6°С, а просечните годишни суми на врнежи во ова
подрачје изнесуваат 1046 mm во Маврово и 1058 mm во Лазарополе. Снегот претставу      ва
главен климатско -метеоролошки ресурс и затоа во ова подрачје треба да се развива
зимскиот туризам. Климатските услови во текот на летото се идеални за спортски и
рекреативни активности, дел од просторот може да биде наменет на формирање на
инфраструктур а за спортски подготовки. Просторот е исто така климатски поволен за развој
на сточарството, односно за производство на месо, млеко и млечни производи.

       Субалпското планинско подрачје    (1650 и 2250   м.н.в.) се одликува со планинска
клима, односно свежи, врнежливи лета и студени зими во кои преовладуваат врнежи од снег.

                                                                               37
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":49}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":50,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=50"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

Средната годишна температура на воздухот изнесува околу 5   ,0°С, а количество на врнежите
изнесува околу 1000 mm. Овие простори се одлични за развој на зимски ски туризам,
планински летен рекреативен туризам, етно и екотуризам, но и за развој на сточарството.

      Алпското планинско подрачје  зафаќа многу мали површини, бидејќи само неколку
планини се издигнати над 2250 m. Просечните годишни температури се движат од околу 0°С,
па се до околу -4,0°С, и приближно во половина од годината просечната температура е под
нулата. Во споредба со претходн ото подрачје годишното количество на врнежи е намалено
и изнесува околу 800 mm. Ова подрачје се протега над шумскиот појас и во него има само
скромна високопланинска вегетација и камењари. Од тие причини, просторот е поволен
единствено за планинарење и иск ачување на највисоките врвови.





                      Слика бр. 2 Климатски подрачја, Извор: EEA, SOER, 2010

     Вкупната должина на водотеците во Државата изнесува е 7637 km, а густината на
речната мрежа е 0,30 km/km    2. Во Република Северна Македонија има над 150 водопади,
распределени во три основни типови на водопади и тоа: тектонски, ерозивни и акумулативни
водопади. Тектонските водопади се најзастапени, меѓу кои најпознати се: Смоларскиот
Водопад, Колешинскиот Слап,    водопадите на Камењанска Река на Шар Планина и
Мокриевскиот Водопад. Од ерозивниот тип на водопади се регистрирани околу 50 водопади
од кои најпознат е Ростушкиот водопад. Акумулативниот тип на водопади се најзастапени на
реките Папрадничка, Банинска, Рос тушка, Длабока Река, Рибница и др.

      Термалните води се застапени поради неотектонските процеси на територијата на
Република Северна Македонија. Геотермалните води кај нас традиционално се користат од
17 термални извори во главно за балнеолошки потреби.


                                                                               38
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":50}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":51,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=51"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      Охридското Езеро е најголемо од трите природни тектонски езера, со површина од
348,8 km² (229,9 km² на територијата на Република Северна Македонија, а 118,9 km² во
Р.Албанија). Се наоѓа на 695 m н.в., со најголема длабочина која изнесува 286 m.
Преспанскот о Езеро, е со површина од 274 km² (176,8 km² во РСМ, 47,8 km² во Р.Грција и 49,4
km² во Р.Албанија). Езерото се наоѓа на 853 m н.в. со најголемата длабочина од 54,2 m.
Површината на Дојранското Езеро изнесува 43 km² (од кои на Р.Грција припаѓа околу една
третина односно 15,6 km²). Езерото се наоѓа на надморска височина од само 143 m со
максимална длабочина до 10 m.

       Глацијалните езера се најзастапени на Шар Планина (44), потоа на Корабскиот масив
(11), а само по неколку на Пелистер (2), Јабланица (4), Јакупица (Големото и Малото
Салаковско Езеро) и Стогово. Овие езера во најголем дел се постојани, односно имаат вода
преку целата година. Дел од глацијалните езера со нивните циркови и високопланински
извори поседуваат карактеристични пејзажни и природни вредности, и се дел од подрачјата
регистрирани и евидентирани како природно наследство.





                                                                               39
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":51}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":52,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=52"}>>>
                                                                 Белград                                                          Романија

                                                                                                                         Букурешт

        БоснаиХерцеговина
                                    Србија
                                      Сараево
Хрватска





                                                                                                                                                      Црно                                                                          Бугарија                   ЦрнаГора                                          Софија                                                         Море                                                                  Приштина

                                               Подгорица
                                       Косово


                                                                               Скопје
                           Јадранско
                      Море
                                         Северна
                                  МАКЕДОНИЈА
                                                     Тирана                                                                                                                                                                               Истанбул
Италија
                                                                                                                                                   Мраморно
                                                                                                                                     Море
                              Албанија




                                                                                               Турција
                                                                                                                                       Егејско
                                                                                                   Море
                                               Грција





                                   Јонско
                            Море                                                                 Атина
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":52}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":53,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=53"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 3.1.2. Земјоделство и земјоделско земјиште

3.1.2.1. Користење на земјоделското земјиште

          Република Северна Македонија има исклучително поволни почвено     -климатски и
   агроеколошки услови за развој на земјоделското производство, како и богат биодиверзитет.
   Од вкупната земјоделска површина, која во 2021 година изнесувала 1.259.996 ha, 516.733 ha
   е обработливо земјиште (од кое под ораници и бавчи се 416.714 ha, овоштарници 16.942 ha,
    лозја 23.776 ha и ливади 59.301 ha). Пасиштата се простираат на површина од 742 760 ha, 503
   ha е површина под бари, трски и рибници.

         Во структурата на одгледувани култури на ораниците и бавчите, со 66 % учествуваат
   житните култури, 12,5 % се површини под градинарски култури, фуражните учествуваат со
   околу 10 % , овошни и останати култури  6,5 % и индустриските култури со околу 5 %.

         Динамика на промените на земјоделската површина по обем, и структура на
   користење (во период од 2012 до 2021 година) е со негативен тренд, односно намалување кај
    вкупната земјоделската површина за 7 873 ha, кај пасиштата за 13 798 ha и кај ливадите за
    1.140 ha, на сметка на зголемување на вкупните обработливи површини за 6 326 ha,
   ораниците и бавчи за 2 639 ha, овоштарниците за 2 320 ha и лозјата за 2 507 ha.
   Зголемувањето на обработливите површини, по долгиот период на опаѓање (од 2001  до 2012
    година), најверојатно е последица на политиката на субвенционирање.

          Пренамената на земјоделското земјишта во непродуктивнo е тренд кој е актуелен
   подолго време и кој често е резултат на приватни иницијативи.  Неодржливото користење на
   земјиштето под веќе присутната закана од климатските промени е директна причина за
    деградација и дезертификација на земјиштето, уништување и узурпирање на високо
    квалитетни обработливи земјоделски површини, што претставува еден од   основните извори
   на загрозување на животната средина  .

3.1.2.2. Земјоделско производство

          Земјоделскиот сектор е еден од најзначајните сектори за македонската економија. Се
   карактеризира со дуална структура, во која главно доминираат индивидуалните земјоделски
    стопанства. Од економска перспектива во последното десетолетие учеството на
    земјоделството во бруто  -домашниот производ, заедно со ловството, шумарството и
   рибарството има флуктуирачки и опаѓачки тренд, и тоа, од 10,2 % во 2011 година до 8,6 % во
   2021 година. Заедно со преработувачката индустрија (вклучително производство на
    пијалаци и туту н), учеството во бруто -домашниот производ достигнува 12 %.

        Од регионален аспект, Југоисточниот со 29 % и Пелагонискиот плански регион со 21
    %, имаат најзначајно учество во креирањето на бруто -додадената вредност во земјоделското
    производство. Од останатите плански региони, најмало учество од само 4 % во создавањет   о
   на бруто додадената вредност има Североисточниот плански регион.

         Во Република Северна Македонија постојат повеќе        системи на земјоделско
   производство :

             - конвенционално производство;

             - интегрирано производство (приватни стандарди како на пр. Натурленд и др.);

             - биодинамичко производство (приватни стандарди како Деметер и др.) и

             - органско производство.

          Земјоделското производство во Државата во најголема мера е конвенционално.
   Органското производство, иако бележи растечки тренд во последните години, сeуште е


                                                                                  40
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":53}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":54,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=54"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

незначително во споредба со конвенционалното производство. Површината под
сертифицирано органско производство изнесува околу 4 000 ha, што претставува 0,94 % од
обработливата површина. Во сточарското производство најголемо учество во органското
производств о во вкупниот број на сертифициран добиток има овчарството.

       Структура на земјоделското производство

      Поледелство

      Во структурата на земјоделските површини и земјоделското производство, од
житните култури, најзначајни се пченицата, јачменот и пченката.

      Целокупното производство на  пченица во нашата Држава е наменето исклучиво за
задоволување на домашните потреби. Во 2021  година таа е најзастапена во Пелагонискиот
плански регион со 37% од вкупното производство.  Генерално, остварениот просечен принос
е низок, а во одделни плански региони (Вардарски, Источен, Југозападен и Североисточен) е
понизок од регистрираниот принос во Државата.

      Јачменот е најзастапен во Североисточниот регион (со 25% од вкупното
производство), а потоа следи Пелагонискиот плански регион, каде е регистриран највисок
просечен принос. Во овие два региони се остварува 48 % од вкупното производство на јачмен
во Државата.

      Пченката е трета по застапеност житна култура во Државата. Најзастапена е во
Полошкиот плански регион со 25 % од вкупното производство во 2021 година.
Реализираните приноси во Источниот, Полошкиот и Пелагонискиoт плански регион го
надминуваат просекот во Државата.

      Тутуноте најзастапена индустриска култура која сè уште е атрактивна за населението
(посебно од руралните средини) со оглед на фактот дека не постои негова замена со друга
земјоделска култура која би можела од иста површина да обезбеди еквивалентно ниво на
приход. Станува збор за ориенталниот тип тутун, конкурентен на странските пазари, кој
претставува стратешки земјоделски производ за Државата. Се одгледува на површина од
15457 ha од која се остварува производство од 24329 t со просечен годишен прираст од 1574
kg/h. Тутунот е најзастапен во Пелагонискиот плански регион со 38% од вкупното
производство.

     Од останатите позначајни поледелски култури производството на   р'ж e најголемо во
Источниот плански регион со 34% од вкупното. Најголемо производството на   овес остварува
Скопскиот плански регион (40 % од вкупното).  Производството на ориз во нашата Држава се
реализира само во два региони. Најповолни природни услови за одгледување на оваа житна
култура има во Источниот плански регион, каде се реализира 98% од вкупното производство.
Според официјалните статистички податоци површините под ори    з се релативно стабилни
низ годините и во двата производствени региони.

      Во категоријата индустриски култури,  сончогледот е најзначајната и водечка култура
за производство на масло. И покрај неговото стратешко значење, засеаните површини се
мали, така што поголем дел од потребите со меркантилно семе и нерафинирано масло се
обезбедуваат од увоз. Производството на сончоглед е најголемо во Пелагонискиот регион со
76% од вкупното.

      Фуражни култури   - Домашното производство задоволува само околу 40 % од
вкупните потреби од добиточна храна. Причините за ова се недоволната земјоделска
површина, екстензивниот начин на производство без примена на соодветни агротехнички
мерки, расцепканоста на парцелите и не можноста за соодветна примена на наводнување кај


                                                                               41
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":54}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":55,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=55"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

голем дел од површините. Од фуражните култури најзначајни се луцерката, која е
најзастапена во Југоисточниот плански регион со 30 % од вкупното производство и
детелинатаво Скопскиот плански регион, кој остварува 29% од вкупното производство     .

    Табела бр. 11 Поледелски култури по региони во РСМ 2021 година

                                                                                                                  Р'ж          Овес         Ориз                                                                                                              Тутун              Регион                                                                                                                                                                                                           Јачмен                                                                                                    Пченица                  Пченка                                                                                                                                                                                      Луцерка                       Детелина                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Сончоглед


             производство (t)   19091    2820     1660     6038     516     32119     246     107    234     228

            површина (ha)     7287     1097     1154     1577     211    10825     149     83     45      425                       Вардарски      принос (kg/ha)     2620     2571     1438     3829     2445     2967     1651    1289   5200     536

             производство (t)   19913    18187     386     12746    1402    22256    2916    958   18729     44
                  Источен      приносповршина(kg/ha)(ha)     72802735    56083243     1959197     26494812     6287223     80702758     21831336    1774540   30666109     110040

             производство (t)   13473   13790     130     6940     1140     1477     1061    866     0        0

            површина (ha)     5172    5465      78      2982     540      701      498     417     0        0                            Југозападен      принос (kg/ha)     2605     2523     1667     2327     2111    2107     2131    2077     0        0

             производство (t)   20358    19856    6952    29489     1677    8034     636     86      0        4

            површина (ha)     5398     3141    4180     3730     310     2597     277     40      0        2                            Југоисточен      принос (kg/ha)     3771    3678     1663     7906     5410     3094     2296    2150    0      2000

             производство (t)   90555    21195    14437    14425      0      34607     949      0      0      4234

            површина (ha)    22023    4173    9272     3429      0      9302     272      0      0      3818
                            Пелагониски      принос (kg/ha)     4112    5079     1557    4207      0      3720     3489     0      0      1109


             производство (t)   20269    33601      0      19624    5292     582      314     140     0        0

            површина (ha)     5416     7331      0      3413     801      367      182     95     0        0
                  Полошки      принос (kg/ha)     3742     4583      0      5750     6607     1586     1725    1474    0        0

             производство (t)   35394    7047     182     3667     5130    37993    1024    1219    0      663
           Северо   источен    приносповршина(kg/ha)(ha)    108583260     22033199     1670109     4279857     5213984     111803398     2133480    1229992     00      1178563

             производство (t)   24623    14273     582     5689     6281    14532    1354    2187    0       359

            површина (ha)    6932     3839     467     1023     1129     4641     588     933     0      202
                  Скопски      принос (kg/ha)     3552     3718     1246     5561     5563     3131    2303    2344     0      1777

            производство (t)   243676   130769   24329    98618    21438   151600    8500    5563  18962    5532
               Вкупно     приносповршина(kg/ha)(ha)    703663463    304924289    154571574    196605016     41985107    476833179     37822247    31001795   60953111    50501095

      Ливадите зафаќаат површина од 59301 ha  (2021 година ), од кои најголема површина
има во Пелагонискиот плански регион (13 570 ha), а најмала во Вардарскиот (1 068 ha).
Вкупната површина под пасиштаизнесува 742760 ha (2021 година), со вкупно производство
од 500 153 t и просечен прираст од 673     kg/ha. Најголема површина под пасишта има во
Пелагонискиот плански регион (145 002 ha), а најмала во Скопскиот (41 094 ha).

                                                                               42
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":55}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":56,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=56"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

       Градинарство

     Од позначајните градинарски култури, најзастапени се пиперките, а најмалку леќата.
Југоисточниот плански регион доминира со најголемо производство на позначајни
градинарски култури, каде што пиперките се застапени со 44%, доматите со 57 %, кромидот
со 47%, краставиците со 81%, бостанот со 46 %, зелката со 65 %, гравот со 26% од вкупното
производство во Р епублика Северна Македонија.

    Табела бр. 12 Градинарски култури по региони во РСМ 2021 година
    Регион                                                            Компир                Кромид                Домати                       Пиперки                                Краставици                Бостан          Грав          Зелка                Грашок         Лук          Леќа


       производство (t)   6869    2274    14601     13713    2889    17439    444   4808     110     463     49

       површина (ha)    580     292     751      810      129     927     416    234     116     166     48       Вардарски
        принос (kg/ha)    11843    7788    19442    16930    22395   18812   1067  20547    948     2789    1021

       производство (t)   23651    1662    5458      4436     1532    8833    682   3997     141     780      19

       површина (ha)    2354     218     396       355       33      558     795    237     77      165      19      Источен
        принос (kg/ha)    10047    7624    13783    12496    46424   15830    858   16865    1831    4727    1000

       производство (t)   19242    545     1035      1102      131      1      504   3224     79      99       0

       површина (ha)    1663     163     286       330       38       2      289    271     78       48      0         Југозападен    принос (kg/ha)    11571   3344    3619      3339     3447     500     1744  11897   1013    2063      0

       производство (t)   30882   30544   88664     98397    42979   58313    1147  83012    421      37      0

       површина (ha)    1353     881     1105     2668      500     1469    689   2393    238      22      0         Југоисточен    принос (kg/ha)    22825   34670   80239     36880    85958   39696    1665  34690    1769     1682     0


       производство (t)   23837   13280    7727     69717     773    10750    290   3697     93     1080      0

       површина (ha)    1238     675     494      3029      67      642     323    196      41      105      0         Пелагониски    принос (kg/ha)    19254   19674   15642     23017     11537   16745    898   18862   2268    10286     0


       производство (t)   35597    6916    11417    11435     574     4221     28    7971    422      248      0

       површина (ha)    2081     532     815      888       50      240      48    372     141      48      0      Полошки
        принос (kg/ha)    17106   13000   14009     12877    11480   17588    583   21427   2993     5167     0

       производство (t)   13266    2113    3265     2684      210     4037     353   1996    228      259      0

       површина (ha)    1406     429     526       494       34      502     425    352     147     202      0 Северо   источен
        принос (kg/ha)    9435    4925    6207      5433     6176    8042     831   5670    1551    1282     0

       производство (t)   24889    6527    21997     21442     3862    23215    944   17842    827     1407     0

       површина (ha)    1631     432     1194      1199      210     981    1282   462     281      217      0      Скопски
        принос (kg/ha)    15260   15109   18423     17883    18390   23665    736   38619   2943     6484      0

       производство (t)  178233   63861   154164   222926    52950   126809   4392  126547   2321     4373     66

        површина (ha)   12306    3622    5567      9773     1061    5321    4267   4517    1119     973     67     Вкупно
        принос (kg/ha)    14483   17631   27692     22810    49906    23832   1029  28016   2074     4494    985

      По плански региони компирот е најзастапен во Полошкиот плански регион со 19 % од
вкупното производство, грашокот (35%) и лукот (32%) се најзастапени во Скопскиот плански
регион, додека леќата 74% е доминантна култура во Вардарскиот плански регион.

                                                                               43
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":56}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":57,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=57"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      Овоштарство

       Постоечките еколошки услови      во нашата држава овозможуваат успешно
култивирање на околу 30 видови на овошни насади. После подолг период на стагнација, во
периодот после 2006 година започнува тренд на пораст на површините под овошни насади
за околу 16 %. Во структурата на користење на   вкупната обработлива површина, овошните
насади зафаќаат 3,28 % во 2021 година. Според застапеноста во насадите, доминантно место
зазема јаболкото, потоа сливата, праската, вишната, а во последн   ите години значително се
зголемуваат повр шините под насади од нетрадиционални култури (лешник, орев, јапонско
јаболко и др). Во структура на производството на овошје доминира         јаболкото , кое е
најзастапено во Пелагонискиот плански регион со 67% од вкупното производство.    Сливите
се најзастапени во Источниот плански регион со 30 % од вкупното производство,  крушите во
Југозападниот плански регион со 19%,    праските во Скопскиот плански регион со 33%.
Значаен удел во производство имаат и црешите, вишните и оревите, додека другите овошни
култури се помалку застапени.

      Лозарствотово Република Северна Македонија се издвојува како позначајна гранка.
Вкупното производство на грозје изнесува 269131 t, во кое најголем удел (45%) има
Вардарскиот плански регион.

    Табела бр. 13 Производство на овошје (t) по региони во РСМ 2021 година



    Плански регион                                                         Цреши                   Вишни                      Кајсии                          Јаболка                   Круши                   Сливи                    Праски               Ореви                    Грозје


    Вардарски            121       429        110       578       993       506      1049     197     121561

    Источен              247       3564        7        2318       900       8141      339      682      14927

     Југозападен          1150       686        126      16738      1269      5993      747      780      7371

     Југоисточен          1342      1344       926       3151       970       5270      1522     588      97581

    Пелагониски          271       530        32       62442       235       1810      341      745      4472

    Полошки             503       798        34       4840       441       863       38      639       468

    Североисточен        172       109       198       1390       601       2383      100      441      13261

    Скопски              910        913       1152      1406       1221      2066      2068     597      9490

    Вкупно              4716      8373      2585      92863      6630      27032     6204     4669     269131

       Сточарство

      Говедарството во Државата е најзастапено во   Пелагонискиот плански регион. Во
однос на расовата структура, доминантни се мелезите (51%) и холштајн   -фризиските говеда
(38%). Гојните раси и комбинираните говеда се застапени со 0,3% и 6,4%, додека бушата со
2.6%. Во структура на фармите на говеда во Држа   вата, присутни се: традиционални фарми
(1-5 грла), фамилијарни фарми (6  - 20 грла) и специјализирани фарми (повеќе од 20 грла). На
регионално ниво,  свињарство е доминантна сточарска гранка во Вардарскиот плански
регион, овчарството е најзастапено во Југозападниот плански регион, додека Југоисточниот
е со најголемо производство во козарството.

      Овчарството и козарствотово Државата се базираат на екстензивни технологии на
одгледување, искористување на природните пасишта и стопанисување во подрачјата со
отежнати услови за производство. Најзастапени се овчарските фарми со големина од 101 до
200 овци (30%) и од 201   -500 овци  (25,45%). Динамиката на промена во големината на
фармите во последните години укажува тенденција на окрупнување на стадата. Во однос на


                                                                               44
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":57}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":58,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=58"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

расовата структура на овците доминираат локалните соеви како праменка (шарпланинска и
овчеполска) и нивните мелези.

        Кај козарските фарми најзастапени се (50,27 %) оние со големина од 21 до 50 грла,
односно 51-100 грла (22%). Во популацијата кози доминира домашната балканска коза 50 %,
додека нејзините мелези со алпина и санска коза се со застапеност од 15 %.

      Во производството на млеко во Државата доминира кравјото, додека учеството на
овчото е до 10 % а на козјото до 5 %.

     Коњите се важен дел од руралниот живот, традицијата и туризмот, иако нивната
улога во земјоделството е помала отколку во минатото. На Балканот, вклучувајќи ја и
Република Северна Македонија, најкарактеристична автохтона раса е домашниот балкански
(планински) коњ, кој е приспособен на планински услови и се одгледува во повеќе балкански
земји. Покрај домашниот планински коњ, кој е традиционална раса, присутни се и спортски
раси како арапскиот коњ и англискиот чистокрвен коњ, кои се користат главно за спорт и
рекреација (Bunevski et al., 2019)

      Живинарство е најзастапено е во Пелагонискиот плански регион и опфаќа две
посебни индустрии за производство на јајца и живинско месо. Вкупното јато на живина во
Државата е со тенденција на намалување.

       Најголем број на  пчелни семејства во Државата има во Североисточниот плански
регион, со тенденција на зголемување во последните години, додека производството на мед
варира од 500 до 1000 t  годишно.

    Табела бр. 14 Преглед на број на добиток, живина и пчелни семејства, 2021 година



Плански регион                                                                                                                  Кози                     Коњи                                                            Говеда                        Свињи                       Овци                                                                                                                                                                                                                                                      Живина                           Пчелни    семејства


  Вардарски         10066           48509         33525         3867            729       43428           1248

  Источен            15110          37446        110174        11747           810      136331          20931

  Југозападен         13521          18954        119059        15066           1590      205921           2796

  Југоисточен         23871           18816        116594       23088           5304      205756           4870

  Пелагониски       40810           25143        102171         3189            453      492428           15523

 Полошки           34027            4372         81362        11307           1237      132771          17426

  Североисточен     22875           25675         26202         4075            121      159857          30144

  Скопски            17342            7231         44194         3414           896       107533             30

 Вкупно            177622          186146        633281        75753          11140    1484025          92968

       Рибарство и аквакултура

       Најзначајни капацитети за развој на рибарството претставуваат трите природни
езера: Охридското, Преспанското и Дојранското Езеро. Следна значајна група се вештачките
акумулации, од кои, сепак, само релативно мал дел се користи за организирано производство
на риба. Третата група капацитети ја сочинуваат реките, кои претежно се користат за
спортско -рекреативен риболов, како и рибниците како објекти за контролирано
одгледување и производство на риба.

       За одгледување на топловодните риби изградени се рибници на површина од 695 ha,
со годишно производство од 445 t. Студеноводните рибници се со мала површина по
локалитет, поради специфичноста на нивното производство. Производството и уловот на
риба се бази  ра на аквакултурно производство (92      ,9 %), стопански риболов (5     ,8 %) и

                                                                               45
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":58}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":59,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=59"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

   рекреативен улов кој учествува само со 1 ,3 %. Вкупниот улов на риба во 2021 година, изнесува
   2 171 537 kg, од кои 65.6 % се уловени ладноводни риби, а 34.4 % топловодни риби. Во
   вкупното производство на аквакултура (2 017 547 kg) најзначајнa е пастрмката (1 362 761 kg).

           Трговија со земјоделско -прехранбени производи

         Со склучувањето на Договорот за Слободна трговија со ЕУ и Централно    -европскиот
   Договор за слободна трговија (ЦЕФТА), најзначајни трговски партнери за Државата се ЕУ    -27
   и земјите членки на ЦЕФТА.

         Во периодот од 2012 до 2021 година, евидентен е континуиран негативен трговски
   биланс на земјоделско -прехранбени производи, особено изразен по периодот на Ковид   -19
    пандемијата. Трговскиот дефицит од 316 милиони евра ја истакнува зависноста од увоз, а
   покриеноста на извозот со увоз на земјоделско  -прехранбени производи изнесува 67 % во
   2021 година. Најзначајни извезени производи се тутунот, виното, конзервиран зеленчук,
    јагнешко месо, свеж зеленчук, замрзнат зеленчук, јаболки и др. додека во увезените
   примарни земјоделски производи учествуваат јунешко месо, живинско месо, свинско свежо
    месо, сирења, конзервиран зеленчук, масло од сончоглед, кафе и др.

3.1.2.3. Наводнување и одводнување на земјоделски површини

          Наводнуваните површини во 2016 година, изнесувале 84 434 ha. Во периодот 2017      -
   2019 година, капацитетите на хидромелиоративните системи (ХМС) се сериозно намалени,
   па така реално наводнуваната површина во 2022 година е со просечна вредност од 21 906ha
    (околу 26% од искористената земјоделска површина), односно просечно по земјоделско
    стопанство 0,75 ha (0,68 ha за индивидуални стопанства, 51 ha за деловни субјекти).
   Причините за ваквата состојба се: застареноста на системите, оштетување на опремата и
   инфрас труктурата, неефикасно управување и одржување на системите, расцепканост на
   површините, институционални, технички и промени во законската регулатива и друго.

          Системите за одводнување и покрај тоа што се оперативни, се соочуваат со голем број
   проблеми поврзани со ефикасно управување и искористување. Генерално, каналите се во
   запуштена состојба, не се прочистувани и одржувани долг временски период.

         Агротехничките мерки    ги опфаќаат основните принципи во земјоделско
   производство и од технолошки аспект во една целина ги поврзуваат главните фактори како
   што се: климата, почвата, техничките средства и технологијата.

3.1.2.4. Деградација на земјоделското земјиште

          Почвите се изложени на деградациони процеси кои го намалуваат нивниот квалитет:
    ерозија, загуба или влошување на структурата, компактност (збиеност), намалување на
    органската материја, салинизација и алкализација, контаминација       и намалување на
   биодиверзитетот на почвата  , потоа лизгање на земјиштето, деструкција со отворени копови
   во рударството и со екскавација на разни материјали, покривање со цврст отпад и пренамена
   во користењето (конверзија, запечатување) на земјиштето.

          Главната причина за деградација на земјишниот фонд се процесите на ерозија.
   Нашата држава е една од најзагрозените земји од ерозија на Балканот и согласно Извештајот
   на Европската Агенција за животна средина од 1995 година, класифицирана е в  о т.н. „црвена
    зона”. Со различен интензитет на ерозија е зафатена површина од 24 813 175 km     2 или 96 %
   од територијата на Државата, од која околу 37 % е изложено на посилна ерозија (екцесивна,
   силна и средна).



                                                                                  46
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":59}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":60,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=60"}>>>
                                                                 ПРОСТОРЕН ПЛАН
                                                                                                                                             на Република Северна Македонија                                                                                                                                          Р. С Р Б И  Ј А

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    ! М‘гленце                                                               ! Луке



                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                         2021-2040                                                                                                                                                                                                                                                                 Огут                                                                                                                                                                                                                                                                        Крстов                                                                                                                                                                                                                                               Дол                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                     Нерав                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                           Пелинце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       ! Трново                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                          Осиче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                 РАНКОВЦЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                       Киселица                                                                                                                                                                                                                                                          Жидилово                                                                                                                  НАЦРТ                                                                                                                ПЛАН
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                     СТАРО                                                                                                                                                                                    НАГОРИЧАНЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                           Стража                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                             КРИВА                                                                                                                                                                                                                                            ПАЛАНКА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                   Сопот                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                          Белановце                                                                                                                                                                                    Лојане                                                                                                                                                 Лукаре                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                Челопек                                                                                                                                                                                                                                                                            Узем                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                              Градец                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                           Танушевци                                                                                                                                                                                       Четирце                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                               Руница                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                  Кошари                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                         Ваксинце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                 ЛЕГЕНДА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Б‘с                                                                                                    Глажња                                                                                                                       Слупчанка                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                    Костурник                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                         ЛИПКОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                             Станци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                    !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                               О                                В                            О                              С                        О                         К                                  Р.
                                                                                                                                                                           !                                                                                                              Липково                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                   Јажинце                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !
                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                             ЧУЧЕР                                                                                                                       САНДЕВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                           ЈЕГУНОВЦЕ                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                          !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                Државна                                                                                                                                                                                                                              граница                                                                                                                                                                                                                                                                  Дренак                                                                                                                                    Бродец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                       Североисточен                                                                                                                                                                                                                         Сообраќајна                                                                                                                                                                                                   мрежа                                                                                                                                                                                        Тромеѓа                                                                                                                                                                  !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                              Орашје                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                      Матејче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                Одри                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                               Черкези                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                     Кнежево!                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                Граница                                                                                                                                                                                                                         на                                                                                                                                                                                                                 општина                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                      Нераште                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                              ТЕАРЦЕ                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                Мушково                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                         Автопат                                                                                                                                                    Виштица                                                                                               Дворце                                                                                                                                                                                                    Зубовце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                       Емирица                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                              КУМАНОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Саса                                                                                                                                                                                                                                                                                        !!                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                      Умин                                                                                                                                                         Дол                                                                                  Брезно                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                   Радуша                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                          Новосељане                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                Граница                                                                                                                                                                                                                         на                                                                                                                                                                                                                              плански                                                                                                                                                                                                                                        регион                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                      МАКЕДОНСКА                                                                                                                                                                                                                                                                           КАМЕНИЦА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                         !                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                              Брзак                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                    !                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                     КРАТОВО                                                                                                                                                                                                                                                Брз                                                                                                                                                                                                                                                                       пат                                                                                                                                                                                                                                                         Јамиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                        Орашац                                                                        Лешок                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                            Подбреге                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                           Грушино                                                                                                                                  !                                                                                                                                                             !                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Селник                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !
                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                              ТЕТОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                              Копанце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                             АРАЧИНОВО
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                Пчиња                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                             Населено                                                                                                                                                                                                                            место                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                         !                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                             Луковица                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                        Зеленград                                                                                                                                                                   Бучинци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                         Експресен                                                                                                                                                                                                                                                                             пат                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    Ветрен                                                                                                                                                                                                                           !                                                                           Жилче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                              Марчино                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                     !                                                                                             Туденце                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                   Градиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                             Вак‘в                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                               ИЛИНДЕН                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Драмче                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                  !                                                                                                                                         !                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                        Калиманци                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                       Сиричино                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                              Древено                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                          Габреш                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                    СКОПЈЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                             Населба                                                                                                                                                                                                                    Д‘лга                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                       Пчиња                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Полето                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                              Речани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                       Плешенци                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Очипала                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                              Павлешенци                                                                                                                                                                                                                                                 Магистрален                                                                                                                                                                                                                                                                               пат                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                            КОЧАНИ                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Илиово                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                  !                                   БОГОВИЊЕ                                                                                                                                                                                                                                                                  Злетово
                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                            Церово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !
                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                              !                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  ! Ѕвегор                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                               Живиње                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                 Горно                                                                                                                                                                     Коњари                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                         ПРОБИШТИП                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                      Акумулација                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                           Ратавица                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                               ЖЕЛИНО                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                              Макреш                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                     Регионален                                                                                                                                                                                                                                                                              пат                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Бигла                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                        !!                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                             Градче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                  Стањевци                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                       Чифлик                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                   Патетино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Град                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                Малино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                               !                                                                                                 !                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                   Природно                                                                                                                                                                                                                                  езеро                                                                                                                                                                                                      Орел                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                !                                                                                                                                      !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                          Железничка                                                                                                                                                                                                                                                                               пруга                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                 Матка                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                ДЕЛЧЕВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                            Ранченци                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                          Источен                                                                                                         !                                                                               Скопски                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Вирче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                 Лезово                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                ПЕТРОВЕЦ                                                                                                                                                   Мавровица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                       Преод                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                Река                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !
                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Тработивиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                     !                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                       СВЕТИ                                                                                                                                                                                              НИКОЛЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                  Таор                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                    Гајранци                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                             Катланово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                  Арбасанци                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                             Трстеник                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       Стар                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Истевник                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                       !                                                                                            Св.                                                                               Петка                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                Зелениково                                                                                                                                                                                                                          Лошана                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                          Крушје                                                                                                !                                                                                                                                                               Пишица                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                     Горобинци                                                                                                                                                                                                          ЧЕШИНОВО                                                                                                                                                                                                                        ОБЛЕШЕВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                     Блаце                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Панчарево                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                    Земјоделска                                                                                                                                                                                                         површина                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                Горно                                                                                                                                                                                                                                                          Трогерци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                       !                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                СОПИШТЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Разловци                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                           Иванковци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                               Кнежје                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                             Градовци                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                 Крупиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                   Мустафино                                                                                                                                                                                   Рудник                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                         Ерџелија                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                             Кожле                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                      !                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   Црник                                  ВРАПЧИШТЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                 !                                                                                                                                            ЗЕЛЕНИКОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                        Ѓуземелци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                               ВИНИЦА                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                      Батање                                                                                                                                                                                                Пасишта                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                     Пеширово                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                     Ветерско                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                           Врсаково                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !       Полошки                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                 БРВЕНИЦА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Козјак                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                        !                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                 !А                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Лаки                                                                                                                                                                                 Милино                                                                                          !                                                                                                                                                                                                             !                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                 Аџибегово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                 Козјак                                                                                                                                    СТУДЕНИЧАНИ                                                                                                            !                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 ПЕХЧЕВО                                                                                                                                                                                                         Сојаклари                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                       КАРБИНЦИ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                              Криви                                                                                                                                                                                                                       Дол                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                  !!                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !Ј                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                    Митрашинци                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                        Добрино                                                                                          !                                                                                              !                                                                                                                                                                                                    Рибник                                                                                                                                                                                                                                                                Чардаклија                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 ! Делисинци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                         Лозово                               Бродец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                     С‘лп                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                       Кумарино                                               ГОСТИВАР                                                                                                                               Младост                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Чифлик                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !И                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    Мачево                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                 Аџиматово                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                    ВЕЛЕС                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                    Волче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                  Оџалија                                                                                                                                                                                        ЛОЗОВО                                                                                                                                                                                                                             Сушево                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                        !                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                        !                                                                                                                                                                                   Чалошево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               ! Спиково                  Жужње                                                                            !                                                    Речане                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                               !                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                              Кучица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                         !                                                   !                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                    Дуф                                                                                                                      !                                                                                        Растеш                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                             Ничпур                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !Н                                                                                                        !                                                                                                                                                                 Поважни                                                                                                                                                                                          поледелски                                                                                                                                                                                                           култури                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                             Трново                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                          !                                                                                                                                                                   Отиња                                                                                                                                                                                                                                                 Никоман                                                                                        !                               !                                        !                                                                                                            Брезница                                                                                                                                                                                                                                Јамуларци                                                                                                                                                                                       Ново                                                                                                                                                                                                    Село                                                                                                                                                                  Рлевци                                                                                                                                                                                                                                                                                       Ново                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Село                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                  !
                                                                                                                                                                                                                                                             !                          Бибај                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                         !                             !                                                                                                                                                       Дреново                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                               Косово                                                                                                                                                                       !                           !                                                                                            !                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                !                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                              !                                                                                                    !                    Грекај                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                          !                                                     Церово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                    Страјане                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Берово                                     Врбен                                                                                                                 Треска                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                 !                                                                                                           ТажевоА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                 Шаинташ                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !
                                                                                                           !                               Волковија                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                       Горно                                                                                                Ботушје                                                                                                                                                                                                                                                     Кошево                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                            !                                                                                                                                                                                                    Црешка                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                 !                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                     Србиново                                                                                                                                                                                                                                                                      Али                                                                                                                                                                                                                                                                                          Лобаси                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                ШТИП                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                           Брегалница                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Русиново                                                                                   !                                                       !                                                                                                                                                                                                                                         Долани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                         !Б                                                                                                                                                                                                            Пченица-69354                                                                                                                                                                                                                               ha                                                                                                                                                                                                                                   Топлик                                                Леуново                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                    Лисиче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                               !Маврово                                                                                         Бенче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                Али                                                                                                                                                                                                                                                                                Коч                                                                                                                                                                    !                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                    Држани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                            Бекирлија                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                      Падалиште                                                                                                                                                                                                                                                                      Ратево                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                            Сенце                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                           !                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                             Драгоево                                                                                                                    Белица                                                                                               Рамне                                                                                                                                                                                                                                                           Бучим                                                                                                                                                                                                                                        Чифлик                         Радика                                         Никифорово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  БЕРОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !Л                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                            РАДОВИШ                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                           !                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                              Пченка-30492                                                                                                                                                                                                                              ha                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                               !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                    Маврово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                  МАВРОВО                         И                             РОСТУШЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Сариѓол                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                      Ќафа                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                             Селце                                                                                        МАКЕДОНСКИ                                                                                                     БРОД                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                      ГРАДСКО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !А                                                                                                                                                                                                      !                                                                             А                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                Хаџи-Сејдели                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                 !                                                                                               !                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                        Лакавица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                            Црешнево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                 Шопур                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                           Бериково                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                        Раклиш                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                         Јаношево                                                              Колари                                                                                                                                                                                                                                                    Пухче                                                                                                           Старо                                                                                                            Село                                                                                                                                     !                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                        Јачмен-46101                                                                                                                                                                                                                              ha                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                             Ј                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                        !                                                                                      Јагол                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                            !                                                                                                               !                                !                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                Дамјан                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           КушкулијаР.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                   Туин                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                           Мидинци                 Битуше                                                                                                                                                                                                                                                         Степанци                                 !                                                                                                                                                                                                                                                  Ињево                                                                                                            Лаг                                                                                                                                                                                                                                                                               Брест                                                           Вардарски                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                ! Двориште                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                             И                                                                                                                  !                                                                                                                        ЧАШКА                                                                                                          Вир                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                            Лесковица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                               Зајас                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                             !                                                                                                                                                                                       РЖ-3800                                                                                                                                                                                                                          ha                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                    Турија                                                                                                                                                                                                                 Шеоба                                    !                                       !                                                                                                                                         !                                                                                                                                              !                                                                                                                                    !                                                                                                             !                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                         Јанче                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                              Србица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                 !                                   !                                                                                                       Слатина                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                             Р                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                  ВАСИЛЕВО                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                     Дедино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                         Мантово                                                                                                                        !                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                Локвица                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                            ! Селце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                         Лешница                                   !                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                !                                                              !                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                   Овес-3037                                                                                                                                                                                                                           ha                    Скудриње                                                                                                                  !                !                                                                                                                                                  Стровија                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                             А                                                                                                                                                                                                                                         !         Баниште                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !               !                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                   Вардар                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                           Загорци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                           !                                                                                                                                       !                                                                                                                     Крапа   Спас                                                                            Премка                                                                                                        Девич               !                          Сушица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                   !                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !        ДЕБАР                                                                                                                                                                                                                                          Пештерница                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                      !                                                                                                                                  !      !                                                                                          Патец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                             Г                                                                 Раштани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                               !                                                                                                                         Магари                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                     !                                            !                    !                                                                                                                                                                                                                         НЕГОТИНО                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                         КОНЧЕ                                                                                                                                                                                                                                   Ориз-3111                                                                                                                                                                                                                          ha                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                    !               !                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                  !                                                                                                                                        Подлес                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                               Курија                                                                                                                              Црнилиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                             Осој                                                                                                                                              !    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                         Требино         Дебар                                                                                                             !                                                                                                                                                    Габровник                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                    !                                                                              Крушица                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                       БОСИЛОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                       !                     !                                                                                                                                                                                                                                                         Брусник                                                                                                                                                                                                                                            Хамзали                                                                                                                                                                                                            Росоман                                                              Јаворец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                             КИЧЕВО                                                                             У                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                       !                                                                                                                                   Зрзе                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                 Калањево                                                                                                       Македонски                                                                                                              Брод                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                    !                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !   Бомово  ! !                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                      !                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                       !!              Горенци                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                          Сончоглед-5127                                                                                                                                                                                                                                ha                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                            Слепче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                             !                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                               Сопот                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                             Б                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                             Сливје                                                                                                                              !                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                            Манастирец                                                                                                                                                                          !                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                     !                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                             Иловица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                          Неготино                     !                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                              !                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                    Латово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                       !                         !Оџовци                                                                                                                                                                                                                                            Липа                          !                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                        Лавчани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                              Сланско                                                                                                                                                                                                              !                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !               !                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               Стиник                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                РОСОМАН                                                                                                            !                                                                                                                                        !                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                    !                          !                                                                                                                                                                                                                                       Дуброво                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                               Тимјаник                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                          Р.                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                              !            ЦЕНТАР                 ЖУПА                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                           Марена                                                                                                                                                   Дреновци                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                          Подвис                                   Југозападен                                                                                                                                                                                                                            Тутун-15520                                                                                                                                                                                                                             ha                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                     ДОЛНЕНИ                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                          Кошино                                                                               !                                                                                                                                              !                                                                                                                                 !                                                                                                          Дреново                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                   !                                                                         !                                                                                        !                                                                                                           !                                                                                                                                                Десово                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                       !                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                             Стаорец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         ! Бадолен                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                           !              Осолница                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Сушица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                             ПЛАСНИЦА                                                                                                                                Жабјани                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                  !                                                                                                           !   Шпиље                                                                                                                                                                                   Шивец             !                                                                                                                                                           Небрегово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                        !                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                          Брждани                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                       Тремник                                                                                                               Лажани                                     !                                                                                                                                                                                              !                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                       Кладник                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                       НОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 СЕЛО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                            Новоселка                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                         Белушино                                                                                                                                                                                                                Луцерка-19603                                                                                                                                                                                                                               ha                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                Челевец                                                                                                                                                                                                            Возарци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                   !                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                               Раец                                                                                                                                       Дабјани                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                        !                                       !                                                                                                                                                                                                                     Водоча                                                                                                                                      Долнени                                                                                                                                                                                                                            Прждево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                !                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                 Ваташа                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                        Горно                                                                                                                                                          Село                                                                                                      Житоше                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                   Козица                                                                                                              Селце                                                                                                                                                           Присад                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                 !                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                  Демир                                                                                                                                                                                                                                                                                      Капија                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                               Цер                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                 Маркова                                                                                                                                                                                                                                              река                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                     Пуста                                                                                                        Река                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                              Средорек                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                     !                                                                               !                                                                                                                                                                              Крстец                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                        Новоселани                                                                                                                                                                                                                  Детелина-16526                                                                                                                                                                                                                                ha                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                   Белица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                         Големо                                                                                 Црско                                                                                                              Норово                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                     Драдња                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                !                       !                                                                                                                                                                                                                     ДЕМИР                                                                                                                                                                                                                                                   КАПИЈА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                 Кесендре                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                     ПодвисВранче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                  Југоисточен!                                                                                                                                                                                                                            Ресава                                                                                                                                                                                                                                             Вешје                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                              КРУШЕВО                                                                                                                                                                Ореовец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   Дражево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                        СТРУМИЦА                                                                                                              Прилеп                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                        !                                                                                                                                                              Мал                                                                                                                                                                                           Радобил                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                   Тројаци                                                                                                                                                                                  Шешково                                                                                                                                                                                                                                          Дрен                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                         !                                                                                          Зашле                                            !                                                                                                                                                                       Плетвар                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                 Алданци                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                         Кошани                                                                                                                                                                                      Царевиќ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                 Драчевица                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                    !                                     Слатино                                                                                                                                                                            Плански                                                                                                                                                                                           региони                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                          Барово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                  Прилеп                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                !                                                                          Велмевци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                          Праведник                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                         ВАЛАНДОВО                                                                                                                                                                                                                                      Бунарче                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                               Брезово                                                                                             !                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                             Беловодица                                                                                                                 Врбоец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                               !                                                     !                                                                                                            Острилци                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                    Стрмашево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              ! Дрен                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                              !                !                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                           !                                  !                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                   Драгожел                                                                                                                                                           Селце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                         !                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                  Галиште                                           !                                                                                                  Радово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                               !                                                                                                          КРИВОГАШТАНИ                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Башибос                            !                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !      СТРУГА                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                               Миравци                                                                                  !                                                                                                                                                                                                             !                                                                                      Доленци                                                                          Големо                                                                             Илино                                                                                                                                                                                                                       Крњево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                              Југозападен                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                        !                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Џумабос              Глобочица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                              !                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                 Ново                                                                                                          Село                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Собри!                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                             Петрово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                  !                                                                                                                                          !                                                                                                                                                           Волково                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                             !                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                       Мало                                                                                Илино!                                                                                                                                                                                                   КАВАДАРЦИ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                     Пресил                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                  !                                !                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                   Бохула                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                 Милетково                                                                                                                                                                                                                                                                                          ! Кокре                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                            !                                                                                Жван                                                                                                                                                                                                           Гуѓаково                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Чаушли                                                   !                                                                                                                                                       Чумово                                                                                                   Журче                                                                                    Базерник                                                                                                                                                                                                                               Радња                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                  Југоисточен                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                  !                                          !                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Николиќ                               !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                    !                                                                  Брежани                                                          ДЕБРЦА                                                                                                                                                   Тиквеш                                                                                                                                                               ПРИЛЕП                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                               ДЕМИР                                                                                            ХИСАР                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Ѓопчели                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                          Грчиште                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                              !                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                              !                                                                                                                                                                                    !                                                                         !                                                                                                                                                            !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                    Кален                                             !                                                                                                   МОГИЛА                                                                    !                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                         !                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                          Конопиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !
                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                   ДОЈРАН!
                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                              Вардарски                               !                                                                                                                                                                                                                                                        Дојранско                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                           !                                                                                                        Белче         ВЕВЧАНИ                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                     !                                                        !                                                                                                                                                                                       !                                                             Куратица                                                                                                                                                                                              Врпско                                                                                                                                                                                                            Клиново                                                                                                                                                                                             !                                                                                            !                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                            !                                                               !                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                 ГЕВГЕЛИЈА                                                                                                                                                                                                                   !                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                          !                    Октиси                                                                                                                                                                                                                                                                                 Кованец                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                      Вирово                      !                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                          езеро                                                                                                                                                               !                                                                   !                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                        !                                                       !                                         !                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                   !                                                                      Плаќе                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                            Паљурци                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Прдејци                                                !                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                       Царево                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                 Источен                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                     Мрежичко                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                             Живово                                                                                               !                                                                                                                    !                                                        !                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                БОГДАНЦИ                                                        Расино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                 Свиништа                                                                                                                                                          !                                                                                                           Стругово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                         !                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                     Боиште                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                         Негорци                                                                                                                                                                                 !                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                  Рожден                                                           !                                                                        Завој                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Сретеново                                                                                                                                                                                                                                               !                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                    Конско                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                    !                   Шум                                                                                                                                                                                           Витолиште                                                                                                                                                                                                                  Пелагониски                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                    !                                 Струга                                                                      !                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                             Мрзенци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                     Косел                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                             Манастир                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                     !                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                         !                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                   Селемли                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                            !                                            !                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                Мајден                                                                                                                                                                                                                                                   Ума                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                           !                         Калишта                                                              Скребатно                                    Пелагониски                                      !                                                    Лескоец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    Гевгелија                                                                 Илино                                                                                                                                                                                             Полошки                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                             !                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                         Бешиште                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                  Моин                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                         Орман                                                                                                                                                                                                                                                    !!                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                  !                                                                      Стрежево                                                                                          !                                                                        Избишта                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                               !                                                                                  !                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                             !                                              ОХРИД                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                 !                                                                                       Гопеш                   Мали                              Влај                                                                                                                                                                                    Зовиќ                                                                                                                                                                                                                                    1                                                                                       Златари                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                     Североисточен                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                           !                                                                                                                                    !
                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                  Рамне                                                                                                                    !                                                                      Болно
                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                         Рапеш                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                Лера                                                                                                                                                                                                                                                    !                    Охридско                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                               !
                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                               Ресен                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                        Старавина                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                       !                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                     Српци                                                                                                                                                                  !                                                                                        Сопотско                                                                                                                                                                                                                   Скопски                                                                                                                                                                  Брник                                                                                    !                                                                                                     Ѓавато                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                      !                                            Шипокно                       езеро                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                      Евла                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                   А                                                                                                                                                                                Ј                                                                                                     И                                                                                                        Ц                                                                                                                 Р                                                                                                                                     Г                                                                                                                                                                   Р.                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                     !                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                           !                                                                                                               Суводол                                                                                          Кажани                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                 !                                                                      Стипона                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                             Козјак                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                          Ротино                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                    !                                                                                                                 Братин                                                                                                             Дол                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                            Груништа                                                                                 !                                               Коњско                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                Река                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                Грумази                                                                  Лавци
                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                  Зовиќ                                                                                                                                                                                              2
                                                                                                                        !                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                     !                                                                                                                                       !                                                                                       Маловиште                                                                     Дрмени                                                                                                   БИТОЛА                                                                                    !                                                                                                              Дихово                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                       !                                              Елшани                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                   !                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                Црна                                                                                    Грнчари                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                 Лавци                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                     Гнилеш                                                                                                    Нижеполе                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 ! Петалино                                                                       РЕСЕН                                                                                              Рајца                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                            Тепавци                                                                                                                             Буково                                                                                                                                                 НОВАЦИ                                                                                                                                              !                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                             !
                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                     Гнеотино                                                                                                                                                 !
                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                            Отешево                                                                                                                                 Бистрица                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                   Претор
                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                    !
                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                 Горно                                                                                                                                                          Егри                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                               Сливица                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                            Злокуќани                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                   !                                                 Трпејца                                            Преспанско                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                      Сливница                                                                                                                       Жабени                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                          Лескоец                                                                                                                                                   Брод                                                                                                                                                                                                                        !!                                                                                                                                         Долно                                                                                                                                                            Егри                                                                                                                                                            Добровени
                                                                                                           !
                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                            !                                                           Стење                                                                                        Крани!                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                 езеро                                                                                                                          Породин
                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                         Бач                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                       Острец                                                                                                                                           Меџитлија                                                                                   Штрбово                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                        Љубаништа                                                                                                                                                               Гермијан                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                !
                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                     Лажец                                                                      Коњско                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                        Совиќ
                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                              Живојно

                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                            !
                                                                                                                                                                                                              !                                                                                         Наколец                                                                                                                Кишава                                                                                                                                                                                                                       !

                                                                                                                                                               !                                                                                        Долно                                                                                               Дупени



                                                                                                                                                                  М=1:750.000
                                                                                                                                        km
                                                                                                                       0   5   10      20      30      40               СОСТОЈБА                Карта бр. А1012502
          ИЗРАБОТУВАЧ:                                     НАРАЧАТЕЛ:                                                    ЗЕМЈОДЕЛСТВО И ЗЕМЈОДЕЛСКО
                                                                                  ЗЕМЈИШТЕ
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":60}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":61,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=61"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 3.1.3. Шуми и шумско земјиште

          Вкупната површина под шуми и шумско земјиште зафаќа повеќе од 40 % од
   површината на Државата. Имајќи предвид дека најмалку 65 000 ha површина под шуми,
   сеуште катастарски се води како пасишта, а површината под шуми е перманентно во пораст,
   реалната застапе ност би била уште поголема. Податоците за вкупна површина под шуми во
   Државата во 2020 година варираат 1 007 095 ha (Министерство за земјоделство шумарство
   и водостопанство), 1 004 355 ha (според FAO), до 1 039 576 ha, податок од ЈП Национални
   шуми, кој се однесува на површина под шуми опфатена со Плановите за стопанисување. Со
   оглед на надлежноста на ЈП Национални шуми, анализите се базираат на овој податок како
   најрелевантен.

         Повеќе од 10 % од обраснатата површина со шуми се наоѓа во заштитените подрачја
   од различни категории.

3.1.3.1. Структура на шумскиот фонд

        Од вкупната површина под шуми, во државна сопственост се 87,4%, додека шумите
   во приватна сопственост зафаќаат 12,6 %.

        Шумите според својата намена се делат на стопански шуми, шуми со посебна намена
   и заштитни шуми.

         Според видовиот состав најзастапени се шумите составени од листопадни видови
   дрвја (616 339 ha или 59 % од обраснатата површина под шуми). Шумите од иглолисни
   видови се застапени на површина од 62 170 ha или само 6% од вкупната обрасната површина
   под шуми, а мешаните шуми од листопадни и иглолисни видови се застапени на површина од
   319 427 ha (31% од обраснатата површина).

        Од површината под уредени шуми, опфатени со Планови за стопанисување (1 039 576
    ha), 892 477 ha е обраснато шумско земјиште, а 147 098 ha необраснато. Најголем дел од
   уредените шуми односно 61,75 % се нискостеблени, кои заедно со шикарите и шибјаците
   заземаат 68,85 % од обраснатата површина. Високостеблените шуми заедно со шумските
   култури се застапени на 31,15 % од обраснатата површина.

          Деградираните шуми односно шумите со значително намален производен
   потенцијал, а со тоа намалени еколошки и социјални функции, се застапени на површина од
   44.385 ha или 4 % од обраснатата површина.

          Вкупната дрвна резерва во уредените шуми во Државата е проценета на 93 454 576
   m3 или просечно 104,7 m 3/ha. Најголем дел од дрвните резерви во уредените шуми, односно
   18 869 706 m  3 (20,19 % од вкупната дрвна резерва) е лоциран во Југозападниот регион, а
   најмал дел во Скопскиот регион односно 4 354 134 m    3 (4,66 % од вкупната дрвна резерва).
   Само во високостеблените шуми, односно шумите од генеративно потекло, кои главно се
   „подлабоко“ во планината, во зона на поповолни еколошки услови, дрвната резерва по
   единица површина изнесува 211,6 m 3. Овие шуми зафаќаат 30,48 % од обраснатата површина
   на уредени шуми. Вкупната годишна продукција на дрвна зафатнина во уредените шуми во
   Државата изнесува 1 800 153 m  3, а средната годишна продукција на дрво (прираст) изнесува
    2,02 m 3/ha. Само во високостеблените шуми средната годишна продукција на дрво (прираст)
   изнесува 3,80 m 3/ha. Согласно изнесеното, шумовитоста во нашата земја е релативно висока,
   дури и во европски рамки, но дрвната резерва и годишната продукција на дрво (прираст) се
   ниски.




                                                                                  47
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":61}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":62,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=62"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

3.1.3.2. Подигање, одгледување и обновување на шумите

         Со најголем дел од шумите во државна сопственост управува Јавното претпријатие      -
   Национални шуми (ЈПНШ) додека со помал дел останати институции (ЈУ за национални
    паркови, како и единиците на локалната самоуправа).

          Потенцијалот за производство на садници на ЈПНШ е 8 милиони садници од
    контејнери и до 10 милиони класични садници од гол корен, но производството е далеку
   помало од потенцијалот, а проблем претставува и технички слабата опременост, како и
    недостатокот на  работна сила. Пошумувањето има долга традиција почнувајќи од 1914
    година, и досега се пошумени над 250 000 ha, но за неговата успешност нема доволно
    податоци, и не може да се каже со сигурност колку таа изнесува. За време на постоењето на
   Фондот за пошумув ање на голини (1971-1990 година) се пошумени 131 254 ha (просечно по 6
   564 ha/год).

          Генерално со шумите во Република Северна Македонија сеуште се применува
   традиционалниот начин на стопанисување каде главни  обновителни мерки се: чистата сеча,
   оплодна сеча (осеменителна сеча), а само во разновозрасните шуми се применува
   пребирната сеча. Обновување на шумите по природен пат се врши со помош на семето од
   матичните стебла во шумските насади, или пак, со помош на изданци и избојци од пенушките
   и кореновите жили. За таа цел во шумите се изведуваат различни видови на сечи, како дел
   од методите за природно обновување на шумите. Обновувањето на шумите по вештачки пат
    се врши со садење на садници, сеење на семе, или пак со садење на рез ници. И двата начини
   имаат предности и недостатоци, но во поново време се повеќе се форсира природен начин
   на обновување на шумите, додека вештачкиот начин се применува на места каде нема услови
    за природно обновување, како и на голи и еродирани земјишта.

3.1.3.3. Користење и транспорт

          Планираниот сечив етат во РСМ во изминатите 10 години изнесува околу 1400000m     3,
    а околу 840000m  3 или 60 % се искористени од истиот. Од вкупното производство, огревното
   дрво учествува со 80 до 85 %   11. Просечниот обем на сеча во минатите години, вклучувајќи ги
    сите субјекти кои стопанисуваат со шумите во минатите 20 години изнесува 840000 m      3 и се
   движи од 655000m  3 (2014) до 1148000m 3 (2000). Во вкупното производство, најголем дел од
   произведените сортименти отпаѓа на огревно дрво (78 %), потоа на трупци (15 %) и околу 7 %
   е отпад.

          Република Северна Македонија има значајни ресурси на недрвни шумски производи
    (лековити растенија, печурки, шумски плодови и друго) и разновиден дивеч. Значителни
   количини од овие производи се извезуваат од Државата, и овој ресурс може да претставува
   значаен сегмент кон руралниот развој, на кој треба да му се посвети поголемо внимание,
    затоа што во моментот е сеуште неорганизиран и нема доволно податоци за него.

         Во шумските комплекси на РСМ, во изминатиот период (состојба 2020 година) се
   изградени вкупно 8273 km патишта, од кои 1972 km cе тврди патишта со и без подлога, и 6301
   km ce меки земјени патишта. Густината на патната мрежа изнесува 8,41 m/ha. Патната мрежа
   во шумарството не е на потребното ниво, ниту според квалитетот на подлогата, ниту според
    распространетоста. Квалитетот и структурата на патиштата не ги задоволуваат потребите на
   модерните машини кои се користат во шумарството.

           Бројот на активни деловни субјекти кои се занимаваат со преработка на дрво во РСМ
   во 2017 година изнесува 440, што е 0,6% од вкупниот број на деловни субјекти. Во периодот


      11 Стратегија за одржлив развој на шумарството

                                                                                  48
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":62}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":63,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=63"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

   од 2011-2017 година просечниот број на претпријатија кои се занимаваат со преработка на
   дрво изнесува 477, а за производство на мебел 625.

           Секоја година се евидентираат штети и загуби од разни биотски и абиотски фактори.
   Најмалку 8000 m  3 дрвна маса се оштетува годишно, од инсекти, болести, снег и ветер, додека
   од пожарите просечно годишно се уништува 7128ha односно 61721m              3 дрвна маса.
   Бесправните сечи се сеуште актуелен и сериозен проблем.

3.1.3.4. Ловство

          Согласно географските, еколошките и други специфичности на природните фактори,
   во Република Северна Македонија се издвоени 11 ловностопански подрачја (со ловни реони)
    како посебни ловностопански целини и тоа:

            ·   Пелагониско ловно -стопанско подрачје (Прилеп, Битола, Демир Хисар и Крушево);
            ·   Охридско – Преспанско ловностопанско подрачје (Ресен, Охрид, Струга и Дебар);
            ·   Кичевско – Бродско ловностопанско подрачје (Кичево и Македонски Брод);
            ·  Полошко ловностопанско подрачје (Тетово и Гостивар);
            ·   Скопско – Кумановско ловностопанско подрачје (Скопје и Куманово);
            ·   Средновардарско ловностопанско подрачје (Велес и Свети Николе);
            ·   Долновардарско ловностопанско подрачје (Кавадарци, Неготино, Валандово и
            Гевгелија);
            ·   Криворечко ловностопанско подрачје (Крива Паланка и Кратово);
            ·   Брегалничко ловностопанско подрачје (Штип, Кочани, Виница и Пробиштип);
            ·   Влаинско – Малешевско ловностопанско подрачје (Берово и Делчево);
            ·   Струмичко ловностопанско подрачје (Струмица и Радовиш).





        Слика бр. 3 Ловностопански подрачја, ловишта со репроцентри



                                                                                  49
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":63}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":64,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=64"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

          Главни ловностопански видови дивеч се: обичен елен, срна, дивокоза, дива свиња,
    зајак, полска еребица, еребица камењарка и фазан.

         Во рамки на ловните реони, формирани се вкупно 268 ловишта, од кои 123 за крупен
   дивеч и 145 за ситен дивеч. Издвоени се вкупно 4 државни ловишта, од кои само едно е со
   специфична намена, односно за наставно –научни цели.

          Најизразено зголемување на отстрелот во апсолутен износ од дури 2383 примероци
    (2022 година во однос на 2010), се забележува кај дивата свиња, со голема веројатност дека
   зголемувањето е уште поизразено (со проценка дека отстрелот во ловната 2022/23
    достигн ал и број од 4000 единки). Ваквото зголемување се должи, пред се, на
   експоненцијалниот раст на густините на популациите на дивата свиња и проширување на
   ареалот во глобални рамки. Отстрелот на дивокозата се движи околу просекот, а отстрелот
   на еленот е занемарлив, додека отстрелот на срната е зголемен. Кај ситните видови дивеч се
   забележува намалување на отстрелот, што е во директна корелација со намалувањето на
   нивната бројност, и кај нас и во Европа.

3.1.3.5. Опустинување

         Опустинувањето е најтешката форма на деградација на земјиштето. Регионот ранлив
   на опустинување (РРО) зафаќа 28 % од земјата плус околу 18 % каде резутатите за индексот
   на аридност се блиски до прагот за опустинување. Овој простор се наоѓа до 600    -700 m н.в.
   во неколку ко тлини и околниот понизок ридски регион Најголем дел од површината на РРО
   е под обработливо земјоделско земјиште (52,68 %) или вкупно 376941 ha. Шумите во рамките
   на РРО покриваат 74.369 ha или 10,34 % од вкупната површина на РРО. 61 општина во
   државата се ранливи на опустинување, дел целосно, а некои делумно.





        Слика бр. 4 Индекс на аридност (црвена и жолто  – регион ранлив на опустинување)  , Извор: Атлас
        на ерозија, суша и опустинување на РСМ, И. Блинков и др., 2021 година





                                                                                  50
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":64}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":65,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=65"}>>>
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
PCP BUSA 4
„А
ЛЕГЕНДА
—— Државна граница Сообраќајна мрежа
Граница на плански регион e=ee Двтопат
те Граница на општина Брз пат
e Населено место === Експресен пат
Населба —— Магистрален пат
Акумулација — Регионален пат
Природно езеро
кал Железничка пруга
Река
(8) Ловишта и репроцентар
(4) Расадник
ШЕ Вештачки подигнати шумски насади
Шумски видови
= Byka
Yl Четинар
ШШ даб и други лисјари
Шуми по форма на одгледување
Деградирана шума
Ниска шума
ШЕ висока шума
\ cS M=1:750.000
fl Sie SOs Se Km
0 5. 10 20 30 40 COCTOJBA
Kapta 6p. A1012503
VU3PABOTYBAU: НАРАЧАТЕЛ:
кт“ Република Северна Македонија i Република Северна Македонија
Агенција за планирање ; Министерство за животна средина Ш У М И И Ш УМ C KO 3 E MJ И ШТ Е
ави на просторот ; : и просторно планирање
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":65}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":66,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=66"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 3.1.4. Минерални ресурси

         На територијата на нашата Држава издвоени се неколку крупни геотектонски
   единици: Западно -Македонската зона, Пелагонскиот масив, Вардарската зона и Српско         -
   македонскиот масив. Секоја геотектонска единица претставува засебна структурно                 -
   фацијална целина, која    се карактеризира со посебен геолошки развој и сопствена
   структурно -геолошка градба. Во Пелагонскиот масив доминираат киселите формации, од
   редот на гранитоидите, додека во Вардарската зона базичните и ултрабазичните комплекси.
   Помеѓу одделни единици има р азлики и во однос на метаморфизмот и вулканизмот, посебно
   неогениот, кој е многу карактеристичен за Српско -македонскиот масив и Вардарската зона.

         Голем дел од наоѓалиштата на минерални суровини досега се само регистрирани
   појави со многу низок степен на истраженост. Некои од нив се или биле активни рудници,
   како што се: Злетово, Бучим, Саса, Тораница и други, од редот на металите, потоа, Опалит,
   Бентомак, Огражден, Сивец и други од редот на неметалите, додека уранските наоѓалишта
    засега се само потенцијал со познати квалитативно -квантитативни карактеристики.

         Во околината на: Кадиица, Иловица, Казан Дол, Плавица, Боров Дол, Алшар и др., се
   вршени детални и интензивни геолошки истражувања на бакар и на злато, но со исклучок на
   Боров Дол, досега не е отв  орен нов рударски капацитет за експлоатација. Од неметалите
   отворени се помали копови за експлоатација на мермер и гранит на неколку локалитети во
   околината на Прилеп.

3.1.4.1. Металични минерални суровини

         Со досегашните истражувања и проучувања регистрирани   се наоѓалишта и појави на
   металични минерални суровини во сите металогенетски единици, но најпродуктивни се
   терените на Српско -македонскиот масив, каде се локализирани и најкрупните наоѓалишта на
   олово и цинк (Злетово, Тораница и Саса), потоа на бакар (Бучим,       Боров Дол, Плавица,
   Иловица, Кадиица и др.), антимон (Крстов Дол и Лојане), железо и други, проследени со
   бројни појави кои сеуште се на низок степен на истраженост.

          Наоѓалиштето Плавица се наоѓа на концесиски простор помеѓу градовите Пробиштип
   и Кратово, а генетски е врзан    о за Кратовско  – Злетовското рудно поле. Концесијата
   овозможува експлоатација на околу 90 000 000 t бакарна и златна руда.

         Иловица -Штука е наоѓалиште на кое во последните 10 години се вршат комплексни
   детални геолошки истражувања и согласно истите утврдени се околу 280 000 000 t
   билансни резерви (A+B+C1+C2) на бакарна руда. Наоѓалиштето е дел од Осоговското рудно
   поле лоцирано на 18 km североисточно од Струмица во атарот на селата Штука и Иловица.

          Активни рудници за експлоатација на олово    - цинкова руда се рудниците Тораница   ,
   Злетово и Саса. Тораница и Злетово се рудници со    подземна експлоатација и имаат свои
   хидројаловишта. Тие имаат геолошки резерви од по околу 6 000 000 t експлоатациони
   резерви и заеднички капацитет на производство од околу 300 000 t руда.

          Рудникот Саса има производство на руда од околу 800 000 t годишно, а околу 13 000
   000 t експлоатациони резерви. Според тоа, со овој капацитет има потенцијал за работа уште
   16 години. Со примена на методот на откопување со заполнување и методот на суво
   одлагање, кои овозможуваат  одлагање на јаловишна паста во јама и минимизирање на
   количината на јаловина што се одлага на површината        , односно складира ње на поголема
   количина на материјал на помала површина, рудникот Саса се стреми да ги минимизира
    влијанијата врз животната средина бидејќи овие методи ја намалуваат потребата за
   дополнителни низводни јаловишта.


                                                                                  51
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":66}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":67,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=67"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      Активни рудници за експлоатација на бакарна руда се рудниците Бучим и Боров Дол
лоцирани во рудниот реон Бучим   – Дамјан – Боров Дол. Тоа се рудници со површинска
експлоатација со сопствено хидројаловиште.

       Рудникот Бучим е при крај на експлоатациониот век, додека Боров Дол е активен од
2018 година со годишно производство од околу 4 500 000 t руда и 62 000 000 t
експлоатациони рудни резерви, кои може да се експлоатираат во следните 14 години.
Рудникот Р'жанов о – Кавадарци, има активна концесија, но се става во употреба за потребите
на Металургискиот комбинат Фени    – Кавадарци, во зависност од берзанската цена на
никелот. Рудата од Боров Дол се транспортира со покриена транспортна трака, до
капацитети на Бучим з а складирање и понатамошна флотациска преработка. Флотациската
јаловина се складира во јаловишната депонија во близина на селото Тополница. Во рудникот
Бучим се разгледуваат можности за нов начин на управување со јаловината, односно
насочување кон откопи в  о кои експлоатацијата е завршена, со што ти ќе се заполнат и
стабилизираат, ќе се намали транспортот до јаловишното езеро и ќе се минимизира
притисокот на старото јаловиште кое ќе може целосно да се рекултивира.

       Стогово е активен рудник за експлоатација на    манган, а Гроот за експлоатација на
никел и варовник. Во зоната на Валандовското рудно поле се наоѓа рудникот Казан Дол, со
постројка за преработка на бакар и злато, кој сеуште не е активен, но има  поволни геолошки ,
рударски и геоморфолошки услови за отварање на рударски капацитет во планскиот период.





    Слика бр. 5 Појава на металични минерални сурови на територија на РСМ       , Извор: Стратегија за
    геолошки истражувања и одржливо искористување и експлоатација на минерални суровини на
   РСМ 2025 -2045, МАНУ

                                                                               52
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":67}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":68,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=68"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

         Во минатото експлоатација на металични минерални суровини се вршела во уште
   неколку рудници кои сега не се активни: Дамјан, Тајмиште и Жван (за експлоатација на
    железо), Митрашинци (железо и титан) и Радуша, Лојане и Раброво (хром)   .

3.1.4.2. Неметалични минерални суровини

           Најзначајни неметалични минерални суровини за нашата економија се: неметалите
    за цементната индустрија (цементни лапорци, туфови и бречи), гипсот, мермерот и
   карбонатите (мермери и варовници) кои се користат како технички камен. Цементните
   лапорци од сериј  ата „Усје“, вулканските туфови и бречи во Кратовско        – Злетовската
    вулканска област како и карбонатните, се базни суровини за македонската цементна
    индустрија.





        Слика бр.  6 Појава на неметалични минерални суровини         , Извор: Стратегија за геолошки
        истражувања и одржливо искористување и експлоатација на минерални суровини на   РСМ 2025 -
         2045, МАНУ

           Гипсот во економски значајни количини се наоѓа во околината на дебарските села
   Косоврасти и Мелничани, каде се експлоатира со површинска експлоатација и се
    преработува. Неговата сѐ поголема употреба во градежништвото како еколошки материјал
    со добри изолациски својства      упатува на потребата од     истраж ување на   неговите
   квалитативни и квантитативни својства што би било одлична основа за дополнителен развој
   на индустријата во овој дел на земјата.

                                                                                  53
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":68}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":69,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=69"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

         Мермерот од околината на Прилеп кој се користи како архитектонско  -украсен камен
   има големо економско значење. Извонредниот квалитет, посебно на белиот мермер
   нашироко познат под името „Сивец“, е база со која десетина руднички компании одлично
    стопанисуваат . Но за подобро препознавање на овој квалитет надвор Р    епублика Северна
   Македонија неминовно е да се заштити географскиот регион од каде се вади истиот и да се
   брендира оваа суровина како препозна   ен и проверен македонски бренд    , како и да се
   лимитира неговиот извоз во вид на комерцијални блокови (необработени парчиња) и
   стимулира неговa обработка и фабрикување во нашата земја.

         Во последните 10 години карбонатните суровини наменети за производство на
   дробен агрегат за бетон и тампонски материјали (градежно технички камен) се неметалична
   суровина која многу се истражува и се отвараат голем број на рудници (каменоломи).
   Независно о д тоа дали се процесираат мермери или варовници, агрегатот добиен од овие
   неметали е многу квалитетен и доста баран во градежништвото.





        Слика бр.  7 Активни рудници на неметалични минерални суровини        , Извор: Министерство за
        економија на Република Северна Македонија

3.1.4.3.  Енергетски минерални суровини

          Резервите на јаглен во нашата Држава се сконцентрирани во наоѓалиштата
    (рудниците): Суводол, Брод Гнеотино, Осломеј и Живојно. Имајќи ги во предвид годишните
   потреби на ТЕЦ Битола од 6 милиони тони/годишно и расположивите резерви од околу 60


                                                                                  54
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":69}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":70,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=70"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

милиони тони (кои во овој момент се сметаат за експлоатациони), јасно е дека во наредните
десетина години, најзначајните резер  ви во Пелагонискиот басен ќе бидат исцрпени, што
значи дека за продолжување со работа на термоелектраната е неопходно активирање на
останатите лежишта на јаглен (Мариово, Живојно, Звегор  -Стамер, Панчарево и Лавци).





    Слика бр.  8  Појави на енергетски минерални суровини          , Извор: Стратегија за геолошки
    истражувања и одржливо искористување и експлоатација на минерални суровини на   РСМ 2025 -
     2045, МАНУ

      Наоѓалиштето на јаглен (лигнит) Мариово е сместено јужно од градот Прилеп на
оддалеченост од околу 30 km, на регионалниот пат Прилеп      - с. Витолиште. Со последните
детални геолошки истражувања во 2009/2010 година, потврдени се геолошки резерви од
96.000.000  милиони тони од категорија A+B+C1 (2010) со долна топлотна вредност од 7.654
KJ/kg. Според ревидираниот рударски проект, планираниот капацитет е 2 милиони тони
јаглен годишно, што со експлоатационите резерви од 61.260.000 тони, овозможува
експлоатација за период од околу 30 години.

      Наоѓалиштето „Живојно“ е трето главно лежиште за јаглен во Пелагонискиот регион
лоцирано приближно 35 km југоисточно од градот Битола, до самата граница со Република
Грција. Се наоѓа на 20 km од рудникот „Суводол“ и претставува продолжение на рудникот
„Брод-Гнеотино“ (на 4 km од него). Со геолошки (билансни) резерви од околу 100.000 тони
од кои половината се експлоатациони, овој рудник има животен век од околу 30 години    .

      Иако постојат еколошки императиви и меѓународни притисоци за намалување на
употребата на јаглен во Република Северна Македонија, добро планираната транзиција што


                                                                               55
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":70}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":71,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=71"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

ги балансира овие размислувања може да доведе до одржлива енергетска иднина за
Северна Македонија преку усогласување на оперативните планови за производство на
енергија од јаглен со националните планови за енергија и клима (согласно потпишаната
спогодба со Европската Енергетската заедница).

       Останатите позначајни наоѓалишта Звегор   -Стамер, Панчерево и Лавци се помали
депозити и со неповолна положба (оддалеченоста од постоечките термо електрани).

      Наоѓалиштето на јаглен Лавци се наоѓа југозападно од градот Ресен, на оддалеченост
од 10 km, во атарот на селата Лавци и Стипино. Со последните истражувања во 2017 година
се утврдија дополнителни количини на јаглен, со што вкупните геолошки резерви јаглен    од
А+Б и Ц1 категорија достигнаа висина од 26948938 t.

      Наоѓалиштето на јаглен Звегор  - Стамер се наоѓа во атарот на селата Звегор и Стамер,
на оддалеченост од околу 2  -4 km од градот Делчево. Последните истражувања од 2016
година утврдија зголемување на резервите од А, Б и Ц1 категорија на јаглен, со што вкупни  те
геолошки резерви јаглен од А+Б и Ц1 категорија изнесуваат 24.353.449 t, а со резервите од
Ц2 категорија (5.929.810 t) изнесуваат вкупно 30.283.259 t.

      Наоѓалиштето на јаглен Панчерево се наоѓа североисточно од градот Берово на
оддалеченост од околу 17 km во атарот на селата Панчерево и Стар Истевник. Со
истражувањата во 2016 година се утврди зголемување на резервите од А,Б и Ц1 категорија
на јаглен, со што вкупните резерви јаглен од А+Б и Ц1 категорија изнесуваат 21.890.122 t.

      Активни рудници за експлоатација на јаглен во Државата се: Суводол. Брод          –
Гнеотино, Осломеј, Катланово, Забрдо и Брик      - Берово, додека рудникот Пискупштина е
неактивен.

      Суровините кои се од големо економско значење, но се изложени на висок ризик од
исцрпување се нарекуваат „критични минерали“. Од 2011 година, врз основа на проценка на
критичноста, Европската комисија на секои три години објавува ажурирање на списокот со
критични суровини [12]. Списокот вклучува антимон (Sb), кобалт (Co), фосфор (P), ниобиум (Nb)
и елементи на ретки земји. Од последната актуелна листа на критични минерали на ЕУ, за
нашата Држава посебно значајни се големите депозити на бакар, антимон и молибден.
Ретките минерал и досега не се доследно истражувани но постојат индикации за можност за
нивна екстракција особено во Кратовско  – Злетовската вулканска област.





12 Study on the critical raw materials for the EU 2023     - Publications Office of the EU (europa.eu)

                                                                               56
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":71}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":72,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=72"}>>>
"Фалише "Желиџо
ед.“
И ewer *Tprear
*Yenohex — ЖЕЛИНО )
® : Боговиње ‘ *Tpcuto
„Пирбк. еа: ЗЈакимово „Крушево
“Помница "Градеј HK 5 Braue
зВивица
БРВЕНИЦА. ВИНИЦА ee
4 : 4 еп ЛОШКИ ps ју FAS VA ee - "звновци 1
, ; 8 Sy ex 5 | N ARK А
„РулзавПр!
Се) Ue 0 4 oa — | Man 5 6 “65
Фа е... ин Дол ај ae : Fuk “i ; x he Fg nile 8 0: 4 Ja a ето
. 4 iy 5: а. ee плат Младо! кае ~ . сет
со 5 A т hj „| 5 . d 7 one ија
"Козјак
sHuuhyp. "Дуф 2 .
Жозбунар . "Ново Селд )
јаинташ,
“Bp6en/~ j Yd 3 ‘
5 „Али Лобаси 1.
со,/“Вблковија :
е: x ° Маврово. „Леундво
Сенце
ras J икифоррва
7 МАВРОВО И РОСТУШЕ!/аврово
БЕРОВО
i . 5, WES т ериково
а. wy Тајмиште...
\ ° Ty
[ . $33} е.
» "„Срвица. еј
„Локвица.
Леди У Зета A. “a
“Matey 4 и . де
. Tapann и
.. "Осој 6 + *Ceetopave
кич rea
5 : "Орланци ,
% Ч f Ижуште "Латовќ
Nap Лавчанишие““Србјани С 3
"Подвис чи. Cc
„Кочишта ae Плакница
си OP
6 ПЛАСНИЦА
A зет
man @ as.
5. Medpa е усо Ви
а | . ле
.8. че 5 chow) ae)
„"Селци „БАВИ На. Големо Црско : "Банско 7
7 тиње y, “years fipake
% : 6: „МраМорец 4 |
"Модриа, -Локов :
‘
ag. "Збажди | "ДЕБРЦА Слатино : <i Gig sits
СТРУГА Ап „Издеглавје 3
иск пштина „ 3 a
у meee: Fofemo Vinitioy-Tlonenun FPS F
Глобочица „Мислодежда. 4 НА 5е ее ве
a 5
то „тоскаПоум Јотуназ baad np. „Журче
-ПодсдВии . ASS 5 ~ [ } eee у црв 5 „8
ВЕВЧАНИ. 5 Stefi "Куратица-ту Bi : ;
“Oxtucn "Диќада *Cupyna „Вирово "Вардино" та . 1
“ јарево Oe Sete
ak е Bi 4 We ТЕ
epee ay Per елагодиени | : St
ee] е ~ :
"Лева ф е eS aN “
Но
: коец 9 то 5: 3
“ sOpmai
pi е Nisa > ежево. .
е ИД x еш. “
a „Златари |
\ Рамне „ак. "Болна!
\ . ги *Congtcro Gs... °Cpnun ст
4 езеро „Шипокно to ау
; 4 tkaikann :
“Crinowa —_-»Koaja ани Poruno s (а
Жоњско км ЗДЕБ .
= Ae "Дрмени, ° „Маловиште БИТОЛА к.
: ro Ф.... “7
Pai
“Caney
4 &
"Штрбово
"Наколец
Ho Д
Еее М-1:750.000. *
Г-Н ЛЕ | eM 1km
30 40
U3PABOTYBAU: ) . НАРАЧАТЕЛ:
Република Северна Македонија ‘ Република Северна Македонија
Агенција за планирање Министерство за животна средина
на просторот = и просторно планирање
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
ЛЕГЕНДА
— Државна граница Сообраќајна мрежа
— Граница на општина “ше Двтопат
— Граница на плански регион Брз пат
e Населено место === Експресен пат
Населба —— Магистрален пат
Акумулација —— Регионален пат
Природно езеро
sssas Железничка пруга
—— Река
Ф Појава на енергетска минерална суровина
Ф Појава на металична минерална суровина
Ф Појава на неметалична минерална суровина
ШЕ Концесија на енергетска минерална суровина
ШЕ концесија на неметалична минерална суровина
Концесијана металична минерална суровина
| Терциарни вулкански карпи
a Потенцијални рудоносни области
Рудници на енергетски минерални суровини
т,
® Активен
ЛА
Неактивен
ЈА
Рудници на металични минерални суровини
т,
ЈА Активен
т,
ЈА Неактивен
Геотектонски единици
Српско-Македонски Масив (СММ)
Вардарска Зона (ВЗ)
Пелагониски Масив (ПМ)
|_| Западно - Македонска Масив (3MM)
СОСТОЈБА
Карта бр. А1012504
МИНЕРАЛНИ РЕСУРСИ
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":72}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":73,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=73"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

  3.2. Антропогена сфера

 3.2.1. Демографија

3.2.1.1. Популациона динамика и просторно разместување на населението

         Според податоците од Пописот во 2021 година, Република Северна Македонија има
   1836713 жители што во однос на 2002 година претставува намалување од 9,19%. Ваквата
    состојба е резултат на општествено   -економските и политичките процеси во изминативе
    дваесет години, кои создадоа предуслови за емиграција на голем контингент на работна
    сила, што силно се рефлектира врз обемот на вкупната популација и нејзините структурни
    карактеристики.

        Табела бр.    15  Број на население и домаќинства во РСМ, 1948               -2021 година     ,
         Извор:https://makstat.stat.gov.mk

                                    Население                                  Домаќинства

           Година               Меѓупописна    Меѓупописна                   Меѓупописна      Меѓупописна
                     Вкупно                                     Вкупно
                                 променa      промена (%)                    промена       променa (%)

            1948       1152986                         -                         -        218819                              -                         -

            1953       1304514          151528             13,14       246313              27494               12,6

            1961      1406003          101489              7,78        280214              33901               13,8

            1971      1647308          241305             17,16       352034              71820              25,6

            1981       1909136          261828             15,89        435372              83338               23,7

            1994       1945932           36796               1,93       501963              66591               15,3

            2002       2022547           76615              3,94       564296              62333               12,4

            2021       1836713              - 185834                   - 9,19       598632              34336                 6,1

         На регионално ниво, во периодот 2002    – 2021 година, единствено во Скопск   иот
   плански регион е регистриран пораст на населението за 4,99%, додека на локално,
   зголемување на бројот на населението е регистрирано само во 17,5% од општините во
   Државата. Најголем пораст е евидентиран во општина Студеничани (27,4%), а најголемо
   опаѓање во општина Центар Жупа (      - 43%). Најголем дел (33,05%) од населението на
   Државата во 2021 година е дистрибуирано во Скопскиот регион. Ваквата состојба е причина
    за продлабочување на веќе актуелната демографска и економска поларизација во
    просторот. Бројот на домаќинства (598632 во 2021 год.) бележи континуиран пораст од 6,1%
   во периодот 2001 - 2021 година како резултат на растот на самечките домаќинства од 91,67%.
   Просечната големина на домаќинствата во 2021 година е 3,07 лица и тие се најголеми во
   Полошкиот (3,48 лица), а најмали во Источниот плански регион (2,7 лица).

          Интензивната урбанизација од втората половина на XX       -от век, резултираше со
   континуиран пораст на  градското население  во Државата, кое во периодот 1961 до 2002
   година се зголеми за повеќе од двојно. Најголемо процентуално зголемување е забележано
   во периодот 1961  -1971 година (47,9%), за да во последниот меѓупописен период се
    регистрира пад на бројот на градското населени е за 8,3% . Споредено со 1961 година, во 2021
   година бројот на градско население (588423 жители) е со процентуално учество од 61,6% во
   вкупното население.

3.2.1.2. Просторно демографски карактеристики

          Општата густина на населеност во 2021 година изнесува 73 ж/    km2, со регионални
   разлики од 34,1 ж/ km2 во Вардарскиот регион,  103,4 ж/km 2 во Полошкиот регион  до 335
   ж/km 2 во Скопскиот регион.



                                                                                  57
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":73}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":74,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=74"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

        Табела бр. 16 Просторно –географски карактеристики на регионите во РСМ, 2021 година       , Извор:
       ДЗС


                               km2                       во                                                                                 аселеност                                                    седиште                                  седиште                                                                                  населени                                          градското      (%)
                                                           со          со                                                                                                      жители       на                           општини                                                                                                                населени         во         на
                                    2                                                                          (%)                                  на                на                град                   село       на                                                                                              вкупното                                                                                           Површина                  Број                        Густина  ж/km         Број                  Општини во                        Општини во             Број  места                      Учество  места                       Учество во    население
   Региони

  РС Македонија      5436,95    1836713       73,0   80          43         37       1767       100,0           100

  Вардарски           4063,3     138722        34,1    9           5          4        215         12,2              8,8

   Источен            3537,29    150234        42,5    11          8           3        217         12,3              9,5

   Југозападен        3604,63     177398       53,0     9           5          4        286         16,2              8,2

   Југоисточен         2767,02     148387        53,6    10          5          5        188         10,6              6,4

   Пелагониски        4909,65     210431       42,9     9           5          4        343         19,4            13

  Полошки            2431,81    251552      103,4     9           2           7        184         10,4              8,5

   Североисточен       2310,3    152982       66,2     6           3          3        192         10,9              8,3

   Скопски             1812,75   607007       334,9    17         10          7        142          8,0             37,3

         Во најмалите општини до 5.000 жители (21,3% од општините) живее 3% од
   населението на земјата, додека 75,5% од населението апсорбираат големите општини со
   повеќе од 20.000 жители. Во мрежата на урбани населби, доминираат малите градови, од
   кои 14 се со големина до 10000 жители во кои се сконцентрирани 6,7% од населението, 15 се
   средно големи градови во кои живее 32% од населението. Пет се големи градови, а градот
    Скопје опфаќа 37,3% од градското население во земјата.

3.2.1.3. Природно движење на населението

         Природното движење на населението вo периодот 2001     -2021 година претрпува
   силни измени. Стапката на природен прираст во 2021 во однос на 2005 година се намалила
   од 2,0‰ на   -5,4‰ во 2021 година. Ниската вредност на природниот прираст (кој во
   последните некол ку години има негативен предзнак), со која се соочуваат сите региони,
   произлегува од сé помалиот обем на раѓања и зголемувањето на општата стапка на смртност
   на населението. Негативен природен прираст е регистриран во повеќе од три четвртини од
   општините в о Државата.

         Во 2021 година дури 85% од општините имале негативна стапка на природен прираст.
   Позитивни вредности биле забележани во 12 општини, а само во 4 општини стапката на
   природен прираст е повисока од 5‰.

           Бројот на живородени деца, во целина гледано се намалува во сите региони, а 38,9%
   од вкупниот број на живородени деца во 2021 година се во Скопскиот плански регион.
   Општата стапка на наталитет изнесува 10,2‰, бруто стапката на репродукција 0,79, а нето
    стапката на репродукција 0,78. Тоталната стапка на фертилитет (TFR), која почнувајќи од
   1997 година е под вредноста од 2,1 и продолжува да се намалува, е особено загрижувачки
    факт, кој укажува дека во нашата држава нема замена на генерациите. Ваквите состојби     со
   природното движење на населението ја наметнуваат потребата од креирање на мерки и
   препораки на конзистентна државна и локална популациона политиката, заснована на
   научна основа и насочена кон поттикнување за родителство од различни аспекти.





                                                                                  58
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":74}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":75,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=75"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

        Табела бр. 17 Општи и специфични стапки на наталитет    , Извор: ДЗС

               Година         Општа стапка на          Бруто стапка на          Нето стапка на
                                                                                                         TFR
                                     наталитет              репродукција            репродукција

                2002                        12,0                       0,77                      0,75        1,80

                2005                        11,2                       0,71                      0,70        1,46

                2006                        11,3                       0,71                      0,69                             -

                2007                        11,4                      0,70                      0,69                             -

                2008                        11,6                       0,71                      0,70                             -

                2009                        12,1                       0,73                      0,71                             -

                2010                        12,5                       0,75                      0,73                             -

                2011                        11,8                       0,70                      0,69                             -

                2012                        12,2                       0,72                      0,72                             -

                2013                        12,0                       0,71                      0,70                             -

                2014                        12,3                       0,74                      0,72                             -

                2015                        12,1                       0,72                      0,71                             -

                2016                        12,1                       0,73                      0,71                             -

                2017                        11,5                      0,70                      0,69        1,72

                2018                        11,3                      0,68                      0,67        1,72

                2019                        10,6                       0,65                      0,64        1,65

                2020                        10,3                       0,63                      0,63        1,62

                2021                        10,2                       0,79                      0,78        1,62

           Бројот на починати лица во 2021 година бил за скоро 60% повисок од 2002 година,
   односно 55% од 2005 година. Во структурата на починати лица според пол околу 53% биле
   мажи, додека 47% жени. Просечната возраст на починaтите во 2021 година, изнесува 71
   година кај мажите и 75 години кај жените, со доминација на лицата на возраст над 65 години.
   Општата стапка на смртност во 2021 година изнесувала 15,5‰, а стапката на смртност на
   доенчиња изнесувала 4,56‰.

        Табела бр. 18 Стапка на природен прираст, по региони   , Извор: ДЗС

                                                 Стапка на природен прираст (‰)

                 Региони              2002      2005         2017       2018        2019       2020        2021

          РС Македонија                   3,11         2,0            0,8          0,9           -0,3          -3,6          -5,4

          Вардарски                         1,7        -0,2            -0,6          -0,8           -2,6          -5,9          -8,0

          Источен                            1,1        -1,2            -3,1         -3,3           -4,7         -8,0         -10,1

           Југозападен                       2,3          1,3           -0,2          -0,3           -1,5          -4,2          -5,4

           Југоисточен                        3,1         1,3           -0,9          -0,4           -1,8          -5,4          -8,1

          Пелагониски                      -2,3         -2,4            -4,2          -4,4          -4,9          -9,2          -8,9

         Полошки                          5,1         4,5             3,3          3,2           2,9          -2,1          -3,2

          Североисточен                    4,4         2,4             1,3          0,6           -0,5          -4,0          -6,1

          Скопски                           5,3         4,4             3,3          4,0           2,4           0,1          -2,4

3.2.1.4. Демографски структури

         Според податоците од пописот во 2021 година, за првпат од 1948 година наваму,
   женската популација е побројна од машката, со сооднос од 50,4% наспроти 49,6%. Во 2021
   година младото население (0 -14 години) во вкупната популација е присутно со 16,9%, старото
    (65+) со 17,2%, а лицата на возраст од 15 -64 години со 65,9%. Анализирано по индивидуална
    возраст, најголем број лица има во возрасната група од 56 години а територијално, тие се
    најмногу застапени во Источниот плански регион (21%), а најмалку во Полошкиот (13%)             .
   Најмало учество на младото население има Источниот регион (13,8%), а најголемо во
   Скопскиот и Полошкиот регион со 18,6%. Во периодот помеѓу двата пописа, просечната
    старост на населението се зголемила од 35 на 40,8 години. Од вкупно 80 општини според
   податоците од последниот попис, 25 општини се во длабока демографска старост, а дури 39

                                                                                  59
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":75}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":76,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=76"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

во најдлабока демографска старост. Предучилиш  ниот контингент (до 5 години) опфаќа 6,4%,
училишниот 10,5% (од 6 до 14 години     - училишен контингент во основно образование) од
вкупното население, полнолетното население (18 и повеќе години) 79,7%, женското
фертилно население 44,4% од вкупното женско населени         е, а контингентот на старо
население (80 и повеќе години), 3,1% од вкупно население.





    График бр. 1 Старосни пирамиди на населението по пол за 2002 и 2021 година, Извор: ДЗС

       Стапката на неписменост во 2021 год  ина изнесува 1,2%, а стапката на писменост е
95,8% и највисока е во Југоисточниот     (2,6%) , а најниска во Скопскиот регион    (0,9%) . Во
анализираниот период апсолутниот број на лица кои имаат завршено само високо
образование се зголемил за повеќе од 70%, на оние со завршена магистратура за повеќе од
десетпати, а со докторат за речиси трипати.

      Во 2021 година работоспособното население (15    -64 години) во земјата изнесува
1.210.035 лица, што претставува 66% од вкупното население. Во неговата структура,
активното население учествува со 59%, неактивното со 38%, а категоријата непознато
население има удел од 3%. Учеството на вработени лица во активното население изнесува
84,7%. По региони, речиси 36% од вработените се во Скопскиот плански регион, а само 6,6%
во Североисточниот. Стапката на вработеност е 49,9%. Во Југозападниот, Североисточниот и
Полошк иот плански регион таа има помала вредност, а највисока е во Пелагонискиот
плански регион (56,9%). Стапката на вработеност според пол во земјата изнесува кај мажите
55,9% кај мажите и 43,8% кај жените.

    Табела бр. 19 Бројна состојба и структура на работоспособното население и стапки на активност
    во РСМ, 2021 година  , Извор: ДЗС

       1. Вкупно население                                                                            1836713

       2. Работоспособно население                                                                    1210035

       3. Активно население -работна сила                                                               712328

       3.1. Вработени                                                                                  603591

       3.2. Невработени                                                                                108737

       4. Неактивно население                                                                         462182

     Непознато население                                                                             35525

     Општа стапка на активност (учество на работната сила во вкупното население)                                 38,8

     Општа стапка на активност на работоспособниот контингент
      (учество на работната сила во работоспособното население)                                                   58,9




                                                                               60
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":76}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":77,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=77"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      Според Пописот од 2021 година, Македонците, како доминантна еничка група
сочинуваат 58,4% од резидентното население на Република Северна Македонија, Албанците
24,3%;Турците 3,9%, Ромите 2,5%, Србите 1,3%, Бошњаците 0,9% и Власите 0,5%.

      Миграции

      Обемот и динамиката на миграциските движења одиграа важна улога во
разместеноста на населението и силните измени во демографските структури.

    Табела бр. 20 Доселени и отселени лица, 2005 -2022 , Извор: ДЗС

   Региони            Доселени граѓани на РСМ            Отселени граѓани на РСМ           Миграциско салдо
                                                                                                                                                                                миграции                                                                                                                                      миграции                                                                                               миграции                                                               Вкупно                               Внатрешни    миграции                          Надворешн и                    Вкупно                                         Внатрешни    миграции                                   Надворешн и                                      Внатрешни    миграции                                Надворешн и

   РС Македонија     161811    154813       6998     170543       154813        15730           0      -8732

   Вардарски         12604      12492         112      15657        15111          546        -2619        -434

   Источен            15261      15010         251     19340        17764         1576       -2754       -1325

   Југозападен         19741     17904        1837      26377        18765          7612         -861       -5775

   Југоисточен        14886      14517        369      16362        15212         1150        -695        -781

   Пелагониски        17321     15428       1893      17872        17711          161       -2283        1732

   Полошки           17398     16088        1310     20564        17694         2870        -1606       -1560

   Североисточен      11597      11162        435      14326        13830          496       -2668          -61

   Скопски           53003      52220         783     40045        38726          1319       13494        -536

      Податоците кои се однесуваат на вкупната мобилност на населението и миграциското
салдо не ја одразуваат реалната состојба, поради нереално малиот опфат на надворешните
миграции во делот на емиграцијата на македонските граѓани во странство, која во
последните две децении забележа огромни размери. Според податоците од редовното
статистичко истражување најголем дел од вкупниот број на доселените (95,7%) и отселените
лица (90,8%) граѓани на РСМ во периодот 2005       -2022 година отпаѓа на внатрешните
миграции во кои доминира учеството на доселените/отселените граѓани во/од Скопскиот
регион, кој беше и остана единствен регион со позитивно миграциско салдо.





    График бр. 2 Вкупен обем, на внатрешни миграции во РСМ , 2005 -2022 , Извор: ДЗС

       За емиграцијата од Република Северна Македонија во странство не постојат
релевантни податоци од домашни извори, иако тие во последните две децении забележаа
огромен обем и интензитет. Тоа го потврдуваат податоците од Пописот во 2021 година и
пресметката сп оред витално -статистичкиот метод, според која во периодот 2005      -2021
година негативното миграциско салдо изнесува околу 230000 лица.

       Сите плански региони имаат негативно миграциско салдо во периодот 2005      -2021
година, но со најголемо се издвојуваат Полошкиот и Југозападниот регион (73327 и 45996
лица, респективно), кои забележаа и најголемо намалување на резидентното население во
периодот 2002 -2021 година. Скопскиот регион, е единствен регион со позитивно миграциско

                                                                               61
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":77}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":78,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=78"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

салдо во внатрешните миграции и со најголема нумеричка големина на миграциското салдо
во надворешните миграции.

       Странските извори на податоци (Eurostat, UN Population Division of the Department of
Economic and Social Affairs, Word Bank, OECD, статистиките на земјите на прием и др.), иако
со одредени разлики, потврдуваат дека бројот на македонски граѓани во странство
забележал голем и континуиран пораст.

        Така, според Еуростат бројот на македонски државјани во европските земји на прием
достигна околу, односно повеќе од 300.000 лица. Типологија на општините според
демографскиот потенцијал

       Врз основа на Индексот на демографски ресурси (Ider), кој го сочинуваат
Демографскиот индекс (Idem) и Индексот на образованост (Io), може да се идентификуваат
6 типа на општини: со изразено поволни демографски ресурси, со поволни демографски
ресурси, со до бри демографски ресурси, со слаби демографски ресурси, со многу слаби
демографски ресурси и со изразено слаби демографски ресурси. Типологија покажува дека
во нашата Држава с амо 4 општини имаат изразено поволни демографски ресурси  (сите во
Скопскиот регион), со поволни демографски ресурси се 8 општини (4 во Скопскиот, 2 во
Југозападниот и по 1 во Пелагонискиот и Полошкиот регион), а 11 општини имаат добри
демографски ресурси (од кои 4 во Скопскиот, 2 во Вардарскиот и по 1 во сите др   уги региони,
освен Југозападниот). Најголем број од општините (43 или 53,8% од општините) согласно
типологијата, имаат многу слабо или изразено слабо демографско обележје и потенцијали,
како и многу низок степен на образованост.

      Овие неповолни показатели за демографскиот потенцијал во земјата коинцидираат
со фактот дека 39 општини се во најдлабока демографска старост, а 25 општини во длабока
демографска старост.





                                                                               62
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":78}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":79,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=79"}>>>
PCP BU
Ам ‘
Пелинце
Алгуња "Карловце .кокино
СТАРО НАГОРИЧАНЕ
ЛЕГЕНДА
Канарево
em
ic
=
5, Орах
“ЈЕГУНОВЦЕ
"Орашје „Трновац
а Кнежево
"Кетеново "Железница -Мушково „
. КРАТОВО.
| “Вакуф “Typaneso "Кратово |
"Филиповци -Приковци ,
Sx Hacen6a
„Бигла
: . ДЕЛЧЕВО
Река
Умово
СТУДЕНИЧАНИ
Кучилат
i | до 5000
Граница на плански регион
Cay SSA e Населено место
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
— Државна граница Сообраќајна мрежа
—— Граница на општина
шише Двтопат
- Брз nat
-.. Експресен пат
— Магистрален пат
Акумулација — Регионален пат
Природно езеро
sess Железничка пруга
Број на жители по општина
ke "Волче
OF Ee econ 8 Брена 5001-10000
»Tpekaj : 5 ‘
ie "Волковија Врбењ - е "Горно Ботушје 5 Тажево. | 10001-20000
= Маврово Леуново Венце Лисиче ~
= :
oa rue "Никифој "Рамне "Белица „Лисиче ‘S inl i] 20001-30000
МАВРОВО И РОСТУШЕ ШЕ "Маврово
МАКЕДОНСКИ БРОД EB .могилец
ШЕ 30001-50000
Густина на населеност по општини (жител/Ккп“)
ет 2 Црешнево Нежилово „Мелница 2
Si 5 :Старо Село. 4 "Црешнево 5
та јет. “Bup . а, ЧАШКА Ш . -Новоќело -ВојнјцагРАДСКО 50001-70000
к сија Sion Wee с . M Турија. ШЕ 70001-100000
2 вориште i Typuja =
he "Локвица со ВИ . menses! Вардарски антево ‘ „ВАСИЛЕВО.
ago Моден “Stars? нор Soop 7 Ш MB 25100001
"Требино WAGTe .Габровник "Омврани yee?
k ‘ "Поменово Росом;
& > “; "Степанци РОСОМАН Ш {Mana
Ма Трбтени
— 1
е. Ак
ке, Коџаџик
ЕЗ Se ae Челевец 4-11
„Пуста Река ДЕМИР КАПИЈА
де, -vemueso ae es. 12-30
Apex Ke yy
£ XS} 31-50
Слатино 5 Драчевица 4
"Велмевци “Bpezoso = арово
„ха Слатински Чиф) Стрмашево 51-70
ДЕБРЦА Сошани 2 SI
Големо Илино. "Доленци
Белчишта. „Велмеј "Мало Илино. 71-90
Ботун .Злести -Базерник "Жван Чаушли
ДЕМИР ХИСАР. Ѓопчели 5 91-200
"Вирово Pi
„"Подино *
201-300
"Царево
Беник
т „во “Hol
"Долнд Српци
_ МОГИЛА Ш
Ф
уки
: „Могила
Охридско ‘Apmatyus
e3epo
301-500
над 501
Маково Зовиќ 7 7 N47 AY Yes
Panew
HG eeee=
Старавина
Брник
Суводол
Груништа
Д ваци Грумази "Ивени
Рибарци НОВАЦИ
Полог Петалино
Тепавци
бтешево Гнеотино хе З . |
“ „лефоец. Преспанско |
Млње езеро .
M=1:750.000 ™.
COCTOJBA
ORD 10 20 30 40
Nae
U3PABOTYBAU: y НАРАЧАТЕЛ:
Република Северна Македонија i Република Северна Македонија
Агенција за планирање Oy
(6)
Ha просторот ewe и просторно планирање
Карта бр. А1012505
Py 5 Министерство за животна средина Д Е М О Г РАФ И Ј А
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":79}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":80,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=80"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 3.2.2. Населби и урбан развој

          Урбанизацијата претставува комплексен и доминантен процес во просторниот и
   вкупниот општествено  - економски развој во државата кој интензивно продолжува во XXI  -от
    век придонесуваjќи кон континуирана поларизација меѓу градовите и селата. Зголемување  то
   на бројот на жители во градските средини, дополнително ги усложнува потешкотиите при
   уредувањето и организирањето на мрежата на населби. И покрај развојот на урбанизацијата,
    градовите во Република Северна Македонија, се карактеризираат со општ процес на
   депопулација и демографско стареење, проблеми со развојот на урбаната култура и
    заштитата на животната средина, вклучувајќи ги и неповолните последици од климатските
   промени. На национално ниво се препознава проблемот со дивоградбите, негрижата за
    техничкат а и социјалната инфраструктура, недоволниот поттик за развој на браунфилд
    локации, како и потребата од дигитализација во управувањето со развојот на територијата.

          Покрај изразениот недостиг на соодветни статистички податоци, најголем предизвик
    за формирање јасни плански решенија е отсуството на инструменти за управување со
   просторниот и севкупниот развој на градовите и населените места. Управување со градовите
   и нас елените места подразбира преземање на низа координирани мерки и активности, во
    чија основа е интегрален пристап, кој треба да се примени на сите нивоа на управување.

3.2.2.1. Урбани системи, урбан развој и уредување на населбите

          Подрачјето на Република Северна Македонија е поделено на 80 единици на локална
    самоуправа, од кои 33 општини со седишта во градски населби и 37 општини со седишта во
    селски населби. Посебна единица на локалната самоуправа e градот Скопје, кој се состои од
   10 општини. Во оваа анализа, урбаните населби во Скопје и урбаните центри во градовите се
    третираат како градски населби.

         Според податоците од Пописот од 2021 година, мрежата на населби на РСМ се состои
   од 1.792 населени места со 1.836.713 жители. Во просторно  -структурната и функционалната
    организација на мрежата на населби доминираат малите населени места (до 100 жители),
   кои сочинуваат речиси половина од населените места во РСМ со само 1% од вкупното
    население. Дури 87% од вкупниот број населени места имаат помалку од илјада жители, во
   кои живеат 15% од вкупното население. Најголем број жители (57%) живеат во големи
   населби (повеќе од 10.000). Од друга страна, на подрачјето на град Скопје живеат 526.502
   жители, што е 29% од вкупното население во РСМ.

        Табела бр. 21 Населби во РСМ по демографска големина, Извор: ДЗС

             Број на жители      Број на населби    % Број на населби       Број на жители     % Број на жители

          до 100                         900                    50,2                19.035                       1,0

           100 -250                        268                     15,0                44.902                       2,4

           250 -500                        201                     11,2               70.825                       3,9

           500 -750                         115                      6,4                70.858                       3,9

           750-1.000                        70                      3,9                60.381                       3,3

            1.000 -2.000                      110                      6,1               151.532                       8,3

            2.000 -5.000                      82                      4,6              240.884                      13,1

            5.000 -10.000                     18                      1,0              128.923                       7,0

            10.000 -50.000                    20                       1,1              528.212                    28,8

           повеќе од 50.000                   8                      0,4               521.161                    28,4

           Вкупно:                          1.792                  100              1.836.713                  100



                                                                                  63
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":80}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":81,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=81"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      Непропорционалноста во демографската големина на Скопје и другите поголеми
градови е последица на некохерентноста и асиметријата на урбаниот систем на РСМ. Тој се
менува многу бавно, па не може да се очекуваат радикални промени во блиска иднина.
Градовите во РСМ се просторно дисперзирани и нерамномерно распоредени во однос на
концентрацијата на функциите и населението. Евидентен е недостатокот на рамномерно
распоредени градски населби со големина од 50.000     - 100.000 жители со развиени макро   -
регионални функц ии, кои би биле носители на внатрешниот рамномерен развој на Државата.
Доминацијата на Скопје и неговото урбано подрачје, кое остварува силна урбано                   -
демографска поларизација во урбаниот систем на РСМ, се потврдува и со демографската
големина на 10 -те најго леми градски населби: Скопје, Куманово, Битола, Прилеп, Тетово,
Штип, Велес, Охрид, Струмица и Гостивар.

    Табела бр. 22 Сооднос на демографските големини на најголеми  те градски населби, Извор: ДЗС

            Градска          Број на        Индекс во однос на      Индекс во однос на претходниот

            населба        жители               Скопје                          град

   1     Скопје 13               422.540                         1                                                       -

   2     Куманово                75.051                       0,178                                 0,178

   3     Битола                  69.287                       0,164                                 0,923

   4     Прилеп                 63.308                       0,150                                 0,914

   5     Тетово                   63.176                       0,150                                 0,998

   6    Штип                   42.000                       0,099                                 0,665

   7     Велес                   40.664                       0,096                                 0,968

   8     Охрид                   38.818                      0,092                                 0,955

   9     Струмица                33.825                      0,080                                  0,871

   10    Гостивар                 32.814                      0,078                                 0,970

      Поларизирачките ефекти од урбанизацијата, просторно манифестирани со
демографска и економско -функционална концентрација, се евидентни во повеќе области со
доминација на регионалните центри, особено Битола, Прилеп, Охрид и Струмица.
Слабеењето на функционал ните капацитети на градските населби, е причината што тие со
своето функционирање не се во можност да ја задржат квалитетната и зрела образована
работна сила, која е преселена во Скопје или во други земји кои влегоа во постиндустриската
фаза на развој.

       Градовите имаат релативно висок степен на урбанизација, што дополнително
укажува на висока просторна нерамномерност во распределбата на населението.

    Табела бр. 23 Компаративен преглед на процесот на урбанизација на градовите, Извор: ДЗС

                                                                                                2002                  2021     на         на         на                                                                                                                                                                                                              жители    Град               2)                                                                                                                                                                                   -2021                                  на         на         на
                                     (km                                          на            P               Број   населени  места       Број   жители            Број   жители                Промена бр.  2002          Степен     урбанизација  2002          Степен     урбанизација  2021

    Скопје                  571         63    506926    526502      19576         82          80

    Битола                  789         66      95385     85164      -10221         81          81

   Берово                 599          9      13941    10890       -3051         50           54

   Богданци                115          4       8707     7339      -1368         70          70

   Валандово               331         29      11890    10508       -1382         37          35



13 Број на жители во урбаните населби

                                                                               64
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":81}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":82,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=82"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

                                                                                                2002                  2021     на         на         на                                                                                                                                                                                                              жители    Град               2)                                                                                                                                                                                   -2021                                  на         на         на
                                     (km                                          на            P               Број   населени  места       Број   жители            Број   жители                Промена бр.  2002          Степен     урбанизација  2002          Степен     урбанизација  2021

   Виница                 433         17     19938     14475      -5463         54          59

    Велес                   428         30      55108    48463       -6645         84          84

    Гевгелија               484         17     22988     21582      -1406         69          69

    Гостивар                517         35      81042    59770      -21272         44          55

   Дебар                  150         18      19542     15412      -4130         75          75

   Делчево                422         22      17505    13585      -3920         66           71

   Демир Капија            310         15       4545      3777       -768         72          70

   Демир Хисар            480         41      9497     7260       -2237         27          33

   Кавадарци             1000         40      38741    35733      -3008         84          90

   Кичево                 823         79      56734    39669      -17065         48          59

   Крушево                190         19      9684     8385       -1299         55          49

    Кратово                 375         31      10441     7545      -2896         66           71

   Крива Паланка           481         34     20820     18059       -2761         70           75

   Кочани                 358         28     38092     31602      -6490         74          78

   Куманово               509         48     105484    98104       -7380         74          77

   Мак. Брод              889          51       7141    5889       -1252         52          62

   Мак. Каменица          193          9       8110     6439       -1671         63          68

    Неготино                482         19      19212    18194      -1018         69          69

   Охрид                  394         29      55749    51428       -4321         77          75

    Пехчево                208          7       5517     3983       -1534         59          62

   Прилеп                1200         59      76768    69025       -7743         90          90

   Пробиштип              326         36      16193     13417      -2776         63           73

   Радовиш                497         36      28244     24122       -4122         57          60

    Ресен                   740         44      16825     14373      -2452         52          55

    Свети Николе            483         33      18497    15320       -3177         74          77

    Струга                  486         51     63376    50980      -12396         27          29

   Струмица               322         25      54676    49995       -4681         65          68

    Тетово                  262         20     86580     84770       -1810         68           75

   Штип                   582         44      47796    44866       -2930         93          93

      Според податоците од последниот Попис од 2021 година, бројот на жители кои
живеат во општини со седишта во градовите изнесува 1.516.625, што претставува 83% од
вкупното население на РСМ. Степенот на урбанизација, кој го претставува вкупниот број на
жители кои живеат во градските населби, е 62% (во 2002 година изнесувал 59%).





                                                                               65
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":82}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":83,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=83"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план





    Слика бр. 9 Степен на урбанизација во 2021 година

      Во 2021 година во општини со рурален центар живеат 320.088 жители, односно
нешто помалку од 20% од вкупното население на РСМ. Нивниот развој е ограничен во голема
мера од географска локација и природните услови, бидејќи голем дел од нив се наоѓаат во
слабо  достапни ридско  -планински области. Поголемиот дел од овие општини се
карактеризираат со голем број населени места со мал број на жители, негативни
демографски движења, недоволна инфраструктурна и комунална опременост и други
развојни проблеми.

       Потенцијалот на градските центри за интеграција на поширок простор од
административниот се анализира преку индикаторот за сообраќајна пристапност. Анализата
ја опфаќа сообраќајната достапност на 34 градски центри со патнички автомобил во 15           -
минутни и 30 -минутни изохрони. Податоците за бројот на жители се однесуваат на Пописот
од 2021 година, додека за податоците за патната мрежа се користени отворени податоци од
јавно достапната база на податоци Open street map. Од вкупниот број населени места (1728),
дури 198 населби (околу 11%), во кои живеат околу 12930 жители, не спаѓаат во зоната на
влијание на ниту еден градски центар. Гледајќи го бројот на населени места кои влегуваат во
15-минутната изохрона, градските центри со најголема интеграција на окружувањето        се:
Тетово, Гостивар, Кичево, Куманово, Струмица и Битола. Најголем број жители во рамка на
оваа изохрона ги интегрираат градските центри: Струга (75653), Гостивар (73677), Скопје
(54705) и Куманово (45148). Вредностите на овој показател значително варираа        т, бидејќи
центарот на Скопје, како и некои други градски центри, имаат многу поголема површина од
другите, па може да се смета дека овој показател има повеќе локален карактер кога доаѓа до
просторна интеграција. Затоа, за големите градски центри, 30        -минутната изохрона е
позначајна.




                                                                               66
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":83}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":84,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=84"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план





    Слика бр.  10 Сообраќајна достапност на општинските центри во однос на 15      -минутни и 30  -
    минутни изохрони

      Во рамките на 30 -минутната изохрона, најголем број на населени места потенцијално
се интегрирани од центрите: Свети Николе, Куманово, Скопје, Штип, Гостивар и Велес, додека
најголем број жители се опфатени во изохроната околу центрите на Свети Николе (6561     13),
Тетово (605467), Куманово (554840), Скопје (320614) и Гостивар (208789).

       Спроведената анализа јасно укажува на големото значење на сообраќајната
инфраструктура за просторна интеграција, особено кога станува збор за 30          -минутни
растојанија. Центрите со поволна сообраќајна положба, лоцирани во близина на
автопатиштата, имаат преди спозиција за интеграција на територија значително поширока од
административната. Центрите во близина на Скопје (Тетово, Гостивар, Куманово, Свети
Николе и Велес) имаат можност за развој на други функции, особено во економија, транспорт
и логистика, туризам итн.

      Со методот на екстраполација на податоците за бројот на жители и урбаните опфати
на градските населби, определен е урбанистички параметар дефиниран како густина на
населеност - урбана густина, како еден од основните показатели за карактерот и структурата
на урбаното ткиво. Тој овозможува проценка на степенот на искористеност на просторот во
рамките на градските и урбанизираните подрачја. Урбаната густина се изразува како број на
жители на единица површина. Најголема урбана густина во Државата има градот Тет   ово (57
ж/ha), а најмала градовите Богданци и Пехчево (14 ж/ha).

    Табела бр. 24 15 Урбана густина во 2021 година (жители/ha)

                 Град                Жители        Површина на урбано      Урбана густина
                                                (2021г.)        подрачје на градот (ha)        2021г. (ж/ha)
     Охрид                                 38818                      1230                32
     Струмица                              33825                       899                 38
     Дебар                                  11735                      490                 24
      Богданци                               5244                       388                 14
     Крушево                                4104                       174                24

                                                                               67
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":84}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":85,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=85"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                 Град                Жители        Површина на урбано      Урбана густина
                                                (2021г.)        подрачје на градот (ha)        2021г. (ж/ha)
     Крива Паланка                          13481                       649                 21
     Штип                                 42000                      2292                 18
      Гевгелија                               15156                       887                 17
      Скопје                               422540                      8790                 48
     Виница                                 8584                       491                17
     Македонска Каменица                   4368                       200                 22
      Свети Николе                           11728                       727                16
     Демир Хисар                            2431                       162                15
     Кавадарци                             32038                       872                37
      Кичево                                23428                       1433                16
     Валандово                              3671                       181                20
      Струга                                 15009                       856                 18
     Делчево                                9644                       454                21
     Демир Капија                           2643                       196                13
      Кратово                                 5401                       235                23
     Кочани                                24632                      1039                24
     Прилеп                                63308                       1917                33
      Неготино                              12488                       369                34
     Берово                                 5850                       367                16
      Пехчево                                 2471                       173                14
      Битола                                69287                       2573                27
     Куманово                              75051                      3506                 21
      Велес                                 40664                       1107                37
     Пробиштип                             9760                       278                35
     Радовиш                               14460                       375                39
     Македонски Брод                        3643                        83                44
      Ресен                                  7904                       298                 27
      Гостивар                               32814                       718                46
      Тетово                                 63176                       1117                57

       Густината на населеност претставува суштински индикатор за проценка на степенот
на урбанизација, квалитетот на живеење и ефикасноста на користењето на просторот.
Анализата на овој показател овозможува подобро разбирање на динамиката на урбан раст,
потребит е од инфраструктура и јавни услуги, како и потенцијалите за одржлив урбан развој.
Во контекст на урбанистичкото планирање, густината на населеност се анализира на
различни просторни нивоа: на ниво на град, општина, урбана зона или плански блок. За
добивање на реална слика за урбаната густина, при урбанистичкото планирање на градовите
треба да се користи само во изграденото подрачје, односно зоната во која се концентрирани
станбените, деловните и јавните функции. Вклучувањето на ненаселени или рурални
површини може да доведе до значително искривување на резултатите.

      Во урбанистичката теорија и практика се прави разлика помеѓу неколку вида густина:

    1.  Бруто густина (Gross density)  – однос помеѓу бројот на жители и вкупната површина
      на урбаното подрачје, вклучувајќи улици, паркови и јавни простори.

    2.  Нето густина (Net density)  – однос помеѓу бројот на жители и површината што реално
      е наменета за домување (без улици и јавни простори).

    3.  Комбинирана урбана густина  – вклучува и население и број на работни места или
      функции по единица површина, за да се прикаже целокупниот интензитет на
      користење на просторот.





                                                                               68
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":85}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":86,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=86"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

3.2.2.2.  Урбан идентитет

          Урбаниот идентитет на Република Северна Македонија неопходно е да се гледа во
   поширок контекст на неговата припадност на територијата на Балканскиот Полуостров, како
   и важноста на интегралното набљудување на географските карактеристики, историските
    слоеви, видовите населби и градби, кои заедно со карактерот на заедниците формираат
    единствен идентитет.

          Како резултат на општите трендови на глобализација и интензивна урбанизација, во
    поголемите градови на Република Северна Македонија се појавуваат форми на градба и
    урбани трансформации кои не се усогласени со принципите на одржлив развој. Проблемот
    на недо волното препознавање и диференцијација на карактеристиките на урбаната
    структура во постапките за планирање, проектирање и градба се рефлектира во нарушување
    на урбаниот идентитет на населените места. Некритичките просторни интервенции, а
    особено парцијалн ата изградба, го нарушуваат балансот на елементите кои мора да бидат
    присутни во концепцијата на архитектонско  -урбанистичките решенија, а тоа се: зеленилото,
    отворените простори како и односот кон улиците и соседните објекти и парцели.
    Парцијалната изградб  а е последица на доминацијата на приватниот интерес во
    одлучувањето, кој се движи по линија на максимално искористување на градежниот
    потенцијал на локациите.

          Урбаниот идентитет е во неразделна врска со културното наследство, чијашто
    заштита се постигнува со задолжително вклучување на недвижното културно наследство во
    просторното и урбанистичкото планирање, во плановите и програмите за заштита на
    животната среди на и природата, како и со неговото третирање како фактор за одржлив
   економски и социјален развој, особено во насока на развој на културниот туризам,
    домувањето, специфични занимања и образование.

         Набљудувањето на културното наследство во функција на урбаниот идентитет на
    населбите може значително да допринесе за афирмирање на овие просторни вредности како
    ресурс на одржливиот урбан развој, посебно на туризмот. Покрај материјалните остатоци кои
    се запишани во официјалните регистри како културни добра, важни фактори за карактерот
   и идентитетот на населбите се геоморфолошките карактеристики и елементите на урбаната
   и физичката структура забележани на различни нивоа на детали          - уличен систем, јавни
    простори, згради, градежни детали и материјали. Типологијата на населбите и урбаните и
    физичките структури кои се базираат на идентификација и класификација на овие
    карактеристики и елементи треба соодветно да бидат препознаени во законските и
    планските докуме нти. Исто така, важно е да се воочат елементите на урбаната и физичката
    структура кои претставуваат урбани репери и основа за брендирање на урбаните населби
    како туристички производи.

3.2.2.3.  Бесправна градба

           Категоријата бесправно градење е крајно негативен феномен во ригидните и
    неефикасни административни системи на урбанистичко планирање. Бесправната градба се
   манифестира во повеќе форми, од опструкцијата на основните урбани функции, узурпација
    на јавното добро до безбедносни и естетски прашања. До овој момент направени се неколку
   обиди процесот да се запре или забави, но проблемот со дивоградбите, кои просторно не
    ретко формираат цели населби сè уште постои.

          Досегашните понудени решенија балансираат меѓу легализација (озаконување) и
    уривање, а поретко се применува втората опција, бидејќи овој проблем претставува значајно
    политичко и социјално прашање. Процесот на бесправна изградба, слободно може да се каже

                                                                                  69
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":86}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":87,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=87"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

дека е одлика на менталитетот на јужно    -европскиот регион, а моменталната состојба и
димензија на феноменот е резултат на децениското запоставување и избегнување на
решавање на проблемот. Причините за појавата на овој феномен се многубројни, главно во
сфера та на севкупните општествени услови, како што се прашањата за добросостојба,
неизвесност, политичките и економските состојби.

       Бесправната градба генерално може да се класифицира во три категории:

      ·   Нехигиенски сиромашни населби, целосно непогодни за живот;

      ·   Населби со бесправно изградени објекти, најчесто на периферијата на градовите и на
       земјоделско земјиште, солидно изградени со поголема квадратура (но со
       дискутабилна статика на објектите, конструктивни елементи и употреба на
       материјали, без проект), при шт  о најголем проблем е несоодветната сообраќајна
      мрежа и инфраструктура, како и отсуството на јавни услуги;

      ·   Индивидуални објекти без одобренија или со истечени одобренија за градење, како и
      несоодветни надградби и доградби на објекти.





                                                                               70
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":87}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":88,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=88"}>>>
                                                                  ПРОСТОРЕН ПЛАН
                                                                                                                                              на Република Северна Македонија                                                                                                                                             Р. С Р Б И  Ј А

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          ! М‘гленце                                                               ! Луке



                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                          2021-2040                                                                                                                                                                                                                 Буковљане                                                                                                                                                                                                                                                                    Огут                                                                                                                                                                                                                                                                            Крстов                                                                                                                                                                                                                                                  Дол                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                        Нерав                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                            Длабочица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                       Рамно                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                              Пелинце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                   Герман                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             ! Трново                                                                                                                                                                                                                                              КРИВА                                                                                                                                                                                                                                              ПАЛАНКА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                       Карловце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                        Алгуња                                                                                                                                                                                                               Кокино                                                                                                                                                                                                                                                             Жидилово                                                                                                                                                                                                                                       П‘клиште                                                                                                                   НАЦРТ ПЛАН
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                        !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                               Стража                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                Сушево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                              Станча                                                                                                                                                                                                                                     Криви                                                                                                                                                                                                                                    Камен                                                                                                                                                                                       Сопот                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                              Пузајка                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                            Осиче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                             Белановце                                                                                                                                                                                        Лојане                                                                                                                                                     Лукаре                                                                                                                                                                    75                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                               Узем                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                   СТАРО                                                                                                                                                                                                 НАГОРИЧАНЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                         РАНКОВЦЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                              Танушевци                                                                                                                                                                                           Четирце                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                            Ваксинце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                     Длабочица                                                                                                                                                                                                                        Дренок                                                                                                                                                                                                 Аљинце                                                                                                                                                            Извор                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                  ЛЕГЕНДА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                     Љубинци                                                                                                                                                           Брест                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    ! Канарево                                                                                                                                               ЛИПКОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                     10                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                ³±!
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                       Североисточен                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                 О                                  В                             О                                С                         О                           К                                     Р.                                                                                                                                                                                                           Орах                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                     8                                                                                                                                                          21                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                       Јажинце                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                        ³±                                                                                                                                   ЧУЧЕР                                                                                                                              САНДЕВО                                                             ³±                                                                                                                                                                                                                                    Пчиња                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                 ЈЕГУНОВЦЕ                                                                                                                                                                                                 Државна                                                                                                                                                                                                                                граница                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                    Стрима                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                              Отља                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                    ТЕАРЦЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                     Дренак                                                                                                                                       Бродец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !
                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                     Пендак                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                          !                                                                                                                                          Крива                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                 Орашје                                                                                                               21                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                    Каврак                                                                                                                                                 Река                                            ³±                                                                                                                                                                          Матејче                                                                                                                                                                                                                 Граница                                                                                                                                                                                                                           на                                                                                                                                                                                                                  општина                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                   Одри                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !
                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                        Димонце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                         Нераште                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                   МАКЕДОНСКА                                                                                                                                                                                                                                                                        КАМЕНИЦА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                    Мушково                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                        Виштица                                                                                                                                                                     КУМАНОВО                                                                                                   Дворце                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                              23                                                                                                                                                                                                       ЗубовцеЈачинце                                                                                                                                                                                                                    КРАТОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                          Емирица                                                                                                                                                       !                                                       ³±                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                 Граница                                                                                                                                                                                                                           на                                                                                                                                                                                                                                плански                                                                                                                                                                                                                                          регион                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                          !                                                                                             Глоѓи                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                         Умин                                                                                                                                                            Дол                                                                                                                                                          71                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                               Раштак                                                                                                      Радуша                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                      Лепенец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                            Куново                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                        Мургаш                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                  Брзак                                                                                                                                                       Булачани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                     68                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                Подбреге                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                              Грушино                                                                                                                                         !                                                                                                                                           12                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Костин                                                                                                                                                                                                                                                                                              Дол                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                              Населено                                                                                                                                                                                                                              место                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                       ³±                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                       ВешалаБродец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                !                                                                                                                             Кучково                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                         Отуње                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                          ТЕТОВО                                                                                                                                                                                                                                                           Луково                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                             77                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Селник                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                 АРАЧИНОВО                                                                                                                                                                                                                                                                            Полаки                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                       Скачковце                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                 Копанце                                                                                                                                                                                                                Пезово                                75                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                               !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                        Татомир                                                                                                                                                                                                                                                                           Зеленград                                                                                                                                                                      Бучинци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                        Ратае                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                         К‘шање                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                               Населба                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                 Вак‘в                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                            Шемшево                                                                                                          Рашче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                        !                                                                                                                                               !                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                СКОПЈЕ                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                Кокошиње                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                           Синѓелиќ                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                          80                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                              Требош                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                             Габреш                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                    22                                                                                                                                                                                                                        Д‘лга                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                   Текија                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                           КОЧАНИ                                                                         ³±                                                                                                                                                 ИЛИНДЕН                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                 Павлешенци                                                                                                                                35                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                            17                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                   9                                                       ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                            ³±                                                                                                                             !                                                                                                                                                                    78                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                        !                                                                      ³±                                                                                                                                                                                                      21                                                 Скопски                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                               Церово                                                                                                                                                                                                        ПРОБИШТИП                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                 73                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                               ³±!                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                           !                                                                        20                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                     !                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                     Природно                                                                                                                                                                                                                                    езеро                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                            Трубарево                                 ³±                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                  Живиње                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                               Желино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                Миладиновци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Калиманци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                        20                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                !                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                          Пантелеј                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                 Макреш                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                  ³±                                                                                                                                                              Кадино                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                              !                                      57                                                                                                                                                                                                                                                                              !!                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                   Групчин                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                   !               ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                         !                                                                                                               Источен                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                               ДЕЛЧЕВО                                                                                                                             Чајлане                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                     Стањевци                                                                                                                                                                                Сушица                                                                                                                                                                      9                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                    !                                                    БОГОВИЊЕ                                                                    48                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                       Патетино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                               ³±                                                                                                                                                      Мралино                               ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                        24                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                              !                                                                                       Чифлик                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                71                                                                                                                                                                                                                 Река                                                                                                                                                                                   Малино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                   ³±                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                     !                                                                                                       !                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                 Урвич                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                        Долно                                                                                                                                                                       Коњари                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                              Раовиќ                                                                                                                                                                                                         Орел                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                 ЖЕЛИНО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                           Грљани                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                    Петровец                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                             Куково                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                  Говрлево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                  Челопек                                                                                                                                                               13                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                Ранченци                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                   Дивље                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                               ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                               Добри                                                                                                                                 Дол                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                               !                                                                                                                                                                       ПЕТРОВЕЦ                                                                                                                                                                                         17                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                 Боговиње                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Вирче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                       ³±                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Трсино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                  Батинци                                                                                                                                                                                                                       ЧЕШИНОВО                                                                                                                                                                                                                                     ОБЛЕШЕВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !
                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                 СВЕТИ!                                                                                                                                                                                       НИКОЛЕ                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                           !                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                Пирок                                                                                                                                              Морани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                Трооло                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                         Радиовце                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Крушево                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Тработивиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                           !                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                      Таор                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                             Гујновци                                                                                                                                                                                 Катланово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                 Блаце                                                                                                                                  Јаболци                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                     Арбасанци                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                  Сообраќајна                                                                                                                                                                                             мрежа                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                7                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                     Луковица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                          БРВЕНИЦА                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Стар                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Истевник                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                       ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                 Пагаруша                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                         Пекљани                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                     Вражале                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                          СОПИШТЕ                                                                                                                                                                                                                             Пишица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                              ВРАПЧИШТЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                              Крушје                                                                                                      !                                                                                                                                    77                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                         ВИНИЦА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                    Брегалница                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                         Блаце                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Панчарево                                                                                                                                                                                                                                            Судик                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                     Умово                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                            Уларци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                             Рамни                                                                                                                                                                 Габер                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                      Зрновци                                                                                    Волковија                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                             !                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                  Полошки                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Разловци                                                                                                                                                                             59                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                              ЗРНОВЦИ                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                        Кучичино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                              Иванковци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                       Автопат                                                                                                                                                                                                                                                                                       Липец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                       Држилово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                Градовци                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                    Крупиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                      Мустафино                                                                                                                                                                                       Рудник                                                                                                           !                                                                                                                           16                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                  Гургурница                                                                                                                              СТУДЕНИЧАНИ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                 Кожле                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                   ³±                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                            !                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Црник                                                                                                                                                                    Гумалево                                                                                                                                                ЗЕЛЕНИКОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                        6                                                                                                       !                                                                                                                                            Калдирец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                 ³±                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                         Батање                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                        Ветерско                                                                                                          !                                                                    Форино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                               Врсаково                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                          Долно                                                                                                                                                                                                               Црнилиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                               Брз                                                                                                                                                                                                                                   пат                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Козјак                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                    14                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                       Припечани                                                                                                                        Црн                                                                                                                                Врв                                                                               ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                       ! А                                                                                                                                                                                                                                                       Руљак                                                                                              Здуње                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                               !                                                  Горно                                                          Јеловце                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Лаки                                                                                                                                                                                    Милино                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                   Корито                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                     Аџибегово                                                                                                                                    Алдинци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              ПЕХЧЕВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                КАРБИНЦИ                                                                                                                  !                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    ! Ј                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                           Добрино                                                                                                !                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                     Делисинци                                                         ГОСТИВАР                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                       Експресен                                                                                                                                                                                                                                         пат                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                             Лозово                                  Бродец                                                                                                                                                                               8                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                         С‘лп                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                   ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                           Кумарино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Будинарци
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                   55                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                           ВЕЛЕС                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                              ЛОЗОВО                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                           Вртешка                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       ! И                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                        19                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                    Аџиматово                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                        Волче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                      Оџалија                ³±                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                              !                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                     Жужње                                                                                                                                                                                                                62                                                                                                                                                                                                                Магистрален                                                                                                                                                                                                                                           пат                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                Мичак                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                     !                                                                                                  84                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                !                                                         !                                46                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                       Дуф                                                                                                                            !                                                                                            Растеш                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !              ³±                                 Ничпур                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                   Бузалково                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    ! Н                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                         Куново                                                                                Трново                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                !                                                                                                                                                                                                                                                    Никоман                                                                                              !                                     !                                              !                                                                                                               Брезница                                                                                                                                                                                           Ново                                                                                                                                                                                                        Село                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   ! Ново                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Село                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                        !
                                                                                                                                                                                                                                                                   !                              Бибај                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                               !                                    !                                                                                                                                                          Дреново                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                     18                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                   Косово                                                                                                                                                                             !                                 !                                                                                                  !                                                                                                                                         !                                                        ³±                                                                      !                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                          !                        Грекај                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                    Регионален                                                                                                                                                                                                                                          пат                                                        Церово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                        Страјане                                        Врбен                                                                                                                     Треска                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                       !                                                                                                               Тажево А                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                    Шаинташ                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !
                                                                                                                 !                                  Волковија                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                 Липов                                                                                                                                                                                                                                            Дол                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                          Горно                                                                                                    Ботушје                                                                                                                                                                                                     ШТИП                                                                                                                                                                                           Кишино                                                                                                                                                                                                                                                         Кошево                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                       Црешка                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                       !                                                                                                                           9                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                         Србиново                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                           ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                     93                                                                                         !                                                             !                                                                                                                                                                                                   16                                                                                                         14                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                               ! Б                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       ! ³±                                          ³±                                                                                                                                                                                                                                      Топлик                                                    Леуново                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                            11                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                        Кичиница                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                             Бенче                                                                               ³±                                                                                                             37                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                        Куридере                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                          !                                                     !                                              ³±                                                                                                                                                                                                          Железничка                                                                                                                                                                                                                                           пруга                                                                                                                                                                                                                                                                        Држани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                Бекирлија                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                         Падалиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                               Сенце                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        БЕРОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                 !                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                 Драгоево                                                                                                                        Белица                                                                                                  Рамне                                                                                                                                                                      Отиштино                                                                                                                                                                                                                                           Чифлик                                                                                                                                                                   Лисиче                             Радика                                             Никифорово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                    РАДОВИШ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        ! Л                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                     54                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                      Кочилари                                                                                                                                                                                 !                         МАВРОВО                               И                                   РОСТУШЕ                                                                                                                                                                                                  !                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                     !                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                              МАКЕДОНСКИ                                                                                                           БРОД                                       Маврово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                         Црквино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Сариѓол                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                         Ќафа                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                Селце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                 Чашка                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                      Нежилово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            ! А                                                                                                                                                                                                            !                                                                              А                                                        62                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                    Хаџи-Сејдели                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                   Витанци                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                           Лакавица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                             Убого                                                                                                               Црешнево                                                                                                                                                     Мелница                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                    Шопур                                                                                                                                                       60                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                               Бериково                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                            Јаношево                                                                  Колари                                                                                                                                          Црешнево                                                                                                                                                                                                                                                       Пухче                                                                                                               Старо                                                                                                                Село                                                                                                                                           !                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                              Ј                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                   Густина                                                                                                                                                                                                              на                                                                                                                                                                                                                           населеност                                                                                                                                                                                                                       по                                                                                                                                                                                                                                  градови                                                                                                                                                                                               Грнчиште                                                                                          Јагол                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                             Подареш                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                  Бусилци                                                                                                                                                  !                                                                                                                      !                                      !                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                          Ореше                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                            !  Р.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                       Туин                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                              Мидинци                     Битуше                                                                                                                                                                                                                                                            Степанци                                       !                                                                                                                                                          Бистрица                                                                                                                                                                                                 ГРАДСКО                                                                                                                                                                                                                                                                                   Брест                                                                                                                                                                                  17                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Нивичино                                                                                                                                             ЧАШКА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                 !                                                                    ³±                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                 39                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Двориште                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                              И                                                                  ³±                                                                                                                                                                                                  Војница                                                                                                                        !                                                                                                                                                                Ново                                                                                                                                                                            Село                                                                                                             Вир                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                               Лесковица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                   Зајас                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                    !                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                Богомила                                                                                                                                                                                                                    Шеоба                                          !                                              !                                                                                                                                               !                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                Уланци                                                                                                                                          !                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                             Сулдурци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                        Долно                                                                                                                                                                                   Врановци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                             Јанче                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                  Србица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                       !                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                              Р                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                         Двориште                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                         Пиперово                                                                                                                                                                  Теово                                                                                                                       !                                                                  !                                                                                                                                                         Плевење                                                                                                                                                                                                                                                                        Дедино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                              !                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                    Локвица                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                   Грешница                                       Селце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                         !                                                                                                                                                                                                                      Урбана                                                                                                                                                                                                                                                    густина                                                                                                                                                                                                                                                          (жител/ha)                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                      !                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                           Гарван                                                                                                                              !                                                                               Вардарски                       Скудриње                                                                                                                        !                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                   ВАСИЛЕВО!                                                                                                                                                      Стровија                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                              А                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                              69                     !                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                         Горно                                                                                                                                                                                                              Чичево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                 !                                                                                                                                             !                                                                                                                         Крапа                                                                                                                                                                                                                                                              Скоруша                                                                                                                                                                                                                                                                                              Ракитец                                                                               Премка                                                                                                                                                                                                                                Струмица                     !                                                                                                                                           Мокрени                              Сушица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                         !                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                             Пештерница                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                         !                          ДЕБАР                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                            Папавница                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                            !                                                                                                                                        !            !                                                                                              Патец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                НЕГОТИНО                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                КОНЧЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                              Г                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                           Станбена                                                                                                                                                                                                                                                      густина                                                                                                                                                                                                                                                                               (стан/ha)                                                                                                                                     !                                                                                                                            Магари                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                           !                                     Лазарополе                                                                                                                                                                                                  Крушевица                                                  !                          !                                                                                                                                                         Оморани                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                          !                     !                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                            Подлес                                                                                                                                 Црнилиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                 Осој                                                                                                                                                    !          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Чанаклија                                                                                                                   !                                                                                                                                                        Габровник                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Требичино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                          !                                                                                 Крушица                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                   Владиловци                           !                                                                                                                                                                                                                                                            Брусник                                                         КИЧЕВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                              У                                                                                                                                                                  Поменово                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                             !                                                                                                                                       Зрзе                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                    Калањево                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Дрвош                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Варварица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                            Сирково                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                          !                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !         ! !                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                            !                                                                                                               !                  75                                                                                                                                                                                                                                                                               Конче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                 34                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                             !!                                                                                           !                                   Гари                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                       БОСИЛОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                       !                                                         ³±                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                   РОСОМАН                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                               Слепче                                                                                                                                                                                                   Попадија                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                   !                                        9                                                                                                                                                                            Степанци                                                                                          !                  ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                              Б                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                 Сливје                                                                                                                                    !                                                                                                                                                            !³±24                               59                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                !                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                           !                                                                                                       !                               !                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                           !9                                                           16                                                                                                                                                    !                                                                                Ижиште                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                             !                                                                                                                                                                                                                                               Липа                                !                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                        ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                    !                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !   ³±!                                                                                                                                                                                                                                                       !                                     16                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Стиник                                                            44                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Штука                                                                                                                                                                                                                                                 Војшанци                                                                                                                  !               ³±                                                                                                                                              !                           !                          ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                          Трстеник                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                   ЦЕНТАР                       ЖУПА                                                                                                                          !                                !                                                    Кленоец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                           ДОЛНЕНИ                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                   Густина                                                                                                                                                                                                              на                                                                                                                                                                                                                           населеност                                                                                                                                                                                                                       по                                                                                                                                                                                                                општини                                                                                                                                                                                                                                                  (жител/km²)                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                           Р.                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                  !                                                                                                                                                      Дреновци                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                       !                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                           14                                                                                                             Кошино                                                                                               Пласница                                                                                     !                                                                                                                                                    !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                         !                                                                               !                                                                                              !                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   Радово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !³±                                                                                                                                                   Десово                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                     38                              !                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                Стаорец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                   ПЛАСНИЦА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               ! Бадолен                                                  Попоец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                 !                                                                Видрани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                  Фариш                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Сушица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                      Иберли                                                                                                                                    Жабјани                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                        !                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                      Шивец                   !                                                                                                                                                               Небрегово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                      !                       Коџаџик                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                             НОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        СЕЛО                                                                                                                                                                              Никодин                                                                                                                                 !                       ! Џепиште                                                                 Јудово                                                                                                                  Лажани                                           !                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                          Кладник                                                                                                                                        Југоисточен                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   Бориево                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          ! Бајково                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                         !                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                   Раец                                                                                                                                           Дабјани                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                    19                        Евла                                                                                                                                                                                                              !                                             !                                                                                                                                         Долнени                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                      !                                                                           ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Зубово                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                          Ракле                                                                                                                                                7                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                      Југозападен                                                                                                                                                                                                                                                                                           СТРУМИЦА                                                                                                                                                         !                                                                                                         Житоше                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                          ³±                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Самоилово                                                                      Козица                                                                                                                                                              Присад                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                       !                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                   Цер                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                            13                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                   401-1000                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                              ³±                                                                                                                                       13                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                  Средорек                                                                                                                                         !                                                     ³±                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                           !                                                                                                                         37                                                                                     !                                                                                                                                                                                  Крстец                                                                                             КРУШЕВО                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                          ДЕМИР                                                                                                                                                                                                                                                        КАПИЈА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                   ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                           Новоселани                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                       Топлица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                       Белица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                          Селци                                                                             Големо                                                                                    Црско                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                       !                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Банско                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                  Вранче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         ! Мокрино                                                                                                                                                   70                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                !                 Дренок                                                                                                                                                                          68                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Габрово                                                                                                                                                                   Ореовец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Дражево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                            Грбовец                                                                                      ! Лактиње                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                     Градец                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                 Дабниште                                                        Мраморец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                201-400                                                                                                                                                                                  35                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                Добротино                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                              !                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                      Тројаци                                                                                                                                                                                                                                             Дрен                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                               !                                                                                             Зашле                                                   !                                                                                                                                                                          Плетвар                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                               !24                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                 Модрич                            ³±                             Локов                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                ВАЛАНДОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                            Кошани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       ! Орманли                                                                                                                                                                                          Царевиќ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                    Драчевица                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                              !                       Луково                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                               Збажди                                                                                                                                                                                                                           71-200                                                                                                                                                                                                                                             Барово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                       11                                                             Слатино                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                      !                                                                             Велмевци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                         ³±                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                              Праведник                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       Булунтули                                                                                                                                                                                                               !                            СТРУГА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                          Бунарче                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                   Брезово                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                       Славеј                                                                   49                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                Беловодица                                                                                                                     Врбоец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                     !                                                           !                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                        Стрмашево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                Дрен                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                    !                                                      ДЕБРЦА          29                      !                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Прстен                                                                                                                     КРИВОГАШТАНИ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                 !                                        !                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                       Драгожел                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                               !                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                     Галиште                                                 !                                                                                                                                                  20                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Бајрамбос                                                                               33                                                                                                      Радово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                      !                                  !                                                         Сошани                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                     ³±                                  ³±                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                         !                             Глобочица                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                      0-70                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                         Доленци                                                                              Големо                                                                                Илино                                                                                                                                                                                                                          Крњево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                 Бирино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                              !                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Џумабос                                                                                                15                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                    !                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                    Ново                                                                                                             Село                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Собри!                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                        КАВАДАРЦИ                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                Петрово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                        !                                      ³±                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                      Белчишта                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                        10                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                        ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                    Велмеј                                 Брчево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                        Пресил                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                         !                                      !                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                       Бохула                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                     90                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                        ПРИЛЕП                                                                                                                                                                                                                               !                      Бороец                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                  !                                                                                   Жван                                                                                                                                                                                                               Гуѓаково                                                   Ботун                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                    Чаушли                                                                                    90                                                                                                                      Обршани                                                         !                                                                                                      Журче                                                                                        Базерник                                                                                                                                                                                                                                  Радња                                                                                                      !                                                          Злести                                                                                                                                                                   Пештани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                   Поум                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                   !                                    Тоска                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                        !                                                !                                                                                                                              !                                                   33                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Николиќ                                     !                                                                              ДЕМИР                                                                                           ХИСАР                                                                                                                           Бучин                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                      Вепрчани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Вардар                                                                                                                                                                                                                                                                                                             ДОЈРАН                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                           Света                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                    !                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !               Црн                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                    !                                                                                                                                                                                          !                                                                               !                                                                                                                                                    Штавица                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                         Степен                                                                                                                                                                                                             на                                                                                                                                                                                                                            урбанизација                                                                                                                                                                                                                                во                                                                                                                                              %                                                                                                                                            Алинци                                                                                                                                                         Дуње                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                       Кален                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                          !                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                               !                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                             Конопиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Фурка                ВЕВЧАНИ                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                             Трновци                                        Џепин                                                                                                                                          Чепигово                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                     !                                                                                                                                                                                                                                                           Дојранско                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                 !                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                           !                                                              !                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                       ГЕВГЕЛИЈА                                                                 Куратица                                                                                                                                                                                                 Врпско                      Вевчани                                                                                                                                                                                                                Клиново                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                  !                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                  !                                                                     !                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                   Дрим                                                                                                                                                                                                                         !                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                         Сирула                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                    Кованец                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                       Ливада                                                                                                                                                     69                            !                                                                                                                                                                  Бонче                                                                                                                                               Марул                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                             Тополчани                                                                                                                                                                                                                                                             езеро                                                                                                                                                                     !                 Горна                      Белица                                                                         !                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                              !                                                             !                                               !                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                         !                                                                          Плаќе                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                        Подино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                           !                                                                     15                                                          7                                                                                                                                                                  5                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                        Мрежичко                                                                            !                           ³±                       ³±                                                                     ³±                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                          70                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                Живово                                                                                                     !                                                                                                                                       Лознани                                                                                                                          !                                                              !                                                                                                                                                                    Крушевица                                                                                                                                                                                                                 20-59                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                            Требеништа                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                               Клепач                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                     Свиништа                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                Подмол                                                                                                                       Древеник                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                               !                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                             Конско
                                                                                                                                                                                       !                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                      Рожден                                                                 !                                                                            Завој                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Сретеново                                                                                                                                                                                                                                                     !                                               !             18                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !     ³±                                                                                                                                Ношпал                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                    БОГДАНЦИ                                                                                                                                                                                               Витолиште                                                                                                                                                                   Лопатица                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                             Пелагониски                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                            !                                                                                               !                                                                                                                                                                                        14                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                        !                                                                                                                           Долно                                                                                                                                   Српци                                32                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                  60-79                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                          ³±                                                                                                                                                                                                                                                                          !             ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                      !                                                                                                                                                 Мусинци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                         Чаниште                                                                           !                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                               МОГИЛА                                                                                     !                                                          ОХРИД                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                         !                                                                               Горно                                                                                      Крушје                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                               Беранци                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                   Мајден                                                                                                                                                                                                                                                      Ума                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                               Алинци                                            !                                                                                                                                                              Мојно                                                                                                                                                           Орле                                                                                                                                   Лисолај                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                   !                 8                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                           !       ³±                                                                                                                                                                            Бешиште                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                              80-100                                                                                                                                                                                                                                                                        !
                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                  !                                                                                           Метимир                                                                                                                                        !                                                                                                !                                                                                                                                                  Трап                                                       Велгошти                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                    8                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                     !                                                                                        !                                                                                                                                                       Црничани                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                           Црнобуки                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                      ³±                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                       !                                                                                                                     Секирани                                                                                          Гопеш                      Мали                                  Влај                                                                                                                                                           Маково                                                                                                                                           Радобор                                                                                                                                                                                       Зовиќ                                                                                                                                                                                                                                         1                                                                                           Златари                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                   17                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                 !                                                                                                                                          !                                                                    ³±
                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                              Могила                                                                                                                          !
                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                            Рапеш                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                   Лера                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                              Арматуш                      Охридско                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                     !                                  21                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                           Старавина                                                                                                                                                                                                                                                           !             ³±                                                                                                                                                                             !                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                        !                                                                                            Сопотско                                                                                                                                                                     Брник                                                                                          !                                                                                                                                                   Мегленци                                                                                                         Ѓавато                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                            !                         езеро                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                       Трн                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                     А                                                                                                                                                                                   Ј                                                                                                       И                                                                                                         Ц                                                                                                                   Р                                                                                                                                       Г                                                                                                                                                                      Р.                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                           !                                                                                        !                                                                                                                                       Добромири                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                 !                                                                                                                                                            Суво                                                                                                                                                 Дол                                                                                              Кажани                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                  !                                    75                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                      !                                            12                                                                 27                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                          !
                                                                                                                                              !                 ³±                           ³±                                               27                                                                                                                                                                               Груништа                                                                                       !                   ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                    Грумази                                                                                                                                                                 Ивени
                                                                                                                                               !                                                                                                                                          Новаци                                                                                                                                                                                                      Зовиќ                                                                                                                                                                                                  2                                                                                                   БИТОЛА                                                                                                                              !                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                           !                                                                                                                                             !                                                                        Дрмени                                                                                          !                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                        НОВАЦИ                                                               81                                                 Елшани                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                         Балдовенци                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                     !                                                                                                                                              Рибарци                                                                                        Грнчари                                                                                                                             Поешево                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                              РЕСЕН                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       ! Петалино                                                                                                  Рајца                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                    !                                          55                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                               Тепавци                                                                                                                                    Крстоар                                                                                                                                         Оптичари                                                                                                                                                    !                                                                       13                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                   !                            ³±
                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                        Гнеотино                                                                                                                                                       !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                Отешево                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                      Претор                                                                                                          Река
                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                          !
                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                    Горно                                                                                                                                                             Егри                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                Злокуќани                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                         !                                                                                                 Црна                                                     Трпејца                                              Преспанско                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                         Сливница                                                                                                                          Жабени                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                              Лескоец                                                                                                                                                                                                                              !!                                                                                                                                             Долно                                                                                                                                                               Егри                                                                                                                                                                Добровени
                                                                                                                 !
                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                   !                                                              Стење                                                                                            Крани!                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                   езеро                                                                                                                             Породин
                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                            Бач                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                          Острец                                                                                                                                               Меџитлија                                                                                      Штрбово                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                           Љубаништа                                                                                                                                                                   Гермијан                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !
                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                        Лажец                                                                         Коњско                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                            Совиќ
                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                 Живојно

                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                  !
                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                            Наколец                                                                                                                   Кишава                                                                                                                                                                                                                             !

                                                                                                                                                                     !                                                                                           Долно                                                                                                   Дупени



                                                                                                                                                                    М=1:750.000
                                                                                                                                         km
                                                                                                                         0   5   10      20      30      40               СОСТОЈБА                Карта бр. А1012506

            ИЗРАБОТУВАЧ:                                     НАРАЧАТЕЛ:
                                                                                     УРБАН РАЗВОЈ
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":88}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":89,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=89"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 3.2.3. Домување и јавни функции

3.2.3.1. Домување

         Домувањето претставува најистакнат елемент на урбаната структура на населбата.
    Станот служи не само како средство за задоволување на потребите за домување
    (засолниште), туку како недвижен имот кој може да се користи, продаде, наследи и изнајмува
    (капитал) и како простор за емоционалниот живот на членовите на домаќинствата или
    семејствата (дом). Од 90    -тите години на XX век, во      Државата , се случија значајни
   демографски промени, кои се рефлектираат во структурата и карактеристиките на
    домаќинствата, со пад на нуклеарниот тип и зголемувањето на самохраните, старечки и
   еднородителските форми, како и напуштањето на станбениот фонд во селата,     особено во
   неразвиените подрачја и стремежот секое семејство да се обезбеди со стан.      Просечната
   големина на домаќинствата се намали од 3,6 членови во 2002 година на 3,07 во 2021 година.

        Табела бр. 25 Вкупен број на станови и учество на населени и ненаселени станови во вкупниот
          број, во 2021 година , Извор: ДЗС

                             Вкупно станови, 2021. година (податоци по општини со седиште во градски населби)

                              Број на         Корисна        Просечна површина на   % населени   % ненаселени
                             станови      површина (m 2)            стан (m 2)            станови         станови

          Р.С. Македонија        839.174           83.062.799                       99             63               37

        Град Скопје             213.850           18.464.955                       86             72               28

        Берово                    8.683              645.513                       74            43               57

        Битола                   43.724             3.557.148                       81            63               37

        Богданци                 3.048              313.152                     103            77               23

        Валандово                4.273             406.355                       95             77               23

        Велес                    18.630             1.578.991                       85            78               22

        Виница                    7.314              761.377                      104            63               37

         Гевгелија                10.833             1.021.847                       94            67               33

         Гостивар                 27.945             4.164.372                      149            56               44

        Дебар                     6.130             845.616                      138            59               41

        Делчево                  6.403              698.371                      109            66               34

       Демир Капија              2.219             170.692                       77            59               41

       Демир Хисар              6.583             487.036                       74            36               64

        Кавадарци               14.917            1.350.472                       91            72               28

        Кичево                  24.872            2.842.828                       114            48               52

        Кочани                   18.451            1.468.523                       80             62               38

        Кратово                   5.513             394.041                       71            49               51

        Крива Паланка            11.614             797.083                       69             55               45

        Крушево                  3.655             408.998                       112            64               36

        Куманово                38.147            3.823.166                      100            67               33

        Мак. Каменица            3.141             282.728                       90             65               35

        Мак. Брод                 4.093              384.263                       94            45               55

        Неготино                  7.614             698.341                       92             73               27

       Охрид                   33.660             3.242.950                       96             47               53

        Пехчево                   2.903             259.248                       89            46               54

        Прилеп                  33.080             2.784.298                       84            66               34

       Пробиштип               7.880             580.665                       74            58               42

       Радовиш                 11.283            1.041.048                       92            66               34

        Ресен                      8.777             1.124.624                      128             51               49

        Свети Николе              6.812             615.596                       90            69               31

         Струга                   22.668             3.283.211                      145            55               45

        Струмица                24.621            1.990.250                       81            65               35


                                                                                   71
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":89}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":90,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=90"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                         Вкупно станови, 2021. година (податоци по општини со седиште во градски населби)

                         Број на         Корисна        Просечна површина на   % населени   % ненаселени
                        станови      површина (m 2)            стан (m 2)            станови         станови

    Тетово                   30.167            4.095.395                      136            68               32

   Штип                    22.590             1.702.757                       75            69               31

       Просечната големина на становите во РСМ е 99 m      2. Повеќе од 1/3 од становите се
ненаселени (попис од 2021 година). Според учеството на населени станови во вкупниот број,
се издвојуваат општините: Велес (78%), Валандово и Богданци (77%), додека најмногу
ненаселени станови имаат општините: Демир Хисар (64   %), Берово (57%), Македонски Брод
(55%) и Пехчево (54%).

      На ниво на РСМ, просечниот број на жители по населен стан во 2021 година бил 3,5,
односно во просек 1,1 домаќинство/стан. Покрај демографските причини (негативен
природен прираст и негативно миграциско салдо), суфицитот на станови во РСМ генерално
се објас нува со експанзијата на градежништвото во делот на изградба на станбени објекти,
кое е непропорционално со потребите на населението за постојано домување. Пазарот на
домување и изградбата на нови станбени единици се препуштени на приватниот сектор         -
инвеститори, што само делумно го решава станбеното прашање и потребите на населението.

      На ниво на РСМ, од вкупно 533.659 станови, 526.350 се во станбени згради, 7.181 се
во нестанбени згради, 93 се во станбени згради за институционално домување и 35 се во
категоријата „други“. На ниво на град Скопје, од вкупно 89.569 станови, поголемиот дел,
односно 88.534, се во рамките на станбени згради.

       Интензитетот на станбена изградба и структурата на домување во рамките на градот
се оценува преку параметарот станбена густина, односно број на станови изградени во
градскиот урбан простор или негов дел. Овој показател овозможува анализа на просторната
распределба на домувањето и служи како основа за оценка на урбаната морфологија,
инфраструктурните потреби и социјалната структура на населението.

       За разлика од густината изразена во жители на хектар, која зависи од бројот на лица
што живеат во становите, станбената густина е постабилен параметар што ја мери
концентрацијата на објекти за домување во просторот. Повисоките вредности на станбена
густина  укажуваат на интензивна употреба на просторот, што овозможува економска
ефикасност и подобра пешачка поврзаност, но бара внимателно планирање на јавните
простори и зеленилото. Ниските вредности, пак, се карактеристични за периферни зони и
приградски насел би, каде преовладува индивидуалното домување и се зголемува потребата
од моторизиран транспорт и инфраструктура со поголеми трошоци по жител.

       Најголема станбена густина во Државата се забележува во градот Охрид со 21
станови/ha, а најмала вредност градот Богданци кој има 5 станови/ha.

    Табела бр. 26 Станбена густина (станови/ha)

                                             Површина на урбано        Станбена густина
              Град              Станови 2021  г.
                                                    подрачје на градот (ha)      2021 г. (станови/ha)
   Охрид                                26153                      1230                      21
   Струмица                             16777                       899                      19
   Дебар                                 4454                       490                       9
   Богданци                              2131                       388                       5
   Крушево                               1933                        174                      11
   Крива Паланка                         6590                        649                      10
   Штип                                20495                       2292                       9
    Гевгелија                              7014                       887                      8
    Скопје                              179386                      8790                      20
   Виница                                3547                       491                      7


                                                                               72
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":90}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":91,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=91"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                             Површина на урбано        Станбена густина
              Град              Станови 2021  г.
                                                    подрачје на градот (ha)      2021 г. (станови/ha)
   Македонска Каменица                  1788                       200                       9
    Свети Николе                           4514                       727                      6
   Демир Хисар                           1100                       162                      7
   Кавадарци                            11580                       872                      13
   Кичево                               12435                       1433                      9
   Валандово                             1768                        181                     10
    Струга                                 7154                       856                       8
   Делчево                               3908                        454                      9
   Демир Капија                          1423                       196                       7
    Кратово                               2852                        235                      12
   Кочани                               13686                       1039                      13
   Прилеп                              28949                       1917                     15
    Неготино                              5185                       369                      14
   Берово                                4153                       367                      11
    Пехчево                               1416                       173                      8
    Битола                               33367                       2573                      13
   Куманово                             27179                      3506                       8
    Велес                                 15612                       1107                     14
   Пробиштип                            4654                        278                      17
   Радовиш                               6521                       375                      17
   Македонски Брод                       1322                        83                      16
    Ресен                                 3516                       298                      12
    Гостивар                              13642                        718                     19
    Тетово                               22559                       1117                    20

      Во изминатиот 15 -годишен период (2008 -2022 година) во РСМ се изградени вкупно
34.618 станови, од кои 94% се во приватна сопственост. Најголем дел од новоизградените
станови се во Скопје (61,5%) и општините со градски населби: Струмица (9%), Охрид (5%) и
Куманово и Битола со по 3,6%.

      Во поглед на опременост на становите со инсталации во 2021 година, највисок е
степенот на приклучување на становите на електрична мрежа (96%) и на јавен водовод
(89%). Најголем дефицит има во снабдувањето со јавна канализација. На ниво на РСМ дури
25% од в купниот број станови немаат приклучок на јавна канализација. Од општините со
градски населби, најлоша е состојбата во Демир Хисар, каде 66% од становите не се
приклучени на јавна канализација. Централно (парно) греење     имаат само околу 1/3 од
становите во РСМ, а учеството на становите со инсталација за соларни колектори едвај
надминува 10% на национално ниво. Во вкупната структура, дури 11% од становите во РСМ
немаат тоалети.

      Во 2021 година од вкупниот станбен фонд, (839.174), само 0,6% (4.644) се станови во
сопственост на Државата. Просторно, тие се лоцирани во градовите: Скопје, Битола, Охрид,
Прилеп, Кичево, Кочани, Куманово, Штип, Кавадарци, Струмица, Тетово и Велес. Најго    лем
број државни станови има во Скопје (1.796), т.е. околу 39% од сите станови се наменети за
непрофитно домување. Проектот за реализација на социјално домување, кој започна во 2009
година, со кој е предвидено обезбедување на домување за социјално чувствит   елните групи
на население, до 2020 имаше реализација од 23%, а до 2023 година се изградени 18 згради
со 842 станови, 6 објекти со 438 станови, 5 се во подготовка            , а еден објект е во тек на
изградба. 14



14 Годишен извештај за работењето на АД за изградба и стопанисување со станбен простор и со деловен простор
од значење за Републиката за 2022 година

                                                                               73
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":91}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":92,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=92"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

3.2.3.2.  Јавни функции

           Јавните функции претставуваат рамка за остварување на социјални и културни права
    кои Државата им ги обезбедува на граѓаните, а се загарантирани со Уставот на Република
    Северна Македонија и ратификуваните меѓународни конвенции.

           Јавните функции овозможуваат општествено еднакви можности за развој и
    дејствување и ги дополнуваат основните потреби на населението. Тие претставуваат група
    на активности и простори кои се од исклучително социјално значење за населбите, бидејќи
   овозможуваа т заедничко користење и престојување на одредена група на луѓе на одредена
    територија. Јавните функции се неопходен услов за еднаквост на граѓаните и клучен
   механизам во борбата против социјалната дискриминација и социјалната исклученост.

         Во просторното планирање јавните функции се анализираат од аспект на
    просторната достапност за граѓаните, имајќи предвид дека тие се од фундаментално
   значење за индивидуалниот развој на граѓаните, нивната економска положба и социјалната
    благосостојба.

           Јавните услуги во Република Северна Македонија, воглавно се карактеризираат со
    недостатоци/слабости како што се разликата во квалитетот и просторната достапност на
    услугите помеѓу урбаните и руралните средини, недостаток на алтернативни извори на
   финансирањ е со што главен извор на средства за јавните функции е буџетот, како и слаба
    соработка помеѓу локалните власти и организациите од граѓанскиот сектор.

         Во групата на дејности од јавниот домен спаѓаат: образование (основно, средно и
    високо), социјална заштита, здравство, наука, култура, државни институции (управни и
    правосудни), верски институции, како и заштита на спомениците на културата.

          Образование

          Основното образование  во Република Северна Македонија, согласно Законот за
    основно образование, трае 9 години и е организирано во редовни основни училишта,
    специјални основни училишта за ученици со пречки во психофизичкиот развој и основни
   училишта за возрасни кои овозможуваат   стекнување основно образование за лица над 15
    години.

          Условите и квалитетот на   основното образование   се изразено нееднакви, што е
    последица на различната опременост на училиштата, просторните капацитети, придружните
    простории и содржини. Работата во две смени е најчестиот начин за организирање на
    наставата во повеќето основни училишта. Од организациски а    спект, постојат централни и
   подрачни училишта каде наставата се организира само за пониските одделенија. Анализата
    укажува дека подрачните училишта значително заостануваат зад матичните училишта во
   однос на наставни простории и комунална опрема (библиотеки, кујни, канцеларии, санитарни
    јазли итн.).

         Во последните пет години (учебна 2018/2019    - учебна 2021/2022) бројот на матични
   училишни објекти е незначително зголемен   - вкупно пет (од 341 на 346), од кои четири се во
    Скопскиот регион. Во исто време, бројот на подрачните училишта е намален за 26 (од 6  46 на
    620), но сепак овие објекти  доминираат во мрежата на основни училишта    - тие сочинуваат
    речиси две третини од објектите. Во истиот период (2018  -2022) е намален бројот на ученици
    во основните училишта за 3.003 ученици (од 188.102 на 185.099  ).

           Наставата за ученици со пречки во психофизичкиот развој се организира во 35
    посебни основни училишта, од кои 10 се во Скопје, каде во учебната 2022/2023 година
    настава следеле 610 ученици. Во последните години е воспоставена пракса на вклучување


                                                                                   74
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":92}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":93,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=93"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

на овие ученици во редовните основни училишта, поради што дојде до намалување на бројот
на овие училишта (во учебната 2018/2019 година имало 43 училишта со 789 ученици).

      Основното образование за возрасни е организирано во 12 училишта кои во
2022/2023 година биле посетени од 387 лица.

      Во рамките на истражувањето и прашалниците доставени до општините недостиг на
простор во училиштата наведуваат осум од четиринаесет општини кои доставиле одговори
и тоа: Богданци, Босилово, Василево, Кривогаштани, Теарце, Ранковце, Гази Баба и Чаир.

      Средното образование  во Република Северна Македонија е задолжително за секој
граѓанин под еднакви услови од учебната 2007/2008 година, согласно Законот за средно
образование. Во учебната 2022/2023 година, во 129 редовни средни училишта во Државата,
настава следеле 69.227 учен  ици, од кои 1.755 ученици (2,5%) посетувале приватни средни
училишта.

      На подрачјето на градот Скопје работат вкупно 34 редовни училишта во кои учат
повеќе од една третина од средношколците во Државата (24.615 ученици). Во последните пет
години регистрирано е намалување на бројот на средни училишта кое е најголемо во
Источниот и Североисточниот регион (по 11%). За лица со  пречки во психофизичкиот р азвој
во функција се четири средни училишта (три во Скопје и едно во Штип), во кои во учебната
2022/2023 година учеле 244 ученици.

    Табела бр. 27 Број на средни училишта, ученици и професори, Извор: ДЗС

    Подрачје                  Училишна 2018/2019                        Училишна 2022/2023

                          Број на          Број на         Број на        Број на        Број на          Број на
                      училишта        ученици      професори    училишта      ученици       професори

   РСМ                       132           71.650           7.479          129          69.277             7.047

    Вардарски                   11            4.483           469            11           4.373             441

    Источен                     14            5.462           668           14           4.866             633

    Југозападен                  14            6.789           819           14           6.429              741

     Југоисточен                  9            4.703           463            8            4.311             442

    Пелагониски                20             7.933           869           20           7920             822

    Полошки                    19            11.110          1.367           17          10.609              1.257

    Североисточен               10             6.517           616           10           5.795             547

    Скопски                     34           24.100           2.170           34          23.391             2.110

      Високото образование во Република Северна Македонија се реализира на три нивоа:
основни, магистерски и докторски студии, односно прв, втор и трет циклус на студии. Во
земјава има шест државни универзитети: Универзитет „Св. Кирил и Методиј“     - Скопје (со 24
факултети), Универзи  тет „Св. Климент Охридски“     - Битола (со 10 факултети), Тетовски
универзитет (со 11 факултети) универзитет „Гоце Делчев“ во Штип (со 14 факултети),
Универзитет за информатички науки и технологии „Св. Апостол Павле“    – Охрид (со четири
факултети) и Универзите т „Мајка Тереза“ – Скопје (со пет факултети). Покрај државните, има
и десет приватни универзитети, еден колеџ и три стручни училишта.

      Во учебната 2021/2022 година на 134 факултети се запишани 51.582 студенти на
додипломски студии, а 719 студенти посетувале високи стручни училишта      15. Во последните
неколку години бројот на студенти е речиси ист (околу 51.000), додека на почетокот и
средината на последната деценија евидентен е пад на бројот на студенти. Во учебната
2021/2022 година во РСМ на додипломски студии се запишале 47.713 студен    ти (граѓани на
РСМ), од кои 41.024 (86%) на државните факултети и високите стручни училишта, 6.333


15 Запишани студенти на додипломски студии, 2021/2022 година, ДЗС, 2022 година

                                                                               75
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":93}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":94,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=94"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

(13,3%) на приватните факултети и високите стручни училишта и 356 студенти на верските
факултети (80 на Православниот Богословски факултет „Св. Климент Охридски“ во Скопје и
276 на Факултетот за исламски науки  - Скопје). На факултетите и стручните училишта  во РСМ
(2021/2022) се запишани 3.869 ученици (7,5%) од други  земји, од кои вкупно 270 студенти од
земјите на поранешна СФРЈ.

      Ученички и студентски домови

      Во Република Северна Македонија постојат вкупно 18   ученички домови , со вкупен
капацитет од 2.537 ученици (околу 4% од бројот на средношколците) и 12 студентски домови
со капацитет од 4.778 студенти (10% од студентската популација). Очигледен е недостатокот
на услуги кои го зголемуваат гравитациското подрачје на образовните институции.
Минимално подобрување на состојбата е детектирано со изградбата на студентскиот
дом/кампус во рамките на комплексот на Универзитетот во Тетово, со капацитет за
сместување на 300 студенти. Меѓународниот славјански универзитет „Гаврило Романович
Державин“ во Свети Николе, има два кампуси во Свети Николе и Битола, со капацитет за
сместување н а повеќе од 2.000 студенти   .

      Научно истражувачка дејност

      Научно -истражувачката дејност во РСМ се остварува преку следните медиски
научно-истражувачки и развојни организации: самостојни научно             -истражувачки
организации; научни единици во состав на Академијата на науките и уметностите и
истражувачко -развојни единиц и во состав на стопански претпријатија и нестопански
организации.

     Од вкупно 124 научно-истражувачки организации во  Државата, во градот Скопје има
10 научни институции меѓу кои се и позначајните      Македонската академија на науки и
уметности и Институтот за земјотресно инженерство и инженерска сеизмологија.

       Анализата на постојната состојба на научно  -истражувачката дејност во РСМ укажува
на константен развој на оваа дејност во сите нејзини домени на делување.

       Социјална и здравствена заштита

      Во РСМ паралелно функционираат два системи на   здравствена заштита   : како јавно
добро и како пазарна категорија. Жителите на градските населби (во прв ред поголемите) се
во привилегирана позиција во однос на просторната пристапност до квалитетни услуги со
симболична партиципација и употреба на најсовремени дијагностички у     реди од јавниот
сектор, за разлика од жителите на руралните населби (особено помалите, ридско                  -
планинските и ретко населените). Не постојат мобилни здравствени услуги, како еден од
начините да се доближат одредени видови на здравствени услуги до овие катего      рии на
корисници.

      Мрежата на здравствени установи е организирана на три нивоа на здравствена
заштита: примарна, секундарна и терцијарна. Највисок степен на децентрализација е
спроведен на ниво на примарната здравствена заштита.

      Мрежата на здравствени установи на Република Северна Македонија ја сочинуваат
125 институции 16: Институт за јавно здравје на Република Северна Македонија, 10 Центри за
јавно здравје, 67 болници (јавни и приватни), 7 поликлиники, еден стоматолошки центар, 34
здравствени домови, 5 здравствени станици. Регистрирани се околу 1.500 приватни
здравствени организации кои обезбедуваат примарна здравствена заштита.


16 Здравствена стратегија на Република Северна Македонија 2021   -2030 година

                                                                               76
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":94}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":95,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=95"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

       Здравствени установи на примарно ниво   се здравствените домови (вклучувајќи ги
и нивните подружници), поликлиники, здравствени домови и амбуланти, односно аптеки и
подружници на фармацијата. Бројот на општи лекари во Државата е со тенденција на
намалување (од 1484 во 2020 година на 1447 во 202  2 година).

    Табела бр. 28 Вкупен број на матични лекари и број на лекари на 1.000 осигурени лица, 2022
     година, Извор: ФЗО

                        Општи матични лекари        Матични гинеколози          Матични стоматолози
         Плански           Број на      На 1000       Број на        На 1000           Број на      На 1000
          регион           лекари    осигуреници    лекари    осигуреници/жени     лекари     осигуреници

        Вардарски           116           0,86          15              0,22              91             0,68

          Источен            116           0,77          16              0,21              91            0,60

        Југозападен           134           0,75          18              0,20             131            0,73

         Југоисточен           130           0,89          11              0,15             125            0,86

        Пелагониски          144           0,70          15              0,14             155            0,75

        Полошки           228           0,88          14              0,11             165            0,64

       Североисточен         132           0,89          11              0,15              83             0,56

          Скопски            477           0,76          59              0,18             341            0,54

      ВКУПНО РСМ           1.477          0,81          159              0,17              1.182           0,67

      Податоците за здравствениот стандард укажуваат на значителни регионални и
локални разлики. Во 2021 година, просечниот број на жители по лекар во РСМ изнесувал 291.
Во здравствените региони Охрид и Штип овој просек се движи од 210 до 217, додека во
Валандов о и Крушево - 618 и 839 жители по лекар.

      Воведување рурални лекари/тимови (проект кој почнал да се реализира во 2014
година) им овозможува на осигурените лица остварување на правото на примарна
здравствена заштита која ја нема во нивното место на живеење, во здравствен дом со
седиште во општината     . Но анализата покажува драстично намалување на бројот на
руралните тимови, што придонесува на неповолната состојба во здравството. Податоците
укажуваат дека во 208 села со вкупно 35.094 жители нема амбуланта, што значи дека тие се
упатуваат во здравствени  установи во други рурални средини и/или во општинските центри,
кои се на оддалеченост поголема од десет километри. Поради тоа што се работи за слабо
инфраструктурно поврзани населби доминантно населени со стари лица, излезот често се
бара во приватни здра вствени установи кои склучуваат договори со Фондот за здравствено
осигурување и наплаќаат за нивните услуги    .

      Секундарната здравствена заштита   ги опфаќа општите болници, кои обезбедуваат
услуги во рамки на стационарните и поликлиничките оддели, односно амбулантски
пациенти, како и специјални болници за акутни и хронични заболувања. Мрежата на
болнички установи ја сочинуваат: 15 општи болници (во     градовите) и 2 приватни општи
болници („Ре -Медика“, и „Евроиталија“). Во рамките на оваа мрежа има и пет центри за
бањско лекување и рехабилитација.

       Терцијарното ниво   на здравствена заштита опфаќа универзитетски клиники,
клинички болници, институти и заводи. Клиниката врши високоспецијализирани
специјалистичко -консултативни и стационарни здравствени дејности од одредена област на
медицината, а институтот во една или по     веќе области од медицината или денталната
медицина. Мрежата на терцијарни здравствени установи во РСМ се состои од:
универзитетски клиники во Скопје (вкупно 30), клинички болници во Тетово, Штип и Битола
и две приватни клинички болници „Аџибадем Систина“ и  „Жан Митрев“; заводи (вкупно 6) и
институти (вкупно 5).

                                                                               77
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":95}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":96,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=96"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      Мрежата на терцијарни здравствени установи ја сочинуваат 6    државни и неколку
приватни специјални болници  .

       Социјалната заштита  во најширока смисла опфаќа збир на програми обезбедени од
државата, со кои се намалуваат последиците од општествено прифатените ризици како што
се болест, старост, инвалидитет, невработеност итн. Програмите вклучуваат различни
материјални бенефиции (надом ест за невработени, социјална помош, детски додаток и сл.) и
услуги (за стари лица, деца, семејство итн.).

      Во нашата држава, социјалната заштита се заснова на следните групи на програми:
материјална помош, услуги за социјална заштита и згрижување и воспитување на децата.

       Материјалната помош опфаќа парична социјална помош и детски додаток, во кој
спаѓа и посебен додаток наменет за деца со пречки во развојот до 26 години.

      Во РСМ постојат 12 институции за социјална заштита за стационарно сместување на
корисниците во државна сопственост: 5 домови за стари лица     (во Скопје, Берово, Прилеп,
Куманово и Битола) со капацитет од 544 лица и 25 приватни домови   (по еден во Неготино и
Радовиш и останатите во Скопје), со капацитет за сместување 632 корисници; 3 установи за
сместување на возрасни лица со одредени физички или ментални пречки во развојот со
капацитет од 319 корисници и 4 институции за стационарно сместување на деца.

      Предучилишно воспитување и образование

       Системот на предучилишно воспитување и образование го сочинуваат предучилишни
установи/градинки и центри за ран развој на деца (кои реализираат      скратена форма на
работа за престој на деца од 3      -6 години). Мрежата на институции     се состои од 73
предучилишни установи/градинки во државна сопственост, 32 приватни градинки и три
центри за ран развој на децата (две институции во државна и една во приватна сопственост),
четири градинки како дел од приватни училишта кои имаат статус на   правно лице и по една
градинка како дел од правно лице за потребите на вработените во државен и приватен имот.
Бројот на институции во државна сопственост е зголемен за пет, а во приватна сопственост
за осум институции од 2018 до 2022 година.

     И покрај константното намалување на бројот на деца од предучилишна возраст (од
180.030 во 2011 година на 140.250 во 2021 година), бројот на деца запишани во
предучилишните установи постојано се зголемува. Во 2011 година во предучилишни
установи биле запиша ни 25.056 деца, до 2021 година бројот на запишани деца е зголемен за
околу 24% (за 6.237 деца, односно вкупно запишани 31.293), а во периодот 2021 -2022 година
е забележан пораст од околу 15% (за 4.639 деца, односно вкупно запишани 35.932 деца). Од
вкупниот број деца во градинките/центрите за ран детски развој во 2022 година, 95,9%
(34.474) престојуваат во институции од јавниот сектор, а само околу 4,0% (1.458 деца) во
приватни установи.

       Главниот предизвик во развојот на системот за предучилишно образование е
недостатокот на капацитет (во 2023 година, околу 14% од децата не биле примени поради
пополнети капацитети, а околу 13% од децата биле примени надвор од капацитетот на
институциите) и  недоволно развиени програми кои треба да ги задоволат потребите во
населените места каде што нема предучилишни институции (патувачка градинка, патувачки
воспитувач). Најголем недостаток на капацитет бележат Југозападниот (30,5%) и Полошкиот
регион (29,4%)  , во кои исто така има голем број на одбиени деца поради прекумерен
капацитет (21,1% и 24,1% соодветно). Од друга страна, Пелагонискиот регион се издвојува со
голем број на деца кои биле одбиени поради пополнување на капацитетот (34,8%), додека
7,8% од дец ата биле запишани надвор од капацитетот.

                                                                               78
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":96}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":97,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=97"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

       Култура

       Културната дејност во   Република С.  Македонија, се извршува во 66 национални
институции во 20 единици на локалната самоуправа   , согласно податоци од 2022 година   17.

      Мрежата на национални установи на културата    е составена од културни центри,
театри, музички и музичко   -сценски установи и фестивали/манифестации, уметнички
галерии, музеи, спомен-куќи, конзерваторски центри, заводи за заштита на спомениците на
културата, археолошки локалитет и, библиотеки, кинотеки и кина, како и културно -уметнички
друштва и фолклорни ансамбли.

       Табела бр. 29 Национални установи на културата во Република Северна Македонија

        Град                          Националн и установи на култура та
  1.   Скопје           24 установи: • 7 театри; • 6 музеи, • галерија; • библиотека; • 2 спомен куќи, • 4
                        институции кои се занимаваат со музичко -сценска и фолклорна дејност,  • 2 установи за
                        заштита на културното наследство и  • 2 кина
  2.   Битола           5 установи: • културен центар, • театар, • музеј, • библиотека • установа за заштита на
                     недвижно културно наследство со музеј
  3.   Велес             културен центар
  4.   Гостивар         3 установи: • театар, • културен центар и • установа за заштита на културно наследство

  5.   Градско           локалитет Стоби

  6.   Дебар            културен центар

  7.   Делчево          културен центар

  8.    Гевг елија         музеј
  9.   Кичево           2 установи: • културен центар и • музеј

  10.  Крива Паланка    културен центар
  11.  Крушево         3 установи: • музеј, • спомен куќа и • установа за култур а која се занимава со
                         организација на манифестации
  12.  Неготино         културен центар

  13.  Охрид           4 установи: културен центар; библиотека;  Завод за заштита на спомениците на културата
                     и Музеј - Охрид, фестивал
  14.  Прилеп          2 установи: • културен центар и • Завод за заштита на спомениците на културата и Музеј
  15.  Струга           3 установи: • музеј, • културен центар и • установа за организација на фестивал
  16.  Струмица         2 установи: • културен центар и • Завод за заштита на спомениците на култура и  Музеј
  17.  Тетово           6 установи: • културен центар, • театар, • библиотека, • галерија и • 2 музеја
  18.  Штип            3 установи: • библиотека, • културен центар и • Завод за заштита на спомениците на
                         културата и Музеј  - Штип
  19.  Свети Николе      музеј

  20.  Демир Капија      музеј

Извор: Нацрт Стратегија за развој на културата на  РСМ 2023 -2027

      Мрежата на објекти на локалните установи         ја сочинуваат  следните културни
установи : Културно -информативен центар,  Младински културни центар,  Детски културен
центар, Дом на културата и  Партизански дом во Скопје, Домови на културата во Берово,
Валандово, Виница, Неготино, Гостивар, Демир Хисар, Демир Капија, Гевгелија, Кавадарци,
Кратово , Крушево, Македонски Брод, Пехчево, Пробиштип    , Радовиш, Ресен, Свети Николе   ,
Ново Село –Струмица , Домови за млади во Струмица и Штип и  Работнички универзитети во
Кичево и Гевгелија.

       Резултатите од спроведената анкета на локално ниво, укажуваат дека центрите за
култура во помалите населени места и руралните населби се претежно во лоша состојба или
не се во функција (на пр. општините Богданци, Валандово, Конче, Радовиш    , Зрновци и др.).




17 Нацрт -Стратегија за развој на културата на РСМ, 2023  -2027

                                                                               79
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":97}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":98,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=98"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      Во голем број на општини, во состав на домовите за култура и   /или во општинските
згради, функционираат повеќе   дејности од областа на културата    како што се:  театарска,
музичка, танцова, кинотечна, музејска, библиотечна, галериска  , изложбена и други дејности.

      Спорт и рекреација

       Спортските објекти може да се класифицираат како: рекреативни спортски објекти,
наменети за индивидуална или организирана рекреација на населението и натпреварувачки
спортски објекти  - за тренинг натпревари на спортисти и спортски екипи на национално и
меѓународно ниво. Распоредот на спортските објекти зависи од критериумите за просторна
дистрибуција и демографските показатели. Овие објекти претставуваат значаен ресурс кој
придонесува за развој на спортот и севкупниот развој, како и за здрави навики и начин     на
живеење.

      Мрежата на   спортски и рекреативни објекти      е незначително  зголемена  во
последната  декада и ја сочинуваат 43 спортски сали, 55 фудбалски игралишта, 82
повеќенаменски игралишта, 48 тениски терени, 17 фитнес зони, 9 затворени базени и 3
куглани 18.

       За организација на спортски активности се користат повеќенаменски терени, како и
сали во образовните институции (училишни сали). Фудбалски терени има речиси во сите
поголеми рурални населби. Одржувањето на спортските терени не е на задоволително ниво
и за дел од нив е неопходна санација и реконструкција.





18 Извор на п одатоци од Агенцијата за млади и спорт

                                                                               80
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":98}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":99,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=99"}>>>
Образование
      Градинка
     Основно училиште
     Средно образование
     Вишо и високо образование
     Интернат
      Студентски дом
      Институт
Здравствена заштита
     Примарно здравсто
      Секундарно здравство
      Терцијарно здравство
      Специјални болници
Култура
     Дом на култура
     Театар
     Музеј
      Библиотека
Спорт и рекреација
      Спортска сала
      Отворен спортски терен
      Затворен базен
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":99}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":100,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=100"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

  3.3. Економски развој

         Нашата држава има релативно мал пазар, а се грани со неколку релативно мали и
   економски недоволно развиени држави. Случувањата на глобално ниво во последните
   неколку децении имаа свој придонес во интензивирање на колизиите и диспропорциите во
   економскиот и  просторниот развој. Националната економија не успеа да ја надмине
   релативно големата увозно -извозна зависност и високата технолошка заостанатост, што има
   соодветна рефлексија врз нејзините перформанси, ниската факторска продуктивност,
   односно недоволната ефикасност, профитабилност и акумулативност.

 3.3.1. Просторно -економски карактеристики

         Диспропорциите во економската сфера се одразуваат врз социјалниот             и
   регионалниот развој. Во рамките на постојната административно територијална поделба,
   голем е бројот на општините со карактер на недоволно развиени. И покрај очекувањата,
   процесот на фискална децентрализација сèуште не ги дава очекуваните резултати. Факто      т
   што голем број општини немаат капацитет за исполнување на своите основни
   функции/надлежности, упатува на тешкотијата за креирање соодветна политика на
   регионален развој, компатибилна со соодветната политика на ЕУ.

         Основните економски индикатори покажуваат дека во периодот после 2010 година
   во РСМ е остварено одредено ниво на економски развој и структурни промени на
    стопанството, но истите се проследени со сериозни промени во демографската сфера, од кои
    најзначајна е забележителниот пад на резидентното население, како резултат на влијанието
   на неколку фактори, од кои како најсилни се издвојуваат миграцијата и нискиот природен
   прираст. Континуираниот нагорен тренд на стапката на вработеност, од 38,7% во 2010 година
   на  45,4% во 2023 година и соодветно, значителното намалување на стапката на
   невработеност од 32% во 2013 година, на 13,1% во 2023 година се индикатори за значително
   подобрување на перформансите и карактеристиките на пазарот на труд. Сепак, стапката на
   активно ст, не забележува позначителни подобрувања (55    -57 % во периодот 2010   -2022
    година), што упатува на заклучок за неискористен потенцијал, односно значителен обем на
   работна сила која може да биде интегирана на пазарот на труд.

         Нивото на БДП по глава на жител, забележува позитивен тренд на пораст
   достигнувајќи максимум во 2023 година од 6.350 УСД. Што се однесува до стапката на бруто
   формирање капитал, како еден од најзначајните показатели за нивото на инвестициите, таа
   во 2022 г одина го достигнува нивото од 23,9% од БДП.

3.3.1.1. Структура, развој и разместеност на економските дејности

         Иако индустријата останува значаен сектор на македонската економија, нејзиниот
   релативен удел е умерен и во опаѓање во споредба со растечкиот услужен сектор. Силниот
   раст на услугите сугерира структурна транзиција, при што економијата сè повеќе зависи од
    трговијата, финанските и другите услуги, што го рефлектира поширокиот регионален тренд.
   Овој премин укажува на можностите за зајакнување на преработувачката индустрија со цел
   да се балансира економската диверзификација, притоа искористувајќи ги придобивките    од
   проширениот услужен сектор. Оттука, секторот на преработувачка индустрија во Македонија
   демонстрира потенцијал за раст, иако тековните податоци упатуваат на умерени
   перформанси во споредба со земјите од регионот. Зголемувањето на индустриското
   производство може дополнително да ја диверзифицира националната економија и да ја



                                                                                  81
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":100}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":101,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=101"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

усогласи со регионалните економии, зголемувајќи го учеството на индустријата во
креирањето на БДП.

       Погледнато од организационен аспект, најголем број активни деловни субјекти
(околу 30,4% од вкупниот број) во македонската економија во 2020 година се концентрирани
во секторот трговија на големо и мало, поправка на моторни возила и мотоцикли. Значителен
дел од вкупниот број претпријатија се во дејностите: преработувачка индустрија (11%),
стручни, научни и технички дејности (10,5%), како и во транспорт и складирање (7,7%).

     Што се однесува до распределбата на активните деловни субјекти по дејности и
гранки и според нивната големина, може да се заклучи дека во сите дејности највисоко
учество имаат претпријатијата со вработени во рангот 10  -19 (со исклучок на претпријатијата
во дејноста јавна управа и одбрана и задолжително социјално осигурување). Големите
претпријатија (со над 250 вработени) бележат ниско учество во структурата на македонската
економија. Тие имаат највисока застапеност во дејностите јавна управа и одбрана и
задолжително социјално осигурување (10,4%), како и во снабдување, одведување на отпадни
води, управување со отпад и санација на околина (4%).

      Според вредноста на бруто додадената вредност (БДВ), најзначајни сектори во
периодот 2010 -2022 година се услужните дејности (пред сè трговијата на големо и мало) и
преработувачката индустрија. Трговијата (која ги опфаќа трговијата на големо и мало,
транспо ртот и складирањето, како и услугите за сместување и храна), претставува една од
најзастапените дејности, со учество во БДВ на ниво на национална економија од 18,08% во
2010 година, и 22,19% во 2022 година. Оваа дејност е просторно распространета низ сите
урбани центри, особено во поголемите градови, поради поттикот што го има како резултат на
концентрацијата на населението и консеквентно поголемата потрошувачка наспроти
руралните средини.

       Преработувачката индустрија, заедно со рударството, вадењето камен,
снабдувањето со електрична енергија, гас, пареа и климатизација, се втората значајна група
на сектори. Нивното учество во вкупната БДВ во македонската економија во 2022 година
изнесува 19,06%. Преработувачката индустрија е распространета во сите региони и општини
на земјата, но со голема нерамномерност. Таа првенствено е лоцирана во урбаните подрачја,
а што се однесува до екстрактивната индустрија (рударството), јасно е дека се лоцира во
близина на природните рудни лежишта.

       Земјоделството, шумарството и рибарството исто така играат важна улога, со учество
од 11,73% во 2010 година, но со постепено намалување на 8,57% во 2022 година, што укажува
на процес на транзиција на лицата ангажирани во овие дејности кон други активности,    а во
исто време е индикатор за нивната недоволна ефикасност и ефективност.

       Дејностите поврзани со информации, финансии и недвижен имот забележуваат
постојан раст, одразувајќи ја потребата за услуги со поголема додадена вредност. Овие
сектори се особено значајни во урбаните подрачја каде постои побарувачка за технички и
финансиски услуги. Во однос на секторите јавна управа, образование и здравство, може да
се забележи дека одржуваат стабилен придонес на ниво од 13,62% во 2022 година.

      Македонското стопанство во голема мера е ориентирано кон услугите и
преработувачката индустрија, додека примарните дејности (пред сè земјоделството)
покажуваат умерен надолен тренд на учество во креирањето на БДВ. Ваквата структура
укажува на недоволно иск ористени капацитети и можности за зголемување на секторите со
висока додадена вредност, што би имало исклучително значење за подобрување на
изгледите за економски раст, намалување на регионалните диспропорции и подобрување на
конкурентноста на македонското  стопанство.

                                                                               82
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":101}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":102,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=102"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

          Процентуалното учество на одделните плански региони во креирањето на БДП во
   2021 година дава јасна слика за нерамномерноста на развојот. Скопскиот плански регион со
    учество од 44,9%, бележи највисок придонес во креирањето на БДП. Потоа, следи
   Пелагонискиот регион со 10%, а Југоисточниот и Југозападниот имаат учество од 8,7% и 8,8%
    соодветно. Источниот и Вардарскиот регион учествуваат со 8% односно 7,3%, додека
   Полошкиот плански регион учествува со 7,5% во БДП. Најмало учество (4,8% или 10 пати
   пониско од Ск опскиот плански регион.) има Североисточниот плански регион.

          Концентрацијата на економски активности на подрачјето на Скопскиот регион е
   видлива и според голем број други индикатори, како бројот на активни деловни субјекти
    (27.784 или 39% од вкупниот број во 2022 година). Нерамномерноста е особено изразена кај
   големите економски субјекти (со повеќе од 250 вработени), кои во Скопскиот плански регион
    се застапени со 141 голем активен деловен субјект, што претставува 62,1% од вкупниот број
   на ниво на македонската економија (227).

3.3.1.2. Економска поларизација и оски на развој

         Примената на теоријата за половите на раст односно развој во македонски услови се
    соочува со голем број предизвици. Според оваа теорија, одредени градски агломерации
    стануваат средишта на поинтензивни економски активности, соодветен демографски раст,
   концентрација на јавни, културни, образовни и други активности. Консеквентно, од нив се
    очекува да емитираат развојни импулси во своето окружување. Преку проекцијата на
   позитивни економски влијанија и користењето на ресурсите од своето окружување, половите
   на раст односно развој би требало да го поттикнат развојот најпрвин на околните градови и
   рурални средини, а потоа и на поширокиот економски простор. На овој концепт понатаму се
   надоврзува идентификацијата на т.н. оски на развојот, кои се состојат од повеќе ра      звојни
    центри, меѓусебно добро сообраќајно поврзани, преку кои се пренесуваат позитивните
   економски влијанија.

         Во Европската Унија често се нагласува улогата на половите на раст и развој, со
   особен акцент на полицентричноста на развојот т.е. развојот на поголем број урбани центри,
    со цел да се избегне концентрација на активностите во едни и маргинализација на остан атите
    региони.

         Во нашата држава, освен во градот Скопје, концентрација на населението и
   економските активности има и во Битола, Тетово, Куманово, Штип, Прилеп, Гостивар,
   Струмица, Охрид, Кавадарци и неколку други помали центри, а во поново време и некои
   општини со рурале  н карактер, кои имаат повисок природен прираст на населението и
   поголемо учество на младото население. Токму стареењето на населението, понискиот
    наталитет, емиграциите надвор од земјата, како и миграцијата село    -град можат да бидат
   ограничувачки фактори за апликација на теоријата за полови на развојот, бидејќи нивниот
   иден економски потенцијал во голема мера зависи и од расположливата квалификувана
   работна сила. Оваа анализа ја продуцира контрадикторноста помеѓу основните поставки на
    теоријата за полови на развој и нејзиното имплементирање во рамки на политиката на
   регионален развој. Несомнено е дека постоењето силни економски центри е благотворно за
   целата економија, но стимулирањето на нивниот развој ја носи со себе и опасноста од
   продлабочување на јазот што постои помеѓу нив и помалку развиените региони, па со право
    се поставува прашањето дали полот на раст наместо да го поддржува, всушност го исцрпува
    своето окружување.

         Поради ова, се чини дека во дадениов момент треба да се фокусираме на создавање
   нови полови, т.е. да се концентрираме на општините кои не се меѓу првите 7            -8 на


                                                                                  83
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":102}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":103,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=103"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

   горенаведените листи. Секако, во услови на интензивна емиграција тоа е исклучително тешка
    задача. За градот Скопје треба да се размислува во насока на дестимулирање на
   натамошното разместување на стопанските капацитети во градот и во неговата околина (има
   доволно слободни економски зони во околината), па дури и за дестимулирање на
   механичкиот прилив на население (досегашните искуства го говорат токму спротивното.),
   како и за можноста за пренесување на дел од административните државни институции во
   некои од другите градови.





        Слика бр. 11 Иницијативи за изградба на стопански објекти надвор од урбани опфати (за период
        2005 – 2021)

           Сепак, останува неизвесно во колкава мера овие градови би можеле да ја понесат
    улогата на полови на развојот. Имено, нивниот потенцијал за искористување на евентуалните
   стимулации за поттикнување на економскиот раст не е соодветен, што е дополнително
   отежнато во услови на стареење на нивното население. Така, во само 3 од 20    -те најголеми
   општини, во старосната структура има позначаен удел на население помладо од 30 години,
   кое во следниот дваесетгодишен период би можело да се најде на пазарот на работна сила  и
    со тоа да одговори на барањата на евентуалните инвеститори. Во сите останати доминираат
   повисоките старосни групи, кои не само што не носат потенцијал за економски развој, туку
   добар дел од нив наскоро ќе се трансформираат во корисници на пензии, кои по   правило не
    се ниту значајни двигатели на потрошувачката, што евентуално би придонеле за заживување
   на локалните економии.

3.3.1.3. Улогата на технолошко  -индустриските развојни зони (ТИРЗ) и нивното влијание врз
       националната економија

         Технолошко -индустриските развојни зони се центри за концентрирано,
   високопродуктивно производство и примена на современи технологии. Нашата држава




                                                                                  84
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":103}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":104,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=104"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

обезбедува стимулации за развој во овие зони, дополнувајќи ги вообичаените придобивки
поврзани со слободните економски зони.

      Во рамки на осумте плански региони се лоцирани вкупно 15 технолошко -индустриски
развојни зони:

      ·   Скопскиот плански регион има три слободни зони: ТИРЗ Скопје 1, во која активно
       делуваат 14 компании, претежно од автомобилската индустрија ТИРЗ Скопје 2, со 7
       активни компании, претежно од автомобилската индустрија и ТИРЗ Скопје 3, која
       треба да претставув   а прва високотехнолошка зона фокусирана на напредни
       технолог ии;

      ·   Во Североисточниот плански регион е лоцирана ТИРЗ Ранковце, во близина на
       граничниот премин Деве Баир, со директна патна врска со планираниот автопат од
      Коридор 8 (Куманово – Крива Паланкa);

      ·   Источниот плански регион има четири технолошко  -индустриски развојни зони: ТИРЗ
      Штип, ТИРЗ Виница, ТИРЗ Делчево и ТИРЗ Берово. ТИРЗ Штип е најголемата зона
      лоцирана северозападно од градот Штип, во која активно делуваат три компании за
       производство на произ  води наменети за автомоби   лската индустрија, технички
       текстил и топлотни разменувачи за бојлери, а ТИРЗ Берово најмалата зона;

      ·   Југоисточниот плански регион има три зони: ТИРЗ Радовиш, ТИРЗ Струмица и ТИРЗ
        Гевгелија. Во ТИРЗ Струмица активно работи една компанија која произведува
      автомобилски седишта, инструмент табли и внатрешни ентериери. ТИРЗ Гевгелија
       треба да биде првата зелен а зона на Балканот, која се наоѓа во близина на граничниот
      премин Богородица. Со изградбата на оваа зона се очекува усогласување со зелената
       агенда за Западен Балкан донесена во 2020 година односно нула емисии на
       стакленички гасови до 2050 година;

      ·   Во Пелагонискиот плански регион е лоцирана само една технолошко     -индустриска
       развојна зона  - ТИРЗ Прилеп, во која активно оперираат три компании од кои две
       произведуваат компоненти за потребите на автомобилската индустрија, а една
      компанија е фокусирана на производство на електрични апарати;

      ·   Во Југозападниот плански регион се лоцирани две слободни зони        - ТИРЗ Струга и
      ТИРЗ Кичево. Во ТИРЗ Струга е отпочната постапка за изградба на две фотонапонски
      централи во јавно -приватно партнерство. ТИРЗ Кичево е поделена на два дела, од
       двете страни на ре  гионалниот пат кој ги поврзува Кичево и Македонски Брод. Во
       зоната активно оперира една компанија за производство на надувувачи, воздушни
      перничиња, волани и безбедносни појаси за автомобили и

      ·   Во Полошкиот плански регион е лоцирана една слободна зона             - ТИРЗ Тетово,
      лоцирана на 3 km источно од градот Тетово непосредно до автопатот Е          -65, со
      директна конекција со главниот град на државата. Ова е единствена зона во која
      функционира јавно   -приватно па  ртнерство помеѓу државата и норвешко              -
      македонскиот козорциум НОРМАК ИНВЕСТМЕНТ ГРОУП. Во зоната активно работат
      3 компании кои се занимаваат со производство на опрема за автомобилска
       индустрија.





                                                                               85
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":104}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":105,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=105"}>>>
ЌЕ 6;
а
а се
Македонска Ќа ss :
KO pase
*Betpe
РЗ Делчево
"Брезница
„Тажево
“Белица
“Црешнево.
"Бериково
"гол
к he х
ДОЛНА, "econo “APES
abjann Ж
Ly
~~
Go
ПРИЛЕП "Пешуани
*Benpyay
“Кален ЗДуње
?
Se *Bpncxo
arm
*cupyna 4
*Mapyn ®Boxue
"Свиништа е . dy B “Подмол
Kpyweandyg
„Лопатица
Ти узаша
"Грумази erg ву
|
1
"валдоврнци НОВАЦИ
f
„Петалино
M=1:750.000 ~*
fl Sie SOs Se Km
30 40
U3PABOTYBAU: | НАРАЧАТЕЛ:
Република Северна Македонија iy } Република Северна Македонија
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
ЛЕГЕНДА
—— Државна граница
—— Граница на општина
— Граница на плански регион
e Населено место
Населба
Акумулација
| Природно езеро
Река
Економски дејности
Земјоделство, шумарство;
рибарство
Рударство и вадење на камен;
преработувачка индустрија;
Снабдување со електрична
енергија, гас, пареа и
климатизација
(а) Градежништво
Трговија на големо и мало;
Поправка на моторни возила
=) и мотоцикли; Транспорт и
складирање; Објекти за
сместување и сервисни
дејности со хра
Информации и комуникации
Финансиски дејности и
дејности на осигурување
Стручни, научни и технички
дејности; Административни и
помошни услужни дејности
Јавна управа и одбрана;
задолжително социјално
осигурување; Образование;
Дејности на здравствена и
социјална заштита
Уметност, забава и
рекреација, Други услужни
дејности
СОСТОЈБА
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
Сообраќајна мрежа
e=ee Двтопат
- Брз пат
=== Експресен пат
— Магистрален пат
— Регионален пат
ала Железничка пруга
Оски на развој
ФЕВ источна
OD Јужна
COD Север -Југ
Северна
Западна
ТИРЗ - површина (ха)
© до10
© 10-25
OQ 25-40
© 40-65
© 65-125
C) 125 - 300
Полови Ha развој
е трет ранг
@ вторранг
прв ранг
е
БДП - 2021 (мил. ден.)
240827
252475
380673
408869
427672
440707
480206
665976
ae
Карта бр. A1012508
Агенција за планирање 1 tg Министерство за животна средина Ј Е КО Н О М C КИ РАЗ ВОЈ
на просторот s и просторно планирање
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":105}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":106,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=106"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

3.4. Туризам

        Исклучителните природно    -географски (геоморфолошки, климатолошките,
 хидрографските и био -географските) и антропогени (културно  -наследство) вредности со кои
 располага нашата држава се основа за развојот на туризмот како значајна економска дејност,
 која е во е во постојан подем и зазема значајно место во вкупната економија.

      Табела бр. 30 Број на домашни и странски туристи по региони, 2012  -2022, Извор: ДЗС

                       2012      2013      2014      2015      2016      2017      2018      2019      2020      2021      2022

  ВПР      Дом.         4471      4120      5467      7981      8375      8033      8969       8917      4942      5531      8334

             Стран.       11396     13076     15200     16327     17689      18112     17416     16219      1903      8411     11888

            Вкупно      15867     17196    20667     24308     26064      26145     26385     25136      6845     13942     20222

  ИПР      Дом.        12275     13582     14306     16751    20643     19947    20490      17657     16124     16269      15181

             Стран.       6590       7165      8729      9156      9925     11828     13864     14420      3089      6481      6398

            Вкупно      18865     20747     23035     25907     30568      31775     34354     32077     19213     22750      21579

  ЈЗПР      Дом.       140993    130020    125320    136637    151347    164459    181102    194178    191559    201780    209929

             Стран.      110469    134806    144227    161420    170987    204465    238615    251668     22431     79433    168297

            Вкупно     251462    264826    269547    298057    322334    368924     419717   445846    213990     281213    378226

  ЈИПР     Дом.        58761     59977     74071     82143     82907     84260     104971     96678     58088      91481     94102

             Стран.       48217    50005     50636      51185     52185     58628     55202     70773     16514    30206     40303

            Вкупно     106978    109982     124707    133328    135092    142888    160173    167451    74602    121687    134405

  ППР      Дом.        52422     49635     44533     40447     37012     38074     38789     42168      31145    32585     33000

             Стран.       19632     20677     20994      21572     21343     25475     32009     30665       4537      9478     17506

            Вкупно      72054     70312     65527     62019     58355     63549     70798     72833     35682     42063     50506

 ПОПР     Дом.        17098      15491     15886     14565     13805     14150     16802     18560     20723     20648      20411

             Стран.       12786     15332     13257     15635     13513     15974    20289     23434     10338     14736     19882

            Вкупно      29884     30823     29143    30200      27318     30124     37091     41994     31061     35384     40293

  СПР      Дом.         1166      1856      2703      2059      2730      2387      2312      2193      4840       1871      4264

             Стран.        3280      3728      4234      6066      7044      8903      8508       8251      1355      3288      6166

            Вкупно       4446      5584      6937      8125      9774     11290     10820     10444      6195      5159     10430

  СКПР     Дом.       25088      27433    28050     29954     29540     36937     46155     47019     21887     38335     46620

             Стран.     138989     154891    168037    204169    217798    287209     321442    342163     58039     141930    266996

            Вкупно     164077    182324    196087    234123    247338    324146    367597    389182     79926    180265     313616

 РСМ      Дом.         312274      302114     310336      330537     346359      368247      419590      427370     349308     408500       431841

             Стран.       351359     399680      425314     485530      510484     630594      707345      757593      118206     293963      537436

           Вкупно      663633      701794     735650      816067      856843      998841     1126935     1184963      467514     702463      969277

        Анализата на туристичката посетеност по региони за периодот од 2012   -2022 година
 укажува на тоа дека посетеноста на домашни туристи се најзастапени во Југозападниот и
 Југоисточниот плански регион, додека странските туристи најмногу ги посетувале Скопскиот
 и Југозападниот плански регион.





                                                                                86
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":106}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":107,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=107"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

    Табела бр. 31 Реализирани ноќевања на домашни и странски туристи по региони, 2012      -2022,
    Извор: ДЗС

                  2012     2013     2014     2015     2016     2017     2018     2019    2020    2021    2022

         Дом.     4616      3955      10188     11487     14206     14074     19050     20162     6820      4466      6014

  ВПР    Стран.     16142     19368     23495     19374     18906     22818     21185     16711     2859     6596     12625

        Вкупно    20758     23323     33683     30861     33112     36892     40235     36873     9679     11062     18639

         Дом.     15841     23745     25071     28472     33942     35373     36646     32263     31343    29583     31597

  ИПР    Стран.    13610     15911     20656     18875     19521     22776     27369     25874     7779     12963     12712

        Вкупно    29451     39656     45727     47347     53463     58149     64015     58137     39122    42546     44309

         Дом.    830928    754475    685095    740181    769784    821203    904066    942660    955093    987342   1014056

  ЈЗПР   Стран.    361029    385996    397894    455202    447063    533469    627151    670100    44643    220029    432053

        Вкупно   1191957   1140471   1082989   1195383   1216847   1354672   1531217   1612760   999736   1207371   1446109

         Дом.    217837    231306    301724    324485    341128    349707    462028    425637    257276   383750    387591

 ЈИПР   Стран.    85978     94643     96347     85856     94664     105005    107441    132603    47316    73205     77578

        Вкупно   303815    325949    398071    410341    435792    454712    569469    558240    304592    456955    465169

         Дом.    126124    112499    98502     104544    89748     93020     98516     102697    77278    81665     73971

  ППР    Стран.    47452     49664     55363     52355     50612     68182     104913     80182     10016     23161     47714

        Вкупно    173576    162163    153865    156899    140360    161202    203429    182879    87294    104826    121685

         Дом.     31249     29975     28799     28747     24491     27193     31524     35107    39398    38386     37296

 ПОПР   Стран.    23836     29606     23758     31379     26127     32534     39308     48531     21550    29365     37021

        Вкупно    55085     59581     52557     60126     50618     59727     70832     83638     60948     67751     74317

         Дом.      1011      833       1028       775       942       1184      1101      1139     2038      1061      3779

  СПР    Стран.     5637      4091      4094      9753      5243      8452      4907       5114      1602     4953     11874

        Вкупно    6648      4924      5122     10528      6185      9636      6008      6253      3640      6014     15653

         Дом.     24641     24658     24248     31025     27956     40828     73061     98857     43864     83677     94524

 СКПР   Стран.    208100    227044    245227    296602    317594    426966    527956    533186    104338    264123    462985

        Вкупно    232741    251702    269475    327627    345550    467794    601017    632043    148202   347800    557509

         Дом.    1339946   1275800   1273370   1357822   1407143   1480460   1685273   1684627   1444605  1643083   1703849

 РСМ   Стран.    811746    881375    922513   1036383   1054017   1294692   1491535   1577771   252930   670460    1144779

        Вкупно   2151692   2157175   2195883   2394205   2461160   2775152   3176808   3262398   1697535   2313543  2848628

      Во анализата на остварен број на ноќевања за истиот период (2012     -2022 година),
најголемо е учеството на Југозападниот плански регион со (51,36% од вкупниот број
остварени ноќевања). Следува Скопскиот плански регион со 18,76%, и Југоисточниот со
17,16%. Трите региони со најголемо учество во ноќевањата опфаќаат вкупно 87,28% од
вкупниот број оств арени ноќевања на национално ниво.

        Кај домашните туристи повеќе од половина од вкупниот број ноќевања, (58,19%) се
реализирани во Југозападниот плански регион, Југоисточниот учествува со 22,71% и
Пелагонискиот плански регион со 6,51%. Во Скопскиот плански регион се остварени само
3,66% од в купниот број ноќевања. Странските туристи оствариле најмногу ноќевања во
Југозападниот плански регион (43,37%), Скопскиот плански регион (36,08%) и Југоисточниот
со 9,04%. Најдобрите три региони опфаќаат 88,49% од вкупниот број ноќевања остварени
од странс ки туристи.

       Согласно категоризацијата на Државниот завод за статистика има четири видови
туристички места: бањски, планински, езерски и други. Градот Скопје е издвоен како посебно


                                                                               87
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":107}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":108,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=108"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

   туристичко место. Од домашните туристи најпосетени се езерските места со учество од
   42,25% во 2012 до 57,93 во 2020 година, а најмалку посетени бањските (4,13% во 2012 година
   и 4,86% во 2014). Градот Скопје е втор според посетеност со учество од 22,     97% во 2012
   година до 30,82% во 2022 година. Домашните и странските туристи имаат различни
   преференции за посета на различните туристички места. За домашните туристи
   најатрактивни се езерските места, на второ место се планинските или други места. Скопје
   како главен урбан и административен центар континуирано го зголемува своето учество во
   бројот на пристигнати туристи.





      График бр. 3 Распределба на странски туристи според места на посетеност 2012   -2022, Извор: ДЗС

          За странските туристи, најатрактивен за посета е градот Скопје, како и езерските
   места. Во анализираниот период од 10 години, најмногу туристи пристигнале од Турција
   (800.715 туристи или 16,43% од вкупниот број), Србија (462,491 туристи или 9,49%), потоа
   следуваат туристите кои доаѓаат од Грција, Бугарија и Холандија.

       Табела бр. 32 Капацитети за сместување по плански региони    , Извор: ДЗС

                    2012    2013    2014    2015    2016    2017    2018     2019    2020     2021    2022    Промена
                                                                                          %

ВПР       соби        689      690       666       675      699       697       719       663       673       630       649        -3,8%

           легла       1829     1819      1677     1696      1818      1792      1841      1748      1792      1617     1644         -10,2

ИПР      соби         599      620       637       641      669       718       735       734       734       694       694       22,5%

           легла       1721     1826     1869      1894      1985     2075      2090      2088      2088      1889      1889        9,7%

ЈЗПР      соби       16035    16050     16304     16370     16472    16488     16862     16943     16934      16911    16950         5,7%

           легла      41458     41411    42025     41917    42105    42220     43148     43312    43196      43170     43259         4,3%

ЈИПР      соби       2298     2346      2374     2404      2443     2450      2457      2467      2611      2623      2550         7,4%

           легла      6088     6298      6277      6316     6438      6449      6436      6367      6748      6727      6567        7,8%

ППР       соби        3497     3322      3431     3386      3417     3414      3629      3666      3652      3668      3668         4,8%

           легла      10310    10001    10055     9993     10078     10203     10741    10846     10812     10850     10840         5,1%

ПОПР     соби        1014     1072      1111     1128      1142      1142      1267      1240      1230      1219      1259       22,3%

           легла       3059      3153     3330      3443     3507     3503      3806      3769      3743      3699      3773       23,3%

СПР       соби        306      300       298       315      361      388       380       381       381       322       354       24,5%

           легла        653      647      648       673       727      778       763       763       763       674       777       18,9%

СКПР      соби        2439     2487      2601     2893      3102     3462      3653      3839      3849      3991      3972       57,4%

           легла       5169     5142     5344     6089      6510      7237      7733     8049      8045      8281      8162       57,9%

 Вкупно   соби      26877    26887     27422     27812    28305     28759     29702     29933     30064     30058     30096        11,4%

 РСМ
           легла      72299    72310    73239    74036     75184    76274     78576     78961     79207     78928     78933        9,2%

         Со најголем капацитет на легла во 2022 располага Југозападниот плански регион
   (54,80%), потоа Пелагонискиот (13,73%) и Скопскиот (10,34%). Најмал капацитет има
   Североисточниот плански регион (0,98% од вкупниот).


                                                                                  88
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":108}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":109,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=109"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      Освен Вардарскиот плански регион каде има намалување на бројот на легла за
повеќе од 10% и бројот на соби за повеќе од 3%, во сите останати плански региони во
изминатите 10 години е регистриран пораст на капацитетот, кој е најголем во Скопскиот
(скоро 58%) и Полошкиот со 23,34%. Најмал пораст од само 4,34% кај бројот на легла и 5,7%
кај бројот на соби има во Југозападниот плански регион кој остварува најголем број на
ноќевања. Тоа укажува на фактот дека сè уште не е достигнато заситување на бројот на
ноќевања, според бројот на расположливи капацитети на легла и соби. Порастот на бројот на
соби и легла е со слични вредности за периодот 2012  -2022 година.

      Просечниот пораст на бројот на соби на национално ниво е 11,4% за периодот 2012     -
2022, а на легла 9,2%, што упатува на заклучок дека се градат соби со помал број на легла,
односно во поквалитетен вид на сместување како што е хотелското.





                                                                               89
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":109}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":110,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=110"}>>>
ПРОСТОРЕН ПЛАН
hohe Ha Република Северна Македонија
Va oo) SGC Аце, 2021-2040
: , HAUPT ПЛАН
ЛЕГЕНДА
SAW
4
— Државна граница Сообраќајна мрежа
—— Граница на општина
шише Двтопат
e Населено место - Брз nat
Aged
: Населба -.. Експресен пат
— Магистрален пат
[| Акумулација
i Природно езеро
Река
— Регионален пат
sess Железничка пруга
Видови туризам по локалитети
бањски
манастирски
градски
езерски
еко-туризам
манифестациски
fs
x планински
“"Омррани >,
„Покуенев
речен
рурален
спелеолошки
споменички
спортски
транзитен
® (13) ед (5) (Ф) (5) (Њ) 6) (њ) (5) (28) (8) (БО
Mm WSS Туристички локалитет
(| Заштитени простори
Граничен премин
M=1:750.000 ™.
mi ee кт
30 40
COCTOJBA Карта бр. A1012509
ИЗРАБОТУВАЧ: ; НАРАЧАТЕЛ:
Република Северна Македонија Република Северна Македонија
Агенција за планирање ња Министерство за животна средина Ј ТУ P И ЗА М
на просторот ве aX и просторно планирање
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":110}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":111,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=111"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

   3.5. Инфраструктурни системи

 3.5.1. Сообраќај и сообраќајна инфраструктура

          Република Северна Македонија има поволна географска положба од аспект на развој
   на транспортот и транспортната инфраструктура затоа што се наоѓа во централниот дел на
    Југоисточна Европа низ кој поминуваат транспортни рути кои поврзуваат три континенти:
   Европа, Азија и Африка.

3.5.1.1. Трансевропска транспортна мрежа

          За нашата држава особено се значајни два коридори кои поминуваат низ
    територијата во државата (Коридор 10 и крак 10        -д и Коридор 8), кои се дел од
   Трансевропската транспортна мрежа (TEН    -T), усвоена во 1996 година, која ја сочинуваат
    патишта, железници, аеро дроми и инфраструктура за воден транспорт.

         Овие два коридори се вкрстуваат во регионот на Скопје. Главната оска на коридор 10
   е Салцбург -Љубљана -Загреб -Белград -Ниш-Скопје-Велес -Солун, а основната сувоземна
    траса на Коридор 8: Бари  – Драч – Тирана – Елбасан – Струга – Кичево – Гостивар – Тетово
   – Скопје – Куманово – Крива Паланка – Ќустендил – Софија – Пловдив – Бургас.
        Во 2013 година TEН  -T мрежата е редефинирана со Регулативата на Европскиот
   парламент 1315/2013 19 како „основна (главна) мрежа“, која го носи најважниот патнички и
    стоков транспорт и „сеопфатна мрежа“, која обезбедува пристап до основната мрежа. Новите
   9 ТЕН -Т коридори се протегаат преку териториите на државите членки, но се предвидува да
    се прошират кон соседните земји, а за земјите од Југоисточна Европа се предвидува
   приклучување на Ориент/Исток    – Мед коридорот. За Република Северна Македонија
   сеопфатнат а патна мрежа има должина од 850 km, а основната мрежа на патишта се состои
   од 513 km кои поминуваат низ територијата на државата. Сеопфатната/основната
   железничка мрежа во државата ги опфаќа железничките линии од Коридорот 10, 10д и 8,
   како и врската меѓу    граничниот премин Скопје  -Косово. Основната мрежа има вкупна
   должина од 268 km и ги опфаќа железнички линии на Коридорот 10 и источниот дел на
   Коридорот 8.

3.5.1.2. Патна мрежа и патен сообраќај

         Државна Патна мрежа

          Патната мрежа на Република Северна Македонија во 2022 година ја сочинуваат 15170
   km патишта од кои 897 km се магистрални, 3794 km се регионални, а останатите 9788 km се
   локални патишта. 20 Согласно националната класификација околу 558 km од магистралните
   патишта се дел од европската патна мрежа, ( „Е”- патишта). Поставеноста на целата мрежа на
    јавни патишта е со ориентација кон магистралните коридори (А1, А2, А3 и А4), кои
    претставуваат главни артерии на сообраќајот преку кои транспортот се одвива од
   најширокиот патен профил со најголем капацитет до     најтесниот пресек со најмал дневен
    проток. Одржувањето на државните (магистрални и регионални) патишта е во надлежност
   на Јавното претпријатие за државни патишта (ЈПДП) и Јавното претпријатие      „Македонија
    пат”. Автопатиштата кои се експлоатираат во моментов се со вкупна должина од 330 km и се
    со 5 различни геометриски напречни профили према кои регулирањето на брзината варира



      19 https://publications.europa.eu/resource/cellar/f277232a   -699e -11e3-8e4e -01aa75ed71a1.0006.01/DOC_1
      20 Извор: ЈПДП и ДЗС   - Плански развој по региони

                                                                                  90
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":111}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":112,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=112"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

од 50 km/h до 130 km/h. Регионалните патишта се поделени во три категории и тоа:

     -   Р1 прва категорија, највисоки возно -динамички карактеристики,

     -   Р2 втора категорија, задоволувачки возно -динамички карактеристики,

     -   Р29 патишта со најнизок ранг, кои не ги задоволуваат минималните карактеристики
       за регионален пат.

      Локална патна мрежа

       Локалната патна мрежа е со вкупна должина од 9788 km вон градски патишта. Во
однос на коловозната површина локалните патишта можат да се поделат во три категор    ии:
асфалтни, макадамски и земјани. Во 2022 година од вкупната должина на локалните патишта
786 km се со макадамски коловоз, а 411 km се земјани или непробиени делници. Ширината
на геометрискиот напречен профил на овие патишта е помала од 5,90 m. Во поголем  иот број
случаи геометриските елементи во хоризонтален и вертикален смисол значително
отстапуваат од граничните вредности кои се практикуваат на јавните патишта. Одржувањето
и управувањето со овие патишта е во надлежност на ЕЛС.

      Гранични премини

      Во Државата има вкупно 19 патни и 4 железнички гранични премини, од кои 17 се
официјални и се поврзани со државната патна мрежа, како основни точки за меѓународните
сообраќајни врски и економскиот развој на земјата. Тие обезбедуваат пристап до државните
и локалните патишта и претставуваат важни комуникациски коридори за превоз на стока и
патници. Покрај официјалните гранични премини, постојат и 2 мали гранични премини кои
се надоврзуваат на локалната патна мрежа.

    Табела бр. 33 Гранични премини , Извор: ДЗС

       Плански Региони                           Постоечки гранични премини
                                               Патни                        Железнички
    1  Вардарски                                                        -                                                       -
    2                       Рамна Нива А3 (Делчево)                                                      -
        Источен                                   21                              Клепало  Р1310 (Берово)
    3                         Ќафасан А2/Е852                                                                  -
                               Свети Наум Р501
        Југозападен
                               Блато Р1202
                            Џепиште Р1201
    4                       Ново Село А4                                Богородица
         Југоисточен            Богородица А1/Е75
                               Дојран Р1105
    5                         Меџитлија А3/Е65                          Жабени
        Пелагониски
                            Стење Р1307
    6                         Јажинце Р1203                                                                     -
       Полошки
                              Стрезимир Р113 (најблизок пат)
    7                        Деве Баир А2/Е871                            Табановце
                              Табановце А1/Е75
        Североисточен         Пелинце Р1207
                              Белановце 29272/Огут 2245 (локален)
                             Голема Црцорија 22 Р2250
    8   Скопски               Блаце А4/Е65                                 Волково





21 Клепало е изграден, но не е во функција
22 Премин кој работи времено и беше затворен за време на пандемијата, се наоѓа во општина Крива Паланка

                                                                               91
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":112}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":113,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=113"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

        Патен сообраќај

         Доминантен транспортен вид на пазарот на транспортни услуги во Државата е
   патниот транспорт, кој учествува во превозот на патници во интерурбаниот и меѓународниот
   патен транспорт со 90%     - 92%, и во железничкиот со 8%      - 10%. Во товарниот транспорт
   преовладу ва исто така патниот транспорт со околу 96%    - 98%, а железничкиот е застапен со
   околу 2%  - 4% од вкупно транспортираните товари во периодот 2019  -2022 година.

          Патниот возен парк во земјата постојано се зголемува за сите категории на моторни
    возила. Стапката на пораст на патничките автомобили помеѓу 2018 и 2022 година е со просек
   од 3,5% годишно. Возниот парк е прилично стар, особено патничките автомобили и
   автобусите и над 88% од нив се постари од 10 години. Степенот на моторизацијата во земјата,
   мерен според бројот на патничките автомобили на 1000 жители, е значително зголемен по
   2015 година и се должи главно на увоз на стари автомобили и моторни возила.

          Товарен сообраќај

        Од вкупниот товарен транспорт на Државата околу 20% е за комерцијални цели, а
   околу 80% е за сопствени потреби. Податоците за превоз на стоки покажуваат дека во 2022
   година значајно се зголемува товарниот патен транспорт (превезени 74,6 милиони тони или
   14 627 милиони тони/km, за разлика од годините на пандемијата кога е регистриран пад за
    6,6%, (од 69 на 65 милиони тони/годишно). Бројот на патници превезени во патниот
    сообраќај со автобуси во 2022 година изнесува 7,1 милиони, од кои 6,7 милиони патници во
   националниот и 0,4 милиони патници во меѓународниот сообраќај.

        Табела бр. 34 Просечен годишен дневен сообраќај за период од 2017  -2022 година  , Извор:ЈПДП

             Пат           2017         2018         2019         2020         2021         2022

            А1          5503         5597         9037         4340         5901         6009

            А2          6695         6909         8038         7447         9029         8554

            А3          3963         3996         4257         4077         4176         3873

            А4          4586         5307         8686         6245         7620         8402

3.5.1.3. Железничка инфраструктура и железнички сообраќај

          Костурот на железничката мрежа во Државата го сочинува мрежата на ЕУ Коридори
   (Коридорот 10 со кракот 10д и Коридор 8). Вкупната должина на железничката мрежа се
    состои од 699 km отворена пруга, 227 km станични колосеци, како и 102 km индустриски
    пруги. На јвисоки дозволени брзини на пругите за патување на возовите се до 120 km/час.

          Железничката линија на  Коридорот 10 започнува од граничниот премин Табановцe
    со Србија, продолжува преку Куманово, Скопје, Велес до Гевгелија и границата со Грција.
   Должината на оваа железничка линија изнесува 214,9 km и истата е во целост
   електрифицирана. Согласно категоризацијата на меѓун    ародна асоцијација на железници
    (Union International des Chemins de fer    -UIC ), оваа пруга спаѓа во категорија Д4, односно
   максималното осовинско оптоварување изнесува 22,5 тони, а максималниот линиски товар
   на еден метар должен кој делува на објектите на трасата изнесува 8 (т/м’).

          Железничката линија долж кракот на  Коридорот 10 -д започнува од Велес, поминува
   преку Прилеп, Битола и се поврзува со железничката мрежа во Грција во станицата
   Кременица. Должината на оваа пруга е 146 km. Оваа пруга не е електрифицирана, а спрема
    категоризацијата на UIC спаѓа во категорија Ц2, односно мак          сималното осовинско
   оптоварување изнесува 20 тони, а максималниот линиски товар на еден метар должен кој
   делува на објектите на трасата изнесува 6,4 (т/м’). На делницата помеѓу Битола и границата


                                                                                  92
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":113}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":114,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=114"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

    со Грција на должина од околу 16 km во текот на 2022 година направена е реконструкција на
    пругата и истата е пуштена во експлоатација во 2022 година.

         Kоридорот 8  го поврзува Јадранско Море со Црно Море преку Албанија, Северна
   Македонија и Бугарија. Делот од Коридор 8 кој поминува низ Државата ги поврзува
   источниот со западниот дел и е со вкупна должина од 313 km. Во тек е изградба на делницата
   Бељаковце – Крива Па ланка и подготовка на проектна документација за делницата Крива
   Паланка – граница со Бугарија.

          Главни делови на овој коридор се:

           -   Источен дел со должина 89 km, Куманово  – Граница со Р. Бугарија;

           -   Централен дел со должина 154 km, Куманово – Скопје – Кичево;

           -   Западен дел со должина 63 km, Кичево  – Граница со Р. Албанија.

          Станиците на граничните премини се состојат од станици долж Коридорот 10/10     -д,
   односно 1 со Србија (Табановце), 2 со Грција (Гевгелија и Кременица) и 1 станица со Косово.

         Железнички транспорт на патници

           Учеството на железничкиот транспорт е од 3     -4% во товарниот и од 7    -10% во
   патничкиот превоз. Единствениот железнички оператор во земјата во 2023 година е
   Акционерското друштво за железнички транспорт (ЖРСМ, АД     - Транспорт), кој располага со
   возен парк во ко  ј околу 70% од локомотивите и моторните возови се произведени помеѓу
   1965 и 1974 година 23. Поседува 47 патнички коли од кои во 2021 година во употреба се 11.
   Последните години железничкиот превоз на патници се намалува, а меѓународниот не
   функционира.

          Товарен железнички транспорт

         Намалувањето на превозот на стоки е најизразено кај домашниот товарен транспорт.
   Најголем дел од превозот во металургијата го врши железницата.

3.5.1.4. Воздушен сообраќај

         На територијата на Државата постојат два аеродроми за меѓународен сообраќај:
   Аеродром Скопје и Аеродром Св. Апостол Павле во Охрид, како и пет спортски аерoдроми:
   во Стенковец (Скопје), Битола, Штип, Куманово и Прилеп и еден стопански аеродром во
   Пеширово (Свети Николе). Над територијата на Државата постојат 36 радионавигациски рути
    за просторна навигација, одредени со вкупно 27 точки на земја, 17 гранични коридори
    (географски точки за задолжително јавување) и 10 внатрешни коридори (географски и
   инструмента лни точки за јавување на барање).

        Табела бр. 35 Примарна и секундарна аеродромска мрежа

                       Име                   Категорија               Бр. летови 2022 година

           1         Режановце         Спортски аеродром                         0

           2         Стенковец          Спортски аеродром                         0

           3         Петровец          Меѓународен аеродром                     15.923

           4        Пеширово          Стопански аеродром                         0

           5         Сушево             Спортски аеродром                         0

           6        Мало Коњаре       Спортски аеродром                         0

           7         Логоварди          Спортски аеродром                         0

           8         Охрид             Меѓународен аеродром                      1.566



      23 Национална транспортна стратегија  2018 -2030

                                                                                  93
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":114}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":115,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=115"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

          Околу 95 -96% од авионскиот сообраќај се одвива со редовни линии. Во текот на 2023
    година, преку двата меѓународни аеродроми ТАВ Македонија патувале над 3 милиони
   патници 24. Најфреквентна дестинација од Меѓународниот Аеродром Скопје, според
    статистиката за патничкиот авиосообраќај на ТАВ Македонија за 2023 година, бил Истанбул
    со околу 11% од патувањата. Превозот на стоки со воздушниот сообраќај е претежно од
   аеродромот во С копје и е наменет за меѓународен сообраќај.

3.5.1.5. Воден сообраќај

          Внатрешната пловидба во Државата е застапена на природните и вештачките езера,
   акумулациите кои имаат третман на рекреативни езера и на одредени делници на реките,
   каде што постојат услови, за индивидуални и рекреативни цели. Внатрешната пловидба
    најчесто се врши до населените места и некои туристички локалитети по должината на
    бреговите и езерата. Најзастапена е пловидбата на Охридското Езеро, како најголемо и
    најзначајно природно езеро. Во пловидбата на Охридското Езеро застапени се речиси сите
   видови чам ци, и единствено на него се користат патнички бродови. Анализата и прегледот
   на состојбата во безбедноста на внатрешната пловидбата е во рамките на Министерството
    за транспорт, конкретно на органот Капетанија на пристаништата во Охрид и
   Министерството за в натрешни работи на РСМ и Регионалните центри за гранични работи.

3.5.1.6. Интермодален транспорт и логистички центри

          Интермодалниот транспорт за континентална држава е од големо значење за
   меѓународната размена на стоки. Контејнерскиот транспорт во регионот постојано се
    зголемува особено во пристаништето во Драч   – Албанија. Покрај пристаништето во Драч,
    најкористено прис таниште за контејнерски и интермодален транспорт е солунското
    пристаниште, кое има железничка инфраструктура поврзана со грчката железничка мрежа,
    а преку неа и со пругата од Коридорот 10 која поминува во нашата Држава.

3.5.1.7. Урбана мобилност

          Негативните економски, еколошки и социјални влијанија, поврзани со актуелните
    состојби во сообраќајот, кои се реперкуираат врз животната средина и квалитетот на живот
   во градовите, упатуваат на заклучок дека локалните самоуправи имаат потреба од поддршка
    за справување со овие проблеми. Решението го нуди урбаната мобилност како нов концепт
    за планирање на урбаниот транспорт во кој се применуваат постојните практики на
   планирање, но се вклучуваат и принципите на партиципација, интеграција и евалуација и
   Плановите за одржлива урбана мобилност (ПОУМ) кои треба да бидат највисоки локални
    стратешки документи кои ги детектираа   т актуелните состојби во областа на сообраќајот и
   урбанизмот и усвојува соодветни (специфични и стратегиски) мерки за разрешување на
   идентификуваните проблеми. На тој начин, ПОУМ се алатка со која ќе се унапреди
    капацитетот на локалната самоуправа во насока     на обезбедување на услови за хумано
   живеење на граѓаните.

3.5.1.8. Безбедносни аспекти на сообраќајот

         Во Државата постои основна рамка за управување и подобрување на безбедноста на
    патиштата, но она што недостасува е ефикасноста во оперативно управување со





      24 https://skp.airports.com.mk/mk  -MK/media -centre -mk/press -releases -mk/page/tav -over-3-million-pax-skopje-
     and-ohrid-airports -mk-

                                                                                  94
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":115}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":116,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=116"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

безбедноста, подобрувања на правната основа, градење/зајакнување на капацитетот на
клучните акционери за безбедност на патиштата.

       Бројот на сообраќајни незгоди на патиштата во Државата во 2022 година бележи
тренд на намалување од 2,9 % во однос на 2021 година, како и бројот на настрадани лица кој
во 2022 година е помал за 5,2 % во однос на 2021 год. Најголем број незгоди се случуваат   на
подрачјата на Скопје, што е логично со огле д на интензитетот и степенот на моторизација во
однос на останатите делови од Државата.

      Со цел обезбедување на поддршка и посветеност на безбедноста на сообраќајот,
неопходно е воспоставување на добар метод на следење на состојбата на безбедноста на
сообраќајот, што бара унапредување на начинот на следење на сообраќајните незгоди и
последиците од нив, достапноста, размена и унапредување на овие бази на податоци, како и
снимање и следење на најважните индикатори за безбедноста на сообраќајот.





                                                                               95
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":116}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":117,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=117"}>>>
муза,
ша
на Република Северна Македонија
7узајка >
PETAPO НАГОРИЧАНЕ
5 ; Amar
*Katiapeso 44
5° .
*Opax
CeBepovictouer™
ЛЕГЕНДА
Државна граница
— Границана општина
— Граница на плански регион
e
HaceneHo место
Hacen6a
Акумулација
Природно езеро
| Bo
Река
Сообраќајна мрежа
шие Автопат
e=ee Брз пат
“Seem Експресенпат
‘ = Магистрален nat
Регионален nat
кал Железничка пруга
„Долно ВраноВји.. 4 >
Ba “Asopuuwite
рдар
en Граничен премин
Ф Патен премин
I
> Железнички премин
Пристаништа
Aepogpomu
(A) Bo3gyxonnoBHo пристаниште
5. A) Спортски аеродром
= SAS ГЕВГЕЛИЈА Ќованец а З @®
: OY а ea? . & Jletanuwta
a ~ wh > а
ЗА МЈ а:
Hh : а.
Заштитни зони на аеродроми
[| Меѓународен аеродром
= уч [| Спортски аеродроми
Wea
ви. - “УГрумази чИвени
31
Биба “barbers HORA ~ Леталишта
Qs
M=1:750.000
[py py SS ps ESSN ral). 1)
ОШ 5:10 20 30 40
U3PABOTYBAY: НАРАЧАТЕЛ: 4 7
mm Република Северна Македонија Република Северна Македонија С O 6) Б РА КАЈ И C 6) је) Б РА КАЈ Н А
СОСТОЈБА Карта бр. А1012510
aoe ЕЗ ipoctoponmannpawe ИНФРАСТРУКТУРА
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":117}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":118,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=118"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 3.5.2.  Управување со води, водостопанство и хидротехничка инфраструктура

3.5.2.1. Управување со води

           Територијата на Северна Македонија, Согласно Законот за води и Рамковната
   Директива за Водите, е поделена на четири речни сливови: (1) Сливот на реката Вардар, кој
    гравитира кон Егејското Море; (2) Сливот на реката Црн Дрим, кој ги опфаќа сливовите на
   Преспанското и Охридското Езеро и се влева во Јадранското Море; (3) Сливот на реката
   Струмица кој гравитира кон Егејското Море и (4) Сливот на реката Јужна Морава во земјата,
   како дел од сливот на реката Дунав (Црно Море).

         Со цел да се добие подобра прегледност на расположливите количини на вода и
   нивното користење, во границите на четирите сливови територијата на Државата е поделена
   на 10 подсливови: 1) Горен Вардар, 2) Лепенец, 3) Треска, 4) Пчиња, 5) Среден Вардар, 6)
   Брегалница, 7) Црна Река, 8) Долен Вардар, 9) Струмица, 10) Црн Дрим   .





        Слика бр. 12 Главни речни сливови и под -сливови во Република Северна Македонија

         Расположиви водни количини

         На територијата на Република Северна Македонија се евидентирани 4400 извори со
   вкупна издашност од 992 милиони m  3 годишно, односно 31.49 m 3/s, од кои 40 извори имаат
    капацитет поголем од 100 l/s. Најголем дел од изворите се лоцирани во западниот и
   централниот дел од Државата. Најголеми извори се Рашче со капацитет од 6 m     3/s, изворот
   на р. Треска со 3 m 3/s и изворот Св. Наум со капацитет од над 10 m  3/s вода. Бројот на извори
   од кои се црпи вода е 1918, со вкупен капацитет од 195,2 милиони m 3/годишно.

          Анализата на хидролошките мерења, укажува дека територијата на Република
   Северна Македонија располага со задоволителни количини на вода, меѓутоа со
   нерамномерна просторна распределба.





                                                                                  96
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":118}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":119,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=119"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план





    Слика бр. 13 Вкупни расположиви водни ресурси по подсливови за референтниот период 1991       -
    2020 (милиони m3)
     Од територијата на Државата истекуваат околу 189 m       3/s. Ова е еквивалентно на
волумен на истекување од околу 5,95х10    9 m3/годишно. Приближно 87% од површинските
води потекнуваат од земјата, додека останатите 13% се вливаат од соседните региони.
Сливот на реката Вардар е најголем, кој содржи 73% од вкупните површинските водни
текови, од кој истекуваат околу 137 m  3/s, што е еквивалентно на волумен на истекување од
околу 4,33х10 9 m3/годишно. Од останатите, 25% течат низ сливот на реката Црн Дрим (1,5х
109 m3/годишно) и само 2% низ сливот на реката Струмица. Вкупниот волумен на истекување
од територијата на Република Северна Македонија кон Егејскиот слив е 4,45 10  9 m3/годишно.

      Подземните води се еден од најзначајните ресурси во Државата бидејќи во моментов
од нив се снабдува со вода околу 70% од населението.

      Водоснабдување и одведување на отпадните води

       Состојбата со покриеноста на услугата на водоснабдување на населението од јавен
водовод е релативно добра и изнесува 98% на урбаниот дел и 94% на руралниот дел или
просек од 96%. Вкупната зафатена и потрошена количина на вода со јавните водоводи за
2020 го дина за водоснабдување на население изнесува 14.33 (m       3/s), односно вкупната
количина за население, туристи и индустрија е 22.600 (m    3/s), од која 75% се обезбедува од
подземните води, 12% од водотеци, 11% од акумулации и 2% од езера. Поголем дел од
зафатената и потрошена вода (>50%) е нерационално искористен и припаѓа во категорија на
загуби на вода. Високиот процент на неискористена вода зб      орува за лоша состојба на
комуналната инфраструктура, како и несоодветно управување со соодветниот сектор.

      Покриеноста нa  населбите со канализациона мрежа за одведување на отпадните
води во урбаниот  простор изнесува блиску 99%, а 56%   во руралниот, или просечно околу
82%. Количината на отпадна вода која се испушта во реципиентите од население изнесува
околу 7.71 (m3/s), или вкупната количина од население, туристи и индустрија е 10.29 (m     3/s).
Поголем дел од наведените количини на отпадна вода (>72%) без пречистување се


                                                                               97
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":119}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":120,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=120"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

    испуштаат директно во реципиентите. Покриеноста на населените места со атмосферска
    канализација е околу 24%.

         Наводнување и одводнување на обработливите површини

          Вкупната површина за наводнување опфатена со проектната документација за
    системите изнесува 126.224 ha, но реално наводнуваната површина во 2022 година изнесува
    21.906 ha. Искористеноста на системите за наводнување е различна, како по системи така и
   по год ини: за Стрежево се движи во опсегот од 23% до 31%, за Тиквеш од 49% до 55%, за
    Брегалница од 36% до 77%, Липково од 7% до 14%. Проблемите во наводнувањето се:
    недостаток на инвентар на системите за наводнување, незадоволително одржување на
    системите, голе ми загуби на вода во мрежата на системот за наводнување и на делничната
   мрежа (вкупни загуби за Тетовско Поле 30%   -50%, ХМС Струмичко Поле 20%, Берово 30%,
   ХМС Брегалница 50% и Кумановско Липковско Поле 50%).
          Проектираната површина на системите за одводнување изнесува 80230 ha, дел од
    системите не функционираат (Преспанско Поле, Кочанско, Штипско и Овче Поле), така што
    во 2022 реално е извршено одводнување на 64058 ha. Состојбата на системите за
   одводнување не задоволува во однос на состојбата на реципиентите, вливните објекти и
    целокупната одводна мрежа. Помеѓу главните причинители за нефункционирањето на
    системите е и поделеноста на надлежностите согласно постојна законска регулатива.

3.5.2.2.  Водостопанство и хидротехничка инфраструктура

          Водните акумулации се клучни објекти за животната средина и за водостопанството,
   особено имајќи ги предвид климатските промени и потребата од обезбедување доволни
   количини на вода за потребите на населението и одржување на соодветни услови за
    опстанок на ж  ивотните заедници (биоценези) во нивните живеалишта (биотопи). Од
    водостопански аспект, единствените објекти кои обезбедуваат временска и просторна
    прераспределба на водните ресурси се акумулациите, кои се создаваат со градба на големи
    брани. Акумулирањето на водата се повеќе се докажува како неопходна и клучна активна
   мерка за ублажување на просторната и временската хидролошка нерамномерност, за
   надминување на асинхроноста меѓу расположливите води и потребите за вода, како и за
   ефикасно намалување на штети те предизвикани од екстремните хидролошки појави (суши и
    поплави). Нерамномерната распределба на водата по простор, време и квалитет, во голема
   мера го отежнува искористувањето на водните ресурси и наметнува потреба за вештачка
    прераспределба на водите со  преземање на скапи инженерски мерки, со цел да се добие
   вода на дадено место со определено количество и во одреден временски момент.

          Хидросистеми од типот на брани со водни акумулации

          Градбата на брани со акумулации датира од 1938 година, кога е изграденa лачната
   брана Матка на река Треска, во близина на Скопје. Досега се изградени        31 брани, кои
   формираат акумулации со вкупен волумен од 2.4 ×10  9 m3.

        Табела бр. 36 Изградени брани со акумулации во РСМ

   Име               Река      Година на   Тип   H (m)   Hk (m)     L (m)    Vb (m 3)        Vr      Намена
                                 изградба                                                  (m3×103)

   Матка        Треска            1938     Л     29,5      38,0      64,0     3000       3550        ХЕ

   Маврово     Мавровска        1952      З     54,0      62,0     210,0    777000     357000       ХЕ, Н А

   Липково      Липковска         1958     Л     29,5      40,0     203,0     13000       2250       НА, В

    Градче       Кочанска          1959     Л     29,0      43,0     150,0    12000       2400         В, НА


                                                                                  98
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":120}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":121,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=121"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


Младост      Отовица          1962     Л     27,0      34,0      73,0     2560       8000       НА

Глобочица    Црн Дрим         1965     К-З    82,5      90,0     196,0    998000      58000        ХЕ

Водоча       Водоча           1965     К-З    44,0      48,7     185,0    316800      26700      НА, В

Прилеп       Ореовечка        1966    П-Л    35,0      38,5     408,5    25500       6000       НА

Тиквеш      Црна Река         1968     К-З    104,0     113,5    338,0   2722000     475000     НА, ХЕ

Калиманци    Брегалница        1969     К-З    85,0      92,0     240,0   1389000     127000     НА, ХЕ

Шпиље      Црн Дрим         1969     К-З    101,0     112,0    330,0   2699000     520000        ХЕ

Ратево        Ратевска          1972     Л     49,0      53,0     194,0     21700      10500        В, НА

Турија         Турија            1972     К-З    77,5      93,0     417,3   1978000     48000     НА, В, ХЕ

Глажња      Липковска         1972     Л      71,5     80,0     344,0    168000      22000      НА, ХЕ

Мантово      Лакавица          1975     К-З    37,5      49,0     138,0    261000      47500      НА, В

Стрежево    Шемница         1982     К-З    76,0      84,6     632,0   4300000     112000    НА, В, ХЕ

Паљурци     Луда Мара        1982      З      21,1      21,5     310,0    185000      2900       НА

Суводол      Суводолска        1982      З     33,9      38,3     941,0   1740000      7880          Р, В

Подлес       Водник           1985     Л     18,0      22,5      92,0     6660        310       НА

Мавровица   Мавровица        1982      З     24,0      29,0     360,0    400000      2800         В, НА

Иловица      Иловичка         1999     К-З    27,8      29,8     274,0    131000       500          В, НА

Козјак        Треска            2004     К-З    114,0    126,0    300,0   3340000     550000       Р, ХЕ, В

Лошана      Лошана           2006     К-Н    41,0      45,2     165,0    260000      1080        В

Маркова     Маркова Река
                              2006     КЗ     26       30       72,5     64600      23000        В
Река

Лисиче       Тополка          2008       З     66       76,9     579,6   3295000     23000         В, НА

Кнежево      Злетовица         2011    К-Н    75      83      290      1550      23500      В, НА, ХЕ

Св. Петка      Треска            2012     Л     41      66      115     32500       9100        ХЕ

Пишица     Пишица           1990      З      21,5      22,5     232     135000       750       НА

Хамзали      Чаушица          1988     К-З     18       25,5      80       н/и        140       НА

Слатино      Мраморечка Р.    1963      З      14       15,5      92      16500       1400       НА

Новоселка    Новоселска        1990      З     н/п      25      115      н/п        н/п       НА

 H – височина над теренот; Hk  – конструкциска височина; L  – должина на браната во круната; Vb  – волумен на браната; Vr  –
 вкупен волумен на акумулацијата; З   – земјена брана; К -З – камено-земјена; К -Н – каменонасипна брана; Л  – лачна; П -Л –
 повеќелачна; В – водоснабдување; НА – наводнување; ХЕ – хидроенергија ; Р – ретензија, н/п – нема податок

       Во изградба се браните Отиња на р. Отиња во Штип, Конско на Конска река, во
 близина на Гевгелија и Речани на Оризарска Река, во близина на Кочани          , додека браната
 Слупчанка е во фаза на изготвување на проектна документација     .

     Табела бр. 37 Брани во фаза на изградба

  Име         Река             Тип    H [m]   Hk [m]    L [m]     Vb [m3]     Vr [106*m3]    Намена

  Отиња      Отиња             К-З     25      33     165     284700         3.13            В, С

  Конско       Конска река       К-Н     74.7     79.7    357.5    1300000        20         НА

  Речани       Оризарска Река    К-Н     77      80     194.9     850752         23.5         В, НА, ХЕ

  Слупчанка    Слупчанска        К-Н     48      50      176     305000         2.66           В, НА

 H – височина над теренот; Hk  – конструкциска височина; L  – должина на браната во круната; VB  – волумен на браната; VR  –
 вкупен волумен на акумулацијата; З   – земјена брана; К -З – камено-земјена; К -Н – каменонасипна брана; Л  – лачна; П -Л –
 повеќелачна; В – водоснабдување; НА – наводнување; ХЕ – хидроенергија; Р – ретензија; С – спорт и рекреација




                                                                               99
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":121}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":122,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=122"}>>>
Аа АЦА SER ЗА ek и ПРОСТОРЕН ПЛАН
INS НАДА а | на Република Северна Македонија
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
ЛЕГЕНДА
—— Државна граница
e Населено место
Населба
|| Природноезеро
Акумулација
уму Ј
—— Река
terete
wecetes
96900
ERK
Ми
<x
a
5
ГЈ Водостопанско подрачје
OW,
ме
49
X
ee
со;
x
со
с500
sone
009
x
9
ко.
es
es
es
5565
Хо
ee
5
Ф,
anes
ке
9,
es
RLS
КАЖА Заштитна зона Ha водни Tena
ЕЕ одводнувана површина
Наводнуванаповршина
—— Водоводен систем
— Канализациски систем
to) Пречистителна станица
M=1:750.000 -3 И
Risk т.т SS гу кт
з 0 5 10 20 30 40 Se COCTOJBA Карта бр. A1012511
U3PABOTYBAY НАРАЧАТЕЛ:
тт. Република Северна Македонија A\ ЈА гепувлика Северна Македонија УПРАВУВАЊЕ СО ВОДИ, ВОДОСТОПАНСТВО
Агенција за планирање Министерство за животна средина И ХИД РОТЕХН И Ч КА И H Ф РАСТ РУКТУ РА
на просторот : и просторно планирање
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":122}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":123,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=123"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 3.5.3. Енергетика и енергетска инфраструктура

         Во нашата Држава нема услови за целосно покривање на потребите од електрична
    енергија, поради што околу 20%  - 30% од потребите за електрична енергија се обезбедуваат
   од увоз.

         Домашните термоенергетски капацитети се веќе на крајот од својот животен век (ТЕЦ
   Неготино (1978), ТЕЦ Осломеј (1980), ТЕЦ Битола (1982, 1986 и 1988 соодветно за блоковите
    1,2 и 3.), а постојните домашни резерви на јаглен (лигнит) се скоро исцрпени, додека      пак
   новите (Живојно, Мариово) бараат високи инвестиции кои со новите енергетски трендови за
   декарбонизација се дискутабилни.

          Хидроенергетските капацитети се изградени пред повеќе од педесетина години, но
   во голем дел е реновирана и заменета машинската и електро опрема. Тие се во солидна
   оперативна кондиција за покривање на енергетските потреби.

3.5.3.1. Извори на енергија

           Јаглен

          Базната енергија на електроенергетскиот систем на Државата се темели врз
    јагленовиот потенцијал на Кичевскиот и Пелагонискиот басен со утврдените јагленови
   наоѓалишта: Суводол, Брод  -Гнеотино, Живојно, Осломеј, Поповјани и Страгомиште, кои
   овозможија отвора ње на двата големи површински копови на јаглен    – ПК Осломеј и ПК
   Суводол. Вкупните резерви на јаглен (лигнит) во Државата изнесуваат околу 100 милиони
    тони. Во вкупното производство на јаглен за енергетска трансформација најголем удел има
   рудникот Суводол  (68% до 88%), потоа рудникот Брод     -Гнеотино (10%    - 30%), додека
   рудникот Осломеј има помалку од 2% учество во вкупниот произведен јаглен за енергетска
   трансформација. ТЕЦ Осломеј се снабдува исклучиво од рудникот Осломеј кој е речиси
   исцрпен. За зголемување на капацитетот неопходно е активирање на дополнителни извори,
   односно увоз на висококалоричен јаглен, користењето на домашните ресурси од други
   рудници или премин на други енергенти.

         Природен гас

           Постојната енергетска инфраструктура во секторот за природен гас овозможува увоз,
    пренос, дистрибуција и снабдување со природен гас. Државата нема сопствени наоѓалишта
   на природен гас и целокупното количество на природен гас се увезува преку гасоводниот
   систем на Република Бугарија, со капацитет од 800 милиони Nm      3 годишно, со можност за
   зголемување до 1200 милиони Nm  3.

          Системи за дистрибуција на природен гас има во: Технолошко  -индустриска развојна
   зона ТИРЗ Скопје 1 и Скопје 2 кај с. Бунарџик со должина на дистрибутивната мрежа од 7,7
   km, Општина Куманово (22,5 km) и Општина Струмица (44 km). Преку овие системи се врши
   испорака на природен гас за потребите на индустриските и комерцијалните потрошувачи,
    јавните установи и домаќинствата. Од 2024 година Македонија се снабдува со течен гас од
   терминалот во Александропулос во Грција, каде има закупено капацитет за следните 15
    години.





                                                                                 100
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":123}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":124,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=124"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план





    Слика бр. 14 Енергетска инфраструктура во секторот за природен гас      , Извор: НОМАГАС

       Нафта, нафтени деривати и биогорива

       Енергетската инфраструктура во нафтениот сектор во Државата овозможува увоз,
извоз и транспорт на сурова нафта и нафтени деривати, преработка на сурова нафта,
производство на биогориво, дистрибуција, транспорт и продажба на нафтените деривати. Во
Република Северна Македонија нема наоѓалишта на нафта, а од 2013 година нема ни
производство на нафтени деривати, така што резервите во Државата се базираат на увезена
сурова нафта и нафтени деривати од 0,8  – 1,0 мил. тони годишно.

      Нафтоводот АМБО кој беше планиран проект за транспорт на нафта во почетокот на
овој век, веќе е напуштен како идеја. Изградениот нафтовод Солун   -Миладиновци ОКТА, ќе
се користи како продуктовод за транспорт на нафтени деривати (најчесто дизел гориво).

      Обновливи извори на енергија

     Од обновливите извори на енергија во Државата се користат хидроенергијата и
ветерната енергија за производство на електрична енергија, сончевата енергија за
производство на електрична енергија и топлина (во домаќинствата), биомасата (во најголем
дел дрвна маса во домаќинствата) и геотермалната енергија (во најголем дел за затоплување
на оранжериите).

       Хидроенергетските објекти во Македонија, според водите кои ги користат и речниот
слив, можат да се поделат на електрани на реката Црн Дрим, како и сливовите на поголемите
притоки на р. Вардар, а тоа се р. Треска, и р. Црна. Како посебни, можат да се класиф  ицираат
Мавровските хидроелектрани кои ги собираат Шарските води и припаѓаат на Вардарскиот
слив. Од проценетиот технички енергетски потенцијал најголемиот дел припаѓа на
Вардарскиот слив со околу 4270 GWh и сливот на Црн Дрим со околу 880 GWh. Малите

                                                                              101
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":124}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":125,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=125"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

    сливови имаат дополнителен технички потенцијал од околу 440 GWh, така што вкупниот
   хидро енергетски потенцијал во Државата се проценува на околу 5600 GWh од кој досега во
    изградените хидроенергетски објекти се користат околу 1470 GWh (26%).

          Според географската локација и релјефната конфигурација, погодни локации за
    градба на ветерни електрични централи се долината на р.Вардар, односно Повардарието,
   Овче Поле околу Свети Николе, како и повисоките планински делови со повисока брзина на
    ветрот, во просек од 6,7 m/s до 8,5 m/s. Изборот на локацијата зависи и од други услови, како:
    конфигурацијата на теренот, сопственоста на локацијата (приватна или државна),
    инфраструктура и пристап до сообраќајници (за транспорт на опремата), оддалеченост од
    високонапонската или среднонапонска мрежа и др.
          Просечното дневно сончево зрачење во Р.С.Македонија, изнесува 3,8 kWh/m    2, што е
    за околу 30% повисоко од просечната вредност во многу европски земји. Просечното
   годишно зрачење 1.385 kWh/m  2, во просек имаме 283 сончеви денови, а во просек има 5,83
    часови сонце во текот на денот.

          Според енергетскиот биланс, биомасата учествува со 6% од вкупната примарна
    енергија во Република Северна Македонија, односно 9,5% од вкупната потрошувачка на
    енергија. Од вкупната биомаса која се користи за енергетски потреби, дрвото и дрвениот
    јаглен зазе маат најголем дел. Огревното дрво се користи главно за греење во домаќинствата,
    а исто така се применува и во индустријата.

          Република Северна Македонија има голем потенцијал за искористување на биогасот
   од животинско ѓубриво за енергетски намени, како и производство на биогориво од
    растителни култури. Биогоривата се произведуваат во Рафинеријата за производство на
   биодизел гориво, која работи од 2007 година и е со капацитет од 30 илјади тони годишно. За
    производство на биодизел горивото се користи нерафинирано масло од семе од маслодајна
    репка, кое се набавува од увоз.

          Термалните води се користат во неколку геотермални проекти и повеќе бањи. Сите
    се комплетирани и работат од 80   -тите години на минатиот век. Искористувањето на овој
    потенцијал е на локално ниво и тоа за задоволување на потребите за затоплување на објекти,
    базени, оранжерии, сушење на земјоделски производи, подготвување на санитарна топла
   вода итн. Најголема е потрошувачката на геотермална енергија во земјоделството. Во
   Државата нема термални извори кои овозможуваат производство на електрична енергија.

3.5.3.2.  Потрошувачка на енергија по енергенти и сектори

          Потребите од енергија по жител во последните дваесет години се релативно
    константни и се движат околу 1450 kgoe или 1,45 toe по жител годишно. Вкупните потреби од
    енергенси во периодот 2010 -2020 година се релативно константни и се движат околу 2800
    ktoe го дишно. Доминантен енергенс се течните горива заради застапеноста во сообраќајот.
    Јагленот зема се помала улога во индустријата, а природниот гас и обновливите извори
    освојуваат се поголем дел од енергенсите во системот.

           Загубите на енергија се претежно во преносниот и дистрибутивниот
    електроенергетски систем за електрична енергија и во делот на дистрибуција на топлинска
    енергија во град Скопје.

         Во структурата на потрошувачката на енергија доминантно место има електричната
    енергија и енергијата од огревно дрво како најкористени енергенси во домаќинствата,
   додека природниот гас е со занемарливо учество. Потрошувачката на електрична енергија е
    најголема во Скопскиот регион, додека потрошувачката на огревно дрво е релативно
   подеднаква во сите региони во зависност од бројот на домаќинства. Во делот на

                                                                                 102
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":125}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":126,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=126"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

    затоплување, јавни котли односно топлани користат само густо населените делови од градот
    Скопје (Топлана запад, Топлана исток и ТЕТО Скопје), додека останатиот дел од
    домаќинствата користат електрична енергија и огревно дрво во најголем дел.

3.5.3.3.  Енергетски системи

           Енергетскиот систем на Државата го сочинуваат капацитетите за производство на
    енергија, системите за пренос и дистрибуција на енергија како и потрошувачите на енергија.

            Систем за производство на електрична енергија

          Системот за производството на електрична енергија го сочинуваат
    термоелектричните централи, кои како примарен извор на енергија користат: лигнит, мазут
   и природен гас, како и електричните централи кои користат обновливи извори на енергија:
    енергијата на во   дата, ветерот, сончевата енергија, биомасата и биогасот. Вкупниот
    инсталиран капацитет на електричните централи во 2023 година изнесува 2632,61 MW.

         Доминантна технологија за снабдување на потребите за електрична енергија се
    термоелектричните централи на јаглен кој е со ниска калорична вредност, ограничени
    резерви во следните 10 години, а дополнително претставува и ризик поради високата
    емисија на CO  2 при неговото согорување. Термоелектричните централи имаат најголемо
    учество во вкупниот инсталиран капацитет (39,28%), и во производството на електрична
    енергија (46,27%).

         Во електроенергетскиот систем во 2023 година се приклучени нови производители
   на електрична енергија со инсталиран капацитет од 367,3 MW, од кои најголем дел
    фотоволтаични централи со вкупен инсталиран капацитет од 361,9 MW.

         Во 2023 година инсталираната моќност на електроцентралите од обновливи извори
   на енергија учествува во вкупниот производствен капацитет со 50%, а во вкупното
    производство со 33%, каде доминантно учество имаат хидроелектраните. Најголем
    производител на елек  трична енергија во 2023 година e АД ЕСМ Скопје, во државна
    сопственост, со 62% учество во вкупното производство на електрична енергија.

          Инсталираната моќност и производството на електричните централи кои користат
   обновливи извори на енергија се прикажани во следната      табела и се поделени според
    технологијата.

        Табела бр. 38 Производство на електрична енергија во 2023 година, според технологија       , Извор:
         Регулаторна комисија за енергетика и водни ресурси на РСМ

      Вид на електрична       Број на електрични       Инсталиран       Учество      Производство       Учество (%)
           централа              централи         капацитет (MW)        (%)           (GWh)
     ТЕЦ                             5                  1034            39            3032               46
     ТЕ-ТО                           3                  287             11            1348               21
     Вкупно обновливи
                                    1147                1312            50            2173               33
     извори на енергија
    ХЕЦ                            10                  587             45            1277               59
    ВЕЦ                             2                   73              6             165                8
    Мали ХЕЦ                       124                 133             10             371               17
    ФЕЦ                           1003                 506             39             298                14
     ТЕЦ Биогас                       7                   12              1              62                3
     ТЕЦ Биомаса                     1                   1              0              0                 0
    ВКУПНО                        1155                2633            100            6553              100

          Вкупниот капацитет за производство на топлинска енергија изнесува 794 MW. Сите
    производители на топлинска енергија како гориво го користат природниот гас, што има
    позитивен придонес од еколошки аспект.



                                                                                 103
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":126}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":127,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=127"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      Електропреносен систем

      Во електропреносната мрежа, прикажана нa    Слика бр.  15, постојат две напонски
нивоа: 110 kV и 400 kV, за поврзување на големите производители на електрична енергија и
потрошувачите (градови или делови од поголемите градови). Главниот дел од македонската
електропреносна мрежа го сочинуваат 400 kV далекуводи, к    ои формираат прстен што ги
поврзува најголемите потрошувачки и производствени центри во земјата, како и
интерконекциите со соседните електроенергетски системи.





    Слика бр.   15  Eлектроенергетски систем на РСМ           ,  Извор: МЕПСО, План за развој на
    електропреносниот систем за период 2023  -2032, Скопје, 2022

       Електропреносниот систем на Република Северна Македонија е поврзан со
електропреносните системи со соседните држави, освен со Албанија, преку пет 400 kV
интерконекции:
      ·   Косово, преку 400 kV далекувод ТС Скопје 5  – ТС Феризај 2 (Урошевац);
      ·   Србија, преку 400 kV далекувод ТС Штип  – ТС Врање 4;
      ·   Бугарија, преку 400 kV далекувод ТС Штип   – ТС Могила;
      ·   Грција, преку два 400 kV далекуводи ТС Битола 2: ТС Мелити и ТС Дуброво  – ТС Солун.

       За поврзување на нашиот електропреносен систем со електропреносниот систем на
Албанија, во 2022 година е започната изградбата на 400 kV далекувод Битола    – Елбасан со
должина од 92 km, како и изградба на ТС 400/100 kV/kV Охрид. Со овој проект ќе се заврши
изградбата на „Коридорот 8“, со што Македонија и Бугарија ќе се поврзат со Албанија, Црна
Гора и Италија.

       Електродистрибутивен систем

       Електродистрибуција, како носител на лиценца за регулираната дејност дистрибуција
на електрична енергија и оператор на дистрибутивниот систем опслужува околу 780.000
потрошувачи и генератори поврзани на дистрибутивни мрежи преку 803.246 приклучоци, од
кои 1,148 се на среден напон (10, 20 и 35 kV), а останатите 802.098 се поврзани на низок напон
(0,4 kV).

                                                                              104
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":127}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":128,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=128"}>>>
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
“Добрача "Брешко SN
: Pay es
"Канарево 1. 1
ЛЕГЕНДА
—— Државна граница
— Граница на планскирегион
е Населено место
S Hacen6a
[| Природноезеро
Акумулација
шт Река
ee Нафтовод
„Иванковци. чКнежје
sfyscuenth
—— Градски секундарен гасовод
Магистрален и разводен гасовод
а Далновод
— 110kV
ee 400kV
"Војница «
Долно Врановци,
е тстоку
(5) TC 400 kV
Централи Bo преносна мрежа
"Gecowo
~
~
х
х
х
Термоелектрична централа-ТЕЦ
A
O
[=]
O
@
M=1:750.000
COCTOJBA
30 40
НАРАЧАТЕЛ:
Република Северна Македонија
ИЗРАБОТУВАЧ:
Република Северна Македонија
ЕНЕРГЕТИКА И
Министерство за животна средина
и просторно планирање
Агенција за планирање
на просторот
Ветерна електрична централа-ВЕЦ
Хидроелектрична централа-ХЕЦ
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
Сообраќајна мрежа
e==e Двтопат
- Брз nat
=== Експресен пат
—— Магистрален пат
— Регионален пат
ssea= Железничка пруга
Трансформаторска станица во преносна мрежа
Термоелектрична централа-топлана-ТЕТО
Фотоволтаична елелектрична централа-ФЕЦ
Карта бр. А1012512
ЕНЕРГЕТСКА ИНФРАСТРУКТУРА
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":128}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":129,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=129"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 3.5.4. Телекомуникации и телекомуникациска инфраструктура

3.5.4.1. Фиксна Телефонија (Фиксна телефонска мрежа)

         На крајот на 2023 година во државата има 12 нотифицирани и активни субјекти кои
    обезбедуваат јавно достапни телефонски услуги на фиксна локација. Вкупниот број на
   фиксни телефонски линии изнесува 448.139, обезбедени со различни пристапни технологии:
   оптички (FTTx), бакарни жичани телефонски линии, линии преку коаксијалните мрежи
    (DOCSIS), линии обезбедени преку безжичните технологии (главно преку мобилни
    комуникациски мрежи и мал дел преку WiMax и Wi   -Fi), како и линии обезбедени преку LAN
   мрежи.

3.5.4.2. Мобилна телефонија (Мобилна телефонска мрежа)

        Од 10 нотифицирани субјекти во службената евиденција на АЕК во четвртиот квартал
   од 2023 година, 6 субјекти обезбедуваат јавно достапни телефонски услуги на јавна мобилна
    комуникациска мрежа. Бројот на активни претплатници во мобилната телефонија во
    четврт иот квартал од 2023 година е 1.950.114 (состојба на 31.12.2023 година).

3.5.4.3.  Пристап до интернет

        Од 80 нотифицирани субјекти во службената евиденција на АЕК, 72 субјекти
    обезбедуваат услуги за пренос на податоци во четвртиот квартал од 2023 година. Бројот на
    претплатници со пристап до интернет со широк опсег преку фиксни мрежи изнесува 534.468
   од кои:  107.475 преку јавна комуникациска xDSL мрежа, 38.027 преку јавна кабелска
    (HFC)(DOCSIS 1.х, 2,0) мрежа, 90.354 преку јавна кабелска (HFC) (DOCSIS 3.0) мрежа, 168.998
    претплатници преку оптичка мрежа, 6.356 преку јавна радиокомуникациска мрежа, 1.946
    преку изнајмени линии и 33.944 преку LAN мрежи. Бројот на претплатници со пристап до
    интернет со широк и тесен опсег преку мобилна мрежа (2G/3G/4G) изнесува 1.561.711. На
    крајот од 2023 година нема претплатници на пристап на интернет со тесен опсег. Бројот на
    активни М2М (MachinetoMachine) СИМ картички на крајот од 2023 година изнесува 308.892.

        Табела бр. 39 Број на активни претплатници на широкопојасен пристап на интернет по пристапна
        брзина за четвртиот квартал од 2023 година      25, Извор: АЕК, Извештај за развој на пазарот за
        електронски комуникации во четвртиот квартал од 2023 година

         <4     4Mbps≤     8Mbps≤    12Mbps≤   16Mbps≤   20Mbps≤   30Mbps≤   50Mbps≤    ≥ 100
        Mbps   download    download   download   download   download   download   download   Mbps
               <8Mbps     <12Mbps   <16Mbps   <20Mbps   <30Mbps   <50Mbps   <100Mbps
          3.665   13.086       49.444      32.034      9.232       119.638     104.663     145.559     57.157

          Најголем дел од претплатниците презентирани во табелата (79.9% од вкупно
    534.468) имаат брзини поголеми од 20 Mb/s.

3.5.4.4.  Пренос на радио и ТВ сервиси до крајни корисници

           За обезбедување услуги поврзани со радиодифузија (пренос и емитување на
    терестријални радио програмски сервиси, пренос и емитување на терестријални телевизиски
    програмски сервиси, реемитување на радио програмски сервиси и реемитување на
    телевизиски програм ски сервиси), во Државата постојат 40 нотифицирани субјекти, од кои
    39 субјекти се активни во четвртиот квартал од 2023 година. Вкупниот број на активни
    претплатници на ТВ  -услуги во четвртиот квартал од 2023 година изнесува 437.510, а
   поделени по технологи ја: претплатници на кабелска телевизија    - 199.354, претплатници на



       25 не се вклучени претплатниците преку мобилни уреди

                                                                                 105
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":129}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":130,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=130"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

    IPTV  - 159.636, претплатници на DVB  -T - 40.783, претплатници на сателитска телевизија     -
    37.737.

3.5.4.5.  Оператори за телекомуникациска инфаструктура Телекомуникациска
        инфраструктура на комерцијални оператори

          Операторите на јавни комуникациски мрежи и давателите на јавни комуникациски
    услуги поседуваат соодветна телекомуникациска инфраструктура, базирана на различни
    комуникациски технологии. Во технологиите преку кои се обезбедуваат услугите кон
    корисниците, до минантни се оптичките, коаксијалните, бакарните и безжичните мрежи, во
    кои доминираат мобилните мрежи.

3.5.4.6.  Телекомуникациска инфраструктура на јавни претпријатија

           ЈП Национална Радиодифузија

          Национална Радиодифузија   е јавен радиодифузен оператор на територијата на
    Република Северна Македонија. Преку мрежата на радиодифузни предаватели на
    територијата на целата држава се зрачи дигитален телевизиски сигнал (DVB        -T) на петте
    телевизиски канали на јавниот сервис и аналогн а дифузија на трите радио канали на јавниот
    сервис.

           Дистрибуцијата на телевизискиот сигнал во дигитален формат до предавателите се
   врши преку микробранови линкови со капацитети 2x155 Мbps (2xSTM   -1).

           Согласно Националниот оперативен бродбенд план, ЈП Национална Радиодифузија
    е надлежна за спроведување на државната помош, односно градење и управување со
   бродбенд инфраструктура која потоа ќе се дава на користење на операторите под
    недискриминаторски и тр анспарентни услови.

        МЕПСО

          Основна дејност на АД МЕПСО е сигурен и доверлив пренос на електрична енергија,
    ефикасно управување со електропреносниот систем кој е интерконективно поврзан со
    електропреносните системи од Европа, оптимален и одржлив развој на електропреносниот
    систем со  цел да се задоволат потребите од електрична енергија на корисниците со
   минимални трошоци и секако со задоволување на еколошките барања во Државата.

           Покрај својата примарна дејност, АД МЕПСО, преку својот Оддел за
    Телекомуникации, управува со телекомуникациска инфраструктура и телекомуникациски
   мрежи за потребите на компанијата. Телекомуникациската инфраструктура на АД МЕПСО се
    состои од воздушни оптич ки кабли поставени по должина на сите далноводи.

           ЈП железници на Република Северна Македонија инфраструктура      - Скопје

          Основната дејност на јавното претпријатие за железничка инфраструктура
   Железници на Република Северна Македонија     -Скопје е управување со железничката
    инфраструктура на државата. Исто така претпријатието инвестира во изградба на
    телекомуникациска инфраструкт  ура базирана на оптика, пред сé за сопствени потреби.
    Трасите на оптичките линкови ја следат топологијата на железничката инфраструктура во
    Република Северна Македонија.





                                                                                 106
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":130}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":131,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=131"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

          Телекомуникациска инфраструктура на МВР и МО

          Министерството за внатрешни работи и Министерството за одбрана на Република
    Северна Македонија имаат сопствени телекомуникациски капацитети. Тие имаат изградено
    оптички мрежи, кои се користат за потребите на МВР, МО, Армијата и Владата. Од
    разбирливи причи ни поврзани со безбедноста на државата, двете мрежи на МВР и МО не се
    достапни за јавна употреба.

          Дополнително, МВР и АРМ располагаат со системи за безжична комуникација со чија
   помош обезбедуваат мир и безбедност на територијата на целата држава.

           Јавно претпријатие за државни патишта

           Јавното претпријатие за државни патишта е надлежно за планирање, изградба,
    реконструкција, рехабилитација, одржување и заштита на јавните патишта како и за
    управување со државните патишта, одржување на патна сигнализација и наплата на
    патарини. Исто така,  Јавното претпријатие за државни патишта е надлежно и за издавање
    одобренија за поставување на телекомуникациски инсталации во заштитниот појас на
    патиштата, што е клучно за поедноставна изградба на телекомуникациската инфраструктура
    низ државата.

           За потребите на системот за наплата, а во иднина сé повеќе и за системот за
    сигнализација, Јавното претпријатие за државни патишта делумно користи
    телекомуникациска инфраструктура од комерцијалните телеком оператори, но има
    инсталирано и сопствена оптичка   телекомуникациска инфраструктура, која планира да ја
    надгради и прошири. Особено е важно при реконструкцијата на постојните и изградбата на
    новите коридори да се предвиди поставување на кабелска канализација во која понатаму би
    се поставила оптичката инфра  структура.

3.5.4.7.  Радиодифузија

          Во 2024 година има вкупно 96 радиодифузери, од кои 39 телевизии и 57 радија. Од
    телевизиите, 11 емитуваат програма на државно ниво (5 преку мултиплекс, 4 преку кабелски
    оператори и 2 преку сателит), 14 на регионално ниво (5 преку мултиплекс и 9 преку кабел  ски
    оператори) и 14 локални телевизии (преку кабелски оператори).

          Аудио-визуелната содржина од телевизиите се дистрибуира преку дигитална
    дифузија на телевизискиот сигнал преку DVB       -T дигитални мултиплекси (   Национална
    Радиодифузија и А1 Македонија), како и преку електронски комуникациски мрежи базирани
    на коаксијални кабли со користење на аналогна или дигитална технологија (CAT и DVB       -C),
    пренос на телевизија преку интернет IPTV и како OTT сервиси преку електронски
    комуникациски мреж и.

        Од радијата, 4 се на државно ниво, 15 на регионално (од кои едно непрофитно) и 38
    на локално ниво (од кои 3 се непрофитни). Дифузијата на радио програмите сé уште се
    изведува со помош на аналогни средства за радиодифузија иако постои план за транзиција
    кон дигитална дифузија на аудио содржини (DAB).

3.5.4.8.  Поштенска мрежа

           Почнувајќи од 2008 година, бројот на даватели на поштенски услуги на слободниот
    пазар се зголемува, достигнувајќи го максимумот во 2020 година, а потоа се намалува. На
    крајот на 2023 година и почетокот на 2024 година, во Државата работат 1 давател на
    универзална услуга (АД „Пошти на Северна Македонија“) и 34 даватели на други поштенски
    услуги. Најголема мрежа на единици на поштенската мрежа, 289, има давателот на

                                                                                  107
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":131}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":132,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=132"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

    универзална поштенска услуга АД „Пошти на Северна Македонија“, организирани во 15
    подружници.

3.5.4.9.  Безбедност во телекомуникациски мрежи

          Во ера на глобална дигитална поврзаност на целиот свет и интензивен процес на
    дигитализација на сите сфери на општеството, сајбер безбедноста е клучен фактор за
   нормално функционирање на економијата, општеството и животот на луѓето воопшто.
    Македонските чи нители во областа на сајбер безбедноста (телеком оператори, финансиски
    инстиуции, софтверски компании итн.) успешно ги следат светските трендови за креирање,
    развој и имплементација на сајбер безбедносни решенија и ресурси.

           Сајбер безбедноста е област е вклучена во наставата на македонските универзитети
   и во научно-истражувачката и апликативната дејност.

          Потребни се иницијативи за зголемување на ресурсите (финансиски, човечки,
    организациски и др.) за успешно справување со предизвиците на сајбер безбедноста.
    Свесноста и вештините на населението и вработените во организациите во поглед на сајбер
    безбедноста се на ниско ниво.





                                                                                 108
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":132}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":133,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=133"}>>>
ПРОСТОРЕН ПЛАН
‘a Ha Република Северна Македонија
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
ЛЕГЕНДА
ше Државнаграница Сообраќајна мрежа
—— Граница на општина
шише Двтопат
— Граница на плански регион Брз пат
aS е. Населено место === Експресен пат
Населба —— Магистрален пат
|! Природноезеро —— Регионален пат
sess Железничка пруга
ШО ос (Градскисекундаренгасовод
— Магистрален и разводен гасовод
pee - =e = { i 2 272221 8
| “Аддин 1 b 3 5 YF
Sh 9 Радиодифузен објект
Микробранова мрежа
@ икробрановјазол(рбетен)
mee |55 Mbps рбетни линкови
pe eS 1 @ Микробрановјазол (пристапен)
~~,
"Габрдвцик,
—— 155 Mbps пристапни линкови
Комуникациска инфраструктура
—— Надземна оптичка инфраструктура
®
(Ueutiony, *
= = = Подземна оптичка инфраструктура
Rpae
i] Подружница Ha поштенска мрежа
ie AS
iS ‘
= eat ; и 3 4 з а , га А Vaio?
милево ; ЗЛоПетица PAY Sf Kare Аја 4 . ¥ 1 J M Х.. ~
(Пелагониски. ; а: Ј | По у “ Боглиќци2Ж ra
Sr . FI А не A
*\ 4
Hosa . Тепавци“:
сагата
"Тепавциј
M=1:750.000 ~*
fl Sie SOs Se Km
ORD 10 20 30 40
COCTOJBA Карта бр. A1012513
ИЗРАБОТУВАЧ: НАРАЧАТЕЛ:
4 Република Северна Македонија iy Република Северна Македонија ТЕЛ Е КО МУН | КАЦ | И И
Soe GE? и просторно планирање ТЕЛЕКОМУНИКАЦИСКА ИНФРАСТРУКТУРА
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":133}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":134,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=134"}>>>
              Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

3.5.5. Геоинформатичка платформа, структура, анализа и поддршка за ППРСМ

         Просторниот план, како комплексен и  интердисциплинарен документ, се базира на
  просторни податоци од разнородни извори     , кои се описни,  (дескриптивни), табеларни  и
   графички . Согласно Методологија за изработка на просторни планови,  нивото на разработка
  на податоците се  административни единици од ниво НТЕС 4    – општини и ниво НТЕС 3     -
   статистички плански региони     , за податоците превземени од статистичките извори. Но,
  одделни просторни елементи не мож е да се сместат во административни рамки и нивните
  граници се природни или географски. Истовремено Планот обработува и создадени
   инфраструктурни и договорни системи, трансгранични или меѓународни простори и
   коридори.

         Согласно методологијата за изработка на просторни планови, за собирање,
   обработка, анализа, ажурирање и презентација на геопросторните податоци се користи ГИС
   технологијата. Следствено на ова основа на секој ГИС се геопросторните податоци кои се
   меѓусебно логички и интеракциски поврзани и соодветно картографски обликувани.

         Референтната  временска рамка на користените податоци е 2021 година, односно
   почетокот на дефинираниот плански период. За одделни области за кои не постојат податоци
   за 2021 година, или истите не се релевантни, користени се достапните, временски најбли   ски
  податоци до референтната година. Референтен размер  за изработка на тематски и синтезни
   карти како дел од картографските прилози на просторните планови е 1:250.000, а за
  печатење на планската документација размерите 1:500.000 и 1:750.000.

         Со оглед на напредокот на картографската техника и технологија, каде генерално
   картографското производство е во дигитална векторска форма со геореференцирани
  содржини и висока точност, за изработка на    Просторниот план на Република Северна
  Македонија (2021 -2040), најсоодветен референтен размер е 1:250.000.     За изработка на
   плановите од пониско ниво потребно е да се следи размерниот систем на државните
   топографски карти.

          Интегритетот на податоците е концепт и процес кој обезбедува точност, целовитост,
   конзистентност и валидност на просторните податоци. За потребите на просторните планови
   се обработуваат природно  -географски, социолошко -географски, економско -географски и
  инф раструктурни аспекти. Тие се базираaт на податоци кои се креираат во надлежни
   институции во Државата, односно изворите на податоци, начинот на нивната продукција и
   ажурноста е гарантирана од официјални надлежни институции, министерства и агенции.
   Интегрите тот на просторните податоци од Планот е обезбеден преку единствениот
  информациски систем којшто се одржува во Агенцијата за планирање на просторот.

         Просторните податоци имаат фундаментално значење во процесите за изработка на
   просторните планови каде со употреба на аналитички методи се креираат квалитетни
   плански решенија базирани на релевантни информации. Просторните податоци, независно
  од географски от опфат и корисничката намена, се класифицираат во три основни типови
  податоци и тоа: растери, вектори и атрибутни податоци.





                                                                                109
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":134}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":135,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=135"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

       Просторната база на податоци за просторни планови ги содржи следните збирки на
податоци:

                                                        Земјоделство и
                                Природни                        Шуми и шумско      Минерални
       Општи податоци                                  земјоделско
                                  карактеристики                               земјиште            ресурси
                                                         земјиште

       Водни ресурси и
                                     Енергетска           Комуникациска                            Терцијарни
         водостопанска                                                         Сообраќај
                                 инфраструктура         инфраструктура                               дејности
        инфраст руктура

                              Урбанизација и систем                                          Намена на
          Население                                Домување         Јавни функции
                                  на населби                                                    земјиште

      Стопанство     Животна       Природно          Културно          Туризам      Природни и технолошки
                    средина       наследство         наследство                             катастрофи

                   Слика бр. 16 Просторна база на податоци за Просторниот план

       За донесените Просторни планови креиран е ГИС портал со публикувани WEB
сервиси, достапен за сите корисници, публикуван и на НИПП порталот                                   -
https://portal.app.gov.mk/ProstorenPlan/     .

      Една од основните вредности кои новите ГИС технологии ги овозможуваат е
ефикасната размена на ажурирани и верификувани податоци помеѓу институциите кои се
одговорни за нивното креирање. Ваквиот концепт треба значително да го олесни процесот
на документирањ е на просторот како примарна влезна активност која ќе придонесе за
квалитетни плански решенија.

      Националната инфраструктура на просторни податоци       – НИПП на Република
Северна Македонија е усогласена со политиките и статутарните инструменти во Европската
Унија. Тие ги обезбедуваат основните правила кои треба да ги почитува јавниот сектор при
овозможува њето пристап до своите податоци на другите јавни органи, на приватниот сектор,
или јавноста.

       Интеграцијата на информациските технологии, базите на просторни податоци и
вмрежувањето, допринесува да се унапреди системот на просторно планирање во смисла на
брз и едноставен пристап до ажурирани податоци, лесна размена и презентација на
планските решен ија и зголемување на транспарентноста на планскиот процес.





                                                                              110
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":135}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":136,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=136"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

  3.6. Заштита на просторот

 3.6.1. Животна средина

3.6.1.1. Квалитет на воздух

          Согорувањето на горивата во секторот енергетика, согорувачките и производни

   процеси во секторот индустрија и сообраќајот имаат доминантен удел во загадувањето на
    воздухот. Дополнително негативно влијание врз квалитетот на возд   ухот има несоодветното

   управување со отпадот, горењето на земјоделски отпад, големата употреба на биомаса и

   фосилни горива за загревање во домаќинствата и други објекти во зимскиот период, развојот

   на густо изградени урбани области и намалувањето на зеленит  е површини.

           Состојбата со квалитетот на воздухот се следи преку мониторинг на емитираните
    загадувачки супстанци, кој во земјава се спроведува повеќе од 25 години, преку примена на
   современи методи. Државниот автоматски мониторинг систем за квалитет на амбиентниот
    воздух (ДАМСКАВ) се состои од 21 фиксна станица за мерење на квалитетот на воздухот. Пет
   од овие станици се поставени во Скопје (Карпош, Центар, Лисиче, Гази Баба и Ректорат), две
   во Битола и по една во Велес, Кичево, Миладиновци, Куманово, Кочани, Тетово, Кавадарци,
    Струмица, Гостивар, Лазарополе, Гевгелија, Берово, Прилеп и Охрид. Дополнително,
   ДАМСКАВ е опремен со една мобилна станица, која се користи за следење на квалитетот на
    воздухот во општините кои не се опфатени со фиксните станици.

          Трендот кај повеќето загадувачки супстанци меѓу кои и оние кои предизвикуваат
    ацидификација, еутрофикација или претставуваат прекурсори на цврсти честички e
   промелнив, а во последните десет години и опаѓачки. Намалувањето се должи на пониските
   емисии од на малената потрошувачка на јаглен во производството на енергија, запреното
    индустриско производство или воведување на најдобри достапни техники, како и намалена
   потрошувачка на цврсти горива во домаќинствата на сметка на примена на гас и пелети.
   Сепак на одр едени мерни места има надминување на максимално дозволените гранични
   вредности на загадувачки супстанции во воздухот на параметрите кои се следат.

          Загадувањето на воздухот претставува сериозен проблем во поголемите урбани
   центри низ Државата, особено поради бавната имплементација на најефективните мерки во
    различните сектори, кои имаат и највисоки фискални импликации.

3.6.1.2.  Квалитет на води

          Главни извори на загадување на водите се: индустријата, рударството,
    домаќинствата, како и земјоделството и туризмот. Најголем процент на непрочистени
   отпадни води се испуштаат во водотеците и акумулациитe, а останатиот дел во почвата и во
    езерата. Mал про цент од вкупната количина на отпадни води од индустријата и рударството
    се пречистуваат. Од комуналните отпадни води се пречистуваат само 33,4%. Иако постои
    растечки тренд, ваквата состојба во однос на ЕУ барањата е незадоволителна.

         Во рамки на RIMSYS програмата се дефинирани 20 мерни места (мониторинг
    станици) на реките, од кои 17 се лоцирани во сливот на реката Вардар, две во сливот на реката
   Црн Дрим и една во сливот на реката Струмица.

          Податоците за концентрациите на загадувачките материи во реките укажуваат на
   променлив тренд. Висока концентрација на БПК5       26 има во одредени години во реките
    Вардар, Црна Река и Брегалница, кои одговараат на води со квалитет од III и IV класа.


      26 Биохемиска побарувачка на кислород

                                                                                  111
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":136}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":137,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=137"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

   Концентрациите на вкупниот амониум во реките Вардар, Брегалница и Црна Река одговараат
   на води со квалитет од II до V класа, каде Црна Река убедливо има најлош квалитет.
    Анализата на податоците покажува дека постои тренд на намалување на концентрациите на
   олово и кадмиум, што укажува на подобрување на хемиската состојба на реките. Охридското
    Езеро го задржува олиготрофниот статус, додека кај Преспанското и Дојранското Езеро се
    зголемува ризикот од еутрофикација. Квалитетот на водата за капење во природните       и
    вештачките езера, главно е на задоволително ниво.

          Пристапот до безбедна вода за пиење во Република Северна Македонија изнесува
   98% (период од 2001 до 2021 година) со назнака дека од тоа во градовите населението има
    пристап до безбедна вода за пиење од 100%, а во руралните населби 74,83% од населението
   пие здравствено -исправна вода за пиење, додека остатокот е изложен на повремен ризик од
   бактериолошко загадување на водата за пиење.

3.6.1.3.  Квалитет на почви

         Основни извори на загадување на почвите се индустриските активности преку
    емисија на загадувачки материи или преку депонирање на индустриски отпад (рударство и
    металургија), земјоделските активности, урбанизацијата, ерозијата и друго.

         Во 2021 година Европската Унија ја усвои Стратегијата за почви која има влијание и
    врз националните политики на потенцијалните земји  -кандидати за ЕУ. Врз основа на оваа
    стратегија, Владата во 2021 година ја усвои Стратегија за земјоделство и рурален развој     за
   периодот 2021 -2027 година во која се предвидени активности и мерки за консолидација на
    земјиштето, заштита на почвата и мониторинг. Поради отсуството на соодветна законска
    регулатива за заштита на почвите (сеуште не е донесен Закон за заштита на почвит       е), не е
    воспоставен мониторинг на почвите на национално ниво. Податоци за квалитетот на почвите
    постојат само за земјоделските почви, но само за почвените својства што се значајни за
    земјоделското производство. За нив исто така нема мониторинг за присуств    ото на штетни
    материи. Основните податоци за почвите се добиваат само од научни истражувања или
    изработка на посебни студии за квалитетот на почвите, за ерозијата на почвите,
   опустинувањето и слично. Овие студии укажуваат на загадување на почвите посебно с       о
   тешки метали во одредени региони (Велес, Пробиштип, Скопје, речните сливови на
    Брегалница, Крива Река, Црна Река и други).

3.6.1.4.  Бучава

          Главни извори на бучава во животната средина се патниот, железничкиот и
   воздушниот сообраќај, индустријата, градежните активности, рекреативните активности и
    угостителските објекти. Патниот сообраќај е најзначајниот извор на бучава во урбаните
   средини зара ди големиот број на патнички возила и староста на возниот парк. Изложеноста
   на луѓето на индустриска бучава во населените места е значително помала, во споредба со
    бучавата од патниот сообраќај, но изложеноста на бучава може да биде со висок интензитет.
    Бучавата од угостителските објекти и јавни настани е особено интензивна во летен период,
    кога активностите се одвиваат на отворен простор и вклучуваат голем број на луѓе.

          Интензитетот на бучавата во животната средина се следи редовно и во континуитет
   само во Битола, Кичево, Куманово и Скопје на релативно мал број мерни места. Резултатите
   од мониторингот, јасно укажуваат дека во близина на најголем број мерни точки, во подол    г
   период од годината, населението е изложено на прекумерна бучава.





                                                                                  112
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":137}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":138,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=138"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

          Иако постои законска обврска, до сега не се изготвени стратешки карти на бучава, кои
   би овозможиле соодветно планирање на идните капацитети во однос на степенот на
    изложеност на бучава.

3.6.1.5. Антропогено влијание врз животната средина и идентификација на контаминирани
        локалитети  - жешки точки и најзагрозени подрачја

         Во Република Северна Македонија, идентификувани се 16 контаминирани
    локалитети со историско загадување      - жешки точки, кои се рангирани според нивната
    опасност по животната средина и здравјето на населението. Во основа, во жешки точки се
    вбројуваат нестанда рдни депонии или локации на кои се одложени отпадни материи од
    работата на рудници, топилници и термоелектрани. Со воведувањето на т.н. еколошки
    дозволи, преземени се мерки и активности кај некои од операторите за намалување на
    загадувањето во животната ср  едина со сериозни финансиски инвестиции. Такви сериозни
    зафати се преземени од операторите на рудниците „Бучим”, „Саса”, челичарницата
    „Макстил”, „Фени” и рафинеријата „Окта”. Поради запирање на производството и
    урбанизација на просторот, кожара „Годел” во Скопје и металската индустрија „Тане Цалески”
    во Кичево не се повеќе на листата на жешки точки. Понатаму, спроведени се активности за
   чистење на малата депонија во кругот на фабриката „ОХИС”, но потребно е обезбедување на
   дополнителни финансиски средства  за санација на целиот простор. Дополнително, потребни
    се активности за чистење и ре -медијација на останатите жешки точки.

3.6.1.6.  Отпад

          Управувањето со отпадот е едно од најзначајните општествени и социјални прашања
    поврзани со здравјето на луѓето и заштитата на животната средина. Според најдобрите
    светски практики, отпадот има и економска вредност, односно може да се користи како
    секундар ен ресурс, со што може да се обезбеди значаен удел во локалната економија. Во
   нашата земја сеуште е доминантен уделот на линеарната економија која се базира на
    „создавање, користење и фрлање” на отпадот, како неискористен ресурс во природата.

          Вкупното количество според категории на отпад во 2022 година изнесува 1 396 958
    тони, од кои 411 552 тони е опасен отпад. Од создадениот комунален отпад (856 766 тони),
    собрано е количество од 605 638 тони. Покрај комуналниот отпад, најголемо е количествот   о
    на создаден отпад во секторите: рударство и вадење на камен    - 496 978 тони (404 989 тони
    опасен отпад), преработувачка индустрија     - 491 332 тони (2 496 тони опасен отпад). Од
    вкупното количество на третиран отпад 1 376 148 тони (409 575 тони опасен отпад                   ),
    количеството на рециклиран или отпад предаден за рециклирање изнесува 563 500 тони (5
    746 тони опасен отпад, 2 083 тони комунален отпад). Од создадениот отпад, 20 811 тони се
    складиран отпад (1 978 тони опасен отпад).

         На територијата на Република Северна Македонија постојат 54 општински депонии
   кои не ги исполнуваат стандардите за санитарни депонии и како резултат на тоа се водат
    како нестандардни (времени), се до изградба на современи регионални центри за
   управување со  отпадот. Анализата на влијанието на нестандардните општински депонии,
    посочува дека постојат три категории на депонии, со висок, среден или низок ризик врз
    животната средина и здравјето на луѓето  27.





      27 Градење на капацитетите за имплементација на ЕУ Директива за депонии          - затворање на нестандардните
    депонии и инспекции, МЖСПП, 2011

                                                                                  113
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":138}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":139,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=139"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

   Табела бр. 32 Листа на општински нестандардни депонии во Република Северна Македонија     28

Р.Бр.     Општина           Комунална депонија         Бодување    Одложен     Класа на ризик
                                                                      отпад [m 3]

1      Кичево           Градска депонија                        53,25           50.000   Висок ризик

2      Гевгелија         „Сува Река“                             53,25            17.000   Висок ризик

3      Гостивар         с.Долна Бањица “Сушички Мост”         47,75          720.000   Висок ризик

4     Мешеишта      Мешеишта                              46,75             6.240   Висок ризик

5     Крушево         „Коле Налчо“                            46,75             5.400   Висок ризик

6     Карбинци            с. Карбинци                             46,75              1.456  Висок ризик

7     Карбинци            с. Таринци                              46,75             5.824   Висок ризик

8     Крушево         „под Автотурист“                        43,75             3.600   Висок ризик

9     Карбинци            с. Радање                               43,75              416  Висок ризик

10      K. Паланка           с. Конопница                            38,75          130.000   Висок ризик

11    Радовиш         Градска Депонија                         37,5            50.000   Висок ризик

12    Белчишта        „Белчишта“                             37,25            16.250   Висок ризик

13     Свети Николе       с. Немањеци                            36,25           60.000   Висок ризик

14    Валандово       „Суводолица“                           35.00           80.000   Висок ризик

15    Охрид           „Буково“                                34,25          200.000   Висок ризик

16    Муртино        „Динева Бара“                           31.00             5.000   Висок ризик

17     Мак. Брод        „Барбарас“                              29,75            12.000   Среден ризик

18     Струга                с. Вишни                                28,25           50.000   Среден ризик

19    М. Каменица     Каменички Рид“                         28.00            50.000   Среден ризик

20     Пехчево          „Суви Дол“                              27,75           20.000   Среден ризик

21    Виница               с. Лески                                 27,75          430.000   Среден ризик

22     Неготино            с. Дуброво (Бучето)                      27,25          120.000   Среден ризик

23    Берово          „Илјадин Валог“                          25,5            22.000   Среден ризик

24    Ново Село        лок. Солена Река                        25,25             480   Среден ризик

25     Блатец          „Почивало“                             25,25             3.840   Среден ризик

26    Облешево        „Прогон“                                25,25             180  Среден ризик

27    Штип             „Крстот“                                25.00          300.000   Среден ризик

28     Битола          „Мегленци“                             25.00         1.500.000   Среден ризик

29    Куманово         „Краста“                                25.00         1.832.200   Среден ризик

30    Струмица        17 kм северно                            24,5           350.000   Среден ризик

31    Делчево         „Острец“                                 24,5           175.000   Среден ризик

32     Кратово         „Желизница“                            24,25            35.000   Среден ризик

33     Велес            „Бунардере“                            23,75          620.000   Низок ризик

34    Прилеп               с. Алинци („Омец“)                      23,75          530.000   Низок ризик

35     Кавадарци       „Мелци“                                23,75          480.000   Низок ризик

36     Злетово         „Мелиште“                              23,75           72.000   Низок ризик

37     Струга                с. Ќафасан (Мали Влај)                   22,75           50.000   Низок ризик



28 Постои уште една времена депонија која се наоѓа во близина на Гевгелија (Коњско), чие создавање е последица
на мигрантската криза од пред неколку години

                                                                              114
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":139}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":140,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=140"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


Р.Бр.     Општина           Комунална депонија         Бодување    Одложен     Класа на ризик
                                                                      отпад [m 3]

38    Кочани          „Белски Пат“                            22.00          300.000   Низок ризик

39    Демир Капија    „Пченични Дупки“                       22.00           101.200  Низок ризик

40     Ресен           „Алчеви кошари“                        22.00          200.000   Низок ризик

41    Дебар           „Кривици“                              22.00          150.000   Низок ризик

42    Пробиштип          с. Неокази (Стрмос)                      22.00            22.000   Низок ризик

43     Кривогаштани    „Ливадски пат“                          21.00             800   Низок ризик

44    Карбинци            с. Крупиште                             21.00              416  Низок ризик

45    Оризари         „Бел Камен“                             20,75             7.000   Низок ризик

46    Долнени             с. Црнилиште                            16,75             1.000   Низок ризик

47     Богданци        „Брданов Камен“                        16,75           50.000   Низок ризик

48    Долнени         „Дебреште“                               15,5              1.300  Низок ризик

49    Миравци        „Караиванови курии“                    15.00             2.000   Низок ризик

50     Дојран           „Декил-тас“                              14,5            40.000   Низок ризик

51    Штип                 с. Пенуш („Трестена Скала“)              12,75             8.000   Низок ризик

52    Ново Село         (стариот) „Шопов Рид“                   12,75           80.000   Низок ризик

53    Облешево           с. Бања („Јаз“)                           12,75             5.000   Низок ризик

54    Липково             с. Никуштак                             12,75            16.536  Низок ризик

      Oсвен општинските нестандардни депонии, постојат и помали т.н. „диви депонии“
(ѓубришта), кои немаат никакви контролни мерки за заштита на животната средина. Овие
ѓубришта обично се лоцирани во предградијата на руралните населби и градовите, речните
корита, долж патиштата, во долините, на падините, во каменоломите, јамите итн. Иако
ѓубриштата најчесто се мали според површината која ја зафаќаат и според волуменот на
депонираниот отпад, некои од нив претставуваат огромен ризик за животната средина
поради разл ичните видови на одложен отпад.

          Табела бр. 33 Број на ѓубришта и волумен на одложен отпад по плански региони

Регион                                  Број на ѓубришта       Површина [m²]        Волумен [m³]

Скопски плански регион                        57                      168.120,00             220.842,00

Полошки плански регион                       74                      503.450,00             1.304.200,00

Југозападен плански регион                    87                        43.455,00               86.899,00

Пелагониски плански регион                   110                       15.248,00               14.595,00

Вардарски плански регион                     28                         3.930,00                 5.240,00

Источен плански регион                        71                         2.662,00                 4.590,00

Североисточен плански регион                  37                        11.748,00               21.881,00

Југоисточен плански регион                    42                      235.000,00         Нема податок

       Согласно податоците обезбедени од надлежните институции, заклучно со 2022
година, постојат 11 руднички депонии: 5 депонии во рудничкиот комплекс Саса, 2 во рудникот
Тораница и по една во рамките на локациите на активните рудници: Бучим      – Тополница,
Добрево - Пробиштип, Суводол и Брод – Гнеотино.





                                                                              115
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":140}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":141,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=141"}>>>
И!
Tha
tre ete t
(Ze
RASS:
SOS
ење;
ун
gS
“ote,
5
4 Ное, е OLR > Х > Ц МА увадковцитикве
56, рекоа 2069 A 5 , Wy oh . ‘ Soe HK З vt
"end > / 1 ay “Ѓуземедци ,
as) No TN “Ay
вино | Адпив 1 Doe
he,
oS
10 “ “ft
“Hapa Села е
-» Вардарск
> Moesenn
) sOMopaun Х
ЈК
„ХКованец
енин тт,
| M=1:750.000 -
SA ae Ft [te ол. 1km
x 30 40
U3PABOTYBAY | НАРАЧАТЕЛ:
Република Северна Македонија Република Северна Македонија
Агенција за планирање tg Министерство за животна средина
на просторот : и и просторно планирање
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
ЛЕГЕНДА
— Државна граница
—— Граница на општина
Граница на плански регион
е HaceneHo место
| Населба
|. | Акумулација
|| Природноезеро
Река
Сообраќајна мрежа
e==e Двтопат
- Брз nat
=== Експресен пат
—— Магистрален пат
—— Регионален пат
елки Железничка пруга
623. Мерна станица 3a квалитет на воздух
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
, Мерна станица за квалитет на површински води - RIMSYS
4 Мерна станица за бучава
Ф Регионална депонија
Ф Ѓубриште
Нестандардна депонија
2% А-интегрирана еколошка дозвола
*% Индустриска жешка точка за ремедијација
Деградирани шуми
S888] Заштитна зона на водни тела
Степен на ерозија во шумски зони (тктгу")
1000 - 1500
MN 1500 - 3000
HE 3000
Степен на ерозија Ha земјоделско земјиште (m7km’y')
1000 - 1500
1500-3000
ПЕ 53000
СОСТОЈБА
ЖИВОТНА СРЕДИНА
Карта бр. А1012514
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":141}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":142,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=142"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

3.6.2.  Климатски промени

         Антропогените активности кои во најголема мера придонесуваат за појава на
   климатски промени се: согорување на фосилните горива за производство на енергија,
   индустриските процеси, земјоделските активности, урбанизацијата, уништувањето на
  шумите и деградациј а на земјиштето, употребата на возила со погон на фосилни горива и
   несоодветните практики за управувањето со отпад.

         Анализата на климатските услови за периодот     од 1991-2020 година, укажува на
   изразено зголемување на температурата на воздухот, раст на бројот на летните и тропски
   ноќи, зголемен број на тропски денови, дефицит на континуирани врнежи ( особено во
   летниот период) и растечки тренд на суши, како и продолжу   вање на вегетативната сезона.
  Овие промени ја намалуваат достапноста на вода како клучен природен ресурс и го
   нарушуваат функционирањето на зависните сектори: хидроенергетика, земјоделство,
   производство на храна и туризмот.

         Очекуваните климатски промени ќе се манифестираат со почести бури и поплави,
  продолжени суши, екстремно високи и ниски температури на воздухот, топлотни бранови,
  снежни бури, лавини, лизгање на земјиштето и шумски пожари. Овие непогоди колективно го
   загрозуваат производството на храна и енергија, снабдувањето со вода, биолошката
   разновидност и здравјето на луѓето.
         Нашата држава се вбројува во земјите кои се ранливи на климатските промени.
   Проценките за зголемување на зачестеноста и интензитетот на екстремните временски
   настани кои може да се манифестираат како невреме, укажуваат на зголемен ризик од

   поплави, особено покрај реките, потоците, како и во урбаните средини. Интензивирањето на
   сушните периоди, односно зголемувањето на бројот на денови без врнежи, ко се очекуваат
   ќе имаат значајни последици врз земјоделското производство и снабдувањето со вода.
   Зголемувањето  на температурата во летниот период може да предиз       ­вика појава на

   топлотни бранови кои претставуваат ризик за здравјето на населението. Дополнително,
   промените во динамиката на врнежите, во комбинација со интензивната урбанизација, може
   да придонесе кон за брзана ерозија на почвата.
         Ризиците и влијанијата од климатските промени можат да се одразат врз клучните
   сегменти на националниот развој, како економскиот раст, енергетската сигурност и

   управувањето со енергетските ресурси, безбедноста и одржливото управување со животна
   средина. До полнително, овие влијанија може да предизвикаат значајни нарушувања во
   земјоделството, туризмот, транспортот, здравството, шумарството, водните ресурси,
   урба­ното живеење и други сектори.

         Справувањето со климатските промени вклучува убла   ­жување на влијанијата преку
  намалување на емисиите на стакленички гасови, од една и адаптација кон последиците од
   климатските промени од друга страна.

         Се проценува дека   земјоделството  ќе биде еден од најпогодените сектори од
   климатските промени поради директната зависност од климатските услови, како
   температура, сон ­че­вата светлина и вода, како основни фактори за раст на земјоделските

   култури. Зголемувањето на температурата  во текот на сите годишни времиња доведува до
  промени во динамиката на растот и развојот на сите земјоделски култури. Поради потоплите
   зими, растот и развојот на пролетната вегетација започнува порано, а поради потоплите
   есенски периоди, завршува подоцна. Од тие причини, должината на вегетатив  ­ниот период,


                                                                                 116
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":142}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":143,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=143"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

во просек е зголемена за 10     - 15 дена во однос на втората половина на XX    -от век. Овие

промени влијаат на динамиката на развојот на растенијата, па може да доведат до тоа,
неповолните временски услови да се поклопат токму со чувствителните фази на развој.
Сушата неповолно влијае на сите земјоделски култури, посебно кога се јавува во периоди на
развој на културите, кога водата е неопходна за формирање на приносите, што обично се

совпаѓа со годишниот минимален проток на реките и зголемената потрошувачка на вода од
населението и индустријата. Во крајна инстанца, зголемувањето на температурите може да

резултира со недостиг на храна (заради намалени приноси), промени во економската

состојба на самите земјоделци (зго ­ле­ме­ни производни трошоци или намалени приноси), но

и во националната економија (земјодел ­ството има висок удел во БДП и ангажира голем дел

од работоспособното население, посебно од руралните области).    Интензивните врнежи   ,

особено ако се случуваат за време на цутењето на земјоделските култури, можат да го
попречат оплодувањето. Исто така, прекумерната влажност на почвата создава неповолни
услови за ‘ртење и развој на коренот на земјоделските култури. Дополнително, интензив  ните
врнежи ја забрзуваат ерозијата на почвата, а влажните услови се поволна основа за појава

на растителни болести и штетници. Поради зголемувањето на бројот на екстремно топли
денови, се почесто се појавува невреме со силен ветер и град, кои можат физичк      и да ги
оштетат земјоделските површини. Климатските промени ќе имаат негативно влијание во
речиси сите земјоделски региони, но најголеми промени се очекуваат во централниот и
југоисточниот дел на земјата. Некои од најзначајните очекувани последици од клима    тските

промени во земјоделскиот сектор се: недостаток на вода, зачестена појава на болести и
штетници, промени во составот на културите/сортите и намалување на продуктивноста.

       Климатските промени во шумарството ќе имаат влијание врз: здравствената состојба
на шумите, транспарентноста на крошните, достапноста на вода, шумските екосистемски

услуги, продуктивноста на шумите, складирањето и врзувањето на јаглерод и во основа
целосна промена во пристапот на управување   то со шумите.  Проценката на ранливост на
влијанието на климатските промени во шумарството најчесто вклучува фокус на биолошката
состојба на шумата (видови шуми, нивната здравствена состојба, движење на шумскиот појас,
појава на пожари, инсекти и штетници), како и ана      ­лиза на влијанието на климатските
промени врз управувањето со шумите и иденти ­фикација на најранливите сегменти.

      Како резултат на зголемените температури, кои траат подолго, растенијата имаат
подолг период на растење и подолг период за фотосинтеза, што може да доведе до зголемен
раст на шумите и поголема можност за зачувување на јаглеродниот двооксид. Сепак,
порастот на температурите ја зголемува ранливоста кај шумите од доцните пролетни
мразови и замрзнувањето на почвата, стресот на дрвјата и намалувањето на нивната
продуктивност. Намалената продуктивност ќе наметне неизвесност во стопанисувањето со
шумите. Дополните лно, сечата, урбанизацијата и зголемените температури можат да
доведат до уништување на дрвјата што ќе резултира со ослободување на складираниот
јаглерод двооксид. Благиот пад на средната годишна количина на врнежи, условува
зголемување на бројот на сушни денов  и, што може да резултира со намалување на влагата

во почвата. Така, шумските подрачја стануваат поподложни на болести и шумски пожари. Тоа
може да резултира со намалена понуда на дрва, намален раст и принос, лош квалитет и
квантитет на дрвото и промени во   составот на видовите. Екстремните временски настани,
можат да предизвикаат ерозија на земјиштето, продукција на наноси и зачестени поројни

                                                                              117
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":143}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":144,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=144"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

поплави, што го зголемува и ризикот од опустинување на земјиштето и претставуваат

сериозна закана за инфраструктурата и населението.      Дополнително, поради шумските
пожари, се намалува капацитетот за складирање на јаглерод двооксид  (заради зголемување
на опожарените површини), со што директно се зголемува емисијата на стакленички гасови
и доаѓа до влошување на климатс киот баланс.

       Зачестените суши ќе ја загрозат достапноста на  водните ресурси  , што ќе предизвика

последици при снабдувањето со вода. Од регионална гледна точка, најзасегнати се

централен и источен дел од земјата, кој е посушен, со пониски планини и се наоѓа далеку од

влажните западни маси кои доаѓаат од Медитеранот. Протокот на рек   ите во источниот дел
од земјата, се намалува во зима, додека во западниот дел главно се намалува во текот на

летниот и есенскиот период. Во текот на пролетта нема просторна концентрација на

трендови на намалување на протокот. Како најранливи се издвојуваат   сливовите на реките
Струмица, Брегалница, Пчиња и Црна Река.

      Сушите предизвикуваат промени во крајбрежјата на езерата и водните тела.
Повеќегодишните водни тела може да пресушат како последица на спуштање на површината
на зоната на потопување. Водните тела кои зависат од дождовницата исто така може да се
пресушат ка ко последица на продолжени суви бранови, но и да предизвикаат поројни
поплави при екстремни врнежи. Ризикот од вакви поројни поплави е поголем во урбаните
средини со непропустливи површини. Од трите природни тектонски езера, Дојранското и
Преспанското Езер о имаат целосно нарушен билансен режим, кој предизвика голема загуба
на водниот потенцијал и со тоа е загрозен опстанокот на нивните екосистеми. Како
најзагрозено во хидролошка смисла се смета Преспанското Езеро.

       Врз основа на проценките за потребите од вода за наводнување во услови на
климатски промени утврдено е дека намалувањето на врнежите и промената на нивната
временска дистрибуција, како и порастот на температурата на воздухот, може да
предизвикаат зголемува ње на потребите од вода за наводнување на целата територија на
државата.

       Климатските промени влијаат врз клучните   социјални детерминанти на здравјето
на населението   , односно врз квалитетот на воз    ­духот, достапност на безбедна вода за
пиење, обезбедување на доволна количина на храна и безбедно засолниште. Областите со
недоволно развиена здравствена инфраструктура, ќе имаат најмал капацитет самостојно да
се подготват и  да одговорат на климатските предизвици, што дополнително ја зголемува
нивната ранливост и потребата од надворешна поддршка. Влијанието на климатските
промени врз здравјето на луѓето е недвосмислено и истото зависи од многу фактори (на пр.
ефективност на с истемите за јавно здравје и безбедност при справување или подготовка за
однесување при ризик, возраст, пол и економски статус на засегнатите лица). Намалувањето
на емисиите на стакленички гасови преку подобар транспорт, избор на храна и употреба на
енергија може да резултира во подобрување на здравјето, особено преку намалено
загадување на воздухот. Како резултат на појава на поплави може да настане нарушување
на сообраќајниот режим, прекини во транспортот и снабдувањето со намирници, оштетување
на сообраќа јната инфраструктура и тешкотии при нејзиното одржување, како и трошоци за
санирање на евентуални штети. Кај подрачја зафатени од временски екстреми, како резултат
на појава на разни заболувања може да се јави намалена достапност на работна сила. Во
вакви услови постои ризик од промена на пазарните услови како и пораст на цената на
одредени основни животни артикли. Од друга страна, таму каде што постојат активности
поврзани со прилагодување на климатските промени, можна е зголемена вработеност. Како

                                                                              118
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":144}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":145,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=145"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

резултат од бавни и постепени климатски настани, но и екстремни временски непогоди,
постои можност за појава на прекини во испорака на услугите од транспортните,
водоводните, санитарните и енергетските системи, што секако би се одразило и би имало
влијание врз благосостојбата на луѓето и животните, но и недостапноста на овие услуги.

      Во квантитативна смисла, влијанието на  урбаните системи врз климатските промени

е илустрирано со фактот дека 75% од сите емисии на стакленички гасови се генерирани во

урбаните области во Светот (ОН, 2007). Со други зборови, урбаните системи се главен извор
на новите климатски закани (ESPACE, 2008). Во урбаните   средини специфичните ефекти на

климатските промени варираат во завис ­ност од локацијата, но може да вклучат намалување

на вода за пиење, почести и екстремни временски настани како што се: обилни врнежи од
дожд, зголемен интензитет на поплави и екстремни т оплотни периоди. Природата и опсегот

на овие потенцијални закани од климатските промени значи дека поголемиот дел од
урбаните системи и нивните жители се ранливи до одреден степен. Степенот на урбана

ранливост се зголемува со зголемување на концентрацијата  на луѓе и нивните активности на
мали простори. Исто така, доколку преовладуваат модели на урбанизација кои бараат голема
потрошувачка на електрична енергија и се со доминантен фокус на сивата инфраструктура
каде отсуствува интеграција со еколошки пристап,       постои ризик од пропуштање на
можностите за прилагодување. Несоодветната употреба на земјиштето, градбите кои го
попречуваат и блокираат протокот на воздух во одредени урбани подрачја кога не се води
сметка за ружите на ветрот, лошата изведба на одводи на  отпадни води, шахти, канализации
за одвод на вода, и секако, изолираниот пристап кон здравствено, еколошко, општес    ­твено

планирање, придонесува за зголемување на ранливоста од климатските промени.

      Биолошката разновидност  е континуирано изложена на влијанијата на климатските
промени, адаптирајќи се според сопствениот капацитет. Регионите на живеалиштата може
да се променат со временските услови и промените во ширењето на флората, при што нови
региони може да станат посоодв етно живеалиште за различни видови од други. Со оценка
на ранливоста идентификувани се 18 живеалишта кои можат да бидат засегнати од
климатските промени, како и 58 ранливи растителни и 224 ранливи животински видови       29.
Проценката на ризиците и можните влијанија на климатските промени врз биолош       ­ката
разновидност и најзагрозените екосистеми упатува на релативно висока чувствител    ­ност на
екосистемите. Ова се должи на нивната нарушеност и изложеност на антропогени притисо  ци
кои генерално ги прават повеќе ранливи на климатските промени. Означени како најранливи
се високите планински предели, пасиштата, шумите, речните текови и брегови, влажните и
степските живеалишта. Ризиците се најизразени кај видовите поврзани со високит          е
планински живеалишта кои ќе бидат значително погодени од глобалното затоплување.
Екстремните временски и климатски настани како што се поплави, суши, студени бранови и
особено пожари, може да имаат негативно влијание врз биодиверзитетот. Во услови на вис ок
антропоген притисок, нарушен статус на заштита на видови и живеалишта, природните
катастрофи може да имаат фатални последици врз биолошката разновидност, особена кај
видовите со ограничена и малубројна распространетост.

      Туризмот во иднина ќе биде соочен со ризици од климатските промени. На високите
и средно високите планини се очекува намалување на снежната покривка и нејзиното
времетраење. Со тоа се очекува да бидат загрозени скијачките дестинации и нивното



29 Национална стратегија за заштита на природата (2017  -2027)

                                                                              119
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":145}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":146,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=146"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

снабдувањето со вода. Градските населби во крајбрежјето на природните езера, поради

климатските промени може да претрпат значајни инфраструктурни штети особено поради
поинтензивното менување на линијата на крајбрежниот простор (повлекување или
поплавување) . Порастот на екстремно топлите временски настани може да има влијание врз
бројот на туристи. Најизложени на ризик на ранливост со висока чувствителност се езерскиот

и планинскиот туризам, потоа културниот и руралниот туризам кои се изложени на
определена чувствителност  , додека градскиот и винскиот туризам се изложени на низок

ризик на ранливост со ниска чу вствителност.

      Согорувањето на фосилните горива (јаглен, нафта и природен гас) за        енергија е
главен придонесувач за емисиите на стакленички гасови. Електраните, транспортот и
индустриските процеси ослободуваат значителни количини на стакленички гасови,
задржувајќи ја топлината во атмосферата на Земјата што доведува до глобално
затоплување. Се с  мета дека масовните емисии на стакленички гасови се јавуваат од
почетокот на индустрискиот развој во светот, од 1850 година наваму.

      Во 2017 година е ратификуван Парискиот Договор, со што Државата се обврза да ги
намали емисиите на стакленички гасови и активно да придонесе во глобалната борба против
климатските промени.

Просторна диференцијација на климатските ризици во Република Северна Македонија

      Климатските промени на територијата на Република Северна Македонија не се
манифестираат рамномерно, туку имаат изразена просторна диференцијација во зависност
од географската положба, релјефот, надморската височина, експозицијата, хидролошките
карактеристи ки и степенот на антропогена трансформација на просторот.
Идентификувањето на регионалните разлики во интензитетот и типот на климатските
ризици, е од особено значење за интегрирање на овие сознанија во идните плански одлуки.
      Повардарскиот простор, вклучително и централниот и југоисточниот дел на
Државата , се издвојува како подрачје со зголемен ризик од:

      ·   суши и долготрајни топлотни бранови,

      ·   намалување на летните врнежи,

      ·   дефицит на површински и подземни води,

      ·   деградација и ерозија на земјиштето.

       Овој простор, кој воедно претставува најзначаен аграрно      -продуктивен појас во
Државата, е особено чувствителен на промени во водниот биланс и зголемена испарливост.
Oвие подрачја бараат внимателно управување со земјишните ресурси, оптимизација на
системите за наводнување и ограничување на дополнителна деградација на обработливото
земјиште.
      Источниот дел на Државата, со изразени денудациски и ерозивни процеси               , е
подложен на:

      ·   интензивни краткотрајни врнежи,

      ·   поројни поплави,

      ·   забрзана ерозија и појава на свлечишта.

      Комбинацијата од климатски фактори и веќе нарушен релјефен и почвен систем го
зголемува ризикот од деградација на просторот. Овие подрачја треба да се третираат како



                                                                              120
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":146}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":147,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=147"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

зони со зголемена ранливост, каде што идните инфраструктурни и урбанистички активности,
треба да бидат условени со детални геоморфолошки и хидролошки анализи.
      Планинските региони во западниот дел  на Државата се соочуваат со:

      ·   пораст на интензитетот на екстремните врнежи,

      ·   намалување на снежната покривка и скратување на снежната сезона,

      ·  промени во хидролошкиот режим на планинските сливови.

      Овие процеси имаат импликации врз водоснабдувањето, хидроенергетскиот
потенцијал и туристичките активности (особено зимскиот туризам). Просторно     -планските
решенија во овие региони треба да ја земат предвид променливоста на водниот режим и
намалувањето на с нежните ресурси.
      Поголемите урбани центри    , особено Скопје, Битола, Прилеп, Куманово, Тетово и
Штип, се соочуваат со:

      ·   изразен ефект на урбани топлински острови,

      ·   зголемен ризик од поплавување поради непропустливи урбани површини,

      ·  влошување на квалитетот на воздухот во услови на високи температури во летниот,
      или денови без ветер во зимскиот период.

      Во услови на зголемена урбанизација, климатските промени ја нагласуваат потребата
од зачувување и проширување на зелената инфраструктура, интегрирање на природно           -
базирани решенија и контрола на ширењето на урбаните зони кон ранливите или ризични
подрачја.
       Карстните терени и подрачјата со значајни подземни водни ресурси       се особено
чувствителни на:

      ·   долготрајни сушни периоди,

      ·   намалување на издашноста на изворите,

      ·   зголемена варијабилност на водните ресурси.

      Со оглед на стратешката важност на овие ресурси за водоснабдување, нивната
заштита и внимателно планирање претставуваат приоритет во контекст на адаптацијата кон
климатските промени посебно во карстниот систем Преспа     -Галичица, карстниот систем
Бистра -Буков иќ-Сува Гора, Јакупички карстен систем или карстен систем на масивот Мокра,
Јабланички карстен систем и др.





                                                                              121
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":147}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":148,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=148"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 3.6.3.  Заштита на природата

          Концептот на заштита на природата се заснова на утврдување на компонентите на
   биолошката и пределската разновидност и степенот на нивна загрозеност, преземање на
   мерки за зачувување на природните вредности, воспоставување на систем на заштита и
   управување со природата, воспоставување на мрежа на заштитени подрачја, обезбедување
   на одржливо користење на природните ресурси, спречување на активности кои ја
   нарушуваат природата и вградување на услови и мерки за заштита на природните вредности
   при планирање на п росторот.

          Специфичната географска позиција на Република Северна Македонија, како и
    нејзините климатски, геолошки, геоморфолошки, хидролошки и педолошки карактеристики
   ѝ овозможуваат богатство и разновидност на видови и екосистеми и поради тоа е
   препознаена како „жар иште“ за биодиверзитетот на Европа.

3.6.3.1. Биолошка разновидност

         На територијата во Државата се среќава богата флорно   -вегетациска и фаунистичка
   разновидност со присуство на голем број растителни и животински видови, алги и габи,
    растителни заедници и екосистеми. Посебно значење имаат бројни реликтни и ендемични
    видови.

                          Табела бр. 34 Преглед на биолошката разновидност
        на                                                                                                                                                                       црвена                                  птици                                                                              за                                                                                                                                      видови                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          заштита                                                                                                             видови/                               црвена                          црвена                                                                                                                                                                                конвенција                                                                                                        за                                                                                      видови
                               на                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               природата                                       Компонента    биолошката     разновидност                               Број    живеалишта                              Глобална  листа                       Европска  листа                                 Национална  листа                                   Директива     живеалишта/                            Бернска                          Закон на                            Ендемити                                  Истребени                   Ретки

     Живеалишта               126                                           68 (16*)        31

      Васкуларна флора         4000                     2                       13          13         270       170       4
      со мовови

      Габи и лишаи             >3300                               213                                  179

     Цицачи                    89          75                     5           41          56          16         1                 3

     Птици                    323          15         29        NA          118         231      78 строго               5       > 14
                                                                                   (прилог I)    (прилог II)   заштитени
                                                                                                       27
                                                                                                     заштитени

     Водоземци                 14                                 13           11          7           8
                                                                                                     заштитени

      Влекачи                   32                                 6           31          25       1 строго
                                                                                                      заштитен

                                                                                                       22
                                                                                                     заштитени

     Риби                   85 видови       26                                 25          20          34        21        2

     Вилински коњчиња      67 видови                  9                        6           4           3

      Тркачи                    580          1          n/a          n/a           n/a          0          38       ~140

     Дневни пеперутки      205 видови                             69           11         8 (II)         39         1                 17

     Водни                   ~ 1650        85         65          n/a           4           3       31 строго     313       1      ~ 300
      макроинвертебрати                                                                             заштитени

                                                                                                       231
                                                                                                     заштитени

      Дијатомејски алги         > 2000
                             видови

         Мрежата на значајни растителни подрачја во Република Северна Македонија опфаќа
   42 подрачја или 18 % од територијата на Државата, мрежата на значајни подрачја за птици
   24 подрачја или приближно 26,9 % од територијата на земјата, а идентификувани се и осум



                                                                                 122
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":148}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":149,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=149"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

    значајни подрачја за пеперутки. Согласно   критериумите за Клучни подрачја за биолошка
    разновидност во Република Северна Македонија идентификувани се 42 подрачја    .

          Со примена на методологија за откривање на „жаришта“ за биодиверзитет и
    рангирање на регионите според приоритет за преземање на мерки за заштита, утврдени се
   еколошки сензитивни жаришта   . Еколошката сензитивност на живеалиштата се дефинира
    како подложност на живеалиштата на промени, како последица на комбинација од
    внатрешни и надворешни фактори.

3.6.3.2.  Пределска разновидност

          Разновидноста на пределите е претставена со 41 тип, oрганизирани во осум групи:
    урбани и индустриски предели,    земјоделски предели, рурални предели, ридски суво        -
    тревести предели, шумски предели, планински тревести предели, планински карпести
    предели и езерски предели.





        Слика бр. 17 Пределска разновидност во Р СМ, Извор: Меловски и др. 2019

           Највисоко вреднувани предели во Државата се: предел на елово      -смрчови шуми,
    Дојрански предел, предел на борови шуми, предел на планински пасишта на варовник,
    Преспански предел, предел на брдски пасишта на лапор, предел на кривоборови шибјаци,
    предел на сили катни карпи и камењари, предел на карбонатни карпи и камењари, бреговит
    рурален предел со меѓи, Осоговски планински рурален предел, Рекански планински рурален
    предел и Охридски предел. По однос на сензитивноста, најсензитивни предели се предел на
    елово-смрчови шуми, предел на кривоборови шибјаци, трите езерски предели, пределите на
    брдски пасишта, пределот на планински пасишта на варовник, пелагонискиот предел,
    ридскиот рурален предел со меѓи, Реканскиот рурален предел, Осоговскиот планински
    рурален предел и Мариовскиот предел.

3.6.3.3.  Природно наследство

          Националната еколошка мрежа се воспоставува за зачувување, одржување или
   обновување до поволна состојба на зачуваност на еколошки значајните подрачја. Во состав


                                                                                  123
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":149}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":150,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=150"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

на еколошката мрежа влегуваат системот на еколошки коридори, заштитените подрачја и
подрачјата предложени за заштита, како и Натура 2000 подрачја кои се воспоставуваат
согласно Директивата на живеалишта на ЕУ и Директивата за птици на ЕУ. Новите европски
текови налагаат воспоставување на зелена инфраструктура          30, составена од следните
елементи: јадрови подрачја, зона на ревитализација, зона на одржливо
користење/екосистемски услуги, урбани или полу     -урбани зелени елементи, природни
поврзувачки елементи и вештачки поврзувачки елементи.

      Мрежата на заштитени подрачја на национално ниво вклучува 6 категории на
заштитени подрачја, усогласени со категоризацијата на Меѓународната унија за заштита на
природата - IUCN, и тоа:

        1) Категорија I

               - (Ia) cтрог природен резерват (СПР);

               - (Iб) подрачје на дивина (ПД);

        2) Категорија II  - национален парк (НП);

        3) Категорија III  - cпомeник на природата (СП);

        4) Категорија IV  - парк на природaта (ПП);

        5) Категорија V  - заштитен предел (ЗПр);

        6) Категорија VI  - повеќенаменско подрачје (ПНП).

       Покрај горенаведените категории, утврдена е и дополнителна форма на заштита     –
природна реткост.

      Мрежата на заштитени подрачја вклучува 70 подрачја заштитени со одреден степен
на заштита согласно Актите за прогласување и 1 подрачје            - Студенчишко Блато кое е
заштитено со Решение за привремена заштита, кое ќе се применува до денот на влегување
во сила н а законот со кој ќе се прогласи. Мрежата зафаќа површина од 13,86% (352.136 ha)
од територијата на Државата. Во Република Северна Македонија прогласени се вкупно 27
природни реткости (поединечни или група на стари стебла, пештери или палеонтолошки
локалите ти и др.). Дел од подрачјата од мрежата на заштитени подрачја се категоризирани и
прогласени согласно Законот за заштита на природата („Службен весник на Република
Македонија“, бр.67/04), додека дел од подрачјата се категоризирани согласно Законот за
заштита на природните реткости („Службен весник на Република Македонија“, бр. 41/73,
42/76, 10/90 и 62/93)    -вон сила, и за нив потребно е да се спроведе постапка за
ревалоризација и категоризација согласно Законот за заштита на природата (подрачјата за
кои е пре двидена ревалоризација се означени со симбол * во Табела бр. 35). За подрачјата
кои се заштитени како природно наследство, односно природна реткост, пред донесувањето
на Законот за заштита на природата во 2004 година, важат мерките за заштита и управување
пропишани во актот со кој се прогласени.

                          Табела бр. 35 Мрежа на заштитени подрачја

                                             Година на
               Заштитено подрачје                              Категорија                Општина
                                            прогласување

  1.    Галичица                                  2010         НП      Охрид, Ресен

                                                                                  Гостивар, Дебар, Кичево, Маврово и
  2.    Маврово *                                 1949         НП
                                                                         Ростушe

  3.    Пелистер                                  2007         НП       Битола, Ресен

                                                                          Боговиње, Врапчиште, Гостивар,  Тетово,
  4.   Шар Планина                               2021         НП
                                                                                   Јегуновце, Маврово и Ростушe, Теарце,

  5.    Плоче Литотелми                           2010        СПР 1-а    Кратово


30 Стратегија на ЕУ за зелена инфраструктура

                                                                              124
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":150}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":151,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=151"}>>>
           Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                            Година на
              Заштитено подрачје                              Категорија                Општина
                                           прогласување

6.    Тиквеш *                                   1997         СПР      Кавадарци, Прилеп

7.    Арборетум *                                1965         СП       Гази Баба

8.    Белешничка Река *                          2001          СП      Македонски Брод

9.    Вевчански извори                           2012         СП       Вевчани, Струга

10.   Гладница *                                 1988          СП      Кавадарци

11.   Гол човек *                                 1987         СП       Гевгелија

12.   Даб благун – Орашац *                      1999          СП      Куманово

13.   Демир Капија *                             1960          СП      Демир Капија

14.   Див Прнар *                                1997         СП       Гевгелија

15.   Дојранско Езеро                            2011         СП      Дојран

16.   Дреночка Клисура *                         1991         СП       Кавадарци, Росоман

17.   Зрзе *                                     1996          СП      Долнени, Македонски Брод

18.    Јасика *                                    1967         СП       Јегуновце

19.   Кале – Скопска Тврдина *                    1999          СП      Центар

20.   Кале Бањичко *                             1983         СП      Чашка

21.   Калница *                                  1960          СП      Кавадарци

22.   Кањон Матка *                             1994         СП        Сарај, Сопиште, Желино

23.   Кањон на Градешка Река *                    1996          СП      Прилеп, Новаци

24.   Караслари *                                1983         СП      Велес

25.   Карши Бавчи *                              1967         СП      Кратово

26.   Катлановски Предел *                        1991         СП       Петровец, Велес

27.   Колешински Водопад *                       1986          СП      Ново Село, Струмица

28.   Конопиште *                               1986          СП      Кавадарци

29.   Конче *                                    1986          СП      Конче

30.   Куклица                                   2008          СП      Кратово

31.   Локви - Големо Коњари                      2010          СП      Прилеп

32.   Македонски Даб *                           1967         СП      Охрид (с.Трпејца)

33.   Манастир *                                 1961         СП      Прилеп

34.   Маркови Кули                              2006          СП      Долнени, Прилеп

35.   Моноспитовско Блато *                      1987         СП       Босилово, Ново Село, Струмица

36.   Орашац *                                  1990          СП      Куманово

37.   Орлово Брдо *                              2003          СП      Неготино

38.   Острово *                                  1976         СП      Аеродром, Гази Баба

39.   Охридско Езеро *                           1977         СП      Дебарца, Охрид, Струга

40.   Пештера Млечник *                         1964         СП       Струга

41.   Пештера Убавица *                          1968          СП       Гостивар

42.   Платан – Калишта *                         1961         СП       Струга

43.   Платани Мокрино *                         1988          СП      Ново Село

44.   Превалец *                                 1960          СП      Велес

45.   Преспанско Езеро                           2011         СП      Ресен

46.   Речица – липови стебла *                    1866          СП       Тетово

47.   Слатински извор                            2011         СП      Македонски Брод

48.   Смоларски Водопад *                        2006          СП      Ново Село

49.   Состоина од платан – с.Мокрино *            1988          СП      Ново Село

50.   Стебла од платан *                          1970         СП      Дојран

51.   Црна Топола *                              1971         СП      Берово

52.   Црни Ореви *                               1963         СП      Демир Капија


                                                                             125
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":151}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":152,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=152"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                             Година на
               Заштитено подрачје                              Категорија                Општина
                                            прогласување

 53.   Гази Баба                                  2015         ПП       Бутел, Гази Баба, Чаир, Скопска Црна Гора

 54.   Езерани                                   2012         ПП      Ресен

 55.   Студенчишко Блато 31                        2021         ПП      Охрид

                                                                        Карпош, Кисела Вода, Сарај, Сопиште,
 56.   Водно                                     2021          ЗП
                                                                        Центар

 57.   Малешево                                 2021          ЗП       Берово, Пехчево

                                                                             Кочани, Кратово, Крива Паланка, Виница,
 58.   Осоговски Планини                          2020          ЗП      Македонска Каменица, Пробиштип,
                                                                   Чешиново-Облешево
                                                                           Брвеница, Желино, Македонски Брод,
 59.    Јасен                                      2005        ПНП
                                                                                        Сарај, Сопиште, Студеничани

 60.   Кожле *                                   1985        ПППК      Петровец, Велес

 61.   Лескодол *                                    n/a        ПППК     Ресен

 62.   Гарска Река *                               1960        ОРЖВ     Маврово и Ростуше, Дебар

 63.   Голем Козјак *                              1964       ОРЖВ     Прилеп

 64.   Дреначка Река *                            1960        ОРЖВ      Струга

 65.   Иберлиска Река *                           1963       ОРЖВ    Демир Капија

 66.   Катлановско Блато *                         1965       ОРЖВ     Зелениково, Петровец

 67.   Менкова Ливада *                           1964       ОРЖВ     Кавадарци

 68.   Ручица *                                   1969       ОРЖВ     Студеничани, Чашка

                                                                              Кичево, Маврово и
 69.   Суви Дол *                                 1961       ОРЖВ
                                                                         Ростуше

 70.   Тумба *                                    1964       ОРЖВ     Кавадарци

 71.   Чам Чифлик *                               1969       ОРЖВ     Струмица

Природни реткости

       Блатен даб – с.Кривогаштани, Општина
 72.                                             2023          ПР      Кривогаштани
       Кривогаштани

 73.   Даб благун – Бели                          2019          ПР      Кочани

 74.   Дувало                                    2024          ПР      Охрид

 75.   Звегор                                     2019          ПР      Делчево

 76.   Киселичка Пештера                          2019          ПР      Делчево

       Кочеџик во дворот на црквата Св.
 77.                                             2021          ПР      Охрид
       Богородица Перивлепта

 78.   Палеонтолошки локалитет  - Змијовец         2024          ПР      Неготино

 79.   Пештера Дона Дука                          2011         ПР       Сарај

 80.   Платанови стебла -Мородвис                 2016          ПР      Зрновци

       Платаново стебло – Платан, над
 81.   локалитетот Арабати Баба Теќе,               2023          ПР       Тетово
      Општина Тетово
       Платаново стебло  - Платан, с.Магарево,
 82.                                             2023          ПР      Битола
      Општина Битола
       Платаново стебло  - Платан, во центарот
 83.                                             2023          ПР      Валандово
       на Валандово
       Платаново стебло  - Платан, Општина
 84.                                             2023          ПР      Радовиш
      Радовиш
       Платанови стебла  - Платан, с.
 85.                                             2023          ПР      Ново Село
       Колешино, Општина Ново Село
       Платаново стебло  - Платан, с. Смолари,
 86.                                             2023          ПР      Ново Село
      Општина Ново Село
       Платаново стебло  - Платан, с. Теово,
 87.                                             2023          ПР      Чашка
      Општина Чашка


31 Студенчишко Блато е заштитен со Решение за привремена заштита, кое ќе се применува до денот на влегување
во сила на законот со кој ќе се прогласи Студенчишко Блато за парк на природата

                                                                              126
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":152}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":153,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=153"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                             Година на
               Заштитено подрачје                              Категорија                Општина
                                            прогласување
       Платаново стебло  - Платан, с. Честево,
 88.                                             2023          ПР      Валандово
      Општина Валандово

 89.   Стамер                                    2019          ПР      Делчево

      Црн Бор Карши Бавчи, Општина
 90.                                             2023          ПР      Кратово
       Кратово

 91.   Црна Дудинка - Лесново                     2019          ПР      Пробиштип

 92.   Чинар – Влашка Маала                       2021          ПР      Охрид

 93.   Чинар – Воска                              2021          ПР      Охрид

 94.   Чинар – Кошишта                           2021          ПР      Охрид

 95.   Чинар – Охрид                             2019          ПР      Охрид

 96.   Чинар – Пензионерско                       2021          ПР      Охрид

 97.   Чинар пред зградата на Црвен крст             2021          ПР      Охрид

       Чинар во Централно градско подрачје
 98.                                             2021          ПР      Охрид
       на општина Охрид

      Поради потребата за заштита и управување со заштитените подрачја или природните
реткости, се воспоставуваат заштитни зони, и тоа: зона на строга заштита, зона на активно
управување, зона на одржливо користење и заштитен појас. Активностите и дејностите кои
се дозволени во заштитните зони, се утврдени со Законот за заштита на природата, актот за
прогласување на заштитеното подрачје или природната реткост, како и во Планот за
управување и Годишните програми кои ги донесува субјектот кој управува со заштитенот    о
подрачје или природната реткост.

      Националната регулатива за заштита на природата во голема мера е хармонизирана
со европското законодавство и ги вклучува обврските од ратификуваните меѓународни
договори од областа на заштита на природата. Во Република Северна Македонија
воспоставени се тр и Рамсарски подрачја  : Преспанско Езеро (1995), Дојранско Езеро (2007)
и Охридско Езеро (2021) заедно со Студенчишко Блато.

      Охридското Езеро е впишано на Листата на светско наследство на УНЕСКО во 1979
година врз основа на критериумите за природно наследство. Во 1980 година, значењето на
Охридското Езеро беше дополнително проширено со вклучување на културно    -историските
вредност и, согласно критериумите за културно наследство. Во 2014 година е прогласен
првиот прекуграничен   биосферен резерват   „Охрид–Преспа“ според критериумите на
програмата на  УНЕСКО  „Човек и биосфера“ на териториите на Северна Македонија и
Албанија. Во 2021 година на Листата на светско наследство на УНЕСКО е вклучена и буковата
шума во клисурата на Длабока Река на Кораб, согласно критериумите на иницијативата
Стари и девствени букови шуми од Карпатите  и други делови на Европа.

      Мрежата Емералд се состои од подрачја од посебен интерес за зачувување (Areas of
Special Conservation Interest) која се воспоставува на територијата на државите договорни
страни на Бернската Конвенција. Емералд мрежата е компатибилна со еколошката мрежа
Натура 2000,  воспоставена од Европската Унија. Во процесот на интеграција кон Европската
Унија, Република Северна Македонија има обврска за   спроведување на двете најзначајни
директиви за природата  – Директивата за живеалишта и Директивата за птици, врз кои се
заснова воспоставување на мрежата    Натура 2000    . Во процесот на идентификација на

потенцијални Натура 2000 подрачја треба да се направи усогласување/надополнување со
прогласените Натура 2000 подрачја во пограничните региони во соседните земји.
Функционална Натура 2000 мрежа е предуслов за членство во Е    У, и во неа ќе се вклучат 35
подрачја со вкупна површина од 752.223 ha (околу 29 % од територијата на Државата     ).


                                                                              127
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":153}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":154,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=154"}>>>
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
ланоВце. TD é звј, Ч., Rigi! as Tih ove iufeso!
wee “Bak је какви > | K ROA) 3 5 7 é : <i |
чанка é т 4 .., } a re кќ
Фест евероисточен“ Se
а Swi . rs ae
A И “Tamera n 4
Sheol AR ерата даја : - ЛЕГЕНДА
“Bydighha “Bydosuelauniye pay x
S syn Да ку 1 Kain Торо. Фе (1
Sw Ge as fa pateu “MP ‘ soptuttonun <a SAO —— Државна граница Сообраќајна мрежа
и BAY "Пезо OVE
н .к + * . x N дует 3
Tan x VJ fey oe учкарево Крањ га факт? aa: . Вера — Границана општина а Двтопат
СКОПЈЕ „копани 6 (ек! одела. убеш . и A
ie owt (Скопски. nine BN Tae yet, сфати леш За дресдна Ќ ws Граница Ha плански регион
. Цело . a 4 = ев! а Мт „Живо. \ ° ea Оцени p р — Bp3 nat
ts “Ласкарци anu) ( З x “Ма “ws ИСТ! з oe <8
Bg ae НИЕ УЗ, Ќ Fhe apenut st Mycumec x е. Населено место === Експресен пат
|А =A my, "Ракот a јолно Коњ. "Орел.. уввво a a H 6
Se a Добри Дол. 580: дожи : "Дизда : si acen6a —— Магистрален nat
| оне ois “Mops “snp *|Maspo * . „Трооло \YEWMHOBO ОБЛ! .
brat eS > shorty EN Ee an : sTperennk Sg НИКОЛЕ „раса EAS cate wees SS Акумулација пот Регионален пат
РВЕНИЦА Soe . Bi р: “Крушје opal See =
, „Аа, 5 “Yup Ne ~~ : Cyl ту, "Пак ose АА v
FlonotuKn apne 1 4 МЕ оа 1 ee : ЗА НЕ. | а ante Nios |. Природно езеро sess Железничка пруга
ту \ Fypq по 5 ip ск ца "Рудник лијаМусрфи Pl RA МР ае
; 1 vil пениково tye а haere). || ‘ oS Sp 4 Бека
ФАКТ Т ey}. Козјак. By rsag NRT
AT “ДА i Ri Ак а. Ни x SS . “ARG Linea
eRe mY a SoS "Добро, т.т : елиќи 7 ЗКолоиа + ww тт: 5 as
teas » big iy, “BI "лозов! ; “Суш 4
2 7. ‘ | by ма
BENNY [ 3 \\-Phesun д, а
Wo CeRogpe0 hil а ра "Рашт: 5 е (е 5. Ч A SS П
SosSsTopao bor He = a | 53 и. ae x ~ : 5 NBS ера: Ата: Заштитени подрачја
зи еј пе т „1 ко I “ОФ “Баица Dy aig . NER \ Ps iia Morann } 5 ус) ee 2 VR x
ai | ЧА еа (en а Oe Зар еа a BH улица. po 100 ha над 100 ha
a iy “\e |. VRE, . . . x “|
: = i we | i a V7 SHPK Ws} Селце 5. Х
ХА Си! “рев “ JY *Menuni "Вртанци ‘ MON Har авица ot)
3 ¥ Tk Nie et „Грнциште Јаноше укие : © aolha 9) до 1000 ha
Кале: уин: 4 “Би ‘ " ty Crenaytin „Дамјан
Cae Mi KA » Hosen *Bojafua «| TPABCKQ Ss Fs
iS | * = Ст е “Cpl y а га “Долно Враном Mi еДвори? ЦИ е Ч rs <a + тул O од 1 100 ha = над 1000 ha
eee mee АА BL) от * Wiss 2) Toa Sy y eee me ќа NE
» „УЗ Аа fe : 7 B NY orapnogmugds (940, Bo Usaconun Д “yf вАсилево. СТА tr»
ets at Oren ардарски : „Пештерни os a авница Wg) 4 Природни реткости
та 5 : Sy . “Макар! то — 5ОМврани т NognecS—*Kpytnesn а . HO ка = KOHY © Wey Сушево "Нова Ete NCA
. Ч 3, PRET ST 6 cts „1 a Куриј nce silt
~~ . “oa ge ABROBYHR . eee сом “Брусвик. ABS; . реви чин; ајизали. и,
а | ee Wy ora Nee af Sa Ny ру Se CN fone Oi imac ENN
1 8р ; а: = i 43 i pe Spe тСливје \a - ке Ма аа “Сјтепанци „Попдија. госви Marl иреќееопрт “oto 2 ec, Босилово &
* > ost Ss he. x. . eS рдјени 3 | ae : УНЕСКО
| 4 утоа ИЊ word offerxgeRounrio OMEN, надесово ” 5 4 . 4 Ries ww *Panosofs \\y
Која ( Css SO ah ОПАСНА == абјаји| |S "Не DISS, вец.. 5 uy Miu { ; :
— ЕКвИрИА | ИДИ Ds LRH SO Ry asi : (е. | мк Rs а. ст ERAN ЈАКА E25 Заштитени подрачја со меѓународно признат статус - УНЕСКО
- a) ‘ : : | josapum та ај) |
ај 4 Југозападен ree AQ - 263 З e at Пр re ANN
dee аденуа ‘Sta We итоше : ) ; Машко SSS
conan : (Lb ВеВијеи бо Црско ЕН) Pitta ohn bik stant MP RAI И ВНИ УЛ RN hye Биосферен резерват Охрид - Преспа - YHECKO
Лактиње „ра | е . oe Ас. ч Xe “ јадец Oo мЧепели | <
- ‘ cer NN a у рбјаци! добил). МШешк * x SW Wo 5} { , |
јо, Tigres : “= L 7 AEN A “КОВАНИ NS а ЗА ПАНДОВО фрка pata Uh |
RS, Been Слатино. )\ ти Beoun 2 , З ‘ \ q =. Raye :
Ќ „Ш: 4 АК За, ~ ‘ 3 punui л th as pe AD i А ЗА, ;
. лобочица пареи итн abe : FAN "Петро ду ти “Содри „Пуваќи,
sBopde \ 4 nf Sob. Kea Р : ков. че ут ивуши . (NZ %
ЈА Soh iia AU | | ! 5 SN Ak Gs, fi г (1) Подрачја
To = : payors S i tear ле RL а алка ; та
= ‘ an > la iM к ед З ‘ еј ‘
7 3 ANB ево . „Ваддиџо“ 1 /, И | | „ГЕВГЕЛИЈА nancy, Hx Be а 3 2
ina „Дара aS Oa | Lidl Ба Н | За juin Урци | GS вас И >) ;
Sy «Cabling ces oe. SEEN tng] | ој TAH 2 UNS Nie Ge амсар подрачја
EON Aut ; | | eh 5 Sh, 080. : sia? .
) = елагониски paneay i ТЕН ње ха гг., Дојранско Езеро
е6460..- ЛеваРека | Eat 0) Se 101 a ст | AN y — aX ay
enn. ) = „Ли 45 I, | „Мој i - 0
> 36 ЛА етрежево | ја рап | |“ A хридско езеро
‘ emo eee Se eee ob | | Pe В Wi . “ 07, XP р
. “Bop ie ° form 1 i | a \
‘Slepa . ; ADM:
Bice scones, Se ‘ aS a XK v Преспанско Езеро
~ „Евла а „Крали _ Tp “5. не aaa’ . зе,
= „Стипона ok ay, pe 4 = Sy: SO. ii | 7,
sete 4777 а eS May j . wo :
BS „Дрмени iy ‘Alnx0B0 е Тоа. 5 а 4 . oe
. „Гончар „Лавци “Поешево Х4Риба "Балрдвенци, АН
ЈА. enone a > ee
Pajua N "БуќовоЗуравари "Тепавцијќ .
Since. . “BuStpnua "Гнеотино “5 ey д %
Сливница ауди ew оти Dw, +l
— “ : ај (обровени Д
"Крани “Породун =
== „Штрбово. Ocrpey + ија чу же; »
= зА Be sree weg ye
„Наколец “Кишава 7
"Долно
EQ
1
M=1:750.000 \
ALU | sel | \
кт ~ COCTOJBA Карта бр. A1012515
Ones 5) 10 20 30 40 p p.
.
ОД 5. O f\ PD f\ f\
D D
a ue оро ue Op O a Da е
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":154}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":155,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=155"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

3.6.4.  Културно наследство

          Заштитата на културното наследство во просторните планови се утврдува со
   изработка на заштитно  - конзерваторски основи, кои претставуваат документациона основа
   за третманот на недвижното културно наследство во просторните и урбанистичките планови,
   согласно Законот за заштита на културното наследство.

         Културното наследство на нашата држава е препознатливо преку своите специфични
  форми и изрази, како творештво создавано од бројни генерации кои живееле на ова тло и од
   оние кои транзитирале и оставиле траги од други културни средини.





       Слика бр.  18 Надлежности на националните установи за заштита на културното наследство,
        Извор: Заштитно    - конзерваторски основи за подрачјето на опфат на Просторниот план на
       Република Северна Македонија 2021  -2040

         Според актуелната административна организација на Државата територијалната
   надлежност на институциите за заштита на културното наследство не се поклопува со
   границите на планските региони, така што, освен за Скопскиот регион и Североисточниот
   регион каде н адлежноста е на по една институција за заштита, во останатите региони
   надлежноста ја имаат по две институции во зависност од регионот (Пелагонискиот регион       -
   Завод и Музеј  - Битола и Завод и Музеј    - Прилеп, Југозападниот регион    - Завод и Музеј  -
  Охрид и На ционалниот конзерваторски центар   - Скопје, Полошкиот регион  - Националниот
   конзерваторски центар  - Скопје и Конзерваторски центар   - Гостивар, Вардарскиот регион   -
   Завод и Музеј – Штип, Националниот конзерваторски центар  – Скопје и Национална установа
   за управување со археолошкиот локалитет Стоби, Источниот регион     - Завод и Музеј  - Штип
  и Националниот конзерваторски центар   - Скопје, и во Југоисточниот регион надлежноста ја
   делат Завод и Музеј  - Штип и Завод и Музеј  - Струмица.


                                                                                 128
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":155}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":156,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=156"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

3.6.4.1.  Културно наследство  – видови и просторна распределба

         Во Регистарот на културното наследство се запишани 1326 записи за добра со статус
   заштитени недвижни добра меѓу кои се вбројани и оние кои имале статус на привремено
   заштитени добра, но со оглед на тоа што во законскиот рок не е извршена нивна
   ревалоризаци ја и не е донесен акт за заштита, добрата го изгубиле својот статус на заштитени
    добра. Според тоа, а согласно Инвентарот на заштитени недвижни добра на територијата на
   Република Северна Македонија има 1285 добра со статус на културно наследство    и 6913
   добра за кои основано  се претпоставува дека претставуваат културно наследство           . Во
   однос на нивната категоризација и нивната бројност по рамките на зададените категории
    најголем дел од овие добра се археолошки наоѓалишта.

          Концентрацијата на недвижното културно наследство, неговите карактеристики и
    бројна застапеност по видови, се карактеризираат со регионални разлики.

          Вардарскиот плански регион  има најмал број на заштитени/регистрирани недвижни
   добра (67), од кои најголем број се концентрирани во општината Велес (28).

          Источниот плански регион    има 87 заштитени добра, меѓу кои најбројни се
    заштитените цивилни објекти (46), потоа археолошките локалитети (18) и верските објекти
     (17), а останатите видови се во помал број.

          Југозападниот плански регион    , иако по својата површина не е голем (зафаќа 13,4%
   од површината на Државата) го поседува највредното културно наследство во Државата. Во
    неговите граници, од вкупно 228 заштитени добра, 107 се цивилни објекти. Регионот
    поседува најголем број заштитени ве    рски објекти и археолошки локалитети, како и
   „Природното и културното наследство на Охридскиот регион“ впишано на Листата на светско
    културно наследство на УНЕСКО.

           Југоисточниот плански регион   во своите граници содржи 107 заштитени добра со
    статус на културно наследство, од кои повеќе од половина припаѓаат на цивилната
    архитектура (72). Неговата стратешка положба на патните правци кон исток и југ овозможила
   формирање на населби за живеење од на јраните историски периоди, кои особено се развиле
   и зајакнале во античкиот период: археолошките локалитети „Вардарски рид“ кај Гевгелија,
    „Исар“ кај Марвинци, локалитетите во Валандово, Струмица, „Термалното лечилиште“ во
    Банско и други локалитети. Иако ци   вилната архитектура преовладува во структурата на
   недвижното културно наследство на овој регион, неговите најголеми вредности се во
   археолошките наоѓалишта кои не се доволно истражени.

         Во Пелагонискиот плански регион    има најголема концентрација на културно
    наследство, вкупно 456 регистрирани културни добра, од кои 360 добра се цивилни градби
    (куќи, безистен, амами, кули), споменички целини и комплекси од верски карактер (вкупно
    24), како и поголем број археолошки лока   литети и останати видови културно наследство.
   Според територијалната распространетост културното наследство е концентрирано во
    градовите Прилеп (20 3) и Битола (161), а пет (5) добра од регионот се прогласени за културно
    наследство од особено значење -поткатегорија големо значење.

         На подрачјето на   Полошкиот плански регион    постојат 137 добра со статус на
    културно наследство. Карактеристично за Полошкиот регион е дека од вкупниот број
    регистрирани културни добра 102 се цивилни градби. Најголемиот број од нив се на
    територијата на општината Маврово и Ростуша (вкупно 67 добра)            , потоа во општините
    Гостивар (23), Тетово (11), итн. Според времето на настанување заштитените добра датираат
   од различни периоди.



                                                                                 129
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":156}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":157,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=157"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      Североисточниот плански регион    е втор најмал регион (зафаќа само 9,3% од
површината на Државата), со најмал број општини во својот состав (6). Од 69    -те заштитени
добра во овој регион, 33 припаѓаат на цивилната архитектура, 20 на верската архитектура, а
помал број се од останатите видови културно наследство.

      По површината што ја зафаќа  Скопскиот плански регион  е најмал, но во границите
на својата територија има 134 добра со статус на заштитено културно наследство. И во овој
регион бројноста на заштитената цивилна архитектура е голема, односно половина од
заштитените добра припаѓаат на овој вид, но не помалку е застапена и верската архитектура.

      Според достапните податоци од Националниот регистар на културно наследство, на
територијата на Република Северна Македонија, заклучно со 2024 година, за недвижно
културно наследство има 1285 записи.

               Табела бр. 36 Преглед на недвижно културно наследство по видови


            ПЛАНСКИ
      Ред.
            РЕГИОНИ ВО                 од                                                                                                                                                                                                                                                                         добра      број                                                                                                  целини              РСМ                                                                                                                                                                                                              Верски   објекти              Цивилни   објекти               Гробни   објекти                Вкупно    Заштитени   недвижни                                                                                                                                                     Споменички                                                                                                                                                                             Комплекси                  религиозен                  Стопански    комплекси                        Археолошки    локалитети

       01.      Вардарски        2         4          1        10       19       28        3           67
       03.       Источен         2         2          1        18       17       46        1           87
       04.      Југозападен       6         4         2        33       71      107        5           228
       05.      Југоисточен       2         3          1        19       7       72        3           107
       06.     Пелагониски      10        14         2        31       37      360        2           456
       02.      Полошки        3         4         0        12       14      102        2           137
       07.    Североисточен      2         5          1        5       20       33        3           69
       08.        Скопски         4        12         0         9       31       71        7           134
           ВКУПНО (1 -8)      31       48         8        137      216     819       26          1285

      Според своите вредности, во Законот за заштита на културното наследство утврдени
се две основни категории на културното наследство         - културно наследство од особено
значење со две поткатегории, од  исклучително значење или големо значење , и значајно
културно наследство. Од вкупниот број категоризирани заштитени добра, само 25 се
категоризирани како културно наследство од особено значење, 219 добра се во категоријата
значајно културно наследство, а за останатите не е извршена ревалоризација и истите не се
категоризирани.





    График бр.   4 Недвижно културно наследство по видови во        РСМ,  Извор: Национален
    конзерваторски центар

     Од вкупниот број на заштитено културно наследство 64%, односно вкупно 819 добра
припаѓаат на цивилната архитектура, 216 добра се верски објекти, 137 добра се археолошки


                                                                              130
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":157}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":158,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=158"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

    локалитети, а останатите добра кои имаат статус на недвижно културно наследство
    припаѓаат во помал број на другите видови културно наследство.

           Покрај добра регистрирани со акт за заштита или ex lege (по сила на закон), законот
    препознава добра за кои основано се претпоставува дека претставуваат културно
    наследство. Вкупниот број на добра евидентирани во евиденциите на надлежните
    институции, изнес ува 6913.

                            Табела бр. 37 Вкупен број на евидентирани добра

                                              од
                                                                                                                                                                      ЕНД
          РЕГИОНИ ВО РСМ                                                                                                                                                                                    Споменички   целини                         Комплекси    религиозен   карактер                      Стопански    комплекси                                  Археолошки    локалитети                 Верски   објекти                Цивилни   објекти              Гробни   објекти                 Вкупно

               Вардарски             1           3          0          730        135       97        9       975
                 Источен              8           2          0          741        74       89        4       918
                Југозападен            3           3          0          729        135      20 7       0      1077
                Југоисточен            0           0          0         529        85       32        0      646
               Пелагониски           62          32         21        1042       399       89        6      1651
              Полошки             11          1          0          261        80       302       0      655
              Североисточен           1           3          0         400        50       42        6       502
                 Скопски             48          6          0          236        15       184       0       489

               Вкупно (1-8)           134         50         21        4668       973      1042      25      6913


3.6.4.2.  Степен на зачуваност на културното наследство

           Состојбата на зачуваност на културното наследство е во зависност од видот на
    добрата, преземени претходни конзерваторско   -реставраторски работи и други мерки на
    непосредна заштита, интензивните процеси на урбанизација, особено во градските подрачја
   и развие ните населени места во руралните средини што во голема мера влијаат на
    загрозување на добрата. И покрај декларативната заложба на сите чинители од областа на
    заштитата на културното наследство и надвор од неа, на државно и локално ниво, мал е
    бројот на кул  турни добра кои се во задоволителна физичка состојба. Конкретните
    програмски задачи на националните установи за заштита во смисла на извршени неопходни
    конзерваторско -реставраторски работи, не се на задоволително ниво.

         Поради материјалната структура и промените на применетите материјали (дрво, тула,
    камен), овие добра се изложени на негативни влијанија како од надворешни фактори, така и
   од притисоците на современата урбанизација кои водат кон загрозување, девастација и
    нивно пропаѓање.

           Постојат повеќе детектирани фактори кои генерално влијаат на културното
    наследство. Развојниот притисок (адаптации, пренамени, индустрија, сообраќај, управување
    со инфраструктурни системи), еколошките притисоци (загадување), природните катастрофи
    (поплави, пожари, земјотреси), запоставување и недостаток на одржување, недостаток на
    финансиски средства, нерешени имотно  -правни односи се само некои од факторите кои
    имаат негативно влијание на вредностите на наследството. Неодржувањето и негрижата за
    културно -историските објекти исто така е причина за конструктивно пропаѓање и структурни
   промени во материјалите. Оттука треба да се разбере неопходноста не само од нивно
    зачувување и физичка заштита, туку и од нивната клучна улога која ја имаат како движечка
    сила и потенцијален ресурс во развојниот процес на Државата и современиот архитектонски
    израз.

           Главните причини за пропаѓање и уништување  на градителското наследство може
    да се поделат во две основни групи:

                                                                                  131
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":158}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":159,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=159"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

        а) надворешни причини  - кои се однесуваат на:

      ·   природните влијанија  (климатските услови, температурни промени и природни и
      неочекувани катастрофи);

      ·   влијанија предизвикани од факторот човек  (оштетувања предизвикани од случајни
      и намерни дејствија на човекот, вклучително и несоодветните интервенции на
       институциите за заштита); и

        б) внатрешни причини поврзани со структурата на самата градба,  а се однесуваат на

староста и ослабнувањето на материјалот или конструкцијата на градбата.

      Забележливо е непочитување на типологијата и елементите на автентичната
архитектура, неконтролирана градба и севкупно осиромашување на пределот и културното
наследство. Дополнително, создавањето на нови, често неплански туристички населби во
реоните на пор   анешните села, доведува до губење на просторниот идентитет и
амбиенталните вредности.

      Посебно треба да се нагласи вредноста на природното и културно     -наследство на
Охридскиот регион како светско наследство впишано на Листата на УНЕСКО.

      Иако во Република Северна Македонија има богато и разновидно културно
наследство, истото се соочува со голем број разновидни проблеми, закани и фактори кои
доведуваат неговата физичка состојба секојдневно да се влошува, а неговиот потенцијал да
не може да се користи во развојот на државата. Повеќе комбинирани фактори влијаат кон
континуирано влошување на состојбата и деградација на архитектонско       – историскиот
амбиент, пред се неконтролирана урбанизација, градежната експанзија од нови објекти,
климатските пр омени, а историските градби со изгубена примарна функција претставуваат
напуштени и деградирани објекти кои ја нарушуваат амбиенталната слика на целината.





                                                                              132
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":159}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":160,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=160"}>>>
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
agua? x
ЛЕГЕНДА
—— Државна граница
— Граница на плански регион
— Граница Ha општина
Населба
Акумулација
|. | Природноезеро
Река
Сообраќајна мрежа
e=ee Двтопат
- Брз пат
=== Експресен пат
—— Магистрален пат
— Регионален пат
sasas Железничка пруга
Културно наследство - недвижни добра
ШЕ, Добра за кои основано се претпоставува дека
претставуваат културно наследство
Заштитени недвижни добра
Археолошки локалитет
Верски објект
Гробен објект
Комплекс од религиозен карактер
Споменичка целина
Стопански комплекс
БЕЗ ЕЈ ff
Цивилен објект
бепавци
е УОГнеотино
M=1:750.000 ~
ig pi passer] SSNS eT
0 5 10 20 30 40 COCTOJBA Карта бр. A1012516
ИЗРАБОТУВАЧ: НАРАЧАТЕЛ:
Република Северна Македонија Република Северна Македонија
А Агенција за планирање | Министерство за животна средина Ј КУЛ ТУ Р Н @) H ACJ] ЕД СТ B @)
Ha просторот : и просторно планирање
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":160}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":161,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=161"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 3.6.5. Природни непогоди  , техничко -технолошки хаварии и воени разурнувања

        И покрај зголеменото разбирање и прифаќање на важноста за намалувањето на
    ризикот од катастрофи како и зголемувањето на капацитетите за одговор, управувањето и
   намалувањето на ризиците и понатаму претставуваат глобален предизвик.
          Елементарните непогоди  32 опфаќаат: природни катастрофи, земјотреси, поплави,
   лизгање на земјиште, снежни лавини, наноси, луњи, уривање и прелевање на високи брани и
    насипи, суша, атмосферски и други непогоди, кои можат да го загрозат животот и здравјето
   на луѓето, или имотот во п оголем обем.

         При третирање на природни или технолошки непогоди за состојба на очекувани
   штети се смета процената на очекуваните штети за настан којшто според актуелното
   познавање на опасноста и изложеноста, со расположливите методологии може да се утврди.
   Проектирана с остојба би претставувала процена на штети за состојба после применети
   мерки за ублажување на ризикот. Науката за третирање на ризик е од понов датум за што
    зборува рамката Сендаи  33 дефинирана во 2015 година. Имајќи го тоа предвид, за поголем
    број од непогодите во нашата Држава недостасуваат национално утврдени методологии за
   процена на опасноста, а оние што се во употреба, не се во склад со најновите трендови.
   Податоците за изложено ст се некомплетни, па дури и оскудни за некои типови на објекти.
    Оттука, процената на ризик е изготвена само за дел од анализираните непогоди, додека за
    останатите се изготвени карти на опасност (хазард), а мерките за намалување на ризиците
    започнуваат со изготвување на национални методологии за утврдување на различни типови
   на ризик и прибирање на податоци за изложеност.

3.6.5.1. Природни непогоди

         Поплави

         Нашата Држава нема официјална стратегија за намалување на ризикот од поплави.
   Имплементацијата на Европската Директива за поплави во националното законодавство е
   спора и недоволна (се проценува дека само 20% од Директивата е вградена). На национално
   ниво д осега се изработени прелиминарни проценки на ризикот од поплави: PFRA           34 за
    Пелагонија (2015); PFRA за сливот на Брегалница (2015); PFRA за сливот Црн Дрим (2018) и
   FRMP 35 за сливот на Струмица (2016), а во фаза на изработка се FRMP за Тетово и дел од
   Полог и за сливот на Горен Вардар.
          Податоците кои се однесуваат на досегашните поплави на територија на Државата не
    се прибираат на соодветен систематски начин, не постојат доволни информации за
    зафатените површини и поплавените објекти, како и причинетите штети и превземените
   мерки во насока на заштита или спречување на идни поплави.

          Сериозни поплави во нашата Држава се случија во 2015 година, во сливните подрачја
   на Црна Река, Брегалница и Струмица, како и во регионот на Полог, кога поради излевање на
    реката Пена поплавен бил урбаниот дел на градот Тетово и околината и во 2016 година,
    поплавата во регионот на Скопје (Гази Баба      -Арачиново) и околните села с.Стајковци,
    с.Смилковци, с.Црешово и с.Арачиново, со 23 жртви и голема материјална штета (целосно
   уништен автопатот на обиколница Скопје).


      32 Единствена методологија за процена на штети од елементарни непогоди (Службен весник на РМ      , бр. 75/01)
      33 Sendai framework for disaster risk reduction (2015  –2030), 2015
      34 Европска директива за проценка и управување со Ризици од поплави (Directive 2007/60/EC).        - Прелиминарна
    проценка на ризикот од поплави (PFRA  -Preliminary Flood Risk Assessment).
      35 FRMP  - Flood Risk Management Plans   - Планови за менаџирање на ризик од поплави

                                                                                  133
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":161}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":162,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=162"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план





    Слика бр. 19 Поплави во РСМ за периодот 2006    -2023, Извор: Студија „Природни непогоди и
    техничко -технолошки хаварии за просторниот план на  РСМ (2021-2040)“

       Вкупната површина на максималната потенцијална поплава во РСМ, анализирана со
GFA (Geomorphic Flood Area) методата изнесува 160.288 хектари, од кои во сливот на Вардар
се 132.935 ha (82.9%), во Струмичкиот слив 19.300  ha (12%) и во сливот на Црн Дрим 8,053 ha
(5.1%). Анализирано по подсливови, најголеми плавни површини има во сливот на р. Вардар
(горен, среден и долен Вардар   - 34.7 % од вкупно поплавените површини), потоа Црна река
(31,59%), Струмица (12%), Брегалница 10%, Црн Дрим (5,02%), Треска   (3.4%), Пчиња (2,33%) и
Лепенец (0,85%).





    Слика бр. 20 Потенцијални плавни површини во РСМ      , Извор: Студија „Природни непогоди и
    техничко -технолошки хаварии за просторниот план на  РСМ (2021-2040) ”

                                                                              134
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":162}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":163,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=163"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      Се препорачува методологија за процена на ризик од поплава да се спроведе со
детални хидролошко -хидраулички анализи врз основа на хидролошко  -хидраулички модели
на ниво на сливни површини, детектирани како сливови со висок степен на можност за
поплавување.

      Суши

       Согласно просторната распределба на ранливоста на суша          36, регионите кои се
умерено ранливи на суша покриваат 51,79% од површината на Државата, регионите ранливи
на суша опфаќаат 21,73% и се распространети во централниот и северниот дел на Државата,
како и во Пелагонискиот регион. Региони кои се силно ранливи на   суша се распространети
во централниот дел на само 1,14% од вкупната површина.





    Слика бр. 21 Ранливост на суша на територијата на Република Северна Македонија       , Извор: Atlas
    on Erosion, Drought and Desertification of the Republic of North Macedonia, 2020

      Снежни наноси, лавини и луњи

       Согласно податоците од Центарот за управување со кризи, за случени снежни намети
и лавини во периодот 2005 -2020 година, регистрирани се 70 настани, а во описни податоци
за 14 општини, наведени се 53 предели во кои се случиле настаните, додека за 123 локаци   и
се евидентирани случени луњи. Овие природни феномени претставуваат опасност по
животот и здравјето на луѓето и материјалните добра.





36 Atlas on Erosion, Drought and Desertification of the Republic of North Macedonia, 2020

                                                                              135
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":163}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":164,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=164"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план





    Слика бр. 22 Регистрирани лавини, луњи и снежни намети, во период од 2005      -2020 година,
    Извор: Студија „Природни непогоди и техничко -технолошки хаварии за просторниот план на РСМ
     (2021-2040)“

      Одрони и свлечишта

       Најчеста појава на одрони има на автопатот Катланово  -Велес, регионалните патишта
Маврови Анови -Дебар-Струга, Битола -Ресен -Охрид, Демир Капија -Удово, Кочани -Делчево,
Виница-Берово, Берово -Струмица, Штип -Неготино и др., локалните патишта М. Каменица    -
Рудник С аса, како и на железничката пруга Гостивар  -Кичево.

      До 2015 година, во Државата се регистрирани преку 500 појави на свлечишта кои на
посреден или непосреден начин ја загрозиле инфраструктурата, нанесувајќи штети од
најразличен обем. Во некои случаи дошло и до загуба на човечки животи (свлечиште Градот,
на патот Маврово -Дебар, Луково Поле, селата во Полошки регион на Шар Планина и др.),
како и големи обработливи површини (Тимјаник) и формирани вештачки акумулации
(Моклишко и Требенишко Езеро).

       Најзначајни фактори за нестабилност се: литолошкиот состав, наклон на теренот,
врнежи, сеизмички услови и користење на земјиштето. Проценката на подложноста кон
свлекување се врши со примена на комбиниран и модифициран метод на арбитрарни
вредности и полин  омна интерполација, при што за секој од факторите се одредува
индивидуален рејтинг, а сумата на индивидуалните рејтинзи го дава вкупниот рејтинг на
подложноста кон свлекување на теренот, кој е основа за креирање на карта на опасност
(подложност) од свлекув ање.




                                                                              136
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":164}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":165,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=165"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план





    Слика бр.  23 Подложност кон свлекување, за повратен период на максимално очекувано
    сеизмичко забрзување од 475 години          , Извор: Студија „Природни непогоди и техничко          -
    технолошки хаварии за просторниот план на Република Северна Македонија (2021    -2040)“

       Ерозија и седиментација

      Годишната загуба на почва претставува годишно просечно губење на обработливиот
почвен слој во дебелина од 20 cm на површина од 8,500 ha, што претставува 17,000,000 m      3
загуба на почва секоја година.

      Вкупното годишно производство на ерозивен    материјал (седимент)  , добиено врз
основа на моделирање на ерозија според методот на потенцијал за ерозија (EPM), каде
средниот коефициент на ерозија на ниво на земја е Z = 0.31  изнесува W = 12,900,832 m  3, или
средно годишно специфично производство W  sp= 519 m3/km 2.

      Овие вредности се пониски од оние добиени во картата подготвена пред 30        -40
години со користење на директно мапирање на терен со користење на мислење од експерти
како W = 17,000,000 m  3 и Wsp = 685 m 3/km 2.

      Околу 33.6% од територијата на Државата е зафатена со неприфатлив интензитет на
ерозивни процеси (I, II и III категорија), додека на 11.3% се присутни високи и многу високи
ерозивни процеси. Мерките за контрола на ерозијата со висок приоритет би се спровед  увале
на терени зафатени од I и II категорија на ерозија, додека за терени погодени од III категорија
на ерозија се препорачуваат мерки со низок до среден приоритет.





                                                                              137
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":165}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":166,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=166"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план





    Слика бр. 24 Ерозија развиена според методот EMP  (Erosion Potential method   ), Извор: Блинков и
     др., 2020

       Седиментацијата во резервоарите (годишен интензитет од 300,000 m нанос) е еден
од најголемите проблеми во Република Северна Македонија. Според некои проценки околу
3,500,000 m  3 нанос годишно се влева во акумулациите.

      Пожари

       Територијата на Република Северна Македонија во континуитет се соочува со
зголемена појава на пожари на отворен простор, кои опфаќаат пожари во шуми и шумско
земјиште, заштитени подрачја, ново     -пошумени површини, парк   -шуми, земјоделски
површини, пасишта и други отворени површини покриени со тревна и разновидна вегетација.

      Пожарите на отворен простор претставуваат значаен еколошки и економски ризик,
со директни и индиректни последици врз вегетацијата, биодиверзитетот и екосистемските
услуги. Според податоците на надлежните институции, во изминатите две децении ризикот
од пож ари се движи од средно до многу високо ниво на загрозеност, при што особено
ранливи се централниот, источниот и југоисточниот регион на државата.

      Со цел систематско следење на просторната дистрибуција и идентификација на
подрачјата со зголемена изложеност, изработена е карта на пожари на отворен простор по
општини (врз основа на податоци од Центар за управување со кризи).





                                                                              138
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":166}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":167,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=167"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план





    Слика бр.  25 Пожари на отворен простор по општини (2005     -2023 година) и територијални
    противпожарни единици , Извор: Студија „Природни непогоди и техничко -технолошки хаварии за
    просторниот план на Република Северна Македонија (2021  -2040)“
      Процената на нивото на ризик 37 од настанување на пожар, со дефинирана очекувана
веројатност, се заснова на сеопфатна анализа на повеќе меѓусебно поврзани компоненти:
историски евидентирани настани, анализа на изложеноста (типологија на вегетација, социо    -
економски показатели и други реле вантни вредности), степенот на ранливост, капацитетот
на надлежните субјекти за превенција и одговор, како и проекцијата на потенцијалното
негативно влијание изразено преку можни штети и загуби од пожари на отворен простор.

       Согласно сумарните резултати од процените на загрозеност, од сите ризици и
опасности, вклучувајќи го ризикот од пожари на отворен простор, општини со покачен ризик
(можен почеток на криза или кризна состојба) се: Берово, Богданци, Брвеница, Валандово,
Гевг елија, Лозово, Македонски Брод, Пехчево, Дојран, Ѓорче Петров, Карбинци, Кичево,
Сарај, Свети Николе, Струмица, Центар Жупа и Штип. Со висок ризик и веројатност за почеток
на криза или кризна состојба е Општина Тетово, додека со највисок ризик и загрозенос     т на
виталните вредности (создадени услови за прогласување на криза или кризна состојба), се
општините: Желино, Јегуновце и Теарце.
      Ризикот од пожари на отворен простор претставува растечки стратешки предизвик
за институциите, што налага засилена меѓуресорска соработка, координација и ефективна
комуникација, со јасно дефинирана и споделена одговорност. Примарна надлежност за
превенција и управување со ризикот од пожари    на отворен простор имаат институциите
одговорни за специфичните категории земјиште (шумско, земјоделско, заштитени подрачја


37 согласно Уредбата за „Методологијата за изработка на процената на загрозеноста на безбедноста на РСМ од
сите ризици и опасности, нејзината содржина и структура, начинот на чување и ажурирање, како и
определувањето на субјектите во системот за управување со   кризи на кои им се доставува целосна или извод од
проценката“

                                                                              139
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":167}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":168,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=168"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

и сл.), кои се одговорни за планирање, мониторинг и спроведување на превентивни мерки на
своите територии. Паралелно, значајна улога имаат субјектите задолжени за управување со
кризи, заштита и спасување и противпожарна заштита, кои обезбедуваат оперативна
подготвеност, координација и ефикасен одговор при активирање на пожари кои ја
надминуваат локалната контрола. Ваквата распределба на надлежности овозможува
интегриран и споделен пристап кон управувањето со ризикот и минимизирање на
потенцијалните штети.

       За справување со пожарите во Државата се формирани 34 територијални
противпожарни единици во градот Скопје и општините: Битола, Велес, Гевгелија, Гостивар,
Кочани, Куманово, Охрид, Прилеп, Старо Нагоричане, Струмица, Тетово, Штип, Ресен,
Кавадарци, Валандо во, Дебар, Берово, Виница, Делчево, Крива Паланка, Кривогаштани,
Кратово, Струга, Кичево, Крушево, Македонски Брод, Македонска Каменица, Радовиш,
Ранковце, Свети Николе, Пробиштип, Демир Хисар и Неготино.

      Добрата организациона поставеност е предуслов за навремено реагирање и
ефективно справување со пожарите. Сепак застарената опрема и недостаток на стручен
кадар, како и неправилната урбанизација и непочитувањето на плановите се значајни пречки
за ефикасно с правување со пожарите.

       Земјотреси

       Епицентралните подрачја во нашата Држава се опфатени со три главни сеизмогени
зони:  Западно   -  македонска, Вардарска и Источно македонска сеизмогена зона                 .
Епицентрални подрачја во   Западно-македонската сеизмогена зона   се: Тетово -Гостивар,
Дебар, Кичево, Пештани -Охрид-Струга и Јужен дел на Охридско Езеро, Дебарца  -Плакенска
Планина, Преспа, Битола и Битола   -Лерин, Крушево и Богомила (Велес). Најдоминантната
хипоцентрална длабочина во Земјината кора, се наоѓа помеѓу длабоч   ините 10 km и 30 km.
Најинтензивната сеизмичка активност главно се врши во епицентралните подрачја: Тетово      -
Гостивар, Пештани -Охрид-Струга, Дебар, Кичево и Илинска   -Плакенска Планина. Раседи
каде се генерираат максималните набљудувани магнитуди се Пештанско         -Петрински,
Илински, Церски, Мавровски и Опенички расед.
      Епицентрални подрачја во Вардарската зона се: Скопје, Куманово, Велес, Св. Николе -
Штип, Градско  -Кавадарци -Неготино, Демир Капија, Мрежишко    -Кавадарци, Валандово,
Гевгелија -Гуменџа и Дојран   -Кукуш. Најдоминантната хипоцентрална длабочина во
Земјината кора, се наоѓа помеѓу длабочините 5 km и 20 km. Н        ајинтензивна сеизмичка
активност главно се врши во епицентралните подрачја: Скопје, Демир     -Капија, Валандово,
Гевгелија -Гуменџа и Дојран -Кукуш.
      Епицентрални подрачја во   Источно македонската сеизмогена зона   се: Пехчево  -
Кресна, Злетово  -Крива Паланка, Кочани, Делчево      -Берово, Струмица и Радовиш.
Најдоминантната хипоцентрална длабочина во Земјината кора, се наоѓа помеѓу длабочините
20 km и 40 km. Сеизмичката активност се одвива долж Плачковички, Кочански и Радови   шки,
Злетовски и Беласички расед во епицентралните подрачја Кочани и Злетово  -Крива Паланка.

      Одредувањето на сеизмогените извори на некоја територија во однос на
максималната очекувана магнитуда на земјотресите односно максималниот
макросеизмички интензитет има посебна важност за оценка на сеизмичкиот хазард за таа
територија.





                                                                              140
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":168}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":169,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=169"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план





    Слика бр. 26 Сеизмички хазард (максимално земјино забрзување) за повратен период од 475год.    ,
    Извор: Студија „Природни непогоди и техничко   -технолошки хаварии за просторниот план на
    Република Северна Македонија (2021  -2040)“

       Потенцијалното движење на тлото од идни земјотреси, кое ги одредува економските
и хуманитарни последици од потенцијалните земјотреси, се дефинира како сеизмички
хазард. За негово утврдување неопходни се сознанија за случените земјотреси, геологијата,
тектониката, локалните почвени услови, густината на зградите и населението (изложеност),
повредливоста на изградената средина, како и робусни проценки на сеизмичкиот хазард.
Според Европскиот модел на сеизмички ризик 2020 (ESRM20), зградите изградени пред
1980 -тите, урбаните подрачја како и високите проценки на сеизмичкиот хазард се главни
носители на сеизмичкиот ризик.

      При случување на земјотрес, најзначајна цел е да се зачуваат човечките животи, па во
таа смисла современите принципи за проектирање сеизмички отпорни конструкции
вклучуваат заштита на човечки животи и ограничување на штети во објектите. Затоа,
проценката н а изложеноста и ранливоста на објектите изложени на земјотрес е од особено
значење, бидејќи можните човечки жртви во најголема мера се резултат на оштетувања и
рушења на објекти.

      Со користење на методологија која вклучува корелација помеѓу пресметаните карти
на опасност (сценарио  - максимален очекуван земјотрес со повратен период од 475 години),
селектираните функции на повредливост за постоечките типови на конструкции, како и
изложената изградена површина по општини, изработенa е карта на загрозеност од
земјотрес (ризик) како процент на оштетена површина во однос на вкупна изградена
површина во секоја општина.





                                                                              141
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":169}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":170,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=170"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план





        Слика бр. 27 Ризик од земјотреси за сеизмички повратен период од 475 години по општини и
         градот Скопје (Процент на оштетена во однос на изградена површина)                , Извор: Студија за
        просторниот план на РСМ (2021-2040), Природни непогоди и техничко  -технолошки хаварии

3.6.5.2.  Техничко  - технолошки хаварии

         Технолошки хаварии и рударски несреќи

         Индустриските несреќи потекнуваат од технолошките или индустриските услови,
    опасните процедури, дефекти на инфраструктурата или од специфични активности на
    луѓето, како што се токсичните ослободувања, експлозиите, пожарите и хемиските излевања
    во воздухот, водени текови и почв        ата. Повеќето индустриски несреќи вклучуваат
   ослободување на опасни материи во водите со сериозни влијанија врз водните ресурси,
    загрозувајќи ја достапноста на безбедна вода за пиење во домаќинството и земјоделството,
    како и безбедноста на луѓето. Природни   те непогоди (бури, поплави, земјотреси, одрони,
    свлечишта и друго) може исто така да предизвикаат индустриски несреќи со активирање на
    ослободувањето на опасните супстанци од индустриските објекти кои се лоцирани на патот
   од деструкцијата.

          Ризикот од индустриска несреќа многу зависи од активностите на самата локација,
    процесите со кои се работи и видот на опасни супстанци кои се користат. Податоците
    покажуваат дека и покрај тоа што бројот на регистрирани и функционални технолошки и
   производни капацитети во Скопскиот плански регион е најголем, бројот на регистрирани
    технолошки хаварии во периодот  од 2004 -2021 година е најголем во Вардарскиот плански
    регион (21 хаварија). На второто место е Источниот, а потоа следува Скопскиот       плански
    регион.

         Во државата постои солидна база (регулативен и институционален аспект) за
    превенција, заштита и справување со ризиците од користење, ракување, складирање и
    транспорт со опасни материи. Работата согласно меѓународните стандарди и


                                                                                  142
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":170}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":171,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=171"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

воспоставената методологија за проценка на ризик во индустријата (најмногу кај големите и
средните компании, и особено во рударството), како и обучениот кадар за ракување со
опасни материи сведочи за солидната превенција од ризиците со користење на опасни
материи.

       Сепак, актуелноста на регулатива која не е хармонизирана со европската,
недостапноста на информации за случените несреќи, слабиот мониторинг за следење на
опасностите, ранливоста и ризиците од технолошките хаварии и дефицит на кадар во
институциите; се при  чина за недоволна институционална поврзаност и можности за
иновативни решенија во однос на превенција и сигурност од несреќи предизвикани од
опасни материи.

       Несреќите во рударството, покрај можните повреди, загуби на човечки животи,
прекин на процесот на експлоатација и загуба на опрема во просторот каде се изведува
рударската активност, можат да предизвикаат и загрозување на здравјето и животот на
луѓето не/п осредна близина на рударската активност, како и евентуална контаминација на
животната средина. Несреќи кои може да се очекуваат во рудниците со подземна
експлоатација се зарушувања, поплави и пожари, струјни удари, кои може да бидат
предизвикани од различн  и причини. Нема достапни податоци за рударски несреќи и
влијание врз животната средина, што оневозможува целосно дефинирање на најчестите
причини поради кои се случуваат и преземање конкретни мерки.

      Пожари во објекти

       Отсуството на детална евиденција за случените пожари во објектите и недостаток на
клучни податоци (за типот на запалениот објект од аспект на конструктивен материјал и
катност, причината за пожарот и предизвиканата материјална штета), како и непостоењето
на официјално усвоена методологија за процена на ризик од пожари во објекти,
оневозможуваат соодветна анализа за зачестеноста на пожарите, изложеноста на
населението и предизвиканите штети.





    Слика бр. 28 Ризик од пожари по општини     , Извор: Студија „Природни непогоди и техничко      -
    технолошки хаварии за просторниот план на Република Северна Македонија (2021    -2040)“


                                                                              143
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":171}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":172,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=172"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

         Во моментот во   Република Северна Македонија не постои официјално усвоена
    методологија за процена на ризик од пожари во објекти. Согласно достапните податоци од
   Државниот заводот за статистика на Северна Македонија и од територијалните
   противпожарни бригади, извршена е процена на р изикот од пожари во објекти. Изложеноста
    на објектите во одделните општини е квантифицирана со вредности од 1  до 5, а соодветно е
    направена и квантификација на повредливоста на објектите и населението.

3.6.5.3.  Воени разу рнувања

          Глобална безбедност

          Комплексното глобално безбедносно окружување, надополнето со брзиот и
   динамичен економски, социјален, политички и технолошки развој се рефлектира и врз
    безбедносната состојба на глобално ниво. Големите предизвици и закани пред кои се
    исправени земјите, нам етнуваат неопходност од соработка и координација во насока на
    справување со актуелните закани и предизвици.

           Земјите од целиот свет се изложени на природни непогоди, технички и технолошки
    хазарди, епидемии и климатски промени. И покрај фактот што невоените, асиметричните,
   хибридни и сајбер закани понекогаш се посериозни од воените          , сепак традиционалните
    воени закани денес се исто толку актуелни и сериозни, поради продорот на вештачката
    интелигенција и софистицираното и супериорно оружје со кое располагаат големите сили.
    Техничкиот и технолошкиот напредок кој е позитивен фактор и дви  гател на развојот, во исто
   време е и сериозна закана поради можноста да се стави во функција на воени активности.

           Интеграцијата во евроатланската област значително ја подобрува безбедноста и
    зачестеноста на конфликтите од една, но и го зголемува ризикот од воени дејствија со широк
    спектар за земјите членки од друга страна.

          Регионална безбедност

          Ризиците по мирот и безбедноста за земјите од регионот, вклучително и нашата
    Држава, не се поразлични од оние со кои се соочуваат останатите европски земји.
   Можностите за прелевање на воените конфликти влијаат врз вкупната политичка, економска
   и безбедност а состојба и на земјите од југоисточна Европа. Присуството на големо
    количество оружје и напливот на мигранти и економски бегалци, дополнително ја усложнува
    состојбата, внесувајќи можност за дестабилизација на поширок простор.

          Полноправното членство во НАТО, како и фактот што поголем дел од нашите соседи
    се земји членки на НАТО или ЕУ е најдобриот начин за подобрување на безбедносната
    состојба во Државата, регионот и пошироко.

          Безбедносни ризици и закани

           Најголемите закани за нашата национална безбедност доаѓаат од:

              - Економско -политичката состојба која се карактеризира со низок економски раст,
           енергетска зависност, недоволен или несоодветен институционален капацитет,
          невработеност од една, и политизација на институциите, слабости во судскиот систем,
           корупција и организ иран криминал од друга страна;
              - Делувањето на разузнавачки служби, насочено кон слабеење на економските,
          политичките и безбедносните потенцијали и капацитетот на одбранбениот систем;





                                                                                  144
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":172}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":173,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=173"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

        - Радикализамот и екстремизмот кој се манифестира низ различни облици:
       национален, верски и политички, со потенцијал за предизвикување на меѓуетнички
       конфликти.
        - Тероризмот, кој поврзан со верскиот екстремизам, ја прави нашата Држава
       чувствителна на терористички напади и овозможува користење на нејзината
       територија како коридор за инфилтрирање на терористи;
        - Илегалната миграција, која не е директна закана по националната безбедност, но
     може да ги оптовари државните институции и да ангажира значајни капацитети на
       Државата;
        - Сајбер напади   –  кои се манифастираат со загрозување или блокирање на
      функционирањето на критичната инфраструктура;
        - Елементарните непогоди, техничко  -технолошки катастрофи, епидемии, деградација
      на животната средина и климатските промени, кои се индиректни закани, но може да
      имаат влијание врз безбедноста на институциите и системот за одбрана на долг рок.

       Веројатноста од вооружена агресија врз нашата земја е мала. Најреални се
индиректните закани кои доаѓаат од асиметричните, хибридни, сајбер и други напади, како и
загрозувањата од природни непогоди, технолошки катастрофи, епидемии и климатски
промени.





                                                                              145
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":173}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":174,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=174"}>>>
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
fica "Карфвде“
a ee (1 „БаштевоКРИВА ПАЛА =A ел
Ne. РАНКОВЦЕ 9. eS ay зак SU]
Aa Sax а „АИКА НА Дринок уз у = att! = I ЕГЕНДА
„ГлажњаСлупчанка i ЕЗ река oes re } ’ 4 ЕЈ
i 55 re
„ Ата. CS
ДЕВО es
ШЕ штет Државнаграница Сообраќајна мрежа
Дива. ХА ка Ney — —— Границанаопштина c= Aptonat
Paha |
— Граница на плански регион Брз пат
1. Цера Maceo ON е Населено место === Експресен пат
+ “E& ‘ —
. Sify Vin. : ee? ie Ss Населба —— Магистрален пат
tf, eat Ops A “ NS | Акумулација —— Регионален пат
f fernoaka- ‘atphone ea Ue |. Природно езеро пали Железничка пруга
Греино
—— Река
„Крушево
~ СОПИШТЕ у р 4
qi ; Умово „РдиниќаВаЌ
ч „Пвгару) ав родив ВИНИЦА “Пенјеани
4 „Држилово / Kyl доц Mrerxje "
pify Ds 2
ff iran
ШЕ! Потенцијално поплавени подрачја
ПЕХЧЕВО
N Бребец
L i fal: . . 2 2...
Vee: Ne Ха ра!!! ШЕ Подрачја со многу висок степен на ерозија (>3000m’km’y ")
+ Sie fase Span po ‘wi „Ново ел шта е
a ee rt ad uo" * “Want j 333 = „ ,
: Been AS Ryde * Подрачја co многу висок број Ha пожари Ha отворен простор
Ap xan ‘ R N
2 - 2 ти Маврово. ЛЕК О-
enue
Ee Le =a
» МА! "
вовбиростуше| са
Cis
а БЕРОВО 4 Ui)
LES, Подрачја со многу висок степен на опасност од свлекување
NY ут, : “ Moun oe ® ww x Nk 5
4 47.4 of og ae i are i Ќ . ONS .
K и ay , ; } Ту АА ya Подрачја co максимално забрзување Ha тлото
след л a EIS / ЖУ, ВА та ; Ne SK 2
ewe ee TY 7, Spl fpr a ey 7s BO единици Ha гравитационо забрзување (g) g=9.81m/s
|, ae) Of 4: ‘ И $ ft fh : е: wn 6 ' AOR J | 4. : SS : i a
ae oid a ¥ LG 4 ELS gs . а Ју 5.
1 ае ќа : a Sih he, $MM SS ! a 0.21 - 0.24
“"UEHTAP KYA / ТУ fg ‘
ЗА. ал Poof y 5 g
gy VS, Of, » Југоисточ 0.24 - 0.27
eqns Југозападении Me We
es p< A sin) aad 0.27 - 0.31
a „св Вланјиње, От Ра ЕЕ ГЈ / радец Speen AL tegen)
“Monge. © Stores ; fc j Sey * “ y ve 4 45 So fh Or 5 „ВА ово те зеви ew ere, popes 0.31 . 0.34
Seaxan Слатино, М =~ Se : Y Af JAA fp fh MBS
ou рибни ЈАЗ Me , 5 We ee fet), uN 4 [pen Lg GL LOb ;: Sh : , 0.34 - 0.38
а : a sCoulate 5 . .
Мислодежда го ха
хи
Toga Oy!
„ГЕВГЕЛИЈА ованец
Журатица 1 ДА Be: hie а а xy
Сирула 4 \ 4 \ - „Мврул *Banve
. лу Плаќе er 7 4 er ‘AS
“4 а Ф.. 5
путафј„дравиот,. "Свиништа, ч hs. XR
te Sa 3 Sasol = 3 a. aoe
2 Ј,
\ >
“Vspuurrs
бдее кеј кат A ee
“Mapu Bnaj Srarahn sh две!
Охридско
езеро
Шипокно
коњско ,
54,
Џени... Ло саовииие
шани
еванари
Pajie:
(Отешево 1 ив :
лев Преспанско enor ;
See, езеро Крани!
Штрбриб,
„Коњско За, -
71, а
и, "Наконец
Me SS M=1:750.000 -
Bass 30 40
COCTOJBA Карта бр. A1012517
ИЗРАБОТУВАЧ: | НАРАЧАТЕЛ:
Република Северна Македонија Република Северна Македонија
Атенција за планирање Ј ОПАСНОСТ ОД ПРИРОДНИ НЕПОГОДИ
на просторот
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":174}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":175,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=175"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

3.7. Биланс на постојната намена на земјиштето

       Намената и користењето на земјиштето се одраз на актуелниот степен на
 продуктивност, рационалност и организираност на примарниот сектор, интензитетот и
 фазите на урбанизацијата, изграденоста на техничката инфраструктура и степенот на
 заштита од конфликтнит е процеси.

        Побарувачката за земјиште, шуми, пасишта и други ресурси, за различни намени
 постојано расте и станува поголема од расположивите резерви. Во тој процес на побарувачка
 доаѓаат до израз интересите на различните потенцијални корисници кои често се
 конкурентни, па дури и конфликтни. Од тука, како императив се наметнува потребата од
 рационално, односно одржливо користење на земјиштето како најзначаен природен ресурс,
 што особено се однесува на продуктивното земјиште од високи бонитетни класи; и
 насочување на другите активности кон пониските бонитетни класи.

       Основни категории на користење на земјиштето се продуктивно и непродуктивно
 земјиште. Продуктивното земјиште го опфаќа земјоделското и шумското земјиште, односно
 површините наменети за примарна продукција. Обемот и интензитетот на користењето на
 овие површ ини е во зависност од: бонитетната вредност на земјиштето, структурата на
 катастарските класи, интензитетот на ерозијата, надморската висина, наклонот,
 експозицијата на теренот и климатските услови. Согласно катастарската класификација на
 РСМ, во категориј  ата земјоделското земјиште се вклучени обработливото земјиште и
 површините под пасишта. Обработливото земјиште опфаќа: ниви, оризови ниви, градини,
 овоштарници и лозја. Пасиштата, заедно со шумите, ливадите, трстиците и мочуриштата ја
 сочинуваат категорија та плодно необработливо земјиште.

       Неплодното земјиште го опфаќа: природното неплодно земјиште (долови, камењари
 и друго) и вештачко неплодно земјиште, за кое е донесен урбанистички план или друга
 планска/проектна документација. Вештачкото неплодно земјиште може да биде градежно
 неизградено земјиште и градежно изградено земјиште. Градежно изградено з      емјиште
 опфаќа: земјиште под згради, улици, патишта, мостови и друго.

       Овие услови се менлива категорија зависно од односот на човекот кон средината,
 односно од сознанието дека продуктивното земјиште претставува ограничен и необновлив
 ресурс, а неговата заштита и рационално користење императив за идниот економски развој
 и хумано живеење.

        Непродуктивното земјиште го сочинуваат површините кои не се користат
 непосредно за одделни видови на производство, но се услов за вкупниот стопански развој.
 Тие се категоризирани во:

        ·   води и водотеци,

        ·   верски објекти и гробишта,

        ·   населби,

        ·   патишта и железници,

        ·   останато неплодно земјиште.

        Билансот на намена на земјиштето е изготвен врз основа на намената на земјиштето
 за продуктивни и непродуктивни цели. Во анализата на намената и користењето на
 земјиштето се превземени податоци од:

        ·   Агенцијата за катастар на недвижности, обработени врз топографска карта во размер
        1:25000, ажурирана со податоци добиени од аерофотограметриско снимање
       извршено во 2017 година;

                                                                               146
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":175}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":176,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=176"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      ·   Европската агенција за животна средина (ЕЕА), која во рамки на своите активности го
      има реализирано проектот Corine Land Cover  38, инициран во 1985 година (референтна
      година 1990) и ажуриран во континуитет во 2000, 2006, 2012 и 2018 година. Corine
       land cover претставува инвентар на покровноста на земјиштето, класифициран во 44
       класи. Податоците се дигитализирани врз основа на сатели    тски снимки во размер
       1:100.000, со точност од 150 m и минимални единици на површина од 25 ha. Поради
       ваквиот пристап, дел од уситнетите структури на одделни класи се претопени во
      просторно најблиската површина по намена. Оттаму, овие податоци се земаат со
       резерва која произлегува од начинот на обработка.

      Податоците од двата извори се обработени и рекласифицирани, согласно
Методологијата за изработка на просторни планови, а дел од нив се уточнети врз основа на
информации од базата на податоци на Агенцијата за планирање на просторот, изградена за
потребите н а изработка на документациската основа на Просторниот план (акумулации,
заштитено природно наследство, површини под системи за наводнување, заштитни зони и
појаси на водни тела и др.)

    Табела бр. 40 Биланс и структура на намена на земјиштето

бр.              Намена          Површина (ha)

                                            1                 2                3               4
                                         2.299.572,00
1.        Продуктивно земјиште
                                             (1.1+1.2)
1.1     Шуми и шумско земјиште                            1.039.576,00
                                                                1.259.996,00
1.2       Земјоделско земјиште
                                                                         (1.2.1 +1.2.2)

1.2.1     Пасишта                                                              742.760,00

                                                                                 516.733,00
1.2.2     Обработливо земјиште
                                                                                              (1.2.1.1+1.2.1.2)
         Обработливо земјиште
1.2.1.1    под системи за                                                                             21.906.00
         наводнување

         Ненаводнувано
1.2.1.2
         обработливо земјиште                                                                    494.827.00

                                        244.099,00
         Непродуктивно земјиште
2.                                         (2.1+2.2+2.3 +2.4)

2.1       Земјиште под населби
                                                               33.875,99
2.2      Водни површини                                    53.793,00

          Експлоатација на
2.3.                                                             3.873,00
         минерални суровини


          Останато непродуктивно
2.4       земјиште и преодно
         земјиште                                                              152.468,00

ВКУПНО:                              2543581,99

      Во категоријата непродуктивно земјиште е вклучено природното неплодно земјиште,
површините под води, урбанизираните површини и површините под експлоатација на
минерални суровини. Останато непродуктивно земјиште опфаќа: градежно земјиште под
инфраструктурни  и други објекти надвор од населените места, т.н преодно земјиште
(необработено земјоделско земјиште обраснато со ниска вегетација) и површини без


38 Извор : Corine Land Cover, Macedonia, Min. Urb. Planning, 2000, © European Communities, 1995   -2005

                                                                              147
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":176}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":177,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=177"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

дефинирана намена (239,82 ha) кои се последица на сеуште неизвршеното усогласување на
податоците од АКН со податоците за државната граница кон северните соседи (Република
Србија и Косово).





    График бр. 5 Структура на намена на земјиште

       Анализата на намена на површините упатува на заклучокот дека главен корисник на
земјиштето е продуктивниот сектор во кој со најголем дел учествува земјоделското земјиште
(49,53%) и шумите (40,88 %). Високопланинските пасишта се распространети на површина
која изнесува 29,21% од вкупната територија на Државата.

     Од вкупното обработливо земјиште, кое зафаќа 516.733,00 ha, околу 26% е земјиште
опфатено со системи за наводнување, но реалната наводнувана површина изнесува само
4,24%, поради сериозното намалување на капацитетите на хидромелиоративните системи во
периодот 2017-2019 година.

      Непродуктивниот сектор е застапен на површина која изнесува 9,6% од вкупната
површина, од која 2,12% е површина под води во која се вклучени речните текови,
природните езера и површините под акумулации.

      Минералните суровини се експлоатираат на површина од 3873,00 ha, која изнесува
0,15 % од територијата на Државата.

       Урбанизираната површина, која ја сочинуваат градежните подрачја на населените
места (градови и села), зафаќа 13,88% од вкупното непродуктивно земјиште. Овој податок е
превземен од изворот CORINE LAND COVER     , од причини што во нашата држава сеуште не
постои регистар на градежно земјиште опфатено со урбанистички планови за развој и
уредување на населбите.





                                                                              148
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":177}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":178,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=178"}>>>
ка +
ae И
\ \
> 5.
NR PCP BEM
x Me ЕД "БА = Ghigeroayton
а yy „Пелимце, „Бајино. “Длавочица Hepa Д
5 ЗР ет y Герман 5
2 ВД "Алѓуќа““ Карловц НО му клиште
4 *GonogHYuleed . Cranial “Криви Камен
Дукаре Белановце. flo} onal "лок Ба „Еве A Ry а а
> \ ЦИ униц Pi „Четирце + "Добрача "ЗЕШКО, 4 Sd
BEN ц * „АЈБИНЦе "Дренбк | "Радибуш е
„Глажња луачанка 5 Вкостурник „Канарав elie %
= if 4 ia . J „Вржогј bend
Лииково „Ораќ -
. ове "Опила:
и ‘iil е “rie
тејче . "a a Ba i 5
a 2 "Клече! = d 5
e ЗЛуубанци. Us “1 JOBE: 77 4 Димонце a a 7
x Bydrripfa ШЕ SS 3 ачинце Xx,
a уво "Раштак Умин Де 3 \ Коњух Eau Крато at 4
"Мургаш. ча c иИца, by y
Ke - mt 7. ЗГруш а е: Ц “ур! 2 И ТА а ° ¥ е: + Keer} Bons) —
xe 5 “Мојанци, и "Пезово. 5 Гризилев! , l ; .
ови -Бучизви „Кучка| BY “а 4 т ти, е 5
HOBO 4 (Bake . Конан за “Kyat = е ница ; Ветрен
= е Кокошиње “ou 4 \g/pamue
опаница . „Ка екија ЗДлга; "Габреш x ae Ke a ee toned
- "Павјешенци SEF aciaainyn Про! си са Hy чипала
3 арка a или ов "Живијбе ј . ay
„Ласкарци а “ "Макрешт - "Дрена| тави! Vy. © *
и еј 4 oats ra © 2 eres и ѓ 5 Ate
тр; x РА (Долна Коњ “Open tala 37. стибања, „Ѓрлан x
“Говрлево, ад | Ќуково Ѓ; 6 Ч
Добриедол. 2 Vn А dhoso: es Bupue
Ју. Ја 5 Пр, јавровџц 2, МО Врвица а , 7
е . : „Гад оци "Круг аботиви!
d vJaboni "Трдтеник "Арбасанци Ми 4 7
; oe ; ae је. 2 A Пи AY, Стар View a
ју or i “ge f i Свети “Gyan , је Teak g6go
Se Ree x z ye - 4 "Иванковци. Зјеежје | ‘ysis Mito! Дипец аЗловци.
Soy y “ey i „Елбвб: сан P | ms А "Црниќ
35237 ye Ке 4. „Калдирец, 4 "Гуземелци р! a ¥ x i
BoM eer » RD 53 vei ning Kosjak 5 2 4 Х
Ey oad eo. ky Зен nae Mugu, Ч тр "буњавПрипечани 1 ѓ \
: з ~ ip napht;) |W. g
ЈА 0850 ј a Pa “an ell vinci € аклија, “Pagan: " * | и УМ ice
Re Еј ie 1 y е а х 0 ay го 1 mL) динарци FA
ee or FR ‘Bonu vy “ АН | Kogenel Б SSouanijs-) PP
3093 Мат BS” . ; “Se Чалбшо lI 5 7 parr
ay iy 5, acre a eS 5 >
ааа: oye ново "Трново чао | + EN g. En HoBtygeno sJamynapan иња ЗНикоман збунар новела 2
греда -Cipajaue ци ine, 5 а „Сливниќ 5 1 „Пену ry v~ H "Шаинташ. ово
wey Vy Re Aan Горно Ботушје . (mg) ХА . А "КИШИНОТ,. 1p cuit "Кбпево и FOO . Ve
е ЕСЕ y чет! 9 В yy. „Бањица а. arpa “Donan A ~ лрусиндвд.
ite, SS ae BD убенче tie ‘ Kypdepes , > ers
35 „Падалиште vy J Дол ene Ро i БекИрлија! те, Neo Ane 4 Држани ѓ
“ oS x К Ам та
4049 чиа , i
a Koa 5 x RRR “Upke а КТ ту. PK слие е ка 4А
е е "Бедиќово yy В Upewnesog a “Burak Ата 2) аКаџичСејдел 0, и x
voy 6 be р 0. 4 КА: е: & yale : >
3 удинци; „рол уин. “ “5 me) Nie Pe Sih pie AM пајаци. = capella lonapew ' \
gee i . = . tt SN 7 | "Нивичино „Ди Ц
з : ту! Вир „1 Новомјело "Војница 4y зСвеќани Wi ecrooi 5 hw’ „48 вој Was
ss "Срвица, ~ га =P "ДопноВрановци „ ТОА суланци ова, ca AU ewe , 5
» % “rigkenits A ge И та NN Двбриште 2 Pa aN 2 Маниево. Aes > Typuja 45
“ - јавија 5 2 4 “ I Nae sy 577 Pre
+ Mesa pei 5 "Крапа "Мбкреви wy as Горно дие ТИ CP ta Ј Закорци “Paxurey ТА Avi None x te
; и, : УЛ Maye ракари, 5, af шев Ши My. <deiliing јештерница "Папавница ; Le)
6: 5 5 5. Нипиште „Габровник морани a одлес, уше ии, ј ак, “TPEOVUAHON ‘
2 Геј “Koya р м ти „Ва ae aby. 6 MUM Ai “Брусник: тени 3 a. hy
5 „озианци "Македо ко чбррковказ « „Калањево . „Варварица | Хи =
eA ile. ~ “Gnente he „Папаќија || Пу ме MIA ‘ eae
us “Латово - *ChancKo свои а Tuna Ј ie
‘ = = i е oO q ут MAG 5
Тони ај па е пие Se Ке 2 i
“Атишта ? е. == any „небрека \ - hs prin ич
Јудово ze \ 5 iy а ре . Никодин. ци Тре! MK a б é
oe aoe : ‘ : : Водоча;
“Врбјани, “Typje ae уста Reka (е) iy тина, Ki рана ае ма g Маркова ека
5 je. а 2 "Крсте “ : "| * Ч zp
Год Mucet onévo Цреко ‘Apiisieso deni * ЕЗ 2d Se TW ee i есава vag .
5 ЗЛакјиње „Мраморец ѓ = ; лее Зреовецате . & \, 5 Ја aS а, “Yenenu
з \ ne is) = ЦЕ Poojaun “Мал Радобил. "Шешко! 8 Ben, k, im
PS 8. з "Царевиќ "Кошни 5 payesnua МАЛИ
8 Sy soe ea ма = "Беловодица, 5 eS "Бунарче з „Булунтули
|рисовјани , See A Мм = . 3 "Дрен TRAMs hy *Rparones cit z 8Крајрам,
"Сошани. 4 ел Ka * е ARE Et apne aj
Fhcxahloym YH 3 nscrin Ју. чува Tews “Tsang ay AE адња т ae
Брежени >a 4 „1 VY’ —* © “Benpuanut \. 5
И ae > he * „Алинц 4 “ а 5 5 „
мр тт и птици Te Sole ote ; нопиште “Фурка, "101.
Fa -Кубатица, еле е. 5: у "Врпско. Кли! 5, Асс. » 5
“Ливадј ns 4 Buse : полчани “Mapyit “Bouse Copenh eevee A а
5 Дане "Царево Hel р ч 5 ичко Бог, Wor » & .
peceHuujtay 4 “Genie, es Cp con Дрвени node "Крушевица! Живбво. Ne ЦИ /lajeypyu а
Br 4 Ј ен 5 XG x
ag гуѓово „ДоАЕтиЦа 7 Mironure Ла KO > ( ква
ај До 1 Е ere а
= Е Z 5. cane a јусинци; зјаниште. е SS 4
ет. leckoey "Скребатно.илижа, ” & PR ее „либвлај 45" “Anns „Мајна! -Орлб : Tes
yr y¥y¥ af ; шреже! 7 =. ., f а "Бешрккете Y 1 ‘
ras Yaa Ва з | 5; =: oe во Soaney CA Т
yyy ТУ x а
28:51. wy „2 .. eA sCrapaenua
/ > tad ae даа. ао“ Зрпци A , 3 4 \ 5
“ RRR Hes ани 4 gon а
eae eR fC oc yo Трувишта; .
: yy yy 5 yl yoy "Грумази“ .
AN yyy» Pere yyy
a | vy ayy 49 алва 9
a Sit eye yy ome ey 6
| yy yy ay, Me YY ne
PS \ ЕЕ, леа ве "је sate none deg „Петалино
тт yyy 5 eae *Tenasuy
yyy ку Wey» 5 ЦИ :
yey ees ® Soy > Pe Lig
ey | е ЕЕ. ва EN
Sane 9 ESE “Coyia SRN
Wate tenes QE’, зи Брод /"Доврбвени, \ &
vy Se wy Е
» 5 a АД au Uy
ЕЈ трбово Ба “NSA iS
2 ¥ pe 4
“5 R e ча Kuso}
a ae Кивгава
7
a Ги
\ \C
ѓ
we , "а
4
\ ee SS 3 И
NG i} > M=1:750.000 ‘
\ 7 4
Ма; | 5 Т Rts ioe Seal Km
Vy a & ‘ 1
NV > е (А M5 = 10 20 30 40 J \
a ‘ S ve t =
PABO BA APAYUA
6 евер акедо епублика Север едо
Аге a a рање ер во за BO a сред a
pocTopo POCTOPHO a рање
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
ЛЕГЕНДА
- Државна граница
e Населено место
Населба
Природно езеро
Акумулација
Река
Земјоделско земјиште
Шуми и шумско земјиште
ШЕ Деградирани шуми
Високопланински пасишта
ШЕ минерални суровини
ШИ Непродуктивно земјиште
НН спожарени површини
Водни тела
Заштитени подрачја
Заштитна зона на водни тела
Одводнувана површина
Наводнувана површина
——— Водоводен систем
—— Канализациски систем
* Туристички локалитет
Ф Заштитени локалитети
Сообраќајна мрежа
e==e Двтопат
Брз пат
Експресен пат
—— Магистрален пат
—— Регионален пат
sett
Железничка пруга
Нафтовод
Градски секундарен гасовод
Магистрален и разводен гасовод
СОСТОЈБА
Карта бр. А1012518
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":178}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":179,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=179"}>>>
“*
NPOCTOPEH ПЛАН
Ha Република Северна Македонија
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
„бб зајка
APO НАГОРИЧАНЕ - Фа PAHKOBIIE т, ‘i 5 = a Fes a
„АиНцетДринок + a а аланка : Bea i mee
= an ‘ee . ЛЕГЕНДА
ќе. ; pax A
wo 3a а Државна граница Сообраќајна мрежа
—— Граница Ha општина ши Автопат
ф — Граница на плански регион “шише Брз пат
ayy Oils " ‘
ќа Thee VR), >} e Населено место шише Експресен пат
a =KOnU Делчево-Рамна Husa
me == Hacen6a ~~ Магистрален nat
Hi bh Акумулација —— Регионален nat
Природно езеро sees Железничка пруга
„Крушево.
. + 4 ath: a Река
5 (11111 ВРАПЧИШТЕ " ЕУ:
4. Полбшки. раат
xB Aepogpomn Граничен премин
‘yy
» Bo3qyxonnoBHo пристаниште 9 Патен премин
!
р
4) Спортскиаеродром > Железнички премин
: A
‘ Леталишта Пристаништа
Lavi a i
Аки Лобаст. 7
5. |“ Дакана
Број на жители во градски центри
Ф 2000-10000
10001 - 25000
® 25001-40000
пи! Ass! ма ; ;. а За. Ф лооо1-100000
eee ee, = де AF та 5 o~ RSs a) ча @ 100001 - 500000
Турија...
ВАСИЛЕВО
. "Премќа
5 “Сушеве "Нова
“Крушица Ј
Степен на урбанизација (%)
ут
Ак.
с ирановај оС Wa 29-50
Mas Ал, ALAR 51-60
Стру ашеве
| 61-80
| 81-100
i Заштитни зони Ha аеродроми
"Чвушли
afondeh
carers.
Це ВИН
ace ШЕ меѓународен аеродром
х g ГЈ Спортски аеродроми
[ Ш Леталишта
Оски на развој
варени, ФЕВ источна
"Тепавци
OD Јужна
COD Север -Југ
Коњско
Северна
Западна
re REISS M=1:750.000 ~~
we 0 5 10 20 30 40 | СОСТОЈБА Карта бр. А1012519
ИЗРАБОТУВАЧ: НАРАЧАТЕЛ:
тт. Република Северна Македонија Република Северна Македонија С И СТЕ М Н А H AC ЕЛ Б И И
Агенција за планирање Министерство за животна средина
на просторот USE и просторно планирање С (е) O Б РА ЌАЈ Н А М Р ЕЖА
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":179}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":180,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=180"}>>>
1 ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
4
On,
6,
кар
ЛЕГЕНДА
Sy
- Државна граница
e Населено место
Населба
|| Природноезеро
Акумулација
уму. Ј
Река
xe
SKK
BRED
444,
QO
ГЈ Водостопанско подрачје
05090
BSG
%
8000
ORNS
90009
Ке Заштитна зона на водни тела
е,
£5 одводнувана површина
. Наводнуванаповршина
—— Водоводен систем
— Канализациски систем
to) Пречистителна станица
e—e—e Нафтовод
8 a> ши Градски секундарен гасовод
ЕЦ Та а
Магистрален и разводен гасовод
Далновод
— 110kV
ВЕЦ Богданци) : —— 400kV
flarsipyus oh е Трансформаторска станица во преносна мрежа
4 »~ е TC 110 kV
„3 (5) ТС 400 kV
Централи Bo преносна мрежа
Ветерна електрична централа-ВЕЦ
Термоелектрична централа-топлана-ТЕТО
Термоелектрична централа-ТЕЦ
Фотоволтаична елелектрична централа-ФЕЦ
®of ПР
Х. ;
SS A Хидроелектрична централа-ХЕЦ
wee | M=1:750.000 >? 4
St + a cae i eee, eb | COCTOJBA Карта 6p. A1012520
НАРАЧАТЕЛ:
т. Република Северна Македонија Република Северна Македонија В ОД O CTO П А Н C KA И
и ање е фета ат ЕНЕРГЕТСКА ИНФРАСТРУКТУРА
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":180}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":181,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=181"}>>>
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
ЌЕ 6;
ЛЕГЕНДА
а
шант Државнаграница Сообраќајна мрежа
—— Граница на општина а Двтопат
Граница на плански регион Брз пат
: a. . ј и si : Што ky aay e Населено место === Експресен nat
5. а аку... : ¢ WAVES а с ед afi PE ‘ “atta x Hacen6a —— Магистрален nat
“AN A ; : See . | кумулација — Регионален пат
we . SN Be
he “Sia Ч а |. Природно езеро кл. Железничка пруга
a "0 5 Река
КСС Заштитна зона на водни тела
ЗА МА ЧА НА, е, Ws \ Sp Нестандардна депонија
nn
oS (О Низокризик
„Никојан
ae (О Среденризик
Ф високризик
*% Индустриска жешка точка за ремедијација
| чБусилци
"Војница «
„Долно Вранодки 6) Мерна станица за квалитет на воздух
~+Moxpenn
Вардарски ГТ Мерна станица за квалитет на површински води - RIMSYS
USNS
т кг абраци, . Подлес з
„Поладија, : 4 Мерна станица за бучава
Дтишта,
*Khaguni, A)
Ф Регионална депонија
Ф Ѓубриште
тЛактиње
Слатино
Заштитени подрачја
© aolha ГА до 1000 ha
© og1-100ha Mi) Hag 1000 ha
RSH 9 Природни реткости
5 AN: YHECKO
j 6; orcs, "Лева Река. | > ‘ XK
- збишта 2 Г-14 Заштитени подрачја со меѓународно признат статус - УНЕСКО
„Златари "Гопеш
.с фи ___| Биосферен резерват Охрид - Преспа - УНЕСКО
ана? Se Ee \ ss SOC RNS жа и КАЗА срт ка: Емералд подрачја
oa fro Подрачја
Pamcap подрачја
7/, Дојранско Езеро
ZZ Охридско езеро
Преспанско Езеро
CSAS UL Mae ss M=1:750.000 »
И И ШЕ потат Secs Gael KI
30 40
COCTOJBA Карта бр. A1012521
ИЗРАБОТУВАЧ: НАРАЧАТЕЛ:
иа Peron ep enon QUA, гепублика Северна Македонија РЕОНИЗАЦИЈА И КАТЕГОРИЗАЦИЈА НА
Агенција за планирање Министерство за животна средина
на просторот > 3“ ј и просторно планирање П РО СТО РОТ ЗА ЗА Ш ТИ ТА
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":181}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":182,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=182"}>>>
           Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

  4.УСЛОВИ, МОЖНОСТИ, ОГРАНИЧУВАЊА, ПЕРСПЕКТИВИ НА
    КОРИСТЕЊЕ НА ПРОСТОРОТ




                          Природни карактеристики


                 Силни страни                                         Слабости

- Поволни климатски услови;                                        -  Изразита расчленетост на релјефот и релјефни
-  Разновидност на карпи и минерали;                   бариери;
-  Релативна тектонска стабилност;                                 - Нерамномерна просторна распределба на водните
-  Разновиден и хетероген релјеф со значаен               ресурси;
  геодиверзитет;                                                          - Големи сезонски и регионални климатски
-  Високопродуктивни почви во котлините;                амплитуди;
-  Концентрација на значајни водни ресурси во                -  Релативно слаби врнежи, особено во централниот
  западниот и југозападниот дел.                      дел на Државата;
                                                                                  -  Слаба ветровитост во котлините co услови што
                                                   овозможуваат задржување на загадувањето;
                                                                                  -  Деградација, ерозија и загаденост на почвите;
                                                                                  -  Недостаток на отворена база на податоци за
                                                   природните карактеристики.

                 Можности                                          Закани

-  Изградба на нови акумулации за ублажување на
                                                                                  - Намалување на минималниот летен протек кај
  недостатокот на вода;
                                                       водотеците;
-  Мултисекторско искористување на погодните
                                                                                  -  Загадување на водните ресурси;
  климатски услови;
                                                                                  -  Негативните влијанија од климатските промени;
-  Искористување на геолошките ресурси;
                                                                                  - Природни непогоди (земјотреси, свлечишта,
-  Искористување на планините за планински и
                                                   поплави и др.);
  зимско-спортски туризам;
                                                                                  -  Засилување на ерозијата, загадување и губење на
-  Воспоставување на геопаркови во подрачјата co
                                                    плодните почви;
  значајно геонаследство;
                                                                                  -  Деградација на подрачјата co геонаследство;
- Подобрување на својствата и управувањето со
                                                                                  -  Глобални кризи и епидемии.
  почвите.

                      Земјоделство и земјоделско земјиште


                 Силни страни                                         Слабости

- Поволни природни услови и потенцијал за развој на     - Мали земјоделски стопанства со ниски просечни
  земјоделското производство;                          приноси;
- Широк асортиман на производи;                                 -  Уситнетост на земјоделското земјиште;
-  Традиција и препознатливост на локални                     -  Застарена механизација и опрема;
  производи;                                                               - Лоша сортна и расна структура,
- Постоење на домашна преработувачка индустрија;       -  Ограничен пристап до финансии и стручни услуги;
-  Зголемена домашната понуда на свежо месо и јајца      -  Негативен трговски биланс;
  и зголемен интерес за одгледување на риби;                - Пасишта без инфраструктура и со ниска
-  Растечки тренд на органско производство;               продуктивност;
-  Висок степен на усогласеност на националните             - Неефикасни системи за наводнување и
  политики со европската земјоделска политика.         одводнување со големи загуби на вода;
                                                                                  -  Ниска додадена вредност и несоодветни извозни
                                                       стандарди;
                                                                                  - Стареење на работната сила и недостаток на
                                                       сезонски работници;
                                                                                  -  Низок степен на здружување на фармерите.



                                                                             149
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":182}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":183,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=183"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                  Можности                                          Закани

  -  Вклучување на напуштените површини во                    - Губење на земјоделското земјиште (напуштање или
   производството и зголемување на производството       пренамена);
   на добиточна храна;                                                  -  Деградација и неодржливо користење на
  - Примена на нови технологии и иновации;               земјиштето;
  -  Развој на преработувачката индустрија и производи      -  Пораст на трошоците за производство и
   со додадена вредност;                             намалување на приходите;
  - Унапредување на советодавните служби и                   -  Зголемена конкуренција и нови барања на пазарот;
   задругарството;                                                         - Последици по биодиверзитетот од интензивни
  - Примена на агро      -еколошки практики и           практики;
   интензивирање на органското производство.                -  Зголемена појава на болести кај животните и
                                                             растенијата;
                                                                                    - Опаѓање на интересот за земјоделско
                                                        производство.
                      Шуми и шумско земјиште

                  Силни страни                                         Слабости

  -  Територијална застапеност на шумите низ целата          - Традиционален начин на стопанисување без
   држава;                                        примена на модерни пристапи и техники;
  -  Воспоставен систем на управување со шумите;             -  Недостаток на реална слика за состојбата со
  - Добри природни услови за дивеч, богат диверзитет      шумите (нема попис од 1979 година);
   на ловната фауна и квалитетен генофонд на                 -  Слаба реализација на планираното пошумување и
   крупниот дивеч;                                   користење на шумите;
  - Долгогодишно искуство во заштита од ерозија и           -  Ниска реализација на можниот етат и техничко
   пороите и комплетно уредени над 300 поројни           дрво.
   слива;                                                                      - Недоволна и нискоквалитетна шумска
  - Пошумени се значителни површини на голини и         инфраструктура;
   ерозивни подрачја;                                                   -  Недостаток од мелиоративни активности и
  - Долгогодишна едукација за заштита од ерозија на        конверзија од ниски во високи шуми;
   фармерите.                                                              -  Фреквентни пожари и штети од абиотски фактори;
                                                                                    - Недоволна евиденција, стратешка документација и
                                                         легислатива за ерозија, опустинување и ловство;
                                                                                    -  Слаба и несоодветна имплементација на
                                                     противерозивни мерки.

                  Можности                                          Закани

  - Нови организациски модели и модерни концепти за     - Недоволна адаптација на пазарните барања и
   управување со шумите (ОУШ  39 и ШБП 40);               конкуренција;
  - Зголемување на учеството на шумарството во БДП        -  Рецесија на економијата и ограничени финансии;
   преку надоместок за екосистемски услуги;                   -  Недостаток на знаење и обука за одржливо
  - Подобрување на системите за заштита од пожари,       управување со шумите;
   болести и штетници;                                                  -  Зголемен ризик од пожари, инсекти, патогени и
  - Унапредување на ловството преку хармонизирање       други абиотски фактори;
   со други стопански дејности, особено со                      -  Бесправни активности (нелегална сеча и лов);
   шумарството, земјоделството и туризмот;                    - Недоволна јасна стратегиска визија за ловство и
  -  Континуирано ажурирање на делинеацијата на          шумарство;
   ерозивни подрачја;                                                   - Планови и документи без реални податоци;
  -  Зголемена едукација и субвенции за фармерите за       -  Вработување на несоодветен кадар и недостаток на
   примена на добри противерозивни практики.            иновативност.





39 ОУШ -Одржливо управување со шумите
40 ШПБ -Шумарство базирано на природа

                                                                              150
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":183}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":184,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=184"}>>>
           Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                           Минерални ресурси


                 Силни страни                                         Слабости

-  Соодветна регулатива за истражување и                      - Недоволни современи истражувања и капацитети
  експлоатација на минерални суровини и третман на      за преработка на индустриски минерали;
  рударски отпад;                                                        -  Ограничени резерви на глобално ниво и низок
- Правна рамка за концесии и експропријации;            степен на искористеност на суровините;
-  Институционален капацитет за рударскиот сектор;        -  Недостаток на систематско регионално
- Национална високообразовна институција за            истражување;
  едукација на геолошки и рударски кадар;                     - Недоволно инвестиции за нови преработувачки
-  Континуирано геолошко истражување и ажурирање      капацитети;
  на податоци за наоѓалишта, резерви и квалитет на        - Прекин на експлоатација на важни метали во
  руда;                                                минатото;
-  Јавно достапни податоци за дозволи, лиценци и           - Недоволна соработка меѓу централната власт,
  концесионери;                                      локалните заедници и невладиниот сектор;
-  Развој на ГИС информациски систем на минерални       -  Затворени депозити поради економски или
  суровини (во тек);                                    технички причини;
-  Долгорочна стратегија за геолошки истражувања.         -  Недостаток на информациски систем за
                                                       потенцијалот на минералните суровини.

                 Можности                                          Закани

-  Зголемен интерес на домашните и и странски               - Недоволно развиен железнички транспорт;
  рударски компании за истражување и                         - Конфликти со локалните заедници и невладиниот
  експлоатација;                                           сектор;
-  Зајакнување на рударскиот сектор и                            - Недоверба во јавноста за користење на
  преработувачката индустрија;                        минералните суровини како еден од столбовите на
-  Долгорочна политика и усогласување со              одржлив развој на македонската економија;
  класификацијата во ЕУ за минерални суровини;            -  Ризик од промени на светските цени на суровини;
- Користење на ЕУ фондовите за развојни проекти и        -  Извоз со мала или без додадена вредност;
  проекти за заштита на животната средина и                 -  Неусогласеност на податоците со директивата
  експлоатација со нула отпад;                              INSPIRE;
-  Развој на јавно -приватни партнерства;                        - Преклопување на надлежностите меѓу
- Истражување на градежни суровини, критични и         министерства.
  други минерални суровини;
- Проширување на постојните рударски полиња и
  отворање на нови рудници;
-  Поедноставување на постапките за концесии за
  детални геолошки истражувања;
-  Конкурентност на квалитет и цена и враќање на
  регионалниот и европскиот пазар.

                                Демографија


                 Силни страни                                         Слабости

-  Релативно стабилен демографски потенцијал во           - Намалување на вкупното резидентно население и
  одделни општини/региони;                           изразена депопулација;
- Солидна репродуктивна основа на населението во        -  Просторна нерамномерност во разместеноста;
  дел од општините/регионите;                                     - Намалена големина на домаќинствата и пораст на
- Намалени внатрешни миграции во последните две       бројот на самечки домаќинства;
  децении;                                                                  -  Фертилитет под нивото на проста репродукција во
-  Значајна дијаспора со финансиски и социјален           сите региони;
  потенцијал за поттикнување на развојот на земјата;      -  Недостиг на сеопфатна демографска политика;
-  Континуиран пораст на населението со високо              -  Депопулација на голем број населени места;
  образование;                                                            - Неповолно влијание на демографското стареење
                                                       врз функционалните контингенти на населението и



                                                                              151
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":184}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":185,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=185"}>>>
           Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


-  Постоечки можности за апсорпција на работна сила      потенцијалот за демографска ревитализација во
  преку преквалификација и подобрување на             општините;
  условите за работа.                                                   -  Недостиг и несоодветна структура на кадар во
                                                   однос на потребите на пазарот на труд;
                                                                                  - Голем процент на неактивно работоспособно
                                                       население.

                 Можности                                          Закани

- Креирање на регионални развојни политики                - Продолжување на трендот на депопулација и
  согласно демографскиот потенцијал;                    емиграција;
- Креирање на секторски политики за запирање на          - Намалување на резидентното население;
  депопулацијата, посебно во малите општини и             - Натамошен пад на наталитетот како последица на
  руралните подрачја;                                зголемувањето на бројот на самечки домаќинства;
- Креирање на програми за зголемување на                   - Продолжување на трендот на исселувањето на
  брачноста и на наталитетот;                           населението на репродуктивна возраст;
-  Системска поддршка и заштита на                               -  Трансформација на внатрешните миграции во
  еднородителските семејства;                          емиграција во странство, условена од неповолните
- Подобрување на здравствената заштита за             економски состојби во земјата;
  унапредување на репродуктивното здравје и               - Натамошен пораст на емиграцијата во странство;
  намалување на морталитетот;                                     - Продлабочување недостигот на високообразован
- Враќање на дел од младото население од странство      кадар, како последица на натамошниот пораст на
  со стимулативни мерки и политики и демографска       интелектуалната емиграција и стручњаци од
  ревитализација на општините/регионите;               различни профили;
-  Искористување на знаењето на научната и                   -  Трајно иселување на работна сила и потреба за увоз
  интелектуалната дијаспора на земјата, за               на истата.
  поттикнување на севкупниот и регионалниот развој;
- Зголемување на брачноста и наталитетот како
  резултат на подобрување на пристапот до станбен
  простор за млади семејства;
-  Развој на системи за доживотно учење и обуки, за
  преквалификација и подобрување на вештините на
  работната сила, согласно потребите на пазарот на
  труд.

                    Урбан развој, домување и јавни функции


                 Силни страни                                         Слабости

-  Висок степен на урбанизација на градските                  -  Диспропорција во демографската големина и
  општини;                                         функционалниот капацитет на Скопје и останатите
- Поволна положба на Скопското метрополско           урбани центри;
  подрачје со демографски и функционален                    -  Депопулација, намалување на квалитетната
  потенцијал за остварување на улога на центар од        работна сила, стареење на населението;
  меѓународно значење;                                               - Намалување на функционалните капацитети на
-  Територијален капитал (природен и антропоген         урбаните центри;
  потенцијал, карактеристични типови на населби и         - Нерационално и неефикасно користење на
  типови на објекти, историска слоевитост,               земјиштето (неконтролирана урбана експанзија,
  мултикултурност);                                   бесправна градба и неконтролирана конверзија на
- Обнова на изградба на станови во државна              земјоделско во градежно земјиште);
  сопственост;                                                             - Недоволна и застарена комунална опременост,
-  Високо ниво на станбен стандард (30,1 m² по жител);     слаба социјална инфраструктура;
- Постоење на вредни градежни објекти и земјиште        - Пропаѓање на помалите урбани населби со
  за потребите на услуги од јавен интерес;                културно -историска вредност;
-  Квалификуван кадар во јавните служби и                     -  Висок суфицит на ненаселени станови од 37%;
  организациите на граѓанското општество;                    - Неприфатливи цени на станови за најголемиот дел
- Поддршка од меѓународните организации за           од населението;
  заеднички програми на локалните власти и                  -  Отсуство на политика за обезбедување земјиште за
  организациите на граѓанското општествo.               изградба на достапни станови;


                                                                             152
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":185}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":186,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=186"}>>>
           Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                                                                  -  Незначителен обем на станбен фонд во државна
                                                        сопственост за издавање под наем;
                                                                                  - Непочитување на демографските трендови при
                                                димензионирање на градежните подрачја;
                                                                                  -  Недостаток на стандарди за квалитативно
                                                  унапредување на неформалните и
                                                      субстандардните населби;
                                                                                  -  Недостаток на систем за следење на развојот на
                                                      станбениот фонд и непотполна евиденција за
                                                       станбените потреби, квалитетот на станбениот
                                               фонд и станбено загрозеното население;
                                                                                  - Недоволна опременост на станбените простори со
                                                    основна комунална инфраструктура и нивни
                                                        структурни недостатоци;
                                                                                  -  Недостаток и недостапност на јавни услуги во
                                                   помалите и селските населби, особено во
                                                   периферните подрачја на општините;
                                                                                  -  Запоставеност на здравствените и воспитните
                                                   програми и промовирањето на општествените
                                                     вредности кои поттикнуваат индивидуална
                                                     ангажираност и одговорност за квалитетот на
                                                    животот во заедницата;
                                                                                  -  Низок социјален капитал и рудиментарни форми на
                                                      партнерски односи меѓу локалната власт,
                                                      организациите на граѓанското општество и
                                                     комерцијалниот сектор.

                 Можности                                          Закани

- Подобра функционална и инфраструктурна                  - Интензивирање на негативните демографски
  интеграција на урбаната мрежа;                      трендови (депопулација, недостиг на работна сила,
-  Искористување на периферната положба на            стареење на населението);
  одредени градови како потенцијал за влијание на        - Прекумерна концентрација на населението во
  поширокото подрачје и позиционирање во               Скопје;
  регионот;                                                                 -  Законски решенија кои поддржуваат конверзија на
- Примена на принципите на одржлив урбан развој и      високо квалитетно земјоделско земјиште;
  заштита на јавниот интерес и јавните добра;                 - Доминација на партикуларни интереси при
-  Трансформација и реактивирање на браунфилд         одлучувањето за намена на земјиштето и
  локации за економски и урбан развој,                 интервенции во просторот;
-  Поинтензивен просторен развој на населби со              - Зафаќање на постојните зелени површини за
  компаративни предности (на пр. Кратово и              станбени и други намени;
  Крушево);                                                                 -  Неселективно пренесување на овластувањата во
- Формирање на атлас на типови на населби,              областа на услугите од јавен интерес на локалните
  амбиенти и објекти кои би биле водич за                 власти, што ќе ги зголеми веќе постоечките големи
  проектирање и планирање во подрачја со културно      разлики во квалитетот на животот помеѓу
  наследство;                                         развиените и неразвиените, градските и селските
- Користење на изградени, неискористени објекти за       населби;
  станбени потреби, преку можна пренамена и               - Решавање на судирот помеѓу комерцијалните и
  адаптација                                             јавните интереси во корист на комерцијалните.
- Користење на расположливо инфраструктурно
  опремено земјиште во локалните заедници за
  изградба на станови;
-  Квалитативно подобрување на постојниот станбен
  фонд преку програми за реновирање и
  подобрување на енергетската ефикасност;
-  Поттикнување локални иницијативи и стимулирање
  на организација на образовни, здравствени,
  социјални и културни услуги и активности



                                                                             153
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":186}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":187,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=187"}>>>
           Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


  прилагодени на потребите и интересите на
  локалното население.
-  Вклучување на други извори на финансирање и
  ангажирање во секторот за јавни услуги.

                               Економски развој


                 Силни страни                                         Слабости

-  Развиена законска и институционална рамка за            -  Изразени регионални економски и социјални
  локален и регионален развој и меѓуопштинска           диспаритети;
  соработка;                                                                -  Изразен моноцентричен развој    –  континуирана
-  Значајно усогласување со регулативата на ЕУ и          доминација на Скопскиот во однос на останатите
  доследност кон процесот на европска интеграција;       плански региони;
-  Активна меѓународна соработка и поддршка од ЕУ        -  Ниско ниво на институционален капацитет,
  и други стратешки партнери;                           координација, имплементација на законската
- Подобрен пристап до извори на финансирање и          регулатива и владеење на правото;
  поддршка на претприемништвото;                              -  Административни бариери, долги процедури и
-  Присуство на странски инвестиции со значајно           високи парафискални оптоварувања;
  учество во економијата;                                             -  Ниско ниво на отчетност и транспарентност на
  Достапна работна сила со соодветно ниво на             јавните институции;
  образование и квалификации;                                    - Недоволни капацитети за стратешко планирање на
-  Забрзан процес на дигитализација на јавните           локално и регионално ниво;
  институции и општинските услуги;                               -  Несоодветна регионална и прекугранична
- Делумно унапредена правна рамка за интеграција       инфраструктурна поврзаност;
  на економските субјекти (претпријатијата) во               -  Чести промени во образовниот систем, низок
  формалниот сектор;                                   квалитет на образовните програми и недостаток на
-  Капацитети за техничка модернизација и               професорски/образовен кадар;
  дигитализација на просторното и урбанистичкото         -  Висока стапка на младинска невработеност;
  планирање.                                                              -  Значителни регионални диспропорции во
                                                        квалитетот на работната сила;
                                                                                  -  Регионална/национална неусогласеност во поглед
                                                    на квалификациите и вештините со кои располага
                                                       потенцијалната работна сила наспроти потребите
                                                    на пазарот;
                                                                                  -  Низок иновациски потенцијал, ограничен број
                                                       патенти и технолошка застареност;
                                                                                  -  Производство и извоз со ниска додадена вредност
                                                 и висока увозна зависност;
                                                                                  - Недоволна поврзаност меѓу домашните фирми и
                                                        странските инвестиции;
                                                                                  -  Ниска дигитална писменост и слаб даночен морал.
                                                                                  - Неповолни културолошки фактори и бизнис
                                                           култура;
                                                                                  -  Континуирано ниски стапки на економски раст
                                                           (БДП);
                                                                                  - Мал обем на извоз и доминација на производи со
                                                      ниска додадена вредност во вкупниот обем на
                                                           извоз;
                                                                                  -  Значителни регионални диспропорции во однос на
                                                          јавните инвестиции.

                 Можности                                          Закани

- Напредок во процесот за пристапување кон ЕУ и           - Продлабочување на регионалните диспаритети и
  подобро користење на европските фондови;           задржување на моноцентричниот модел на развој;
-  Забрзана дигитализација на процесите и                      - Зголемување на степенот на неконтролирана и
  зголемување на ефикасноста/отчетноста на             непланска урбанизација;
  јавниот сектор;


                                                                             154
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":187}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":188,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=188"}>>>
           Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


- Унапредување на деловното окружување за                 - Зголемување на недостатокот на
  поефикасно функционирање на бизнис секторот;        буџетски/финансиски средства за јавни
-  Зголемен степен на формализација на                 инвестиции и регионален развој;
  неформалната економија;                                          - Продолжување на негативните демографски
-  Иницијатива за креирање на истражувачко              -    трендови и намалување на човечкиот капитал, и
  развојни центри;                                      недостиг на квалификувана работна сила;
-  Интеграција на регионалната компонента во                - Намалување на капацитетот на локално и
  планирањето на руралниот развој;                    регионално ниво за системска дигитализација на
-  Потенцијали за јавно   -приватно партнерство во        јавните услуги и административните процеси;
  обезбедувањето јавни услуги на ЕЛС;                           -  Зголемен недостаток на човечки и материјални
-  Воспоставување одржливо финансирање и              ресурси за искористување на земјоделското
  обезбедување јавни услуги во одделните плански       земјиште и производство на храна;
  региони;                                                                  - Интензивирање на внатрешните и надворешните
- Обезбедување еднаков пристап и квалитетно и          миграции;
  згрижувачко, претшколско и школско образование;      - Намалување на капацитетот за интеграција на
-  Усогласување на тековните вештини на                 работната сила на пазарот на труд;
  работниците со промените предизвикани од                - Исцрпување на капацитетот на градинките во
  техничко -технолошкиот прогрес;                    одделни плански региони;
- Унапредување на координацијата и системско             - Намалување на животниот стандард и
  искористување на потенцијалниот капацитет на         продлабочување на сиромаштијата со изразени
  работната сила;                                     регионални разлики;
-  Воспоставени механизми за соработка помеѓу              - Влошување на структурата на македонската
  општините, невладините организации и бизнис          економија - поголема отвореност, увозна зависност
  секторот;                                       и ранливост на глобални економски шокови,
-  Трансфер на повеќе надлежности од централно на        - Намалување на степенот на интеграција на микро и
  локално ниво, пропратено со соодветно               малите претпријатија на меѓународниот пазар;
  финансирање;                                                          -  Техничко -технолошко застарување и намалена
-  Воспоставување одржлив механизам за оптимално       конкурентност;
  функционирање на општинските индустриски              - Намалување на поврзаноста помеѓу странските
  (економски) зони;                                  директни инвестиции и домашните фирми, особено
-  Јакнење на социјалното претприемништво во           во насока на трансфер на технологија и знаење;
  општините/регионите;                                               - Продолжена или неизвесна динамика на ЕУ
- Интегрирање на зелената економија и климатските       интеграцијата, чести регулаторни промени и
  политики во локалниот економски развој.               политичка нестабилност.

                                   Туризам


                 Силни страни                                         Слабости

- Поволна туристичко    -географска положба и             - Лоша железничка поврзаност и непостоење на
  меѓународна сообраќајна поврзаност;                 мулти модален транспорт;
-  Висок капацитет на природни потенцијали;                  -  Ниско ниво на искористеност на планинските и
-  Високо ниво на застапеност на културно наследство      термоминералните капацитети;
  од меѓународно значење;                                          - Недоволна туристичка валоризација и заштита на
- Диференцирани туристички целини (региони, зони       културното наследство;
  и локалитети) со развиени конкурентни видови на        - Слабо вмрежување меѓу просторно       - планските
  туризам (езерски, градски, активен, културен);           туристички целини;
-  Отворена инвестициска клима во сместувачки и           -  Слаба усогласеност на видовите туризам и
  угостителски единици;                                атрактивните потенцијали;
-  Воспоставена правна регулатива, стратешки                 - Неповолна структура и искористеност на
  документи и управувачка структура, како и              сместувачките капацитети и појави на нелегални
  институционална поддршка и промоција на             градби и узурпација на јавни површини;
  туризмот;                                                                 - Нерамномерна дистрибуција на прометот во
-  Позитивна конјуктура во туристичкиот промет;          временска и просторна смисла (метеж, загадување,
-  Економска поддршка на иновативноста и                 бучава);
  претприемништвото во туризмот;                                -  Сива економија и низок индекс на патувања и
-  Позитивен тренд на учеството на туризмот во БДП.       конкурентност;
                                                                                  -  Ниско ниво на иновативност и еко стандарди во
                                                         туризмот.

                                                                             155
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":188}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":189,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=189"}>>>
           Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                 Можности                                          Закани

- Подобрување на прекуграничната соработка и             - Ограничувања во прекуграничната отвореност и
  интеграција во регионални и европски туристички       билатерални прашања;
  рути;                                                                        -  Висока чувствителност на туризмот на глобални
- Примена на современи меѓународни трендови во        кризи;
  користењето на заштитените простори во областа         - Намалена динамика на европска интеграција;
  на туризмот;                                                             - Недоволна меѓународна промоција и соработка во
-  Прекугранична соработка во оформувањето на          креативните индустрии;
  туристичките просторни целини и вклучување во          -  Притисок врз животната средина и деградација на
  кружни тури;                                          туристичките ресурси при неплански развој.
-  Отворена меѓународна инвестициска клима преку
  програми за поддршка во туризмот;
-  Европско лиценцирање и воведување на еко
  стандарди;
- Воведување на ЕУ легислатива и алатки за следење
  на туристичките перформанси;
-  Глобален пораст на сезонската и вон сезонската
  побарувачка во туризмот со нови емитивни центри
  на меѓународен план;
- Привлекување нови странски инвестиции и развој
  на туристички кластери.

                                    Сообраќај


                 Силни страни                                         Слабости

- Поволна географска положба на крстопат на                 - Недоволно одржување и обновување на
  регионални и европски коридори;                      транспортната инфраструктура;
- Добро развиена патна мрежа;                                    -  Недостаток на квалитетна инфраструктурна
-  Зголемена урбана, интерурбана и меѓународна          поврзаност со соседните држави;
  мобилност;                                                               - Недовршена реализација на планираната патна и
- Дефинирани институционални надлежности за          железничка мрежа;
  градење, одржување и управување со транспортот       - Недоволни инфраструктурни капацитети и
  и инфраструктурата.                                 нецелосна дигитализација на граничните премини;
-  Високо ниво на транспозиција и имплементација на      -  Неразвиен мултимодален транспорт;
  европската воздухопловна регулатива од ЕУ;                - Недоволно застапени нови технологии за
-  Висок степен на примена на стандарди од               интелегентни транспортни системи;
  меѓународни воздухопловни организации;                   -  Недостаток на инфраструктура за непречен приод
- Три природни езера со значаен потенцијал за воден     на лица со редуцирана мобилност и посебни
  транспорт.                                         потреби до јавнитe површини;
                                                                                  -  Ниско ниво на безбедност во патниот сообраќај;
                                                                                  - Недоволна и неефикасна сообраќајна поврзаност
                                                    на меѓународните аеродроми со урбаните центри и
                                                       меѓусебно.
                                                                                                          -  Неразвиена инфраструктура за користење на воден
                                                          транспорт.

                 Можности                                          Закани

- Користење на европски фондови, грантови и заеми       - Продолжување на демографската депопулација;
  за модернизација на инфраструктурата;                       - Зголемување на загадувањето на животната
-  Развој на јавно      -приватни партнерства за          средина поради раст на бројот на застарени
  инфраструктурни проекти;                          моторни возила;
-  Усогласување со ЕУ регулативи и стандарди    ;             - Намалена безбедност во сообраќајот поради
- Примена на нови материјали и процедури за            зголемен обем на сообраќа ј;
  градење и одржување на транспортната мрежа;           - Намалена безбедност на водниот транспорт како
                                                         резултат на климатските промени и несоодветни
                                                       пловила;


                                                                             156
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":189}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":190,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=190"}>>>
           Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


- Воведување на интелегентни транспортни системи       -  Ограничен развој на водниот транспорт поради
  и нови технологии за зголемена безбедност и           недоволно развиената крајбрежна
  ефикасност  ;                                          инфраструктура;
-  Јасна стратешка определба за усогласување со             -  Застарување на системот за управување со
  меѓународната воздухопловна регулатива и            воздушниот сообраќај поради долготрајна набавка,
  стандарди;                                       инсталирање и имплементација.
-  Интеграција на приватен капитал и јавно  -приватни
  партнерства во развојот на крајбрежната
  инфраструктура.
                            Управување со води

                 Силни страни                                         Слабости

-  Разработена законска рамка (делумно                         -  Фрагментирана институционална поставеност и
  хармонизирана со ЕУ директивите) и воспоставени      преклопување на надлежности;
  релевантни институции;                                             -  Незадоволителна хоризонтална и вертикална
-  Значаен човечки капитал со долгогодишна              координација и ограничена размена/достапност на
  експертиза;                                          податоци;
-  Задоволителна количина и квалитет на водни               -  Недостиг на стручен кадар и ограничени технички и
  ресурси за водоснабдување и наводнување;            финансиски ресурси;
- Постоење на потенцијал за зголемување на                 -  Недостиг на средства, лоша состојба и недоволно
  наводнуваните површини;                         одржување на постојната инфраструктура, со
-  Долга традиција и значително искуство во              високи загуби на вода;
  планирање, проектирање, користење и управување      - Постоење на неколку модели за управување со
  со системи за водоснабдување, одведување на         наводнувањето во рамките на еден систем;
  отпадни води, наводнување и одводнување;                -  Низок степен на пречистување на отпадни води;
-  Релативно солидна покриеност со инфраструктура        -  Ниско ниво на јавна свест за прашања поврзани со
  за управување со водните ресурси;                   одржливо управување со водни ресурси;
-  Стабилност на шумскиот фонд во одредени                  - Недоволен научно истражувачки развој;
  региони.                                                                  - Недоволно обезбедени заштитни зони на
                                                     извориштата за вода;
                                                                                  -  Висока специфична количина на произведена вода
                                                      изразена во л/д/ж;
                                                                                  -  Недостаток на реално мерење на количината на
                                                    произведена и продадена вода во системите;
                                                                                  -  Отсуство на плански документи за управување со
                                                      ризикот од поплави;
                                                                                  - Неправилно управување со цврстиот отпад, кое
                                                         влијае врз квалитетот на водните ресурси.

                 Можности                                          Закани

-  Достапност на квалитетен расположлив воден              -  Недостаток на финансиски средства и ниска цена
  ресурс за намените водоснабдување и                 на водните услуги;
  наводнување;                                                           - Непостоење на тарифа, фиксен и развоен дел на
-  Рехабилитација и повторно активирање на постојни      цената на услугата;
  системи за наводнување и одводнување;                     - Демографски промени (иселувањето од руралните
- Користење на меѓународни фондови за                средини и стареењето на руралното население) и
  спроведување на мерки за рехабилитација на           недостиг на обучен кадар, особено во руралните
  системите и изградба на нови системи;                 средини;
-  Зајакнување на научно  -истражувачката соработка      -  Влијание на климатски промени, опустинување,
  и трансфер на знаење;                                деградација на земјиштето и зголемен ризик од
-  Учество во меѓународни научно истражувачки          суши и поплави;
  проекти финансирани од EC (Horizon Europe и др.),        - Непочитување на принципот „корисник / загадувач
  користење на позитивни ЕУ искуства и трансфер на       плаќа“ и појава на коруптивни практики;
  знаења;                                                                   -  Зголемена цена на енергијата, особено кај
- Целосно транспонирање на ЕУ Директивите            пумпните водоснабдителни системи, но и кај
  поврзани со управување со водните ресурси во          станиците за пречистување на отпадни води;
  националното законодавство;


                                                                             157
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":190}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":191,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=191"}>>>
           Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


-  Развој на одржливи финансиски модели и тарифни       -  Недостиг на регулативи и политики за зелена
  системи.                                             инфраструктура;
                                                                                  -  Влијание на политиката при управување со
                                                         системите.

               Водостопанство и хидротехничка инфраструктура


                 Силни страни                                         Слабости

-  Зголемен степен на искористување на                         -  Несоодветен степен на одржување на
  расположливите водни ресурси;                       водостопанската инфраструктура;
- Функционална сигурност на водостопанскиот               - Дефицит на стручен кадар во процесот на
  систем во однос на обезбедување вода за повеќе        управување со водните ресурси и управување и
  намени;                                       одржување со водостопанската инфраструктура;
-  Интегрален водостопански пристап во рамки на           -  Отсуство на едиствен ценрален орган за
  речни сливови и на национално ниво;                 координирано управување со водните ресурси и
- Одржлив водостопански систем во рамки на слив и      имплементација на планските решенија;
  на целата територија;                                                - Недоволна систематска подготовка на техничка
- Почитување на еколошкиот критериум за               документација (изоставување на сеопфатни студии
  гарантирано минимално протекување во                 за изводливост кај проекти од типот брани со
  водотеците.                                          акумулации), со која би се потврдила изводливоста
                                                    на објектите од економски, функционален,
                                                 социолошки и еколошки аспек т.

                 Можности                                          Закани

- Инвестирање во нови хидроенергетски капацитети       - Намалување на сигурноста и функционалноста на
  во рамки на енергетската транзиција и зголемено        водостопанската инфраструктура поради
  користење на обновливи извори на енергија;            несоодветно одржување;
-  Развој на „динамичен“ и адаптивен водостопански       -  Загрозено сигурно снабдување со вода во услови на
  систем на ниво на слив, со временска оптимизација      климатски промени и екстремни хидролошки
  на ресурсите;                                           настани;
- Подобро усогласување на понудата и                          - Недоволна координација меѓу институциите и
  побарувачката на вода во услови на зголемена          водокорисниците во процесот на управување со
  варијабилност;                                     водните ресурси;
-  Изградба на нови хидросистеми (брани со                   -  Дисконтинуитет во трансферот на знаења;
  акумулации) како мерка за ублажување на                   - Недоволен степен на инволвираност на
  ефектите од климатските промени.                     сопствените ресурси во реализација на
                                                      водостопанските проекти.

                                 Енергетика


                 Силни страни                                         Слабости

-  Регулатива усогласена со европското                           - Недоволни државни инвестиции;
  законодавство;                                                         - Мало влијание во одлучувањето за стратешките
- Донесена Стратегија за енергетски развој;              правци за пренос на енергија во европски и
- Поволни услови за искористување на обновливите       регионални рамки;
  извори на енергија;                                                   -  Увозна зависност од енергетски ресурси (нафтени
-  Потенцијал за производство на биогас преку            деривати и природен гас);
  искористување на отпадните материи од                     - Неповолна комбинација на енергетски извори, со
  земјоделството;                                    доминација на фосилните горива што придонесува
- Промоција на енергетската ефикасност во                за зголемени емисии на стакленички гасови пред се
  различни сектори;                                  во регионите во кои се инсталирани
-  Интеграција на преносните енергетски системи со        термоелектраните;
  системите на соседните земји.                                    -  Застарени капацитети за производство на
                                                     електрична енергија;
                                                                                  -  Ниска енергетска ефикасност во производството,
                                                    пренос и дистрибуција на електричната енергија;



                                                                             158
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":191}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":192,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=192"}>>>
           Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                                                                  - Некомплетна секундарна регулатива за енергетска
                                                     ефикасност и обновливи извори на енергија;
                                                                                  - Нерационална потрошувачка на електрична
                                                         енергија во домаќинствата.

                 Можности                                          Закани

-  Членство во Енергетската Заедница;                            -  Флуктуации на цените на увезените енергенси;
-  Забрзана енергетска транзиција која дополнително       - Недоволна конкурентност на домашните
  ќе придонесе за намалување на зависноста од          производни капацитети на регионалните пазари;
  фосилни горива;                                                        -  Регионални и глобални енергетски и економски
-  Јакнење на меѓународната и регионалната               кризи;
  соработка за енергетски проекти;                                -  Интензификација на климатските промени како
-  Развој на хибридни системи од различни извори на       резултат на употребата на фосилни горива
  енергија заради подобра ефикасност и стабилност;      (примарен извор на емисии на стакленички гасови);
- Воведување на паметни системи за интегрирање на      -  Ниска спроведливост на регулаторните мерки;
  различни извори на енергија и управување со              - Намален економски развој заради недостиг на
  енергетската потрошувачка;                             енергија поради неизграденост на преносните
-  Кадровско освежување на енергетскиот сектор           капацитети.
  (вработување на млади кадри).

                              Телекомуникации


                 Силни страни                                         Слабости

-  Брз раст и развој на секторот поттикнат од                   -  Инфраструктурни празнини и дигитален јаз:,
  зголемена дигитална побарувачка;                    особено во руралните области;
- Проширена оптичка инфраструктура која                     -  Концентриран пазар со ограничени стимули за
  овозможува висококвалитетни услуги;                  конкуренција и иновации;
-  Висока мобилна пенетрација;                                     -  Регулаторна непредвидливост (несигурност за
-  Усогласена регулатива со ЕУ стандарди;                телекомуникациските провајдери и влијание на
-  Квалификувана работна сила со релевантни             нивните инвестициски одлуки);
  технички компетенции.                                              - Стареење на телекомуникациската инфрастрктура,
                                                   особено мрежите базирани на бакар;
                                                                                  -  Ограничена меѓународна поврзаност.

                 Можности                                          Закани

- Воведување на 5G технологијата, како можност за        - Економски падови и политичка нестабилност, кои
  обезбедување врвни услуги за поврзување;              влијаат на инвестициите и ја намалуваат
-  Дигитална трансформација, која може да поттикне       побарувачката за услуги;
  инвестиции и иновации;                                             -  Зголемени сајбер ризици и закани по безбедноста
-  Регионална соработка, фактор за олеснување на         на мрежите и приватноста на податоците;
  преку-граничното поврзување, подобрување на           -  Регулаторни промени кои може да создадат
  регионалната интеграција и создавање на нови          несигурности за телекомуникациските провајдери
  деловни можности за телекомуникациските           и нивното работење;
  провајдери;                                                              - Природни катастрофи, кои може да ја нарушат
- Напредни технологии (AI, VR/AR/XR, блокчејн, edge       телекомуникациската инфраструктура и да
  computing) како нови можности за иновации и раст.      предизвикаат прекини на услугите.

      Геоинформатичка платформа, структура, анализа и поддршка за ППРСМ


                 Силни страни                                         Слабости

-  Воспоставена Национална инфраструктура на               - Непотполно развиени ИТ системи и отсуство на
  просторни податоци (НИПП);                         целосна интероперабилност помеѓу надлежните
-  Изграден единствен прсторно      -информативен     институции на централно ниво.
  систем за донесените просторни планови;                    -  Отсуство на прецизно дефинирани и разграничени
-  Континуирано ажурирање на базата на издадени        надлежности во однос на просторните податоци;
  услови за планирање на просторот;                             - Недоволен ИТ ‑кадар во јавната администрација.



                                                                             159
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":192}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":193,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=193"}>>>
           Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


- Функционална платформа е ‑урбанизам за следење
  и управување со постапките за урбанистички
  планови.

                 Можности                                          Закани

-  Воспоставување на интегриран информациски             -  Недостиг на финансиски и човечки ресурси за
  систем за урбанистичко планирање што ги поврзува     одржување и развој на системите;
  е‑урбанизам, е ‑градење и релевантните просторни      -  Зголемени ризици поврзани со сајбер безбедноста
  податоци.                                       и заштитата на податоци.
-  Размена на информации преку web сервиси;
- Оптимизирана база на податоци со единствена
  инстанца и ревизија и оптимизација на web
  сервисите;
-  Стандардизација на содржината и структурата на
  просторните податоци и нивната размерна и
  картографска визуелизација;
-  Континуирано ажурирање на базата на просторни
  податоци со изработка на просторни планови од
  пониско ниво;
- Целосно автоматизирање на постапката за услови
  за планирање на просторот.

                    Заштита на животната средина


                 Силни страни                                         Слабости

- Солидна законска рамка, усогласена со                        - Недоволна меѓуинституционална координација;
  меѓународни конвенции, стратегии и планови;             -  Ограничено спроведување на законските одредби
-  Членство во меѓународни тела за заштита на             за контрола на загадувањето;
  животната средина;                                                   -  Недостаток на стручни, технички и технолошки
- Меѓународна финансиска поддршка за еколошки        ресурси за имплементација на постојната
  програми поврзани со заштита на животната             легислатива;
  средина;                                                                  - Недоволно функционални системи за справување
-  База на податоци за следење на состојбата во            со еколошките проблеми;
  одделни медиуми на животната средина.                    - Непостоење на Национален информациски систем
                                                          за интегриран пристап до податоци за медиумите
                                                    во животната средина;
                                                                                  -  Недостаток на Закон за почви;
                                                                                  -  Отсуство на функционални современи депонии за
                                               решавање на проблемите со одложувањето на
                                                      отпадот или негово искористување како ресурс;
                                                                                  -  Ниска искористеност на меѓународни фондови за
                                                 еколошки инвестиции.

                 Можности                                          Закани

-  ЕУ апроксимација и заложби на Државата за                -  Зголемен притисок врз медиумите во животната
  следење на меѓународните текови и одредби;           средина;
-  Достапност до меѓународни фондови за јакнење на      -  Нелегални и несоодветни депонии;
  мониторинг системите и локалните капацитети;            -  Долгорочни штетни последици по медиумите на
-  Зајакнување на меѓународната, регионалната и          животната средина;
  локалната соработка за интегриран пристап кон           - Неправилно и неконтролирано отстранување на
  решавање на проблемите во животната средина;        опасниот отпад;
-  Соработка помеѓу локалната самоуправа,                     -  Загадување на површинските и подземните води од
  централната власт и приватниот сектор во процесот      земјоделски и шумарски активности;
  на зелена транзиција и управување со отпадот;            - Концесии за експлоатација на минерални суровини
- Зголемување на интересот на приватниот сектор за      лоцирани во непосредна близина на населени
  инвестирања во технологии на рециклирање и           места, површински водотеци, заштитени подрачја и
                                                           друго;


                                                                             160
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":193}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":194,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=194"}>>>
           Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


  повеќекратна употреба на отпадни материјали             -  Потенцијални прекугранични еколошки влијанија.
  (циркуларна економија);
-  Јакнење на капацитетите на централната,
  регионалната и локалната власт, индустријата и
  приватниот сектор;
- Подигање на јавната свест за одговорно
  постапување со отпадот  ;
-  Транспарентно учество на јавноста и засегантите
  страни во процесите и во носењето на одлуки.

                           Климатски промени


                 Силни страни                                         Слабости

- Донесена стратешка документaција за ублажување       -  Недостаток на законска регулатива во областа на
  и адаптација кон климатските промени;                климатските промени;
-  Ратификувани меѓународни конвенции и протоколи      -  Неусогласеност помеѓу секторските и климатските
  и активна вклученост во релевантни организации;        политики;
- Формиран Национален комитет за климатски               -  Низок степен на имплементација на
  промени;                                          Комуникациската стратегија за климатски промени;
- Меѓународна финансиска поддршка за програми          - Недоволно искористување на обновливите извори
  поврзани со климатските промени;                    во вкупната енергетска потрошувачка;
-  Климатски разновидно земјоделство со потенцијал       -  Растечки здравствени ризици (заразни болести)
  за адаптација;                                      поврзани со климатските промени;
-  Значителен потенцијал за развој на обновливи             -  Загрозеност на видови и екосистеми;
  извори на енергија.                                                   -  Ограничени капацитети за кризни ситуации и
                                                  недоволно јасни процедури за климатски екстреми;
                                                                                  -  Несоодветна инфраструктура за брз и ефикасен
                                                     одговор во екстремни климатски услови;
                                                                                  -  Ниска јавна свест за климатските промени.

                 Можности                                          Закани

-  Засилена меѓусекторска и меѓуресорска соработка        -  Глобални и регионални безбедносни, финансиски и
  на регионално и интернационално ниво,                здравствени кризи;
- Подобрување на системот за најава на екстремни         -  Почеста појава на екстремни климатски настани;
  временски појави;                                                     -  Ограничени капацитети за прилагодување кон
-  Достапност до меѓународни фондови за                климатските промени и екстремните настани;
  зајакнување на капацитетите за справување со             - Нови здравствени ризици и дополнителен притисок
  климатските адаптации и мониторинг;                  врз здравствениот систем;
-  Развој на превентивни здравствени програми и            -  Недостаток на вода и храна поради намалување на
  зголемување на јавната информираност;               водните ресурси и деградација на почвите;
-  Интеграција на зелената инфраструктура во                 -  Миграција на населението и исчезнување или
  урбаните средини;                               изумирање на видови или промени во
- Поголема употреба на алтернативен транспорт и        живеалиштата;
  енергетска ефикасност во градежните практики;           - Природни катастрофи (суша, пожари, поплави,
-  Зголемени инвестиции во обновливи извори на          опустинување, ерозија).
  енергија и намалување на зависноста од фосилни
  горива;
-  Изградба на брани со акумулаци за ублажување на
  влијанието од климатските промени.

                        Заштита на природата


                 Силни страни                                         Слабости

-  Прогласени нови заштитени подрачја;                         - Недоволно истражени подрачја;
- Донесени стратегии и законска рамка за заштита на      -  Недостаток на национален информациски систем
  природата;                                             за природа;
-  Ратификувани меѓународни конвенции;

                                                                             161
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":194}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":195,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=195"}>>>
           Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


-  Висока биолошка, пределска и геоморфолошка            -  Недостиг на независно државно стручно тело за
  разновидност;                                       заштита на природа;
-  Реализирани бројни проекти и програми за заштита      -  Ограничени финансиски средства за
  на природата;                                       конзервациски активности;
- Подобрен пристап на институциите од сите нивоа         - Недоволно функционален систем за управување со
  кон прашањата за заштита на природата.               заштитени подрачја.

                 Можности                                          Закани

-  ЕУ апроксимација и усогласување со меѓународни        - Неодржливо користење на просторот и деградација
  стандарди и политики;                              на природните ресурси;
-  Воспоставување на НАТУРА 2000 мрежа и други            -  Негативни социо   -економски и демографски
  меѓународни мрежи на заштитени подрачја;            тенденции;
- Воведување на зелена инфраструктура;                       -  Глобални кризи со влијание врз природните
- Примена на концептот на екосистемски услуги и         системи;
  соодветни финансиски механизми;                             -  Слаба имплементација на правните акти;
-  Соработка и финансирање од различни донаторски      - Површински рудници на простори со значаен видов
  организации;                                          диверзитет;
-  Развој на екотуризам во функција на заштита на            - Неправилно одлагање на отпад во заштитените и
  природата.                                            подрачјата кои се предлагаат за заштита;
                                                                                  - Зафаќање на површински води за хидроенергија со
                                                      негативни последици;
                                                                                  - Криволов и други незаконски активности;
                                                                                  -  Климатски промени со влијание врз живеалишта и
                                                      видови;
                                                                                  - Напуштање на традиционални, одржливи
                                                      земјоделски практики;
                                                                                  -  Интензивни земјоделски активности во
                                                       чувствителни региони;
                                                                                  -  Непланска урбанизација и индустријализација;
                                                                                  - Пошумување со алохтони видови на растенија;
                                                                                  -  Ниска јавна свест за значењето на природата.

                            Културно наследство


                 Силни страни                                         Слабости

-  Богато и разновидно културно наследство со                -  Недостаток на стратегија за заштита и промоција на
  националнo и меѓународно значење, културно         -     културното наследство;
  историски пејсаж       -  природно и грaдителско         - Недоволни институционални капацитети и слаба
  наследство, и културно наследство впишано на          координација на национално и локално ниво;
  Листата на Светско наследство на УНЕСКО;                   - Недоволно искуство во користењето на културното
-  Воспоставен систем за заштита на недвижното           наследство;
  културно наследство во рамки на просторното и           -  Недостаток од планови за управување и
  урбанистичкото планирање;                           управувачки тела за споменичките целини;
- Силна традиција и мултикултурен карактер во              -  Неискористен потенцијал за одржлив развој и
  зачувувањето на наследството.                         недостаток на поврат од културниот туризам;
-  Значителен туристички потенцијал кој придонесува      - Губење на традиционалните занаетчиски вештини
  за развој на туризмот и економијата;                 и производи;
-  Висока образовна и културна вредност на                    -  Недостаток од финансиски средства за
  наследството.                                        конзервација и реставрација на културните
                                                        вредности, музејска дејност и за спроведување на
                                                      теренски археолошки истражувања;
                                                                                  -  Заостанување во развојот на археолошките
                                                        локалитети;
                                                                                  -  Недостаток на промотивен материјал, брошури и
                                                                          т.н. и ниска јавна свест;




                                                                             162
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":195}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":196,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=196"}>>>
           Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                                                                  -  Eднонасочно искористување на културното
                                                      наследство за туристички цели, без повратно
                                                вложување во неговата заштита;
                                                                                  - Недоволно развиена инфраструктура за пристап и
                                                 обележување на културното наследство;
                                                                                  -  Девастација на заштитеното подрачје впишано на
                                                        Листата на УНЕСКО    - крајбрежјето на Охридското
                                                     Езеро со интензивна градба без почитување на
                                                        плановите.

                 Можности                                          Закани

-  Развој на одржливи модели за управување со              - Правни и административни бариери поради
  културно -историските локалитети на европско и         неусогласеност на законската легислатива;
  глобално ниво;                                                         - Промена на демографијата и културата поради
-  Зајакнување на меѓусекторската соработка за            миграцијата;
  економски и социјален развој и ефективно                   - Функционална и физичка загрозеност на
  користење на културните ресурси;                      културните добра / напуштеност што води кон
-  Зголемен економски бенефит од културниот             деградација на вредно градителско наследство;
  туризам, со отварање нови работни места,                   - Уништување на вредни културни и историски
  почитувајќи ја важноста и убавината на културното       ресурси поради ненавремени конзерваторско         -
  наследство;                                          реставраторски работи;
-  Развој на современи финансиски инструменти за          -  Недостаток на инфраструктура до недвижните
  поддршка на конзерваторско     - реставраторските     културни добра, што доведува до негативни
  активности и археолошки истражувања;               последици - лошо управување и пропаст;
-  Потенцијал за алтернативниот туризам;                       -  Несоодветни интервенции со што се губи
- Поврзување на неформалната и формалната             автентичноста на наследството;
  мрежа за заштита на културното наследство;                -  Нецелосното и бавното спроведување на
- Спроведување на фокусирана маркентинг кампања      ревалоризацијата на културното наследство;
  со јасни цели и стратегии;                                          -  Неконтролирана урбанизација, експанзија и
-  Зголемен број на туристи и овозможување на           несоодветни архитектонско -градежни зафати кои
  подолг престој;                                    не ги почитуваат конзерваторските принципи;
- Планирање и дизајнирање на туристички проекти         - Прекумерно ширење и промена на структурата на
  со културно значење и едукативна конотација,           историските јадра, притисоци на развојот,
  зголемување на туристичката понуда;                 неприфатливи намени, неодржување и уривање на
- Продолжување на археолошките истражувања кој       историските градителски структури, напуштање и
  водат до нови откритија и привлечност за посета на     изумирање на селските населби;
  археолошките локалитети;                                         - Неефикасно сузбивање на станбената изградба во
-  Урбана ревитализација и оплеменување на јавните      заштитените урбани целини;
  простори во заштитените целини преку иновативни      -  Недостаток на претприемачки интерес за давање
  проекти на урбан развој.                           поддршка за одржливо користење на културното
                                                         наследство;
                                                                                  -  Парцијални интервенции, кои не обезбедуваат
                                                    целосна и интегрална заштита на вредностите и
                                                       карактеристиките на недвижното културно
                                                      наследство и содржините од нивното непосредно
                                                    опкружување.

               Природни непогоди и техничко -технолошки хаварии


                 Силни страни                                         Слабости

- Донесена регулатива, со јасно дефинирани улоги и       - Неспроведување на законската регулатива;
  комуникација меѓу надлежните субјекти во кризна        -  Административни ограничувања и слаба видливост
   состојба;                                          на активностите на ЦУК, поврзани со процена на
-  Воспоставена Веб платформата „Е        -процена“     загрозеност од ризици и опасности за пошироката
  заснована на Методологијата за изработка на            стручна и научна јавност;
  процена на загрозеност;                                             -  Ограничени капацитети на регионалните центри на
                                              ЦУК и ДЗС;


                                                                             163
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":196}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":197,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=197"}>>>
           Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


- Веб ГИС платформа за геопросторно прикажување        -  Недостаток на пристап до содржини од Веб
  на резултатите од процената  – мапирање;             платформата Е   -процена за заинтересирани
- Следење и примена на меѓународните практики и       надворешни корисници;
  препораки на United Nation Office for Disaster Risk         - Недоволна интеграција на управувањето со ризици
  Reduction – UNDRR;                                 во стратешките и планските документи на клучните
- Добра организациска поставеност (распоред на          сектори;
  ТПП единици и координација на активностите од          -  Запоставени објекти за засолнување и застарена
  страна на ЦУК и ДЗС);                                опрема;
- Професионален и обучен стручен кадар;                      -  Недостаток на стручен кадар и материјално             -
-  Постоечки ИКТ решенија што го поддржуваат            технички ресурси;
  управувањето со ризици.                                           - Недоволно финансирање на реализацијата на
                                                 мерки и активности за превенција, ублажување,
                                                         подготвеност, одговор и закрепнување;
                                                                                  -  Ниска јавна свеста за намалувањето на ризиците од
                                                         катастрофи;
                                                                                  -  Ограничен научно -истражувачки развој.

                 Можности                                          Закани

-  Глобален фокус на намалувањето на ризици од            - Нови опасности и ризици, како на пр. биолошки
  катастрофи и градењето на отпорност на                опасности и слично;
  општеството и заедниците;                                         -  Глобални и регионални кризи и несигурност;
- Подигање на јавната свест за важноста за                     - Недоследно спроведување на законските
  превенција и отпорност на различни видови            надлежности;
  катастрофи;                                                              -  Ограничени финансиски ресурси за надградба на
-  Вклучување на научни и стручни мислења во            системот за управување со кризи;
  процесот на идентификација на опасностите,                - Недоволно обучен кадар;
  процена на ризик, и предлагање на стратегии за           - Одлив на млад и стручен кадар од институциите и
  намалување на ризикот;                           од државата.
-  Соработка со релевантни меѓународни организации
  и институции, остварување на билатерална и друга
  соработка;
-  Воспоставување на јавно -приватно партнерство со
  осигурителниот сектор и промовирање на
   „стратегијата на трансфер на ризик“;
-  Воспоставување на партнерство и соработка со
  приватниот сектор за креирање на политики и
  реализирање на активности за намалување на
  ризиците од катастрофи.

                    Заштита од воени разурнувања


                 Силни страни                                         Слабости

- Полноправно членство во НАТО и интеграција во        - Ограничени национални ресурси за развој и
  системот на колективна одбрана;                     модернизација на одбранбените способности;
-  Развиен систем на национална безбедност и             - Ограничени воздухопловни способности на
  одбрана со воена и цивилна компонента;                Армијата;
-  Развој на мултифункционални копнени сили со          - Потреба од замена на застарената опрема со
  способности за брзо распоредување;                  современа и НАТО -компатибилна;
- Интероперабилност и учество во НАТО и ЕУ              - Недоволна институционална ефикасност поврзана
  операции и мисии;                                    со слабости во институциите, корупција и
-  Развиен систем за поддршка на цивилните власти       организиран криминал;
  во кризни состојби;                                                                   -  Енергетска зависност и низок економски раст со
- Развивање на резервни сили и цивилна поддршка                                                   индиректно влијание врз безбедноста;
  во системот на одбрана.
                                                                                  -  Потреба од посилна меѓуинституционална
                                                     координација во системот на одбрана.



                                                                             164
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":197}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":198,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=198"}>>>
           Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                 Можности                                          Закани

- Продлабочување на соработката со НАТО и ЕУ во          - Хибридни и асиметрични закани кон државните
  колективната одбрана и управувањето со кризи;         институции и критичната инфраструктура;
- Модернизација на опремата и инфраструктурата во     - Радикализам и екстремизам со потенцијал за
  согласност со НАТО стандарди;                        меѓуетнички конфликти;
-  Развој на сајбер способности и системи за заштита        -  Илегална миграција и регионални безбедносни
  на критичната инфраструктура;                       нестабилности;
- Унапредување на интерресорската и                           - Тероризам и можност за користење на територијата
  меѓуинституционалната координација;                 како транзитен коридор;
-  Развој на системи за цивилна заштита и управување     - Делување на странски разузнавачки служби
  со кризи                                           насочено кон слабеење на безбедносните
                                                        капацитети;
                                                                                  -  Сајбер напади врз критичната инфраструктура и
                                                  информациските системи;
                                                                                  - Природни непогоди, технолошки катастрофи,
                                                епидемии и климатски промени.





                                                                             165
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":198}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":199,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=199"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

   5.ЦЕЛИ И ПРИОРИТЕТИ


       Општа цел на Просторниот план е одржлив  , балансиран и усогласен просторен развој,
 рационално користење и заштита на природните, економските и културните ресур           си,
 повисок степен на територијална кохезија и   ублажување на регионалните разлики заради
 подобрување на квалитетот на живеење, забавување на неповолните демографски процеси     ,
 јакнење на територијалниот капитал и зачувување на идентитетот на просторот. Посебни
 цели се:

       -   Балансиран просторен и економски развој, полицентрична организација на урбаните
        системи и јавните функции и подигнување на степенот на општествена и економска
        кохезија на урбаните и рурални подрачја,

       -   Контрола на динамиката на депопулација и емиграција, урамнотежување на
        просторната распределба на населението,

       -  Подобрување на инфрaструктурната поврзаност (во прв ред сообраќајна) на
        национално, регионално и меѓународно ниво,

       -   Зачувување на идентитетот и отпорноста на просторот, по пат на одржливо
       користење и заштита на природните ресурси.

       Основна задача на Просторниот план е усогласување на секторските развојни
 стратегии на Државата и преточување на националните развојни приоритети во конкретни
 плански решенија за уредување на просторот, користење на земјиштето и расположливите
 ресурси, обе збедувајќи услови за хармонизиран и одржлив развој, со посебен акцент на
 заштитата и на животната средина, природните и културни добра и благосостојба на
 граѓаните.

5.1. Природни карактеристики

       Oпшта цел

       -  Оптимална организација и користење на просторот во согласност со геолошките,
        сеизмичките, релјефните, климатските, хидрографските и почвените услови, со
       максимално внимание за одржување на природната рамнотежа.

5.2. Земјоделство и земјоделско земјиште

       Општи цели

       Општите цели за развој на земјоделството и користење на земјоделско земјиште
 произлегуваат од целите и приоритетите дефинирани во Законот за земјоделство и рурален
 развој, Националната стратегија за земјоделство и рурален развој за периодот 2021     -2027,
 како и Зелениот договор и Стратегијата „Од фарма до вилушка“ на Европската Унија, а се
 однесуваат на:

       -   Зачувување на обработливото земјоделското земјиште;

       -   Зголемување на продуктивноста и конкурентноста на земјоделскиот сектор;

       -  Одржливо користење на земјоделското земјиште и примена на еколошки практики
       кои водат кон намалување на влијанието на климатските промени и прилагодување
       кон нив.





                                                                               166
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":199}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":200,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=200"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

       Посебни цели

       Ц1 – Продолжување на процесот на консолидација со цел зголемување на степенот
 на окрупнетост на парцелите на земјоделското земјиште;

       Ц2 – Подобрување на продуктивноста во производството и конкурентноста на
 секторот преку примена на научните истражувања, современи технологии и дигитализација;

       Ц3 – Оптимално користење на земјоделското земјиште со почитување на начелата на
 добра земјоделска пракса, заштита на животната средина и заштита на биодиверзитетот.

5.3. Шуми и шумско земјиште, ловство

       Општи цели

       -  Одржливо стопанисување со шумите и зголемување на придонесот на шумарскиот
        сектор во националната економија и руралниот развој;

       -   Зголемување на површината под шуми и нивниот производен потенцијал,
       подобрување на стабилноста и квалитетот на шумите

       Посебни цели

       Ц1 – Конверзија на нискостеблените шуми во високостеблени шуми;

       Ц2 – Унапредување на функциите на шумското производство (дрвни и недрвни) и
 зголемување на дрвната резерва;

       Ц3 – Подобрување на патната инфраструктура (отвореноста на шумите);

       Ц4  –  Унапредување на еколошките и социјалните функции на шумите
 (екосистемските услуги) и зачувувањето на биодиверзитетот и разновидноста на пределот;

       Ц5  – Oдржливо управување со популациите на дивечот и зајакнување на
 институционалната рамка;

       Ц6 – Интегрирано управување со ерозија, порои и опустинување   .

5.4.  Минерални ресурси

       Општи цели

       -  Одржливо искористување на минералните суровини и минимизирање на влијанието
        врз животната средина,

       -  Одржливо управување со отпадот од преработката на рудата.

       Посебни цели

       Ц1 - Креирање на систем за планирање на користењето на земјиштето за минерални
 ресурси;

       Ц2 – Конзервација и заштита на подрачја со минерални суровини кои треба да бидат
 вклучени во националните планови;

       Ц3 – Дефинирање на рударски економски зони во кои конфликтот со сферата на
 животната средина е најмал;

       Ц4 – Воведување на стандардите за квалитет (ISO) во компаниите кои се занимаваат
 со експлоатација и преработка на минералните суровини, примена на безотпадни технологии
 и искористување на обновливите извори на енергија;

       Ц5 – Интензивирање на основните геолошки истражувања.





                                                                               167
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":200}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":201,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=201"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

5.5. Демографија

       Општи цели

       -  Намалување на  негативните демографски трендови на миграциите и природното
       движење на населението, со цел намалување на постојните диспаритети во
        просторната разместеност на населението.

       -   Интегрален пристап кон порастот на старото население, поддршка на активното
        стареење и зголемување на негово учество во општеството, со респектирање на
        регионалните и локалните специфичности.

       -  Oптимална искористеност на демографските ресурси со акцент на расположливото
        работоспособно население на ниво на региони и општини.

        Посебни цели

       Ц1  - Конципирање и имплементација на системски мерки за намалување на
 интензитетот на трајната емиграција во странство врз основа на идентификувани push
 фактори и поефикасно управување на внатрешните миграции;

       Ц2  - Пораст на наталитетот преку креирање на политика за поттикнување на
 раѓањата (преку материјална и нематеријална помош на семејствата), базирана на
 репродуктивната основа на населението;

       Ц3 - Намалување на смртноста преку унапредување на здравствената заштита;

       Ц4 - Креирање на политика за активно стареење и грижа за старите лица;

       Ц5 - Отворање на нови работни места и зголемување на формалната вработеност,
 особено во малите општини и неразвиените подрачја, како предуслов за зголемување на
 стапката на нупцијалитет, наталитетот и природниот прираст и намалување на емиграцијата.

5.6. Урбан развој

       Општи цели

       -   Оптимизација на постојниот урбан систем преку подобрување на функциите на
        центрите и јакнење на демографскиот капацитет, унапредување на
        инфраструктурната опременост и искористување на географската положба за
       функционална специјализација и конкурентност,

       -   Рационално користење на земјиштето и трајно зачувување на земјоделските и
       шумските површини во согласност со принципите за одржлив развој,

       -   Зачувување и унапредување на урбаниот идентитет на градските населби, како и
        негово промовирање и користење во развојните планови, програмите и проектите на
        национално, регионално и меѓународно ниво.

       Посебни цели

       Ц1 – Јакнење на урбаните подрачја како основна структурна единица на просторното
 организирање;

       Ц2 – Одржливо и ефикасно управување со формираното метрополско подрачје
 Скопје;

       Ц3 – Полицентричен развој на агломерациите Битола, Прилеп, Охрид и Струга, како и
 Струмица, како инструмент на контролирана концентрација;





                                                                               168
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":201}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":202,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=202"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

        Ц4 – Воспоставување на хиерархија на урбани системи и центри врз основа на
   супсидијарност на јавните служби, услугите и сервисите со децентрализација на овие
   функции;

        Ц5 – Трансформација на помалите урбани центри во руралната средина во
   прогресивни и просперитетни центри на руралните подрачја;

        Ц6 – Рационално, ефикасно и одржливо користење на земјиштето и управување со
   земјишниот фонд и спречување на натамошната трансформација на продуктивното
   земјиште во градежно, за потребите на урбано ширење;

        Ц7 – Планско контролирање на ширењето на градежното подрачје со реално
   согледување на потребите за простор;

        Ц8 – Севкупна обнова и санација на градежното наследство со цел унапредување на
   локалниот, регионалниот и националниот идентитет на просторот.

5.6.1. Домување

        Општи цели

          -  Обезбедување на соодветно и одржливо домување за сите граѓани со поддршка и
         ангажман од страна на државата и локалните заедници;

          -  Запирање и контрола на бесправна градба, и унапредување на основните услови за
        домување во постојните неформални и субстандардни станбени населби.

         Посебни цели

        Ц1 – Подобрување на достапноста на становите низ унапредување и интензивирање
   на станбената поддршка за семејства со низок социјален статус и намалување на трошоците
   за домување;

        Ц2 – Унапредување и зачувување на квалитетот на постојниот станбен фонд преку
   обнова, реконструкција и одржување;

        Ц3 – Усогласување на изградбата на станови со станбените потреби и контрола на
   почитување на стандардите и квалитетите во изградбата;

        Ц4 – Санација и уредување на претходно изградени неформални, под стандардни
   населби и ромски енклави, со поттикнување на социјалната интеграција и инклузија;

        Ц5 – Доследно спроведување на забраната за легализација на станбени објекти на
   земјиште кое е неповолно за градење или за живот на населението и објекти на површини за
   јавна намена; во зони под режим на заштита на природата и културните добра и др.

5.6.2.  Јавни функции

        Општи цели

          -   Остварување на минимални стандарди на квалитет на услугите од јавен интерес за
          сите граѓани;

          -  Подобрување на достапноста и квалитетот на јавните услуги, особено во руралните
          области, областите со мала густина на населеност и чувствителни категории на
         население.

         Посебни цели

        Ц1 – Зголемување на опфатот на деца од предучилишно образование и во градските
  и во руралните населби;




                                                                                 169
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":202}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":203,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=203"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

       Ц2 – Целосно покривање на контингентот во задолжителното (основно и средно)
 образование и подобрување на достапноста и воедначување на квалитетот;

       Ц3 – Подобрување на пристапот до средно и високо образование за млади од помали
 градови и рурални населби ;

       Ц4 – Подобрување на квалитетот и достапноста на примарната и превентивната
 здравствена заштита;

       Ц5 – Поддршка за основање и функционирање на поливалентни центри и различни
 услуги на дневни центри и активности во областа на социјалната заштита, како и
 зголемување на вклученоста на социјално загрозените групи во сите сектори на јавните
 услуги;

       Ц6 – Унапредување на просторот за спорт и рекреација на ниво на локални заедници.

5.7. Економски развој

       Општите цели

       -  Одржлив и динамичен економски развој преку развој на претприемништвото,
        иновациите, продуктивноста и поддршка на малите и средните претпријатија
        согласно просторните потенцијали,

       -   Развој на регионални пазари на труд, висококвалификувана работна сила и одржливи
        инвестиции во човечки капитал.

       -  Рамномерен регионален развој со поттикнување      рамномерна дистрибуција на
        производните и услужните дејности, економски развиени плански региони и
       фискално одржливи општини .

       Посебни цели

       Ц1  –  Поттикнување и поддршка на претприемништвото, иновациите и
 конкурентноста;

       Ц2 – Просторен пристап во политиките за поддршка во развојот на бизнисите и
 привлекување на странските директни инвестиции;

       Ц3 – Унапредување на деловното окружување и формализација на неформалната
 економија;

       Ц4 – Интегрирање на интенцијата за заштита на квалитетот на животната средина во
 производните и услужните сектори;

       Ц5 – Унапредување на системот за рамномерен регионален развој и елиминирање на
 регионалните диспаритети во обезбедувањето на јавни услуги и подобрување на квалитетот
 на живот;

       Ц6 – Економски развиени, иновативни и фискално одржливи општини.

5.8. Туризам

       Општата цел

        Поттикнување на високо квалитетен и одржлив туризам преку рационално
 користење на просторот, воспоставување оптимална функционална организација на
 туристичките просторни целини и унапредување на управувачките процеси.

       Посебни цели

       Ц1  –  Користење на туристичко         -  географската положба и континуирано
 унапредување на поврзаноста на национален и меѓународен план;

                                                                               170
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":203}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":204,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=204"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

         Ц2 – Усогласен развој на туристичките локалитети и селективните видови туризам
   според соодветните атрактивни и рецептивни просторни потенцијали;

         Ц3 – Поттикнување на домашни и странски инвестициски процеси во функција на
    развој на туристичко  - угостителскиот сектор;

         Ц4 – Унапредување на туристичкиот промет и туристичката потрошувачка преку
   вклучување на нови емитивни сфери;

         Ц5 – Унапредување на претприемништвото и развој на туризмот со примена на
   иновации и квалитет.

  5.9. Сообраќај и сообраќајна инфраструктура

         Општа цел  за развој на транспортот и мобилноста на граѓаните е обезбедување на
   високо ниво на мобилност и пристапност во просторот, заснована на употребата на одржливи
    транспортни системи, фаворизирање на отпорна  инфраструктура      , квалитетен јавен превоз
   и немоторизирани видови на транспорт, примена на интелигентни транспортни системи,
   мултимодалност и високо развиена зелена и безбедна јавна/приватна транспортна
    инфраструктура со посебно внимание на потребите на ранливите групи, ж    ените и децата,
    лицата со попреченост и постарите лица.

         Посебни цели

         Ц1 – Модернизација на коридорите 8 и 10 и поврзување со главната и сеопфатната
   ТЕН -Т мрежа (железнички, патен, интермодален транспорт);

         Ц2 – Подобрување на перформансите на инфраструктурата, избегнување на
   просторни конфликтни влијанија со друга инфраструктура (железнички, патен транспорт и
   примена на највисоки безбедносни стандарди;

         Ц3 – Обнова и реконструкција на железничката мрежа, изградба на систем на брзи
   железници и развој на железничката инфраструктура како „зелен транспорт“;

         Ц4 – Поголемо вложување во развојот на инфраструктурата за зајакнување на
    „Јужната“, „Источната“ и „Западната развојна оска“;

         Ц5 – Мобилност и пристапност до инфраструктурата и јавниот транспорт за сите луѓе
   и социјални групи.

 5.10. Управување со води, водостопанство и хидротехничка инфраструктура

5.10.1. Управување со водите

         Општа цел  во управувањето со водите е одржливо и интегрирано управување со
   водните ресурси преку, со цел да се максимизира економската и социјалната благосостојба
    без да се загрози одржливоста на виталните екосистеми и животната средина.

         Посебни цели

         Ц1 – Заштита на водите и заштита од штетното дејство на водите;

         Ц2 – Градење на капацитети за одржливо управување со водните ресурси;

         Ц3 – Модернизација и реконструкција на постојната и изградба на нова
   хидротехничка инфраструктура;

         Ц4 – Воведување на економска вредност на водата.





                                                                                  171
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":204}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":205,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=205"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

5.10.2.  Водостопанство и хидротехничка инфраструктура

         Општи цели

           -  Редуцирање на фреквенцијата и сериозноста на последиците од неповолните појави
           (суша, поплава и прекумерно загадување), идентификација и евалуација на
          алтернативни мерки за зголемено водоснабдување и производство на хидроенергија,
          како и подобрување на ква литетот на водата;

           -   Управување со конфликтите при повеќенаменското користење на реките, низ
          рационално и одржливо планирање и управување со водните ресурси.

          Посебни цели

         Ц1 – Изградба на комплексни водостопански системи со кои се постигнува временска
   и просторна распределба на расположливите водните ресурси според потребите на
    корисниците на вода;

         Ц2  –  Одржливо користење на водите (усогласеност во користењето и
    расположивоста на водните ресурси);

         Ц3 – Резервирање и заштита на просторот наменет за  формирање на акумулации.

  5.11. Енергетика

         Општа цел  на просторниот развој на енергетската инфраструктура е безбедно
    снабдување со енергија на потрошувачите, заштита на енергетскиот потенцијал,
    зголемување на ефикасноста на енергетските системи, оптимална просторна дистрибуција
    на енергетските капацитети и  енергетската инфраструктура.

          Посебни цели

         Ц1 – Рационализација на производството и потрошувачката на конвенционалните
    енергенси;

         Ц2 – Изградба на нови енергетски капацитети и зголемено користење на обновливите
    извори на енергија;

         Ц3 – Намалување на загубите и зголемување на нивото на енергетска ефикасност;

         Ц4 – Модернизација на енергетските капацитети, технолошко подобрување на
    објектите за заштита на животната средина.

  5.12. Телекомуникации

         Општа цел за развој на телекомуникациите и телекомуникациската инфраструктура
    е формирање на модерни, стабилни и доверливи телекомуникациски мрежи на целата
    територија на Државата, кои ќе овозможат квалитетни комуникации и ефикасно користење
    на широк опсег на инова  тивни широкопојасни услуги за граѓаните, приватните компании,
    институциите и јавните претпријатија.

          Во однос на поштенскиот сообраќај, основната цел на развојот е обезбедување на
    доверливи поштенски услуги на целата територија на Државата.

          Посебни цели

         Ц1 – Изградба на телекомуникациска инфраструктура за поддршка на дигиталната
    трансформација и паметната специјализација;

         Ц2 – Безбедност и интегритет на јавните телекомуникациски мрежи и услуги;



                                                                                  172
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":205}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":206,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=206"}>>>
              Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

        Ц3  –  Обезбедување на широкопојасни телекомуникациски услуги на целата
  територија на државата за рамномерен и континуиран регионален развој;

        Ц4 – Примена на ИКТ за  зачувување на здравјето и благосостојбата    на луѓето и
  околината;

        Ц5 – Обезбедување модерни и ефикасни поштенски услуги.

5.13. Геоинформатичка платформа, структура, анализа и поддршка за
    ППРСМ

        Општа цел  за организација, размена и одржување на системот на геопросторни
  податоци е изградба на комплетно дигитализирана и интероперабилна платформа на
  стандардизирани, разменливи просторни податоци и сервиси, безбедна, скалaбилна и лесно
  надградлива, преку која   е овозможен контролиран кориснички пристап до релевантни
  плански содржини, картографска визуелизација и ефикасно следење на спроведувањето на
  просторниот план.

        Посебни цели

        Ц1 –  Воспоставување на интероперабилна платформа за лесна размена на
  стандардизирани просторни податоци и сервиси од различни извори;

        Ц2 – Воспоставување на ефикасна платформа за следење на спроведувањето на
  просторниот план, негово ажурирање и дополнување;

        Ц3 – Сајбер безбедност и заштита на податоци;

        Ц4 – Изградба на хибридна ИТ инфраструктура.

5.14. Животна средина

        Општа цел  при заштита на животната средина    е подобрување на состојбата во
  животната средина преку следење на промените, интегрално и одржливо управување со
  медиумите и областите во животната средина, санација, ремедијација и рекултивација на
  деградираните површини и интегрирано управување со отпад  от.

        Посебни цели

        Ц1 – Подобрување на квалитетот на медиумите во животната средина;

        Ц2 – Намалување на емисиите од изворите на загадување;

        Ц3 – Планско уредување на деградирани простори.

5.15. Климатски промени

        Општа цел   за ублажување на влијанијата и адаптација на последиците од
  климатските промени подразбира организација на просторот и дејностите во согласност со
  очекуваните климатски промени, намалување на емисиите на стакленички гасови,
  намалување на ранливоста и ризиците предизвикани од негативните влијанија на
  климатските промени, како и зајакн ување на отпорноста кон истите.

        Посебни цели

        Ц1 – Усогласување на секторските политики со политиките и сценаријата во областа
  на климатските промени;

        Ц2 – Намалување на ранливоста и ризиците од климатските промени.



                                                                                173
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":206}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":207,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=207"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 5.16. Заштита на природата

          Основната цел  во областа на заштита на природата е зачувување на биолошката и
   пределската разновидност, природните реткости и вредности, во услови на одржлив
   просторен развој, преку воспоставување на мрежа од заштитени подрачја.

         Посебни цели

         Ц1 – Заштита на биолошката разновидност со национално и меѓународно значење;

         Ц2 – Одржливо и ефикасно управување со пределите;

         Ц3 – Ревитализација на деградирани живеалишта.

 5.17. Културно наследство

          Следејки го интегративниот и мултидисциплинарниот пристап во заштитата и
   користењето на недвижното културно наследсто, се утврдуваат следните   општи цели :

           -   Унапредување на законската рамка, институционалниот капацитет и системот за
         финансирање во заштитата на културното наследство;

           -   Разбирање на културното наследство и неговото значење;

           -  Одржливо управување со културното наследство, зачувување на просторот и
         развивање на инфраструктура за културните потреби;

           -   Создавање одржлив и просперитетен сектор на културното наследство кој ја
         поддржува креативноста и иновативноста, давајќи значаен придонес во економијата    .

         Посебни цели

         Ц1 – Донесување на усогласена законска регулатива и стратешки документи од
    областа на заштитата на културното наследство и допирните области, зајакнување на
   инстиуционалните капацитети и системот на финансирање;

         Ц2  –  Интензивирање на отворена комуникација со локалната самоуправа,
   сопствениците на недвижно културно наследство, граѓанските здруженија и сите други
   заинтересирани страни;

         Ц3  – Одржливо управување со културното наследство и негово економско
   вреднување.

 5.18. Природни непогоди      ,   техничко -технолошки хаварии     и воени
      разурнувања

5.18.1. Природни непогоди и техничко -технолошки хаварии

         Општа цел  за намалување на последиците од природни непогоди и технолошки
   хаварии е намалување на ризикот и промовирање на култура на отпорност на катастрофи,
   што се обезбедува преку осознавање на опасностите, физичката, социјалната, економската и
   еколошката ранливост с  о кои се соочува земјата, на краток и долг рок проследено со
    активности преземени врз оваа основа.

         Посебни цели

         Ц1 – Проценка и управување со ризикот од катастрофи во сите негови димензии:
    карактеристики на опасност (непогода/хаварија), ранливост/капацитет, изложеност на лица
   и средства, и животна средина;



                                                                                  174
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":207}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":208,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=208"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

         Ц2 – Зајакнување на капацитети за управувањето со ризикот од катастрофи преку
    управувањето со ризикот на национално, регионално и локално ниво и за обезбедување на
    кохерентност на националните и локалните рамки на закони, регулативи и јавни политики;

         Ц3 – Инвестирање во намалување на ризикот од катастрофи за обезбедување на
    отпорност на општеството;

         Ц4 – Подобрување на подготвеноста за ефективен одговор при катастрофи како и за
    обновување, рехабилитација и реконструкција преку интегрирање на мерките за
   намалување на ризикот од катастрофи.

5.18.2. Воени разу рнувања

         Општи цели   на одбраната кои произлегуваат од одбранбените интереси на
    Државата, а се прокламирани со Уставот и Националната концепција за безбедност и
    одбрана се:

           -   Заштита на независноста, територијалниот интегритет и неповредливоста на
          меѓународно признатите граници на Државата;

           -  Обезбедување на одбранбени капацитети за гарантирање на безбедност и слобода
          на граѓаните;

           -   Учество во соодветни кооперативни и колективни одбранбено безбедносни
         аранжмани на НАТО и ЕУ;

           -   Воспоставување на мир, безбедност и стабилност во регионот, Европа и во светот;

           -  Поддршка на цивилните институции во различни кризни ситуации и услови.

          Посебни цели

         Ц1  - Зголемување на отпорноста на системот во справувањето со ризиците и
    заканите;

         Ц2  - Унапредување на постојните и развивање нови способности за ефективно и
    ефикасно функционирање на системот;

         Ц3  - Транспарентност и одговорност во заштитата на одбранбените интереси и
    остварувањето на одбранбените цели;

         Ц4 - Унапредување на одбранбеното планирање во согласност со стандардите на
   НАТО и на ЕУ;

         Ц5  - Ефективност и рационална искористеност на човечките, материјалните и
    финансиските ресурси;

         Ц6  - Зголемување на свесноста и довербата кај населението за значењето на
    системот за одбрана во развојот на демократското општество.

 5.19. Развојни приоритети

          Врз основа на усвоената визија за долгорочен просторен развој на Државата, освртот
    на реализација на планските решенија од Просторниот план на Република Македонија
    (2002 -2020 ) и дефинираните цели по одделни области кои се предмет на разработ ка на овој
    План, а имајќи ги предвид стратешките приоритети на Владата на РСМ, приоритети       те за
    просторен развој на Државата до 2040 година  се:

           -   Демографска стабилност и рамномерен просторен развој    ;

           -  Подобрување на инфраструктурната поврзаност со посебен акцент на транспортната
          инфраструктура  ;


                                                                                  175
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":208}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":209,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=209"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

     -   Енергетска транзиција и независност   ;

     -   Заштита и одржливо користење на природните ресурси, во прв ред земјоделското
       земјиште;

     -   Адаптација на климатските промени, климатска неутралност и заштита на животната
       средина.

     За остварување на приоритети те неопходно е вклучување на сите засегнати страни на
национално, регионално и локално ниво и активен придонес во рамките на сопствените
надлежности, секторски политики и активности. Од клучно значење е политичката поддршка,
односно интегрирање на приоритети  те и мерките за нивна реализација, утврдени со овој
План, во одлуките кои ќе се носат на највисоко ниво, како предуслов за реализација на
концептот на просторен развој утврден со Планот.





                                                                              176
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":209}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":210,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=210"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

    6.РAЗВОЈНА СТРАТЕГИЈА


  6.1. Природна сфера

 6.1.1. Земјоделство и земјоделско земјиште

          Вкупната површина на земјоделско земјиште до 2040 година ќе го задржи нивото од
   2021 година и ќе изнесува 1 260 000 ha. Во однос на структурата, ќе се зголеми површината
   под долгогодишни насади (овоштарство и лозарство), на сметка на намалување на
   површината под поледелски култури (пченица, ориз и тутун).

6.1.1.1. Структура на земјоделското производство

         Поледелство  - Површината под житни индустриски и фуражни култури ќе се намали
   за околу 10 000 ha, или 4,4 %, а градинарско производство ќе биде застапено на    површина
   од 54 170 ha, односно ќе се зголеми за 2,0 % (1051 ha) во однос на состојбата во 2021 година.

         Пченица - До 2040 година, пченицата ќе се одгледува на површина од 47.661 ha, која
   е за 31% намалена во однос на 2021 година Ова намалување е резултат на: нестабилната или
   ниска откупна цена на пченицата, како и конкуренцијата од увоз (особено од Србија и
    Бугарија) , поради што пченицата станува култура која е        економски неатрактивна за
   производителите, како и намалувањето на активното земјоделско население поради
   иселување и стареење, што доведува до напуштање или пренамена на земјоделските
   површини за одгледување на култури со повисока пазарна вредност, сигурен    пласман или
   извозен потенцијал. Влијанието на природните фактор   и (климатски промени) во прв ред
   порастот на температурите и нерамномерната распределба на врнежи исто така вл   ијаат врз
   производството на пченицата, како резултат на што, таа сè повеќе станува ризична ку    лтура
   за одгледување. Намалувањето на    површините е најголемо во Југоисточниот плански
   регион, каде површините драстично се намалени (од 5398 ha на само 40 ha), со што тој начин
   станува несоодветен за нејзино традиционално одгледување. Но, имајќи го предвид
   нејзиното стратешко, стопанско и земј оделско значење, за да се постигне стабилизирање на
   површините на ниво од 60.000 ha до 2040 година, неопходно е превземање на следните
   мерки:

          -   интензивирање на политиката на субвенционирање,

          -   континуирано зголемување на приносот, и намалување на увозот на зрно и брашно,

          -  намалување на трошоците на производство,

          -   остварување на зголемена добивка од единица површина и зголемување на
          просечниот принос на ниво од 4000  – 4500 kg/ha и

          -   интензивна примена на агротехнички мерки, кои се од исклучително значење поради
          силното влијание на климатските промени.

         Пченка  - Површините за одгледување на пченка  до 2040 година ќе се зголемат на
   43.814 ha (за 30% во однос на 2021 година), и тоа најмногу во Пелагонискиот регион (од 4.173
   ha во 2021 година на 12.900 ha во 2040 година), како   резултат на пренамена на земјиштето
   на кое претходно се одгледувала пченица главно кон одгледување на пченка. Пелагонискиот
   регион ќе биде најзначаен за одгледување на пченката во планскиот период, бидејќи има
   релативно добра инфраструктура за наводнувањ   е, што во услови на климатски промени и
   суши, е од пресудно значе ње, а ги исполнува и останатите предуслови за постигнување на
   поголем принос обезбедување на добиточна храна и воспоставување на модерни
   земјоделски практики.

                                                                                 177
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":210}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":211,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=211"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      Ориз - Вкупната површина наменета за производство на ориз, ќе се намали на 2 191
ha до 2040 година. По производни региони, површините во Вардарскиот плански регион ќе
се зголемат за околу 44 %, додека во Источниот ќе се намалат за околу 31 %.

     И покрај тоа што Кочанското поле е единствено со соодветни агроклиматски услови
за производство на ориз, миграција на населението, влијание на климатските промени,
проблемите со наводнувањето, ниските откупни цени, несигурен пласман на оризот и др. се
сериозни причини за намалување на производството на ориз.

       Производството на ориз ќе се намалува и поради зголемувањето на трошоците за
производство (средства за заштита, исхрана, гориво, вода), наспроти откупната цена на
оризовата арпа. Дополнителен проблем е и појавата на нови видови плевелни растенија кои
брзо се шират по оризовите полиња, како и застарената и фрагментирана земјоделска
инфраструктура (пристапните патишта, системите за наводнување/одводнување). Но,
најголем проблем за производството на ориз се климатските промени (и покрај поволните
природни усло ви во Кочанското Поле), кои ќе предизвикаат сé повисоки температури, сушни
периоди и недостаток на вода во најкритичните фенофази кај оризот. Во такви услови,
решението треба да се бара во селекција и креирање нови порезистентни сорти кои ќе можат
да дадат  соодветен принос и квалитетно зрно, како и преориентирање кон економски
поисплатливи култури (пченка, градинарски култури).

       За одржливост и конкурентност на производството на ориз, неопходни се вложувања
во модернизирање на производството и воведување на земјоделски практики за повисока
продуктивност, како и зголемена поддршка на производителите.

       Тутун  - Површините за производство на тутун во планскиот период ќе се намалат на
10 862 ha (до 30% во однос на 2021 година). Носители на тутунопроизводството се
Пелагонискиот и Југоисточниот плански регион, заради поволните услови, додека во
Производството на тутун во планскиот период ќе се намалува во сите производни региони
(во Вардарскиот за околу 34 %), а во Југоисточниот и Источниот плански регион до 2040
година површините под тутунот постепено ќе биде пренаменети /заменети со други
земјоделски култури. или целосно напуштени. Зголемување на површините за производство
на тутун до 2040 година ќе има во Североисточниот и Скопскиот плански регион.

      Причините за намалувањето на површините за производство на тутун се: миграцијата
на населението, како и губење на интересот на младите за продолжување со земјоделска
активност, поради неисплатливот на инвестициите во оваа култура, високите трошоци за
производство наспроти приходот од реализираниот откуп, застарена инфраструктура,
недостаток на ресурси за одржливи земјоделски практики и тн.).

      Големи предизвици за тутунопроизводителите во идниот период ќе донесат и
климатските промени. За справување со нив потребна е селекција на сорти со висок
биолошки потенцијал и висока адаптибилност на новонастанатите климатски услови.

      Само со поголеми инвестиции (окрупнување на површините, современи машини,
дигитализација, нови технологии и нивно имплементирање во производството)
тутунопроизводителите ќе постигнат поголема ефикасност во работењето, зголемување на
приносот на единица пов ршина и висок квалитет на тутунот.

      Зголемување во површината се очекува кај јачменот (7%), овесот (47%), сончогледот
(16%) луцерката (12%) и детелината (70%).





                                                                              178
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":211}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":212,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=212"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

            Табела бр. 54 Производни површини за позначајни поледелски култури  (ha)
 Култура     Година   Вардарски Источен Југозападен Југоисточен Пелагониски Полошки Североисточен  Скопски  Вкупно

             Состојба
                          7284    7280        5172       5398       22033     5416         10858    6932   70366
             2021
 Пченица
           Проекција
                          5992    6086        7158         40       9682     4933          6278    7492   47661
             2040
             Состојба
                          1097    3243       5465        3141       4173     7331          2203    3839   30492
             2021
 Пченка
           Проекција
                           811    4326       8340        4414      12900     7176          1918    3929    43814
             2040
             Состојба
                         10825    8070         701       2597       9302      367         11880    4641   47683
             2021
  Јачмен
           Проекција
                         17817    3212        325       2209        7285      477          9496    8148   48969
             2040
             Состојба
                           149    1336        498        277        272      182           480     588    3782
             2021
   Р'ж
           Проекција
                           429      354         197        182         531     232           756     1181   3862
             2040
             Состојба
                            83     540         417         40              /       95           992     933    3100
             2021
  Овес
           Проекција
                           402     898         472         10              /          /           1572    2429    5783
             2040
             Состојба
                            45    3066              /             /              /          /                  /          /     3111
             2021
  Ориз
           Проекција
                            65     2126              /             /              /          /                  /          /     2191
             2040
             Состојба
                           425      40              /          2       3818          /           563     202    5050
             2021
Сончоглед
           Проекција
                          1307     330              /             /        4113          /           1140     367    7257
             2040
             Состојба
                          1154     197         78       4180        9272          /           109     467    15457
             2021
  Тутун
           Проекција
                           758          /         64             /       9160           /            313     567   10862
             2040
             Состојба
                          1577    2649       2982       3730       3429     3413           857    1023   19660
             2021
 Луцерка
           Проекција
                           718    2666        4463       5729       3386     3493           762    1149   22366
             2040
             Состојба
                            211     223        540        310          0      801           984     1129    4198
             2021
Детелина
           Проекција
                           100   33952        1884       2892               /     1469          1389    11742   53428
             2040

       Зголемување на производните површини ќе има кај лозовите насади за 5 744 ha (24,7
%) и кај овошните насади за 4 251 ha (25,1%).

         Табела бр. 55 Проекција за површините под лозја и овошни насади во 2040 година

                               Лозја (ha)       Проекција    Овошни насади         Проекција


      Региони                 2021            2040            2021                2040

      Вардарски               10 775           13 172           3382                3590

       Југоисточен               6 137           10 369            2226                3025

      Скопски                 1 990            1 783            536                 872

      Источен                  1 559           1 486            3294                4563

      Североисточен            1 334           1 275            1114                1637

      Пелагониски              788             475             4590                5251

      Југозападен               609             568             1102                1512

     Полошки                  64              101             698                 743

      Вкупно                 23 256          29 228           16 942              21 193

                                                                               179
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":212}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":213,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=213"}>>>
                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

             Сточарство  - Негативниот тренд во сточарството, карактеристичен за п  ериодот 2012
          - 2021 година, ќе продолжи и во наредните годин и, па така до 2040 година се очекува пад на
      бројната состојба на сите видови добиток, со исклучок   на козите. Дополнително, ризиците
      поврзани со губење на генетските ресурси се зголемуваат поради извоз на добиток во
      соседните земји со поповолни субвенции, како и поради недоволно воспоставен систем за
      идентификација, регистрација и планска селекција. Ова создава у    слови за намалување на
       генетската разновидност и појава на блиско крвно сродство.

            Имајќи го предвид значењето на сточарството за нашата економија, во планскиот
      период е неопходна имплементација на соодветни политики и мерки за поддршка:
      воспоставување на ефикасен систем за идентификација и регистрација, како и
      спроведување на координира  ни мерки за поддршка и развој, со цел зачувување на
       генетските ресурси и одржлив развој на сточарството    .

              Бројот на пчелни семејства  до 2040 година ќе изнесува 180 000, што претставува
      зголемување за 93 % во однос на 2021 година.

                    Табела бр. 56 Проекција на сточарство (број на грла) и пчелни семејства

                                   Состојба во 2021 г.          Проекција за 2040 г.          Промена (%)

             Говеда                    177 622                   65 000                        -63,4

           Свињи                    186 146                  182 000                         -2,2

            Овци                     633 281                  440 000                       -30,5

             Кози                      75 753                   120 000                       58,4

           Коњи                      11140                    1800                        -83,9

            Живина                  1 484 025                  750 000                       -49,5

            Пчелни семејства           92968                   180000                  +93%

            Во планскиот период ќе се зголеми бројот на рибничките капацитети во сите плански
      региони: Вардарскиот до 20 %, Источниот до 10 %, Југозападниот до 20 %, Југоисточниот до
      7 %, Пелагонискиот до 3 %, Полошкиот до 10 %, Североисточниот до 5 % и Скопскиот до 7 %.

           Наводнување на земјоделски површини

            Во периодот до 2030 година, наводнуваните површини треба да се зголемат на 113
      000 ha (со вклучени мали системи за наводнување).  Дополнителни напори ќе се направат за
      санација и  модернизацијата на постоечките системи за наводнување и зголемување на
      наводнуваната површина за околу 30 000 ha. До крајот на планскиот период, наводнуваните
     површини треба да се зголемат до 1 31 517 ha.

  Табела бр. 57 Проекција на наводнувани површини (ha) 2021  -2040 ., по метод на експоненцијално порамнување

                         Вкупно             Индустриски   Фуражни
      Регион                     Житарки                       Мешунки  Зеленчук  Овошки   Лозја  Ливади  Друго
                         во 2040                култури      култури

     СРМ                131 517    41 756       6 870        17 804      3 504     23 734    19 235   11 164   2 772   4 678

      Вардарски           24 184     3 742       2 488        4 442       300       3 573     3 602    5 812     0      234

      Источни             17 822     8 762        1 305        3 075       244      1 690     1 670    789     107     182

      Југозападни          8 163     3 020         131        2 623       356       615      1 056     22      20      317

      Југоисточни          28 744     4 338        885         1 957       224      8 728     6 285    4 228     24     2 078

      Пелагониски         18 432*    5 851        1 296        1 897       250       4 031     3 982     22      611     491

     Полошки            22 248     10 017         0          2 726      1 716      3 656      1 551     1     1 814    771

      Североисточни        7 169     4 026        644          765        323       572       368      9      37     423

      Скопски              4 758      1 997        124          317        94        869       723     282     169     183

*Во проекцијата не се предвидени можните површини за наводнување со евентуалната изградба на ХМС Бучин

                                                                                    180
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":213}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":214,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=214"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      Агротехнички мерки

       Земјоделството во нашата Држава треба да се           фокусира на премин од
конвенционален во мултифункционален систем на одгледување, што бара бројни промени
во технологијата на одгледување     : редуциран систем на обработка на почвата, помала
употреба на минерални ѓубрива про   следени со задолжителна агрохемиска анализа на
почвата, употреба на микробиолошки ѓубрива, зголемена диверсификација на културите во
плодоредот, итн.

     Мерки за заштита на земјоделското земјиште

      Намалувањето  на фондот на земјоделското земјиште поради пренамена во
користењето треба да се одвива преку изработка на строги законски прописи за заштита на
земјоделското земјиште и изработка на просторни планови на сите нивоа (регионално,
локално), во кои се јасно де финирани мерките за заштита и користењето на просторот за
разни намени:

      · Мерки за заштита од ерозија на почвата;

      · Mерки за заштита од контаминација на почвата;

      · Mерки за зголемување на органската материја и биодиверзитетот во почвата;

      · Мерки за правилна употреба на минерални ѓубрива и пестициди;

      · Mерки за заштита од ацидификација, салинизација и алкализација на почвата;

      · Mерки за правилна обработка и наводнување на почвата;

      · Мерки на адаптација и ублажување на негативните ефекти од климатските промени.





                                                                              181
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":214}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":215,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=215"}>>>
                                                                 ПРОСТОРЕН ПЛАН
                                                                                                                                             на Република Северна Македонија                                                                                                                                          Р. С Р Б И  Ј А

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    ! М‘гленце                                                               ! Луке



                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                         2021-2040                                                                                                                                                                                                                                                                 Огут                                                                                                                                                                                                                                                                        Крстов                                                                                                                                                                                                                                               Дол                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                     Нерав                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                           Пелинце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       ! Трново                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                          Осиче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                 РАНКОВЦЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                       Киселица                                                                                                                                                                                                                                                          Жидилово                                                                                                                  НАЦРТ                                                                                                                ПЛАН
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                     СТАРО                                                                                                                                                                                    НАГОРИЧАНЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                           Стража                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                             КРИВА                                                                                                                                                                                                                                            ПАЛАНКА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                   Сопот                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                          Белановце                                                                                                                                                                                    Лојане                                                                                                                                                 Лукаре                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                Челопек                                                                                                                                                                                                                                                                            Узем                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                              Градец                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                           Танушевци                                                                                                                                                                                       Четирце                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                               Руница                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                  Кошари                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                         Ваксинце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                 ЛЕГЕНДА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Б‘с                                                                                                    Глажња                                                                                                                       Слупчанка                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                    Костурник                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                         ЛИПКОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                             Станци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                    !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                               О                                В                            О                              С                        О                         К                                  Р.
                                                                                                                                                                           !                                                                                                              Липково                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                       Североисточен                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                   Јажинце                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !
                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                             ЧУЧЕР                                                                                                                       САНДЕВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                           ЈЕГУНОВЦЕ                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                          !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                Државна                                                                                                                                                                                                                              граница                                                                                                                                                                                                                                                                  Дренак                                                                                                                                    Бродец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                         Сообраќајна                                                                                                                                                                                                   мрежа                                                                                                                                                                                        Тромеѓа                                                                                                                                                                  !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                              Орашје                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                      Матејче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                Одри                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                               Черкези                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                     Кнежево!                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                Граница                                                                                                                                                                                                                         на                                                                                                                                                                                                                 општина                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                      Нераште                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                              ТЕАРЦЕ                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                Мушково                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                         Автопат                                                                                                                                                    Виштица                                                                                               Дворце                                                                                                                                                                                                    Зубовце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                       Емирица                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                              КУМАНОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Саса                                                                                                                                                                                                                                                                                        !!                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                      Умин                                                                                                                                                         Дол                                                                                  Брезно                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                   Радуша                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                          Новосељане                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                Граница                                                                                                                                                                                                                         на                                                                                                                                                                                                                              плански                                                                                                                                                                                                                                        регион                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                      МАКЕДОНСКА                                                                                                                                                                                                                                                                           КАМЕНИЦА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                         !                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                              Брзак                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                    !                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                     КРАТОВО                                                                                                                                                                                                                                                Брз                                                                                                                                                                                                                                                                       пат                                                                                                                                                                                                                                                         Јамиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                        Орашац                                                                        Лешок                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                            Подбреге                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                           Грушино                                                                                                                                  !                                                                                                                                                             !                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Селник                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !
                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                              ТЕТОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                              Копанце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                             АРАЧИНОВО
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                Пчиња                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                             Населено                                                                                                                                                                                                                            место                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                         !                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                             Луковица                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                        Зеленград                                                                                                                                                                   Бучинци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                         Експресен                                                                                                                                                                                                                                                                             пат                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    Ветрен                                                                                                                                                                                                                           !                                                                           Жилче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                              Марчино                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                     !                                                                                             Туденце                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                   Градиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                             Вак‘в                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                               ИЛИНДЕН                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Драмче                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                  !                                                                                                                                         !                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                        Калиманци                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                       Сиричино                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                              Древено                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                          Габреш                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                    СКОПЈЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                             Населба                                                                                                                                                                                                                    Д‘лга                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                       Пчиња                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Полето                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                              Речани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                       Плешенци                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Очипала                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                              Павлешенци                                                                                                                                                                                                                                                 Магистрален                                                                                                                                                                                                                                                                               пат                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                            КОЧАНИ                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Илиово                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                  !                                   БОГОВИЊЕ                                                                                                                                                                                                                                                                  Злетово
                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                            Церово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !
                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                              !                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  ! Ѕвегор                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                               Живиње                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                 Горно                                                                                                                                                                     Коњари                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                         ПРОБИШТИП                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                      Акумулација                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                           Ратавица                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                               ЖЕЛИНО                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                              Макреш                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                     Регионален                                                                                                                                                                                                                                                                              пат                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Бигла                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                        !!                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                             Градче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                  Стањевци                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                       Чифлик                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                   Патетино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                        !                                                                                                          Источен                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                               Скопски                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Град                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                Малино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                               !                                                                                                 !                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                   Природно                                                                                                                                                                                                                                  езеро                                                                                                                                                                                                      Орел                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                !                                                                                                                                      !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                          Железничка                                                                                                                                                                                                                                                                               пруга                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                 Матка                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                ДЕЛЧЕВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                            Ранченци                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Вирче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                 Лезово                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                ПЕТРОВЕЦ                                                                                                                                                   Мавровица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                       Преод                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                Река                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !
                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Тработивиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                     !                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                       СВЕТИ                                                                                                                                                                                              НИКОЛЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                  Таор                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                    Гајранци                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                             Катланово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                  Арбасанци                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                             Трстеник                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       Стар                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Истевник                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                       !                                                                                            Св.                                                                               Петка                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                Зелениково                                                                                                                                                                                                                          Лошана                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                          Крушје                                                                                                !                                                                                                                                                               Пишица                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                     Горобинци                                                                                                                                                                                                          ЧЕШИНОВО                                                                                                                                                                                                                        ОБЛЕШЕВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                     Блаце                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Панчарево                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                Горно                                                                                                                                                                                                                                                          Трогерци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                       !                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                     Земјоделска                                                                                                                                                                                                          површина                                                                                                                                                                                                                                                     Сообраќајна                                                                                                                                                                                                                                                        мрежа-проекција                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                СОПИШТЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Разловци                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                           Иванковци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                               Кнежје                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                             Градовци                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                 Крупиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !       Полошки                                                                                                                                                                                                                   Мустафино                                                                                                                                                                                   Рудник                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                         Ерџелија                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                             Кожле                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                      !                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   Црник                                  ВРАПЧИШТЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                 !                                                                                                                                            ЗЕЛЕНИКОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                        Ѓуземелци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                               ВИНИЦА                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                      Батање                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                     Пеширово                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                     Ветерско                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                           Врсаково                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                 БРВЕНИЦА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                         Автопат                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Козјак                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                        !                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                Пасишта                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                 !А                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Лаки                                                                                                                                                                                 Милино                                                                                          !                                                                                                                                                                                                             !                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                 Аџибегово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                 Козјак                                                                                                                                    СТУДЕНИЧАНИ                                                                                                            !                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 ПЕХЧЕВО                                                                                                                                                                                                         Сојаклари                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                       КАРБИНЦИ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                              Криви                                                                                                                                                                                                                       Дол                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                  !!                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !Ј                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                    Митрашинци                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                        Добрино                                                                                          !                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                Чардаклија                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 ! Делисинци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                         Лозово                               Бродец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                         Експресен                                                                                                                                                                                                                                                                             пат                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                     С‘лп                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                       Кумарино                                               ГОСТИВАР                                                                                                                               Младост                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Чифлик                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                    Рибник                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !И                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    Мачево                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                 Аџиматово                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                    ВЕЛЕС                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                    Волче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                  Оџалија                                                                                                                                                                                        ЛОЗОВО                                                                                                                                                                                                                             Сушево                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                        !                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                        !                                                                                                                                                                                   Чалошево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               ! Спиково                  Жужње                                                                            !                                                    Речане                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                               !                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                              Кучица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                         !                                                   !                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                    Дуф                                                                                                                      !                                                                                        Растеш                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                      Регионален                                                                                                                                                                                                                                                                              пат                             Ничпур                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !Н                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                             Трново                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                          !                                                                                                                                                                   Отиња                                                                                                                                                                                                                                                 Никоман                                                                                        !                               !                                        !                                                                                                            Брезница                                                                                                                                                                                                                                Јамуларци                                                                                                                                                                                       Ново                                                                                                                                                                                                    Село                                                                                                                                                                  Рлевци                                                                                                                                                                                                                                                                                       Ново                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Село                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                  !
                                                                                                                                                                                                                                                             !                          Бибај                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                         !                             !                                                                                                                                                       Дреново                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                               Косово                                                                                                                                                                       !                           !                                                                                            !                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                !                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                              !                                                                                                    !                    Грекај                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                          !                                                     Церово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                    Страјане                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Берово                                     Врбен                                                                                                                 Треска                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                 !                                                                                                           ТажевоА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                 Шаинташ                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !
                                                                                                           !                               Волковија                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                 Поважни                                                                                                                                                                                          поледелски                                                                                                                                                                                                           култури                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                       Горно                                                                                                Ботушје                                                                                                                                                                                                                                                     Кошево                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                           Железничка                                                                                                                                                                                                                                                                               пруга                                                                                            !                                                                                                                                                                                                    Црешка                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                 !                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                     Србиново                                                                                                                                                                                                                                                                      Али                                                                                                                                                                                                                                                                                          Лобаси                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                ШТИП                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                           Брегалница                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Русиново                                                                                   !                                                       !                                                                                                                                                                                                                                         Долани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                         !Б                                                                                                                                                                                                                                   Топлик                                                Леуново                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                    Лисиче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                               !Маврово                                                                                         Бенче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                Али                                                                                                                                                                                                                                                                                Коч                                                                                                                                                                    !                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                    Држани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                            Бекирлија                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                      Падалиште                                                                                                                                                                                                                                                                      Ратево                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                            Сенце                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                           !                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                             Драгоево                                                                                                                    Белица                                                                                               Рамне                                                                                                                                                                                                                                                           Бучим                                                                                                                                                                                                                                        Чифлик                         Радика                                         Никифорово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  БЕРОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !Л                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                            РАДОВИШ                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                           !                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                               !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                  Пченица-47661                                                                                                                                                                                                                                ha                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                    Маврово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                  МАВРОВО                         И                             РОСТУШЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Сариѓол                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                      Ќафа                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                             Селце                                                                                        МАКЕДОНСКИ                                                                                                     БРОД                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                      ГРАДСКО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !А                                                                                                                                                                                                      !                                                                             А                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                Хаџи-Сејдели                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                 !                                                                                               !                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                        Лакавица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                            Црешнево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                 Шопур                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                           Бериково                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                        Раклиш                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                   !                                                           Вардарски                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                         Јаношево                                                              Колари                                                                                                                                                                                                                                                    Пухче                                                                                                           Старо                                                                                                            Село                                                                                                                                     !                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                             Ј                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                        !                                                                                      Јагол                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                            !                                                                                                               !                                !                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                Дамјан                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           КушкулијаР.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                   Туин                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                           Мидинци                 Битуше                                                                                                                                                                                                                                                         Степанци                                 !                                                                                                                                                                                                                                                  Ињево                                                                                                            Лаг                                                                                                                                                                                                                                                                               Брест                                                                                                                                                                                                                    Пченка-43814                                                                                                                                                                                                                               ha                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                ! Двориште                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                             И                                                                                                                  !                                                                                                                        ЧАШКА                                                                                                          Вир                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                            Лесковица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                               Зајас                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                             !                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                    Турија                                                                                                                                                                                                                 Шеоба                                    !                                       !                                                                                                                                         !                                                                                                                                              !                                                                                                                                    !                                                                                                             !                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                         Јанче                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                              Србица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                 !                                   !                                                                                                       Слатина                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                             Р                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                  ВАСИЛЕВО                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                     Дедино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                         Мантово                                                                                                                        !                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                Локвица                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                            ! Селце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                         Лешница                                   !                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                !                                                              !                                                                                                                        !                    Скудриње                                                                                                                  !                !                                                                                                                                                                                                              Јачмен-48969                                                                                                                                                                                                                                ha                                                                                                                                                  Стровија                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                             А                                                                                                                                                                                                                                         !         Баниште                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !               !                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                   Вардар                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                           Загорци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                           !                                                                                                                                       !                                                                                                                     Крапа   Спас                                                                            Премка                                                                                                        Девич               !                          Сушица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                   !                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !        ДЕБАР                                                                                                                                                                                                                                          Пештерница                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                      !                                                                                                                                  !      !                                                                                          Патец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                             Г                                                                 Раштани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                               !                                                                                                                         Магари                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                     !                                            !                    !                                                                                                                                                                                                                         НЕГОТИНО                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                         КОНЧЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                    !               !                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                  !                                                                                                                                        Подлес                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                               Курија                                                                                                                              Црнилиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                             Осој                                                                                                                                              !    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                         Требино         Дебар                                                                                                             !                                                                                                                                                    Габровник                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                    !                                                                              Крушица                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                       БОСИЛОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                       !                     !                                                                                                                                                                                                                                                         Брусник                                                                                                                                                                                                                                            Хамзали                                                                                                                                                                                                            Росоман                                                              Јаворец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                             КИЧЕВО                                                                             У                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                       !                                                                                                                                   Зрзе                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                            РЖ-3862                                                                                                                                                                                                                           ha                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                 Калањево                                                                                                       Македонски                                                                                                              Брод                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                    !                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !   Бомово  ! !                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                      !                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                       !!              Горенци                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                            Слепче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                             !                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                   Југозападен                                                                                                                                                                                                                               Сопот                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                             Б                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                             Сливје                                                                                                                              !                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                            Манастирец                                                                                                                                                                          !                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                     !                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                             Иловица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                          Неготино                     !                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                              !                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                    Латово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                       !                         !Оџовци                                                                                                                                                                                                                                            Липа                          !                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                        Лавчани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                              Сланско                                                                                                                                                                                                              !                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !               !                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               Стиник                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                РОСОМАН                                                                                                            !                                                                                                                                        !                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                    !                          !                                                                                                                                                                                                                                       Дуброво                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                               Тимјаник                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                          Р.                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                              !            ЦЕНТАР                 ЖУПА                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                           Марена                                                                                                                                                   Дреновци                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                          Подвис                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                     ДОЛНЕНИ                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                          Кошино                                                                               !                                                                                                                                                                                                                    Овес-5783                                                                                                                                                                                                                            ha                                                                                                                                              !                                                                                                                                 !                                                                                                          Дреново                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                   !                                                                         !                                                                                        !                                                                                                           !                                                                                                                                                Десово                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                       !                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                             Стаорец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         ! Бадолен                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                           !              Осолница                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Сушица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                             ПЛАСНИЦА                                                                                                                                Жабјани                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                  !                                                                                                           !   Шпиље                                                                                                                                                                                   Шивец             !                                                                                                                                                           Небрегово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                        !                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                          Брждани                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                       Тремник                                                                                                               Лажани                                     !                                                                                                                                                                                              !                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                       Кладник                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                       НОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 СЕЛО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                            Новоселка                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                         Белушино                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                Челевец                                                                                                                                                                                                            Возарци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                   !                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                               Раец                                                                                                                                       Дабјани                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                        !                                       !                                                                                                                                                                                                                     Водоча                                                                                                                                      Долнени                                                                                                                                                                                                                            Прждево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                !                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                 Ваташа                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                        Горно                                                                                                                                                          Село                                                                                                      Житоше                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                   Козица                                                                                                              Селце                                                                                                                                                           Присад                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                 !                                                                                                                                                                  Југоисточен                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                  Демир                                                                                                                                                                                                                                                                                      Капија                                                                                                                                                                                                                          Ориз-2191                                                                                                                                                                                                                            ha                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                               Цер                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                 Маркова                                                                                                                                                                                                                                              река                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                     Пуста                                                                                                        Река                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                              Средорек                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                     !                                                                               !                                                                                                                                                                              Крстец                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                        Новоселани                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                   Белица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                         Големо                                                                                 Црско                                                                                                              Норово                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                     Драдња                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                !                       !                                                                                                                                                                                                                     ДЕМИР                                                                                                                                                                                                                                                   КАПИЈА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                 Кесендре                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                     ПодвисВранче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                            Ресава                                                                                                                                                                                                                                             Вешје                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                              КРУШЕВО                                                                                                                                                                Ореовец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   Дражево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                        СТРУМИЦА                                                                                                              Прилеп                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                        !                                                                                                                                                              Мал                                                                                                                                                                                           Радобил                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                   Тројаци                                                                                                                                                                                  Шешково                                                                                                                                                                                                                                          Дрен                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                         !                                                                                          Зашле                                            !                                                                                                                                                                       Плетвар                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                         Сончоглед-7257                                                                                                                                                                                                                                 ha                                                                                                                 Алданци                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                         Кошани                                                                                                                                                                                      Царевиќ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                 Драчевица                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                    !                                     Слатино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                          Барово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                  Прилеп                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                !                                                                          Велмевци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                          Праведник                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                         ВАЛАНДОВО                                                                                                                                                                                                                                      Бунарче                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                               Брезово                                                                                             !                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                             Беловодица                                                                                                                 Врбоец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                               !                                                     !                                                                                                            Острилци                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                    Стрмашево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              ! Дрен                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                              !                !                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                           !                                  !                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                   Драгожел                                                                                                                                                           Селце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                         !                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                  Галиште                                           !                                                                                                  Радово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                               !                                                                                                          КРИВОГАШТАНИ                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Башибос                            !                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                        Тутун-10862                                                                                                                                                                                                                              ha      СТРУГА                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                               Миравци                                                                                  !                                                                                                                                                                                                             !                                                                                      Доленци                                                                          Големо                                                                             Илино                                                                                                                                                                                                                       Крњево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                        !                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Џумабос              Глобочица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                              !                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                 Ново                                                                                                          Село                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Собри!                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                             Петрово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                  !                                                                                                                                          !                                                                                                                                                           Волково                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                             !                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                       Мало                                                                                Илино!                                                                                                                                                                                                   КАВАДАРЦИ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                     Пресил                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                  !                                !                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                   Бохула                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                 Милетково                                                                                                                                                                                                                                                                                          ! Кокре                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                            !                                                                                Жван                                                                                                                                                                                                           Гуѓаково                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Чаушли                                                   !                                                                                                                                                       Чумово                                                                                                   Журче                                                                                    Базерник                                                                                                                                                                                                                               Радња                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                  !                                          !                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Николиќ                               !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                    !                                                                  Брежани                                                          ДЕБРЦА                                                                                                                                                   Тиквеш                                                                                                                                                                                                                Луцерка-22366                                                                                                                                                                                                                                 ha                                                                                                                                                               ПРИЛЕП                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                               ДЕМИР                                                                                            ХИСАР                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Ѓопчели                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                          Грчиште                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                              !                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                              !                                                                                                                                                                                    !                                                                         !                                                                                                                                                            !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                    Кален                                             !                                                                                                   МОГИЛА                                                                    !                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                         !                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                          Конопиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !
                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                   ДОЈРАН!
                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                               !                                                                                                                                                                                                                                                        Дојранско                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                           !                                                                                                        Белче         ВЕВЧАНИ                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                     !                                                        !                                                                                                                                                                                       !                                                             Куратица                                                                                                                                                                                              Врпско                                                                                                                                                                                                            Клиново                                                                                                                                                                                             !                                                                                            !                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                            !                                                               !                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                 ГЕВГЕЛИЈА                                                                                                                                                                                                                   !                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                          !                    Октиси                                                                                                                                                                                                                                                                                 Кованец                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                      Вирово                      !                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                          езеро                                                                                                                                                               !                                                                   !                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                  Детелина-53428                                                                                                                                                                                                                                 ha                                                                                                                                                        !                                                       !                                         !                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                   !                                                                      Плаќе                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                            Паљурци                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Прдејци                                                !                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                       Царево                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                     Мрежичко                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                             Живово                                                                                               !                                                                                                                    !                                                        !                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                БОГДАНЦИ                                                        Расино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                 Свиништа                                                                                                                                                          !                                                                                                           Стругово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                         !                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                     Боиште                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                         Негорци                                                                                                                                                                                 !                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                  Рожден                                                           !                                                                        Завој                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Сретеново                                                                                                                                                                                                                                               !                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                    Конско                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                    !                   Шум                                                                                                                                                                                           Витолиште                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                    Пелагониски                                                                                                                                                                                                                                    !                                 Струга                                                                      !                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                             Мрзенци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                     Косел                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                             Манастир                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                     !                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                         !                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                   Селемли                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                            !                                            !                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                Мајден                                                                                                                                                                                                                                                   Ума                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                           !                         Калишта                                                              Скребатно                                      !                                                    Лескоец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    Гевгелија                                                                 Илино                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                             !                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                         Бешиште                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                            Плански                                                                                                                                                                                            региони                                                                                                                                                                                                                                                  Моин                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                         Орман                                                                                                                                                                                                                                                    !!                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                  !                                                                      Стрежево                                                                                          !                                                                        Избишта                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                               !                                                                                  !                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                             !                                              ОХРИД                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                 !                                                                                       Гопеш                   Мали                              Влај                                                                                                                                                                                    Зовиќ                                                                                                                                                                                                                                    1                                                                                       Златари                                                                                                                                                                                                        !                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                           !                                                                                                                                    !
                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                  Рамне                                                                                                                    !                                                                      Болно
                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                         Рапеш                                                                                                                                                                                                                               Југозападен                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                Лера                                                                                                                                                                                                                                                    !                    Охридско                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                               !
                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                               Ресен                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                        Старавина                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                       !                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                     Српци                                                                                                                                                                  !                                                                                        Сопотско                                                                                                                                                                  Брник                                                                                    !                                                                                                     Ѓавато                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                      !                                            Шипокно                       езеро                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                      Евла                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                   Југоисточен                                                                                                                   А                                                                                                                                                                                Ј                                                                                                     И                                                                                                        Ц                                                                                                                 Р                                                                                                                                     Г                                                                                                                                                                   Р.                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                     !                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                           !                                                                                                               Суводол                                                                                          Кажани                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                 !                                                                      Стипона                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                             Козјак                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                          Ротино                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                    !                                                                                                                 Братин                                                                                                             Дол                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                            Груништа                                                                                 !                                               Коњско                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                Река                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                Грумази                                                                  Лавци
                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                  Зовиќ                                                                                                                                                                                              2
                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                               Вардарски                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                     !                                                                                                                                       !                                                                                       Маловиште                                                                     Дрмени                                                                                                   БИТОЛА                                                                                    !                                                                                                              Дихово                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                       !                                              Елшани                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                   !                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                Црна                                                                                    Грнчари                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                 Лавци                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                     Гнилеш                                                                                                    Нижеполе                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 ! Петалино                                                                                                                                                                                                                 Источен                                                                       РЕСЕН                                                                                              Рајца                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                            Тепавци                                                                                                                             Буково                                                                                                                                                 НОВАЦИ                                                                                                                                              !                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                             !
                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                     Гнеотино                                                                                                                                                 !
                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                            Отешево                                                                                                                                 Бистрица                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                   Претор                                                                                                                                                                                                                   Пелагониски                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                    !
                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                 Горно                                                                                                                                                          Егри                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                               Сливица                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                            Злокуќани                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                   !                                                 Трпејца                                            Преспанско                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                      Сливница                                                                                                                       Жабени                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                          Лескоец                                                                                                                                                   Брод                                                                                                                                                                                                                        !!                                                                                                                                         Долно                                                                                                                                                            Егри                                                                                                                                                            Добровени
                                                                                                           !
                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                            !                                                           Стење                                                                                                                                                                                             Полошки                                                                                        Крани!                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                 езеро                                                                                                                          Породин
                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                         Бач                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                       Острец                                                                                                                                           Меџитлија                                                                                   Штрбово                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                        Љубаништа                                                                                                                                                               Гермијан                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                !
                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                     Лажец                                                                      Коњско                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                        Совиќ                                                                                                                                                                                                                     Североисточен                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                              Живојно

                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                            !
                                                                                                                                                                                                              !                                                                                         Наколец                                                                                                                Кишава                                                                                                                                                                                                                       !

                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                    Скопски                                                                                        Долно                                                                                               Дупени



                                                                                                                                                                  М=1:750.000
                                                                                                                                        km
                                                                                                                       0   5   10      20      30      40              ПРОЕКЦИЈА              Карта бр. А1012522
          ИЗРАБОТУВАЧ:                                     НАРАЧАТЕЛ:                                                    ЗЕМЈОДЕЛСТВО И ЗЕМЈОДЕЛСКО
                                                                                  ЗЕМЈИШТЕ
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":215}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":216,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=216"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 6.1.2. Шуми и шумско земјиште

         Одржливото управување со шумите наметнува потреба од промени во нивоата и
   содржината на планирање во шумарството, како и учество на јавноста, особено заедниците
   во или непосредна близина на шумите, како и обезбедување мултифункционален пристап во
   користење то и регенерација на шумските ресурси. За таа цел неопходна е изработка и
   донесување на Општ план за стопанисување со шумите во Државата        , со кој се одредуваат
   функциите и намената на шумите, целите и мерките за унапредување и заштита на шумите,
   како и Посебни планови за стопанисување со шуми, со кои се утврдуваат потребните
   активности за реализирање на зацртаната политика за шуми со приорит       етна функција
   производство на дрво и Посебни планови за одгледување и заштита на шуми, за шуми со
   посебна намена.

6.1.2.1. Пошумување

          Зголемувањето  на површината под шуми во планскиот период воглавно ќе се
   обезбеди со  активности за пошумување, кое ќе се изведува     со годишен интензитет од
   најмалку 1200 hа/годишно, во сооднос 60 % во шума и 40 % вон шума. Во однос на видовите,
   приоритет има примената на автохтони видови, особено пирорезистентни и сушоотпорни
   видови.

           Најопт имални методи на обновување во чистите и мешаните високостеблени шумски
   насади се групимично пребирната сеча и комбинираните методи на природно обновување.
   Во насади од   изданково потекло, треба да се преземат мерки за трансформација во
   средностеблени и високостеблени шумски насади со крајна цел создавање на природни
   шумски насади од генеративно потекло. Најдобри методи за постигнување на таа цел се
   методите на индиректна  и комбинирана конверзија и примена на осеменителни сечи во
   насадите со поквалитетна структура и на подобро месторастење. Мелиорацијата на
   деградирани шуми и шикари треба да се реализира со интензитет од 2 % годишно, со
   примена на концептот на шумарство поблиску до природата.

                               Табела бр. 58 Проекција на пошумување

                    Можна површина за        Годишен интензитет на       Реална површина за
                         пошумување               пошумување            пошумување

                     Необрасната    Еродирана
                                                Вкупно  Во шума  Вон шума    2030        2040
     Регион         површина во   I–III категорија
                                                               (ha)       (ha)         (ha)         (ha)           (ha)
                  ШСЕ (ha)           (ha)

     Источен                19473         29023     168        101        67      1676           3351

      Југоисточен             17210          13297     105         63        42     1054           2108

     Североисточен            5151         18330      81        49        32       811           1622

     Вардарски              29237          43218     250        150       100     2503           5007

     Пелагониски            21452         53692     260        156       104     2596           5192

      Југозападен            17008          28262     156        94        63      1564           3128

     Пoлошки                3410          31189     120         72        48      1195           2391

     Скопски                 8198           9182      60         36        24      600            1201

     Вкупно 41              121139        226193    1200        720       480    12000          24000

         Пошумувањето се врши во рамките на т.н. шумска зона (де      л кој е опфатен со
   шумскостопански основи), односно необраснато земјиште, на површини девастирани од


      41 Податоците се превземени од ЈПНШ и МЗШВ

                                                                                 182
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":216}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":217,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=217"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

   пожар или некоја непогода од биотски или абиотски фактор (ветроизвала, снеголоми и сл.),
    како и со метод на директна    конверзија на деградирана шума и шикара (се отстранува
    деградираното, па се врши пошумување).

         Пошумувањето се практикува и како дел од биоинженерските мерки за заштита од
    ерозија и намалување на поројната опасност, како и за рекултивација на нарушени терени
    (копови, депонии, јаловишта).

           Технологијата на расадник от треба да се усогласи со производство на повеќе видови
    расад со специфична (еколошка) намена, како на пример поголеми пресадени садници за
   пошумување и рекултивација на суви, ерозивни или плевелни површини, контејнерски
   садници со поголем волумен на конт  ејнерот за суви и ерозивни земјишта итн. Потребно е
   подобрување на некои алатки за садење т.е. прилагодување за применета подготовка на
    почвата и тип на расад, како и спроведувањето на конзистентни мерки за одгледување со
   цел подобрување на успехот на пошумува њето.

6.1.2.2. Користење и транспорт

         Во планскиот период се очекува зголемување на притисокот врз шумите и
   зголемување на побарувачката на дрвни производи од шума и техничко (индустриско) дрво.
    Интензитетот на сеча до 2040 година ќе изнесува 1.150.000 m        3 (зголемување за 36% од
   реализираниот етат во минатите две децении).

         Во структурата на дрвната маса и понатаму ќе доминираат буката и дабот како
    најзначајни видови со околу 83,6 %   застапеност, a oгревното дрво останува доминантно во
   однос на техничкото. Користењето на недрвни шумски производи треба да се зголеми, по
   претходно утврдување на нивната состојба, односно соодветна организација на целиот
    сектор. Со оглед на големата побар   увачка на другите шумски производи и на странските
    пазари, можноста за нивно зголемено користење, значи и мож     ност за попрофитабилно
   работење на секторот шумарство, побрз економски развој, особено на пасивните рурални
    подрачја и остварување на поголеми девизни ефекти при стопанисувањето со шумите и
   шумското земјиште. Имајќи ги предвид реалните можности за користењ  е на другите шумски
    производи, во рамките на целокупниот расположив капацитет (15.000   t/ година сува корисна
   биомаса според старите проценки), тенденцијата е во наредн    иот период постојано да се
    зголемува користењето на сувата корисна биомаса.

                      Табела бр. 59 Проекција на исечена дрвна маса и сортименти

           Регион        Листопадни   Иглолисни    Техничко   Огревно    Oтпадок      Вкупно
                                [m3]          [m3]         [m3]        [m3]         [m3]         [m3]

      Вардарски               109622        16023      27925      90287      7433        125645

      Источен                 225828        43238       72707     177410    18949        269066

      Југозападен              192767         6743      12589     180946      5975        199510

      Југоисточен               153071        6923       43471     103035     13488        159994

      Пелагониски              136155       22424       19725     133959      4894        158578

     Полошки                 78735        11605      15898      72518      1924         90340

      Североисточен            89304        12956        2816      92530      6914        102261

      Скопски                  44245          103         144     44069        136        44349

     ВКУПНО                1078454       109489      195275     894754     59715        1149743

          Според просечната дрвна маса на единица површина во Државата од 105 m        3/ha,
   оптималната отвореност на шумите би требало да изнесува 12,3 m/ha, што ќе се обезбеди со
    изградба на 2.116 km нови шумски патишта,односно вкупно околу 10.389 km. За остварување

                                                                                 183
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":217}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":218,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=218"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

   на т.н. корегираните оптимални густини (kXop) потребно е да се изградат 2.931,2 km меки,
    2.702,2 km тврди или вкупно 5.633,4 km шумски патишта.

6.1.2.3.  Преработувачки капацитети

         Во услови на зголемена побарувачка на дрво  и дрвни пр оизводи, преработувачката
    индустрија во Државата би требало да доживее експанзија.     Имајќи ја предвид големата
    акумулативна и производствена моќност на постојните капацитети за примарна преработка
   на дрво, како и вкупниот годишен етат од техничко дрво (кој изнесув    а 120.013 m³ во 2021
    година), има недостаток на суровина од техничко дрво   -трупци за примарна преработка од
    околу 30.000 m³, кој може да се надополнува од увоз. За постигнување на стабилна и
    развиена дрвна инд устрија, која ќе придонесува во вкупниот економски развој, потребно е
   спроведување на следните мерки:

         1. Стимулирање на инвестиции во примарната преработка на дрво и производство на
          мебел;

         2. Поддршка на развојот на мали и средни приватни дрвно  -преработувачки компании со
          техники и технологии кои овозможуваат подобра конкуренција;

         3. Континуирано снабдување со суровински материјал и примена на компетентно
          стопанисување за да се обезбеди конкурентна индустрија;

         4. Забрзување на меѓународната стандардизација во дрвната индустрија и поддршка на
          процесот за сертификација на шумата;

         5. Зајакнување на меѓу  -секторската комуникација и соработка согласно со пазарните
          услови преку размена на информации и технологии;

         6. Промовирање и внесување на прифатливи технологии за енергија базирани на дрвна
          биомаса.

6.1.2.4.  Заштита на шумите

           За подобрување на здравствената состојба на шумите и превземање на навремени
   мерки за заштита, се препорачува редовен и континуиран мониторинг на појавата,
   динамиката на бројноста на популациите, штетите и епифитоциите кои ги прават штетните
    инсекти и раст ителните болести во шумите, културите и расадниците во Државата.

        Од особено значење се превентивните мерки за заштита од штетни инсекти и
    растителни болести, кои се состојат од голем број активности, како подигање на мешовити
   шуми, спроведување на навремени одгледувачки мерки во ново подигнатите шумски насади,
   правилно стопанисување со шумите, воспоставување шумски ред, перманентна грижа за
   добра здравствена состојба на семенските состоини, употреба на здраво семе, производство
   на здрав посадочен материјал и слично.

6.1.2.5.  Ловство

          Основната функција на ловството е одржливо управување со популациите на
    дивечот, како само делумно обновлив природен ресурс, унапредување на виталноста на
   популациите на дивечот и неговите живеалишта, заштита и унапредување на биолошката    и
    пејзажна разновидност, зачувување на еколошката рамнотежа на природните живеалишта и
    целокупната дива флора и фауна, односно стабилност на севкупноста на биоценоз   ите.

          Како приоритетни плански решенија се предвидуваат:

             1. Воведување на тростепено планирање, кое опфаќа изработка на:




                                                                                 184
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":218}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":219,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=219"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

                 - Општ план за управување со дивечот (Ловностопанска основа) како стратегиски
    документ за развој и управување со дивечот;

                 -  Регионални планови за управување во издвоените ловни подрачја заради
   спроведување на единствена ловна политика и соодветни мерки за заштита, одгледување и
   унапредување на стопанисувањето со дивечот и

                 - Ловностопански основи како оперативни документи и особено годишни планови за
   управување со дивечот како корективи на посебните ловностопански основи.

             2. Мерки за заштита на дивечот, кои опфаќаат физички, правни, биолошки и
    здравствени мерки, како и мониторинг на дивечот, информирање и едукација на
    населението.

            Табела бр. 60 Проектирана бројна состојба на дивечот и дозволен годишен отстрел

                                          Матичен      Еколошки        Капацитет     Можен
      Вид на дивеч                         фонд       периодичен                       отстрел
                                                              прираст

       Обичен елен (Cervus elaphus  )               2000            580              2.580          350

       Срна (Capreolus capreolus  )                 17000           5000            22000         3000

       Дивокоза (Rupicapra rupicapra  )              2700            680             3380          400

      Дива свиња (Sus scrofa )*                  13000           7500            20500         4500

        Зајак (Lepus europaeus  )                    28000           14000           42000         9000

       Полска еребица  (Perdix perdix )             35000          22000           57000         14000

       Еребица камењарка  (Alectoris graeca  )       3100           1550            4650          900

       Фазан (Phasianus colchicus  )                 3500           2000            5500          1200

6.1.2.6.  Заштита од ерозија, порои и опустинување

          Шумарството има значаен придонес во заштитата од ерозија, порои и опустинување,
   пред се преку одржливото стопанисување со шумите, пошумувањето, одржливите
    одгледувачки мерки, мелиорацијата на деградираните шуми и шикари и начин          от на
   користење на шумите и планирањето и градбата на шумските комуникации.

          Противерозивната заштита на просторот се спроведува со:

                · наменски насочено користење на површините подложни на ерозија;

                · прилагодување на користењето на шумите на локации под закана од ерозијата;

                · интензивно пошумување на ерозивно активните подрачја и нега на шумите;

                · уредување на поројните водотеци со различни пред се биоинженерски мерки;

                · посебни биоинженерски мерки за заштита од обрушување, одрони и свлечишта на
          стрмни падини и речни брегови и

                · мерки за заштита од ерозија на шумската инфраструктура.





                                                                                  185
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":219}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":220,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=220"}>>>
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
ЛЕГЕНДА
eee Државнаграница
Граница на плански регион
— Границана општина
а e Населено место
Населба
Акумулација
Природно езеро
Река
Сообраќајна мрежа
hv ; = РЕ: ; | е и , а ед yee ла! Wie Se AUIS ра | Sere —— Автопат
| , Lae 2 . Sa че: : ; i —— Брз nat
“= Excnpecex nat
—— Магистрален nat
me
= —— Регионален пат
\
<a Железничка пруга
\ зи. ~
. Сообраќајна мрежа-проекција
5 Ze en дарба, га x ша 5 . 7 Вав 1 -.. Двтопат
Say anf ; ey we RS ------ Експресен пат
, TTagpobunk xX ¢ КА
~->> Регионаленпат
палта. Железничка пруга
Површина под шуми
Површина за пошумување
oun Мат: оа
See) ПРИЛЕП
ШЕ мелиорација на деградирани шуми
ae Te i диште este. VO de еа : (3) Ловишта и репроцентар
(3) 5 . 5 : 8 ay : P = a im? (4) Расадник
бу.
6: БОЗА. тт.
(hea
Ззвчите
ХОтешево ре 4
Преспанско.
Неа ХА, M=1:750.000
fl Sie SOs Se Km
ORD 10 20 30 40
ПРОЕКЦИЈА Карта бр. А1012523
НАРАЧАТЕЛ:
Република Северна Македонија ; } Република Северна Македонија
Агенција за планирање Министерство за животна средина Ј ШУМ И И ШУМ C KO 3 E MJ И ШТЕ
на просторот = и и просторно планирање
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":220}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":221,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=221"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 6.1.3. Користење на минерални ресурси

         Нашата држава во моментот не е силно развиена рударска земја и нејзината визија
   треба да е насочена кон зајакнување на овој сектор на стопанството, по пат на поинтензивно
   искористување на минералните ресурси низ примена на новите техники и технологии на
   одржливо користење. Преминот кон ефикасна, безбедна и одржлива     економија со ниска
   употреба на јагленот како Стратешка определба на Европската комисија (ЕК) до 2050 година
   е исто така насока која треба да биде дел од визијата и долгорочните насоки за развој на овој
    сектор.

6.1.3.1. Приоритетни простори за геолошко истражување и експлоатација

          Реонизацијата на минералните ресурси за металични, неметалични и енергетски
   ресурси е претставена во рамките на главните структурно  -металогенетски единици.

         Металични минерални суровини

        Во Западно-македонската зона се издвоени две металогенетски единици: рудно поле
   Стогово (1) во кое се констатирани повеќе наоѓалишта и појави на манган, железо или мешани
   оруденети простори на овие два метала, и Кичевскиот  руден реон (2), кој зафаќа значителен
   простор во општина Кичево и неколку околни општини, каде се наоѓа наоѓалиштето на
   железо Тајмиште, кое и покрај престанокот со експлоатација, останува како можна опција за
   реактивирање, и молибденот кај локалитетот Стрелци.





        Слика бр. 29 Реонизацијата на металични минерални суровини

    Легенда : 1-Рудно поле Стогово, 2 -Кичевски руден реон, 4 -Рудно поле Нежилово, 3 -Рудно поле Радуша, 5 - Рудно
    поле Лојане -Никуштак, 6 - Кожувски руден реон, 7 - Руден реон Бучим -Дамјан-Боров Дол, 8 - Валандовски руден
    реон, 9 -Руден реон Кратово  -Злетово, 10 -Руден реон Л  уке-Караманица, 11 -Руден реон Саса  -Тораница, 12 -
    Пехчевско рудно поле, 13 - Огражденско рудно поле

   Во рамките на Пелагонискиот масив е издвоено рудно поле Нежилово (4) од понизок ранг.

         Вардарската зона се истакнува со 5 металогенетски единици од понизок ранг: Рудно


                                                                                 186
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":221}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":222,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=222"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

поле Радуша (3) со резервите на хромитски оруднувања кои долги години беа предмет на
активна експлоатација и сеуште се актуелни, Рудно поле Лојане          -Никуштак (5), со
потенцијалот на антимон кој спаѓа во групата на критични минерали и помали појави на
бакар и молибден; понатаму Кожувски руден реон (6), како еден од попознатите рударски
локалитети по богатството со антимон,    златото  кај Алшар, железно -никлоносните руди,
фероникел, како и полиметални оруднувања (бакар -олово-цинк-злато-сребро). На оваа зона
припаѓаат и: Рудниот реон Бучим   -Дамјан-Боров Дол (7), познат по железни и бакарни
оруднувања кои веќе се експлоатираат во рудникот       Боров Дол, но и со можност за
доистражување, и Валандовски руден реон (8), како еден од најперспективните, со бројни
наоѓалишта и појави на бакар, олово -цинкови руди, злато и железо.

      Во рамки на Српско Македонскиот масив , се издвоени 5 металогенетски единици од
понизок ранг:

      9 - Руден реон Кратово -Злетово - еден од најголемите и најатрактивните, познат уште
од римско доба по оловно -цинковите руди, бакарот, златото и уранот;

      10 - Руден реон Луке -Караманица - антимон, оловно-цинкови резерви, злато и сребро;

        11- Руден реон Саса -Тораница, со резервите на оловно  -цинкови руди, коj и покрај
експлоатацијата во рудникот Саса има потенцијал и за нови истражувања на оловно  -цинкови
руди, бакар, антимон и железо;

      12 - Пехчевско рудно поле  - железо, бакар (Кадиица), олово и цинк;

      13  - Огражденско рудно поле, со најголемиот потенцијал на бакарни руди во
     Државата во наоѓалиштето Иловица, како и кварцно златоносни жици, олово и цинк.

Тораница и Злетово со по околу 6 000 000 тони експлоатациони резерви оловна руда и
заеднички капацитет на призводство од околу 300 000 тони олово ќе бидат активни и во
периодот 2021 -2040 година, како и Рудникот Боров Дол, со околу 62 000 000
експлоатациони тони рудни резерви и годишно производство од 4 500 000 тони бакар. Во
периодот до 2040 година, треба да се отворат уште  5 рудници на метали: Иловица – Штука
(бакар и злато), Казан Дол (бакар и злато)  , Плавица (бакар , злато и сребро), Кадиица (бакар)
и Луке (антимон , олово-цинк, злато и сребро ).





                                                                              187
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":222}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":223,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=223"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      Неметалични минерални суровини





    Слика бр. 30 Реонизацијата на неметаличните минерални суровини

Легенда: А -рудно поле на варовници и сулфур Охрид, Б  -рудно поле на гипс и анхидрит Дебар, В  -рудно поле на
мермери Кичево, Г -рудно поле на мермери и доломити Гостивар, Д -рудно поле на неметали Тетово, Ѓ -рудно поле
на мермери Прилеп, Е -рудно поле на мермери и травертини Кучково -Блаце, Ж -рудно поле на лапор и травертини
Скопје, З -рудно поле на фелдспати Мариово, Љ   -рудно поле на мермери Валандово, Ѕ  -рудно поле на глини и
дијатомит Славишко Поле, И -рудно поле на кварцити и сулфур Црн Врв, Ј  -рудно поле на глини и опалски бречи
Кочанско, К -рудно поле на глини Пехчево  - Берово, Л -рудно поле на Na -фелдспати Огражден
      Во рамки на Западно -македонската зона се издвоени:
      А-рудно поле на варовници и сулфур Охрид
      Б-рудно поле на гипс и анхидрит Дебар
      В-рудно поле на мермери Кичево
       Г-рудно поле на мермери и доломити Гостивар
      Д-рудно поле на неметали Тетово
      Пелагонскиот масив од аспект на неметаличните минерални суровини го претставува
само рудното поле на мермери Прилеп (Ѓ).
      Во рамките на Вардарската зона се издвоени следните рудни полиња  .
      Е-рудно поле на мермери и травертини Кучково -Блаце
      Ж-рудно поле на лапор и травертини Скопје
       З-рудно поле на фелдспати Мариово
      Љ-рудно поле на мермери Валандово
       Српско -македонскиот масив се карактеризира со следните рудни полиња:
      Ѕ-рудно поле на глини и дијатомит Славишко Поле
      И-рудно поле на кварцити и сулфур Црн Врв
       Ј-рудно поле на глини и опалски бречи Кочанско
      К-рудно поле на глини Пехчево  - Берово
      Л-рудно поле на Na -фелдспати Огражден

                                                                              188
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":223}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":224,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=224"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

     Од аспект на експлоатација на неметаличните минерални ресурси, во планскиот
период неопходно е:
   ·   детално истажување на лапоровитите наоѓалишта;
   ·   утврдување на локациите за добивање на цементни пуцолани (туфови, бречи и нивните
     силифицирани еквиваленти). Особено потенцијални се пуцоланите северно од село
     Спанчево, Турско Рударе и Стрмош. Во функција на намалување на јаглеродниот
     отпечаток (carbon fo   otprint) во воздухот, пуцоланите ги заменуваат пепелите од
     термоцентралите кои досега масовно се користеа во цементната индустрија;
   ·  лимитирање на употребата на седиментни (речни или езерски) агрегати за бетон,
     особено недозволена експлоатација на песок и чакал од речните корита и нивна замена
     со карбонатите како технички дробен камен. За таа цел потребно е да се дефинираат
     локации за отварање на вакви каменоломи.

       Енергетски минерални суровини





    Слика бр. 31 Реонизацијата на енергетски минерални суровини

Легенда: I -Струшки басен, II -Пискупштински басен, III -Кичевски басен, IV -Пелагониски басен, V -Мариовски басен,
VI-Скопски басен, VII -Катлановски басен, VIII -Тиквешки басен, IX -Пробиштипски басен, X -Делчевско -Пехчевско -
Беровски басен

      Во Западно-македонската зона се селектирани три металогенетски единици (рудни
басени) во поглед на енергетските минерални суровини           - јаглени: Струшки басен (I),
Пискупштински басен (II) и Кичевски басен (III).

      Во Пелагонскиот масив детектирани се две металогенетски единици: Пелагониски
басен (IV) и Мариовски басен ( V):

       Следува Вардарската зона со следните рудни басени:
       VI-Скопски басен ;
       VII-Катлановски басен и

                                                                              189
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":224}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":225,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=225"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

           VIII-Тиквешки басен .
         Во рамки на Српско -македонскиот масив се издвоени следните рудни басени:
          IX-Пробиштипски басен и
          X-Делчевско -Пехчевско -Беровски басен.

           Енергијата добиена од согорување на лигнитот ќе остане базична енергија, но
    резервите се ближат кон исцрпување, а наоѓалиштата Звегор    -Стамер, Панчерево и Лавци
    располагаат со помали депозити и нивната употреба е дискутабилна не само заради
   количините на ја глен, туку и поради оддалеченоста од постоечките термоелектрани.

           Јагленовите резерви од наоѓалиштата Звегор Стамер и Панчерево, може да се
    искористуваат за потребите на новиот термоенергетски објект „Исток“ (во Беровско         –
    Пехчевскиот басен) со инсталиран капацитет од 60 MW, но само со експлоатација на јаглен
   од двете наоѓалишта, додека резервите од наоѓалиштето Лавци за потребите на РЕК Битола,
    кој се наоѓа на 60 km оддалеченост, доколку за тоа постои техничко  -економска оправданост,
    имајќи ги предвид својствата на јагленот, методот на експлоатација, квантитетот и
    транспо ртните трошоци.

         Во планскиот период постојат услови за отварање на нови рудници за јаглен    : Звегор -
    Стамер, Поповјани , Лавци, Панчарево, Живојно, Мариово и Неготино ; но продолжувањето со
    експлоатацијата на јагленот е во зависност од  определбата на нашата држава за „праведна
    транзиција“, која подразбира напуштање на базичната енергија и ориентација  кон обновливи
    извори.

6.1.3.2. Одржливо користење на минералните суровини

          Користењето на минералните ресурси на одржлив начин, меѓу другото, значи и
    постепено намалување на отпадот од искористувањето на минералните суровини. Најдобар
   начин за тоа е   воведување на принципот на т.н.    циркуларна економија во секторот
   минерални суровини  , што претставува економски систем насочен кон елиминирање на
   создавањето на отпад, финално отстранување на отпадот на депониите и континуирано
   користење на минералните ресурси до најголемо достапно ниво     . На тој начин, се намалува
    потребата од користење нови минерални ресурси, се намалува создавањето на отпад, а     со
    тоа и загадувањето и емисиите од стакленички гасови. Во рудничките комплекси ќе се
   намалат потребите од простор за одлагање на отпад (јаловишта/хидројаловишта)          и
   површините за концесии.

6.1.3.3.  Рекултивација на деградираните подрачја

         На рекултивација на деградирани подрачја во нашата земја многу малку се обрнува
   внимание, како од страна на приватните концесионери, така и од страна на државните
   компании кои се занимаваат со експлоатација на минерални суровини. Во таа насока, во
   планскио т период неопходно е спроведување на следните мерки:
    ·   намалување на површините ангажирани за потребите на рударството;
    ·   пошумување на делот од земјиштето кој се вклопува во концептот за уредување на
       просторот;
    ·   пополнување на депресиите настанати од коповите  со вода и уредување за потребите на
      водостопанството, рибарството и рекреација   ;
    ·   соодветно обликување на одлагалиштето на јаловини;
    ·   рекултивација на напуштените рудници  ;
    ·   зајакнување на капацитетот на инспекциските служби    .



                                                                                 190
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":225}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":226,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=226"}>>>
„Кошари
Bic
„ SPANK. „ФалиШе "Желино
. . "Стримница
ВОГОВИЊЕ .у виц
. "Боговиње,
"Челопек ЖЕЛИНО Lg
3 Senn аа
"Пирвк. Мкимово.. “f° =
PAK радиовце МОЕ 4 "Крушево ка
Tomnula stpanes "Блаце aeesey 5
ГА q БРВЕНИЦА виницАблатец Јоана
ВРАПЧИШТЕ-
Лаки
"Лицец x
"Волковија
bapa Ne
"Бродец
Кафа
Бериково
„Жужње!
Ничпур. . 4 е
s ибај “Козбунар "Ново Селд NS
Греќај ci е . = &
"Волковија. Spee - г r\ Vf Шаинташ, 7 ~~
„ . Железна Paka 4 \ NJ р жу и | "Али Лобаси ‘ ‘we
. "Леуново “Банчеѓ“ р ед Х
Маврово Падалиште
*Huxncbopaso. BEPOBO XQ)
4. Тајмиште
„Јанче Грешни
Тресонче
ВАСИЛЕВО
"(ушево "Нова, 2
Харзали
шегубица.
Србјани
Подвис
Јудбво
Be og Козица
Југозападен“
. и,
7 -дренок * сели Издеѓлавје
: 6 "МраМорец
„Локов Lid
„Велмевци Кочиште
d »
: АПискупштинај. Set свое пад делени, "Pom 6 =
OTYH3 pectin
> 3. 875 Зет 3
. ува vane crs 3
oH
ВЕВЧАНИ.
“Куратица >)
Октиси = b з *Cupyna „Вирово a А “
"Плаќе „Царево 3 Sst
„Ззвеје, Боиште : ст е
КА ЈЛева Река : >)
ут... оведни(|елагониски ту а.
“Скребјло,Идицо. a : >
бишта „7 (Шрежево. °
„Златбри "Гопеш.
"Болна La
Охридско “Sepa
*Plecen
peer
‘ ѓа Сопоќско. „ст Српци . j
\ езеро Su inpleio = eee = Бу
PAL ‘NY , РАНИ Porno . са
: ХА Лавци е >
+ Aes *Manosuwte БИТОЛА
„"Волкодери „Грнчари.
ч sHvikenone "1
"Рајца
“Сливница
"Крани
"Штрбово
"Наколец
Va M=1:750.000 *
ет
> . Mes me
0 5. 10 20 30 40
U3PABOTYBAU: . HAPAYATEDI:
Република Северна Македонија é ‘ Република Северна Македонија
Агенција за планирање “ Министерствоза животна средина
на просторот - и просторно планирање
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
ЛЕГЕНДА
— Државнаграница Сообраќајна мрежа
— Границана општина а Двтопат
— Граница на плански регион Брз пат
е. Населено место === Експресен пат
Населба —— Магистрален пат
Акумулација —— Регионален пат
. | Акумулација-проекција seuss Железничка пруга
Природно езеро Сообраќајна мрежа-проекција
—— Река -... Двтопат
es Експресен пат
---- Регионален пат
колата Железничка пруга
Рудници на енергетски минерални суровини
т,
ЈА Активен
ра Неактивен
Ра Проекција
Рудници на металични минерални суровини
x,
ЈА Активен
5,
ЈА Неактивен
XY,
ЈА Проекција
Приоритетни простори за геолошко истражување и експлоатација
|. | Просторна распределба на неметалични минерални ресурси
Просторна распределба на металични минерални ресурси
Просторна распределба на енергетски минерални ресурси
>) Потенцијални рудоносни области
Геотектонски единици
Српско-Македонски Масив (СММ)
Вардарска Зона (B3)
Пелагониски Масив (ПМ)
| Западно - Македонска Масив (ЗММ)
ПРОЕКЦИЈА Карта бр. А1012524
МИНЕРАЛНИ РЕСУРСИ
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":226}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":227,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=227"}>>>
              Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 6.2. Антропогена сфера

6.2.1. Демографија

         Имајќи ги предвид актуелните демографски промени и процеси во нашата земја,
  демографската проекција за планскиот период е прилично неизвесна во однос на идниот
  обем и структура на населението. Во проекцијата е применет сценариски пристап, чија
   главна предн ост е што овозможува разгледување на екстремно различни иднини во
   зависност од претпоставените фактори.

        Среднорочните проекции на населението на Република Северна Македонија (2021   -
  2040 година) според полот и возраста на ниво на региони и Држава се изработени според
  кохортно -компонентниот модел со користење на т.н пристап оддолу  -нагоре. Проекцијата на
  идниот обем и структура на населението е изр  азена преку четири сценарија, кои меѓусебно
   се разликуваат во комбинации на хипотезите за компонентите на динамиката на населението
  во следните две децении. Покрај очекуваното (најверојатната иднина), направени се три
   хипотетички сценарија: нулта миграција   (миграцискиот биланс цело време е еднаков на
   нула), моментум (комбинира различни константни нивоа на фертилитет, смртност и
   миграција); статус кво (почетните нивоа на сите стапки на компонентите на промена на
  населението се задржани константни). Нулта миг    рација и моментум (најоптимистички) и
   статус кво (најпесимистичко) може да се толкуваат како гранични сценарија помеѓу кои треба
  да се најде идната вистинска големина на населението.

        Прогнозата на стапките на раѓањепредвидува многу благ пораст на вкупната стапка
  на фертилитет (TFR  -Total Fertility Rate) до 1,76 во 2040 година на државно ниво, при што
   најниска целна TFR би била во Југозападниот (1,48), а највисока во Скопскиот плански регион
   (2,02). Прогнозата на морт  алитетот предвидува благо зголемување на животниот век во
  следните две децении во сите региони. Очекуваното траење на животниот век на
  живородените би изнесувал 78,99 години за мажи и 82,85 за жени. Најдолг просечен животен
   век ќе има населението од Југоза падниот плански регион за мажи (79,86), односно Скопскиот
   за жени (83,92).

         Врз основа на индиректно пресметаниот     миграциски биланс  во меѓупописниот
  период 2002 -2021 година, а во согласност со концептот на „миграцискиот циклус“ и темпото
  на промени предвидени во проекциите на Еуростат за популации, со сличен образец на
  надворешна миграција, претпоставено е дека надворешната нето емигр ација до 2040 година
  во сите региони линеарно ќе се намали на половина од сегашното ниво. Имајќи го во предвид
  очекуваниот економски напредок на Државата, што по дефиниција подразбира намалување
  на интензитетот на имиграцијата во главниот град на сметка на        емиграцијата од сите
   останати региони, претпоставено е дека целното ниво на салдото на внатрешната миграција
  во 2040 година ќе одговара на нивото регистрирано во секој регион во периодот 2002   -2012
   година, освен Скопски и Југозападен, во кој салдото би бил  о еднакво на нула. Во сумата, се
  прогнозира дека вкупниот миграциски биланс во сите региони, освен Скопје, ќе остане
   негативен и покрај значајното намалување на емиграцијата. Сите сценарија, вклучувајќи го и
   најоптимистичкото сценарио на нулта миграција, п окажуваат дека депопулацијата е извесна
  демографска иднина на Државата во 2040 година. Намалувањето на населението после
  2024 година е резултат на неповолното влијание на старосната структура, која се
  придружува како нов фактор кон ниските стапки на натали          тет и нето емиграцијата
   (согледано од моментум сценариото).




                                                                                 191
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":227}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":228,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=228"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план





    График бр. 6 Промена на вкупно население во РСМ според четири сценарија, 2021   -2040г  .

      Споредбата на три сценарија  - нулта миграција, моментум и очекувано, покажува дека
влијанието на миграцијата ќе биде позначајно од влијанието на природните компоненти врз
движење на бројот на населението во следните две децении. Намалувањето на бројот на
жители, според очекуваното сценарио, изнесува 14,4% до 2040 година, а според  сценариото
на нулта миграција само 2,8%. На регионално ниво, по сите 4 сценарија се очекува
намалување на населението во сите плански региони, освен Полошки и Скопски по две
сценарија.





    График бр. 7 Промена на вкупно население во РСМ (%) според четири сценарија, 2021   -2040  г.

       Најголеми намалувања според очекуваното сценарио има во четири плански региони
(Источен, Југозападен, Југоисточен и Полошки) кои се издвојуваат со најизразена нето
емиграција или најниски стапки на наталитет, или пак комбинација од двата фактори. Тие би
изгубиле најмалку една четвртина од сегашната популација, дури и кога би продолжиле
благо позитивни трендови во стапките на наталитет и значително намалување на нето
емиграцијата. Елиминирањето на влијанието на нето емиграцијата значајно би го
редуцирало оче куваното намалување во сите региони, освен во Скопскиот, бидејќи во
регионот на главниот град неповолното влијание на надворешната миграција е занемарливо,
со оглед на тоа дека е речиси целосно компензирано од позитивното влијание на
внатрешните миграции.  Според статус кво сценариото, населението во Југозападниот,
Полошкиот и Источниот плански регион би се намалило дури за околу 40% до 2040.



                                                                              192
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":228}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":229,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=229"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план





    Слика бр. 32 Вкупно население за 2021 година и проекции за 2030 и 2040 година

       Депопулација не се прогнозира единствено во Скопскиот регион, бидејќи е единствен
со релативно висока стапка на вкупен фертилитет и минимално негативен вкупен
миграциски биланс.

      Имајќи ја предвид сегашната фаза на демографскиот и социо  -економскиот развој на
Државата, како и просечната големина на домаќинствата(3,07 лица), за очекување е трендот
на намалување на овој индикатор, кој беше забележан во периодот 2002    -2021 година, да
продолжи и во следните две децении, што би ја доближило земјата до сегашниот просек на
ЕУ (2,2). Најголемо намалување, од околу една ч   етвртина, би се случило во регионите кои
денес се одликуваат со најголема просечна големина на домаќинствата              - Полошки и
Југозападен, а најмалку во Вардарски (10%).

      Според очекуваното сценарио,   стапката на природна промена  во сите региони
стагнира или минимално се менува до 2030 година, од кога започнува забрзано да опаѓа, за
да во Југозападниот регион во втората деценија од проекциите се удвои и повеќе. Само во
Скопскиот регион во текот на целата проекција стапката е благо     позитивна со врв од 2,4  -
2,6‰ во 2024 -2025 година, за да во втората деценија биде минимално над нулата.

      Сценариото нулта миграција до крајот на проекцискиот период успева стапката на
природна промена практично да ја одржи на почетното ниво во сите региони на земјата. Тоа
индиректно укажува на клучниот придонес на миграциската компонента, односно отсуството
на негативното влијание на миграцијата ќе го запре натамошниот пад на стапката на
природната промена и покрај тоа што сценариото не предвидува дека наталитетот
значително ќе се зголеми во ниту еден регион. Во статус кво сценарио, негативната стапка на
природна промена би била најмалку двојно зголемена во однос на почетното ниво од 2021

                                                                              193
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":229}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":230,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=230"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

година во сите региони, освен во Скопскиот, а на национално ниво речиси тројно ќе се
зголеми, надминувајќи -20 промили.

       Без разлика на сценариото, се очекува    уделот на постарите (65+ години) да се
зголеми на сметка на намалување на младите (0 -14) и лицата на работоспособна возраст (15 -
64), што укажува дека процесот на стареење на населението е неизбежна иднина во
планскиот период. Очекуваното намалување на бројот на  жени на репродуктивна возрастдо
2040 година е двојно поголемо отколку очекуваното намалување на вкупното население во
Државата, бидејќи тоа изнесува 30% за поширокиот и 28% за потесниот контингент на жени
на репродуктивна возраст, што се однесува и за регионалното ниво. Најголеми нам   алувања
се очекуваат во Југозападен, Полошки и Источен плански регион и се движат од 48% за жени
на возраст од 15 -49 до 52% за жени на возраст од 20  -34 години.

       Вкупниот притисок на  економски зависното население врз населението на работна
возраст би се зголемил за 31% на државно ниво, со најмал пораст во Скопскиот плански
регион (17%), а најголем во Југозападниот (57%) и Источниот (53%). Ова зголемување би било
предизвикано исклучиво од страна на старит   е лица, со оглед на тоа што се очекува да се
намали притисок од младите лица во сите региони.





    График бр.  8 Индекс на стареење (65+/0    -14) на РСМ во 2021 и 2040 според очекуваното
    сценарио, по региони

       Притисокот на старите лица би се зголемил за 73% на национално ниво   - од само 35%
во Скопскиот плански регион до дури 158% во Полошкиот и 132% во Југозападниот.

       Ваквата прогноза упатува на заклучокот дека во планскиот период треба да се води
интензивна политика насочена кон поттикнување на раѓањата проследена со политика за
намалување на изразениот јаз, пред сé помеѓу Скопскиот и другите плански региони во
билансот на миграциите. Овие проекции покажуваат дека влијанието на миграцијата ќе биде
позначајно од влијанието на природните компонентите на движењето на населението во
следните две децении. Имајќи ги предвид ограничените ефекти од влијанието на
фертилитетот и  извесното неповолно влијание на старосната структура, транзицијата на
Државата од типична емиграциска во имиграциска држава се наметнува како најзначајна
развојна стратегија во планскиот период.

       За  проекциите на населението на општините          се користени линеарни и
експоненцијални модели на екстраполација на стапката на промена на вкупниот број на
население со top -bottom контрола користејќи ги претходно добиените проекции на ниво на
региони со примена на кохортно -компонентниот модел.


                                                                              194
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":230}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":231,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=231"}>>>
        Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

Табела бр. 41 Проекции на вкупниот број на население по општини   - очекувано сценарио

                           2021        2025         2030         2035        2040
РС Македонија           1837114     1782143      1717496     1645651      1573323
Вардарски Регион         138835       134077      128282       121693       114796
Велес                     48542       46548        44121       41363       38482
Градско                    3238        3084         2899         2690         2475
Демир Капија               3783        3568         3312        3028         2740
Кавадарци                 35741       34765        33553        32140       30622
Лозово                     2273         2117        1934         1734         1537
Неготино                  18188        17838        17397       16873       16299
Росоман                    3799        3689         3552        3394         3224
Свети Николе               15328        14439       13380        12210        11026
Чашка                      7943        8029         8136        8260         8392
Источен Регион            150,155      141505      130938       119627       108213
Берово                    10897       10090         9114        8085         7065
Виница                    14489        13169        11610       10012        8480
Делчево                   13609        12583        11345       10042         8755
Зрновци                    2087         1842         1562        1288         1038
Карбинци                   3423         3247        3027         2786         2536
Кочани                    31642       29787        27495        25012        22477
Македонска Каменица        6441        5989         5440         4857         4275
Пехчево                    3989         3621         3187        2744         2319
Пробиштип                13400        12601        11615       10549         9463
Чешиново -Облешево        5488        4998         4418        3822         3248
Штип                     44690        43579        42124       40430        38556
Југозападен Регион        177682       166841       153952      140592       127505
Вевчани                    2365         2334        2292         2241         2184
Дебар                     15431       14376        13117       11808        10524
Дебарца                    3723        3346         2917        2494         2103
Кичево                    39771       36031        31722       27429        23411
Македонски Брод            5901         5562         5150         4714        4278
Охрид                     51451       49992        48130        46031        43788
Пласница                   4242         4135        3998         3842         3673
Струга                     51059        47810       43905        39812        35763
Центар Жупа                3739         3254         2721         2221         1781
Југоисточен Регион        148522       141348      132832      123808       114748
Богданци                   7356        6923        6409         5867         5326
Босилово                   11521       10696         9735         8741         7771
Валандово                 10520       10048         9476         8857         8223
Василево                  10562       10038        9408         8731        8045
Гевгелија                  21613       21068        20384        19613       18788
Дојран                     3084         2962         2814         2651        2483
Конче                      2728        2499         2236         1970         1716
Ново Село                  6991        6022         4988         4027         3191
Радовиш                   24123        22781        21181       19482        17778
Струмица                 50024        48311       46200        43869        41428
Пелагониски Регион       210502       203525       195581      186776       177621
Битола                    85126       82456        79396        75980        72401
Демир Хисар                7279        6798         6270         5709         5153
Долнени                   13120       12985        12826        12641       12439


                                                                          195
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":231}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":232,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=232"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                               2021        2025         2030         2035        2040
    Кривогаштани               5161        4923         4655         4361        4062
    Крушево                   8393        8069         7702        7296         6875
    Могила                    5292         4974         4623         4246        3869
    Новаци                     2657        2469         2263        2046         1833
    Прилеп                   69068        67042        64714       62107       59367
    Ресен                     14406       13809        13133       12389        11623
    Полошки Регион           252114      238828       222274      204582       186888
    Боговиње                 22950        21385        19438        17367        15314
    Брвеница                  13690        13048        12222        11305       10352
    Врапчиште                 19879        18472        16729        14884        13064
    Гостивар                  59990        55005        48941       42664        36623
    Желино                   19023        17662        15977        14196        12443
    Јегуновце                   8912        8395         7741        7032         6314
    Маврово и Ростуша          5066         4428         3697        2995         2374
    Теарце                    17733        16515       15001        13392        11798
    Тетово                    84871       83919       82528        80747        78607
    Североисточен
    Регион                   153120       147332      140396       132652       124551
    Кратово                    7580        6898         6126         5325         4553
    Крива Паланка             18066        17244       16259        15160        14012
    Куманово                  98173        95717       92676        89150        85307
    Липково                   22322        21002        19448        17753       16028
    Ранковце                   3470         3278         3052        2803         2548
    Старо Нагоричане            3509         3192        2834         2462         2104
    Скопски Регион           606184      608686        613241      615922       619001
    Град Скопје               525714      527292       530138       531797      533690
    Аеродром                 77545        78017       78870        79369        79938
    Бутел                     37951       38094        38350        38499        38667
    Гази Баба                  69495        69210       68689        68382       68029
    Ѓорче Петров               44754       45019       45498        45778       46097
    Карпош                   63703        64041       64650        65004        65409
    Кисела Вода                61910        62312       63040        63466        63952
     Сарај                     38364        38619        39081        39352        39661
    Центар                    43859        43712       43442       43282        43097
    Чаир                      62441       62222        61820        61583       61309
    Шуто Оризари              25692       26046        26697        27083        27531
    Арачиново                 12654        12746        12914        13012        13125
    Зелениково                 3364         3313        3222         3170         3111
    Илинден                   17440        17576        17824        17970        18137
    Петровец                   9147        9227         9373        9458         9557
    Сопиште                    6714        6818         7010         7124        7257
    Студеничани               21948       22449        23385       23950        24610
    Чучер-Сандево              9203         9264         9375        9440         9515

      Во планскиот период посебно ќе бидат погодени популациски помалите општини чии
демографски капацитети се веќе доста исцрпени поради долгорочното иселување на
населението. Се очекува дека повеќето општини (54 од 80), со исклучок на оние во Скопскиот
плански регион, ќе претрпат поголема депопулација. Од тие 54, во дури 38, односно во
речиси половина од општините, намалувањето до 2040 година би било поголемо од една



                                                                              196
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":232}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":233,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=233"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

четвртина. Истовремено, според очекуваното сценарио, населението од четири мали
општини би можело да се преполови за само 20 години.





    График бр. 9 Застапеност на општините според популациската големина, 2021   -2040 г, во %





                                                                              197
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":233}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":234,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=234"}>>>
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
Брешко
ЛЕГЕНДА
— Државна граница
Ајинце
Канарево
—_ Граница на општина
Кнежево
Мушково
Be -кетеново
= КРАТОВО
кит Граница на плански регион
МАКЕДОНСКА КАМЕНИЦА
Моштица
et Kq
как
„-Шлегово
NC ERA e HacenexHo место
| Населба
| | Акумулација
| Природно езеро
—— Река
Сообраќајна мрежа
Пагаруа Вражале
Умово
рани Габер
е Двтопат
СТУДЕНИЧАНИ
Брз пат
ПЕХЧЕВО.
ци ,
.....
ewe Експресен пат
„Чифлик
Волче nd
Магистрален пат
ка Спиково
"Растеш oO :
мај = Косово YB. Брезница NM -г--Р
tye iw 2 ма Ne SSS егионален пат
gy Волковија coe oe Горно Ботуше 45. Тажево =<
Е BpoOBO Леуново } WY 4
ae ane my a кли Железничка пруга
a Никифорова Рамне Белица
МАВРОВО И РОСТУШЕ Ш Ќаврово
a МАКЕДОНСКИ БРОД W отец Прашање е Ненилово Cah <t 1 Ny Coo6pakaj - .
NY crap Bly lpetrhoo пет раќајна мрежа-проекција
Ns i" вир ) , ; = ее Astonat
Слатина Мет. ци Двориште 5 5 Sey Мантово y 0 Турија
-... Експресен пат
Горно Мичеќо „Загорци ВАСИЛЕВО
Девич
КОЕ Ш "Сушево
Требино --->- Регионален nat
палата Железничка пруга
Коџаџик
Број на жители по општина
ГЈ до 5000
Г.1 5001-10000
Г 10001-20000
ШЕ 20001-30000
Евла
Клисура ‘
Дрен
Драчевица
. Слатино
y Слатински Und)
ДЕБРЦА Сошани
„Барово
е
Стрмашево
лБелчишта. „Велмеј
Ботун Злести
: ME 30001-50000
ty Bae RE ЦЕ HE 50001-10000
; AS RO ШЕ ..д1о00001
Дојир Срдци Myon АД з “a . %
Ye ЗИ Ве > » Густинана HaceneHoct no општини (KuTen/km?)
2-10
Охридско ‘
SN 11-20
езеро
“ “Суводол
Груништа
„Новаци Грумази "Ивени 7 Зовиќ2. 21-40
Рибарци НОВАЦИ / ~
Тепавци $
Гнеотино ee? \
DS ait <
495 51-80
Добровени Р
81-130
131-180
181-500
Hag 501
HE HSaas
M=1:750.000 >
fl Siler SSS eas нит Kin
30 40
ПРОЕКЦИЈА Карта бр. А1012525
ИЗРАБОТУВАЧ: . НАРАЧАТЕЛ:
Република Северна Македонија ‘ Република Северна Македонија
Re,
А Агенција за планирање ry iS Министерство за животна средина Д Е М О Г РАФ И Ј А
на просторот iN и просторно планирање
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":234}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":235,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=235"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 6.2.2.  Населби и урбан развој

6.2.2.1.  Развој на урбаните системи

          Системот на населби во нашата Држава се развива во контекст на доминантната
    предиспозиција на физичко географските карактеристики, односно под директно влијание
   на релјефот.

         Во процесот на просторно -функционални интеракции во мрежата на населени места,
   први се појавија центрите на локална интеграција. Со понатамошниот развој, некои од овие
   центри добија пошироко просторно влијание преку формирање на интегрирани мрежи на
   околните населби и нивен морфолошки раст во вид на урбани средини и агломерации. Во
    така формираните сложени просторни функционални форми и хиерархиски односи на
    независни центри, урбани средини и агломерации, а благодарение на физичката географска
    предиспозициј а, во урбаниот систем на Државата е формирано градското подрачје на Скопје.

          Системот на населби во планскиот период ќе се развива како резултат на развојот на
    урбаните системи формирајќи мрежа од независни урбани центри, урбани подрачја,
   агломерации и метрополското подрачје на Скопје, кои ќе ги интегрираат околните рурални
   средини преку развивање на нивните функционални капацитети и сообраќајни врски. Во
    просторно функционална и морфолошка смисла, урбаниот систем ќе го сочинуваат:

      1.  Метрополското подрачје Скопје  формирано од три агломерациски системи: Скопје,
        Куманово и Тетово -Гостивар. Скопското метрополско подрачје претставува столб на
          развојот на Државата и опфаќа околу 970.000 жители, што е нешто повеќе од половина
        од вкупното население на земјата. Јадрото на метрополата е агломерацискиот систем
         на Скопје  - полицентрична урбана агломерација од околу 590.000 жители. Зоната на
         влијание на градот  ги надминува неговите граници и опфаќа 97 населени места на
        површина од 738 km     2. Најголем дел од населените места бележат позитивни
        демографски промени. Индексот на промена на населението во периодот од 2002 до
         2021 година е 105. Зоната на влијание на Скопје има тенденција да се прошири кон
          исток, каде што има преклопување на влијание со градското подрачје на Куманово,
         како и на запад, со урбаните центри Тетово и Гостивар. На југоисток, зоната на влијание
        има тенденција да се прошири по автопатот А1 кон помали центри и населби покрај
         патот Скопје  - Свети Николе. Ова полицентрично подрачје е развојно најперспективно,
        поради највисок иот функционален капацитет и демографски потенцијал, добрата
         сообраќајна поврзаност и солидна инфраструктурна опременост. Во  планскиот период
         ќе продолжи концентрацијата на функциите,  населението, корисниците на просторот и
         економијата во ова урбано подрачје, но      со максимална контрола на развојот и
         растерет ување на подрачјето на Скопје , на сметка на зајакнување на урбаните функции
         во субцентрите на метрополата  - Тетово, Гостивар и Куманово. Метрополата ќе стане и
        доминантна туристичка дестинација   во Државата  . Ќе дојде и до манифестација на
         ефектите од субурбанизацијата како последица на влошувањето на квалитетот на
         животот (квалитетот на животната средина) во централните, најгусто населените
        делови на метрополското подрачје, што претставува развојна можност з     а помалите
        локални центри.

      2.  Агломераци ите претставуваат сложени системи формирани од повеќе населени места
        кои имаат карактер на функционално  -урбани рег иони. Се карактеризираат со висок
         степен на урбаност и голем у дел на урбаното население во вкупното, висок  степен на
         вработеност на работната сила во неземјоделските дејности,        диверзифицирани
        функции и стабилна дневна миграција на работната сила.  Најзначајни претставници од

                                                                                 198
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":235}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":236,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=236"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      овој тип на системи се: Тетово   -Гостивар, Битола -Прилеп, Куманово, Охрид -Струга и
     Струмица. Агломерацијата формирана од  урбаните центри Тетово и Гостивар  зафаќа
     простор од 493 km   2 која интегрира околу 227.000 жители и    комплетно влегува во
     метрополското  подрачје на Скопје.   Агломерацијата  Битол а-Прилеп е со  зона на
     влијание која опфаќа повеќе од 190.000 жители. Потенцијално, овие агломерации
     можат да бидат носители на идниот порамномерен и урамнотежен развој на Државата .
     Неопходна им е подобра инфраструктурна опременост, како и проширување на
     асортиманот на услуги,  со акцент на економијата на која и треба високо образована и
     квалитетна работна сила,  паралелно со развој на научно -истражувачките и техничко  -
     технолошките капацитети. Ова се предуслови за запирање на емиграциските трендови
     кон метропол ското подрачје .

 3.  Урбаните подрачја    се урбани населби функционално вмрежени со нивн         ото
     окружување . Формирани се од урбани јадра со повисок степен на централ       итет и
     функционално компатибилни околни населби. Иако се изложени на негативни
     демографски тенденции, тие имаат поголема вработеност на работна сила во
     неземјоделските дејности и релативно развиена дневна миграција на работната сила.
     Урбаните центри -седишта на урбаните средини, во минатото имале функции на полови
     на раст, а подоцна, некои од нив, полови    на развој. Тогаш е започнат процесот на
    ширење на урбаните влијанија од урбаните јадра во селата од нивната непосредна
     околина. Претставници на овој тип на урбани     порачја се Штип, Велес, Кавадарци    -
     Неготино, Кичево, Кочани   и Гевгелија со своите окружувања. Овие центри мора
     приоритетно да го подобрат својот функционален капацитет, особено во доменот на
     економијата, јавните услуги и институциите. Центрите на урбаните     подрачја се исто
      така загрозени од емиграција во градското подрачје.

 4.  Центрите во руралната средина   претставуваат  помали урбанизирани  простори во
     рурално окружување, надвор од урбаните подрачја и претставуваат локални центри на
     интеграција . Тие се создадени со локална концентрација на население и функци   и во
     помалите општински центри. Ова особено се однесува на пограничните општини кои се
     оддалечени од  значајните  развојни центри. Најголем дел од нив се центри на
     емиграциони општини кои не  поседувале функционален капацитет да го привлечат
     целото население од околните населени места, па населе       нието ослободено од
      земјоделството, се  исселувало во урбани населби со развиени функции. Типични
     примери се: Валандово, Берово -Пехчево, Ресен, Крива Паланка, Дебар, Св. Николе,
     Кратово, Делчево, Македонска Каменица, Демир Капија, Пробиштип. Овие центри
     треба да се приспособат на сезонските флуктуации на бројот на корисници на
     просторот и да се фокусираат на п    роизводите и услугите што ги нуди руралната
     средина богата со ресурси, туристички потенцијал и претежно висококвалитетната
     животна средина.

    Табела бр. 42 Структура и карактеристики на урбани  от систем

       Урбана средина                    Опфат (делови на ЕЛС)                    Број на         Број жители
                                                                                населби           2040

Метрополско подрачје Скопје     Аеродром, Арачиново, Боговиње, Брвеница, Бутел,
                                  Велес, Врапчиште, Гази Баба, Ѓорче Петров,
                                   Гостивар, Желино, Зелениково, Илинден,
                                   Јегуновце, Карпош, Кисела вода, Куманово,               333
                                                                                                          945.437
                                Липково, Петровец, Сарај, Сопиште, Старо
                                 Нагоричане, Студеничани, Теарце, Тетово, Це  нтар,
                                 Чаир, Чучер Сандево, Шуто Оризари.



                                                                              199
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":236}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":237,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=237"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


     Агломерација Скопје*           Аеродром, Арачиново, Бутел, Гази Баба, Ѓорче
                                       Петров, Зелениково, Илинден, Карпош, Кисела
                                        вода, Куманово, Липково, Петровец, Сарај,                97              720.336
                                    Сопиште, Студеничани, Центар, Чаир, Чучер
                                      Сандево, Шуто Оризари.

     Агломерација Тетово               -   Боговиње, Брвеница, Врапчиште, Гостивар,
                                                                                        98              184.514
     Гостивар*                     Желино, Јегуновце, Теарце, Тетово

     Aгломерација Куманово*         Арачиново, Илинден, Липково, Куманово, Старо
                                                                                        40              134.701
                                    Нагоричане

     Aгломерација Битола -Прилеп    Битола, Демир Хисар, Долнени, Кривогаштани,
                                    Крушево, Македонски Брод, Могила, Новаци,              148
                                                                                                               170.276
                                  Прилеп

     Aгломерација Охрид -Струга      Вевчани, Дебрца, Охрид, Струга
                                                                                         41
                                                                                                                 83.838

     Aгломерација Струмица          Босилово, Василево, Ново Село, Радовиш,
                                                                                        60               78.213
                                   Струмица

     Урбано подрачје Штип           Карбинци, Штип                                       9               41.092

     Урбано подрачје Велес           Велес                                                4               38.482

     Урбано подрачје Кавадарци  -     Градско, Кавадарци, Неготино, Росоман
                                                                                        23              52.620
     Неготино

     Урбано подрачје Кочани          Виница, Зрновци, Кочани, Чешиново Облешево             16               35.243

     Урбано подрачје Гевгелија        Богданци, Гевгелија                                    8               24.114

     Урбано подрачје Кичево          Кичево, Пласница                                     38               27.084

     Центри во рурално               Валандово, Берово, Пехчево, Ресен, Крива Паланка,
     опкружување                   Дебар, Св. Николе, Кратово, Делчево, Македонска                                                                                         12              94.578
                                    Каменица, Демир Капија, Пробиштип


     Вкупно                                                                             927             1.552.492

     Неинтегрирани подрачја                                                             865             20831

    *Агломерации во градското подрачје Скопје

          Во однос на планските региони, просторно      -функционалната, морфолошката и
    хиерархиската структура на урбаниот систем е сложена, особено во оние области чии зони
    на влијание се преклопуваат.

6.2.2.2.  Хиерархија на центри во урбаниот систем

          Дефинираната морфологија на урбаниот систем резултира со следната хиерархија на
    центри:

      1.  Центар на метрополско подрачје    (повеќе од 500.000 жители    ): Скопје  - центар од
        национално и меѓународно значење;

      2.  Центри на агломерации  (33.000 -150.000 жители): Куманово, Битола, Прилеп, Тетово,
          Гостивар, Охрид, Струга и Струмица;

      3.   Регионални центри  - центри на урбани подрачја со 15.000 -45.000 жители: Штип, Велес,
         Кавадарци, Неготино, Гевгелија, Кичево и Кочани;

      4.  Субрегионални центри на урбани средини и агломерации    (2.000 -15.000 жители) со
          значајна улога во управувањето и обезбедувањето услуги во одредени делови од
         агломерацијата или урбаното подрачје, кои не се центри на агломерации или
         регионални центри. Тука спаѓаат градските населби: Радовиш, Виница, Богданци,
         Крушево, Македонски Брод и Демир Хисар и

      5.  Локални центри  (2.000 -15.000 жители)  - центри на мали урбани средини во рурална
         средина. За разлика од субрегионалните центри, локалните центри не се вклучени во


                                                                                 200
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":237}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":238,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=238"}>>>
           Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

    урбаните средини. Тука спаѓаат градските центри Крива Паланка, Дебар, Свети Николе,
    Пробиштип, Делчево, Ресен, Берово, Пехчево, Кратово, Македонска Каменица,
    Валандово, Демир Капија





   Слика бр. 33 Хиерархија на центри на урбаниот систем на РСМ

   Табела бр. 43 Просторна распределба на урбаните средини и центри во однос на планските
   региони

Плански регион
                            Урбана средина                            Центри
НТЕС 3

Вардарски                   Урбано подрачје: Кавадарци -Неготино;        Регионални центри:
                            Центри во рурално окружување:  Свети         Велес, Кавдарци и Неготино.
                            Николе и Демир Капија.                     Локални центри:
                                                                           Свети Николе, Демир Капија

Источен                     Урбано подрачје:                           Регионални центри:
                             Штип, Кочани;                           Штип и Кочани.
                            Центри во рурално окружување:              Субрегионални центри:
                             Пробиштип, Македонска Каменица, Делчево,    Виница
                             Пехчево и Берово.                         Локални центри:
                                                                      Пробиштип, Македонска Каменица,
                                                                           Делчево, Пехчево и Берово.

Југозападен                   Агломерација:                             Центри на агломерација:
                               Охрид-Струга;                            Охрид и Струга;
                            Урбано подрачје:                           Регионален центар:
                               Кичево;                                       Кичево;
                            Центри во рурално окружување:  Дебар.       Субрегионален центар:  Македонски
                                                                            брод;
                                                                    Локален центар:
                                                                           Дебар.

Југоисточен                    Агломерација:                             Центар на агломерација:  Струмица;
                              Струмица;                                  Регионален центар:
                            Урбано подрачје:                                 Гевгелија;
                                   Гевгелија;                                  Субрегионални центри:
                            Центри во рурално окружување:  Валандово.   Богданци и Радовиш;
                                                                    Локален центар:
                                                                           Валандово.

Пелагониски                   Агломерација:                             Центри на агломерација:
                              Битола -Прилеп;                             Битола и Прилеп;
                            Центри во рурално окружување:  Ресен.       Субрегионални центри:
                                                                    Крушево и Демир Хисар;
                                                                    Локален центар:
                                                                                Ресен.

Полошки                   Дел од метрополското подрачје на Скопје;      Центри на агломерација:


                                                                             201
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":238}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":239,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=239"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                Агломерација:                               Тетово и Гостивар.
                                Тетово -Гостивар.

  Североисточен               Дел од метрополското подрачје на Скопје;      Центар на агломерација:  Куманово;
                                Агломерација:                            Локални центри:
                               Куманово;                                   Кратово и Крива Паланка.
                             Центри во рурално окружување:  Кратово и
                               Крива Паланка.

  Скопски                    Дел од метрополското подрачје на Скопје;      Центар на Метропола:
                                Агломерација:                                   Скопје;
                                  Скопје                                    Центар на агломерација:
                                                                                Скопје

      Управувањето со урбаниот регион како што е метрополитенското подрачје на Скопје
бара интегрален пристап во кој, врз основа на дневната миграција, оптимално ќе се
димензионираат потребите за инфраструктура, јавни услуги, комунална опременост, градско
зеленило, управување со вонредни ситуации и друго. Иако метрополското подрачје на
Скопје, поради географската предиспозиција и просторната распределба на населението,
инфраструктурата и функциите, нема конкурентно урбано подрачје, сепак, со соодветни
мерки за пл анирање и развојни политики, можно е да се формира одредена полицентрична
структура во урбаниот систем, која може да ја имаат Битола, Прилеп, Охрид, Струга и
Струмица. На овие урбани средини може да им се обезбеди улога на инструмент на
„контролирана конце нтрација“, кој до одреден степен би ја растоварил метрополата Скопје и
би ги зајакнал овие регионални урбани системи преку вмрежување на околните населби и
рурални центри.

       Генерално, за да се зачува оптималната полицентрична структура на урбаниот
систем, неопходно е да се обезбеди зајакнување на функцијата на локалните центри не само
преку мерки за просторно планирање, туку преку интегрални развојни политики. Само оние
урбани центри кои имаат доволно развиени економски функции, мрежа на јавни услуги и
развиена инфраструктура, можат да претставуваат центри на локална интеграција, што ќе го
забави или запре иселувањето на населението. Сепак, во наредниот период мора да се
прифа ти фактот дека многу помалите урбани центри ќе имаат сезонски начин на
функционирање и користење на просторот. Ова особено се однесува на помалите урбани
центри и центри со рурално опкружување во планинските и периферните подрачја каде
развојните перспекти ви можат да се потпрат на локалните специфичности, културното
наследство, заштитените природни добра, традиционалните активности, земјоделството и
другите аспекти карактеристични за руралниот развој. Во оваа смисла, овие центри треба да
имаат на располагањ  е бројни фондови и стимулативни мерки за развој на руралните
простори.

      Урбана густина

       Согласно Европските стандарди за урбана густина, градовите во нашата Држава и во
планскиот период ќе останат во категориите многу ниски и ниски урбани густини, освен
Тетово, кој ќе припадне во категоријата градови со средна урбана густина од 50          -120
жители/ha.

    Табела бр. 44 Класификација на урбана густина според европски стандарди

Категорија на                                    Опсег на
                                                                              Град
   урбана      Опис на урбаниот карактер         густина
    густина                                      (жители/ha)
                Рурални населби,                                Дебар, Богданци, Крушево, Крива Паланка,
Многу ниска     приградски населби со                          Штип, Гевгелија, Виница, Македонска
                                              < 20 жители/ha
густина         индивидуални куќи, големи                      Каменица, Свети Николе, Демир Хисар,
                зелени површини                                 Кичево, Валандиво, Струга, Делчево,


                                                                              202
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":239}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":240,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=240"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                                      Демир Капија, Кратово, Кочани, Берово,
                                                                  Пехчево, Куманово
                Отворени урбани ткива со                        Охрид, Струмица, Скопје, Кавадарци,
                преовладувачко                   20 – 50       Прилеп, Неготино, Битола, Велес,
Ниска густина
               индивидуално домување и        жители/ha     Пробиштип, Радовош, Македонски Брод,
                ограничени јавни функции                          Ресен, Гостивар
             Мешани урбани зони со
Средна          станбени блокови, трговија и       50 – 120
                                                                Тетово
густина           јавни функции во пешачка         жители/ha
                 достапност
                Компактни градски центри со
Висока          повеќекатни згради, мешано       120 – 250
                                                                                 /
густина         домување и висока               жители/ha
                 активност
                  Густо изградено градско
Многу висока     јадро, високи катности,              > 250
                                                                                 /
густина          интензивна комерцијална и       жители/ha
                  јавна намена

      Селски населби

       Главни карактеристики на мрежатa на населби во Државата се нерамномерната
просторна распределба на населението со доминација на мали рурални населби, што
резултира со сложена и хиерархиски недоволно структурирана мрежа на населби. Според
податоците од Попи сот од 2021 година, околу 39% од вкупното население на РСМ живеело
во рурални средини. Генерално, руралните области се изложени на негативни демографски
движења со евидентна демографска фрагментација на населбите, последица на
долгогодишното иселување на н      аселението. Стопанството главно се базира на
земјоделството, кое во ретки случаи има интензивен и пазарно ориентиран карактер. Во
просторно -функционалната организација се забележува диспаритет помеѓу
градовите/општинските центри и околните рурални населби.          Новите концепти ја
истакнуваат условеноста и поврзаноста на урбаните и руралните подрачја и имаат сè
поголемо влијание врз диференцијацијата, интеграцијата, планирањето и рационалното
организирање на просторот. Имајќи ги предвид различните карактеристики     и услови на
создавање на населби, неопходен е диференциран пристап кон развојот на урбано                -
руралните врски и трансформацијата на мрежата на рурални населби.

       Врз основа на постигнатите урбано  -рурално врски, може да се идентификуваат три
типа области:

      Периурбаните подрачја   претставуваат простор со мешани елементи на урбан и
рурален начин на живот, поголем прилив на население и мешано користење на земјиштето.
Во однос на другите рурални средини, периурбаните подрачја се карактеризираат со
поголем број жители, поволна структу ра на населението, подобра достапност до функциите,
поголемо учество на миграциската компонента во демографскиот развој, поради што имаат
повеќе урбан отколку рурален карактер. Приградските населби се атрактивна дестинација
за мигрантите поради поповолните   услови за живеење, организацијата на просторот за
живеење, пониските цени на земјиштето и можностите за индивидуална изградба на станови
и други објекти. Во оваа категорија области, најголемо учество имаат населбите од
приградски карактер кои се дел од Ск опската метропола (делови од општините Сарај, Ѓорче
Петров, Шуто Оризари, Гази Баба, Арачиново, Зелениково, Илинден, Петровец, Сопиште,
Студеничани и Чучер -Сандево). Периурбаните населби претставуваат континуирана зона на
позитивни демографски и функционал  ни карактеристики, што го нагласува значењето на


                                                                              203
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":240}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":241,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=241"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

Скопје во функционалната организација на Државата         . Оваа зона има тенденција да се
прошири на југоисток по автопатот А1 и на запад по автопатот А2. Покрај непосредната
близина до центарот на урбаното подрачје, определувањето на периурбаните населби бара
индикатори на ниво на населба за социо  -економските с труктури и просторната насока на
дневната миграција.

      Микроразвојните центри    , како помалку урбанизирани населби, ја извршуваат
улогата на центри за микро   -развој и ја интегрираат непосредната рурална област. Овие
населби се опремени со основни услуги (образование, здравство,     комерцијални дејности
итн.) и претставуваат главни носители на урбано -руралните врски помеѓу развиените урбани
и типично руралните средини. Центрите за микроразвој во повеќето случаи се дел од
поголемо урбано подрачје или функционираат како центар на општините (населб   ите Чашка,
Ростуше, Конче, Брвеница, Боговиње, Зрновци, Дојран итн.). Развојните центри се населби со
релативно одржлив демографски потенцијал, функционален капацитет, повисок квалитет и
подобра пристапност во сообраќајот во споредба со околината. Како так               ви, тие
претставуваат инструмент за релативно рамномерен одржлив просторен развој, основа на
просторна организација и интегрален рурален развој.

       Ретко населените рурални подрачја  се простори во кои урбаните подрачја не играат
улога на двигатели на растот (планински населби, погранични населби). Нивниот развој е во
голема мера ограничен од природните услови. Тоа се населени места со исклучително слаба
демографска динамика (помалку од 100      жители) и сочинуваат речиси половина од
населените места во РСМ. Периферната положба во мрежата на населени места                         ,
предиспонирана од географската положба и релјефот, неповолната старосна и образовна
структура, слабата сообраќајна пристапност итн., ги попречува можностите за развој и
ревитализација на овие простори.   Овие ретко населени подрачја се з    астапени во сите
региони, а најмногу во источните и југозападните делови на  Државата .

      Во планскиот период, развојот на населбите кој е резултат на актуелните трендови,
ќе резултира со силна поларизација на просторот. Населението ќе биде концентрирано
главно во урбаните средини. Во периурбаните подрачја, планските мерки треба да се насочат
кон зајакнувањето на урбано    -руралните врски, односно дневната миграција. Иако
периурбаните подрачја, најчесто се гледаат во негативен контекст поради мешањето на
урбаните и руралните функции, овој пристап може да има позитивни ефекти врз
намалувањето на пре кумерната концентрација на жители и функции во урбаните подрачја.
Конкретните мерки би вклучиле унапредување на животот во руралните подрачја преку
подобрување и модернизација на земјоделското производство, инвестиции во
инфраструктурата, зајакнување на ту     ризмот и услужниот сектор, подобрување на
пристапноста и услугите на јавниот транспорт со цел да се поттикнува дневната миграција и
зачувувањето на земјоделското земјиште. Политиките и стратегиите за планирање на
периурбаните подрачја мора да ја земат пред     вид нивната разновидност и развојните
можности во согласност со нивните специфичности и компаративни предности.

      Одржливите, демографски витални рурални населби, треба да се третираат во
контекст на одржливо користење на локалните ресурси, кои вклучуваат единствена
природна средина, традиционални активности, земјоделство, шумарство, риболов и други
локални дејности.  Неопходно е насочување на активностите кон диверзификација на
земјоделското производство, модернизација на инфраструктурните системи поврзани со
земјоделството, поддршка на мешовитите домаќинства и создавање услови за квалитетен
живот на село со посебен ак цент на помладата популација.



                                                                              204
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":241}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":242,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=242"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

          Во населените места од руралната периферија со слаба демографска динамика,
    неопходно е да се обезбеди пристап до основните услуги за повозрасната популација. И
    покрај депопулацијата, некои села кои исчезнуваат може да ги подобрат развојните
   можности низ це лосна промена или диверзификација на функциите: пренасочување на
    активностите од примарниот кон услужниот сектор (туризам и рекреација), обновување на
    традиционалните активности со воведување нови, комплементарни активности (еко              -
    туризам) и слично.

         Планирање на развојот

          Реалните очекувања се дека до 2040 година ќе има зајакнување на функциите,
    економскиот развој и нови интегративни улоги на одредени помали урбани центри, особено
    оние во урбаните подрачја и во агломерациите.

          Во регионалните просторни планови, со особено внимание треба да се третира
    метрополското подрачје, агломерациите и урбаните средини од регионално значење, од
    аспект на: попрецизно дефинирање на нивниот опфат, хиерархија на центрите и зајакнување
    на полицен тричноста, внатрешна инфраструктурна поврзаност, дистрибуција на функции и
    оптимизација на услугите, особено на јавните функции и институциите. Во локалните
    планови потребно е да се разработат локалните урбан урбани подрачја и да се воспостави
    хиерархија н а локални центри. Покрај развојот на центри со специфични функции, центри на
    заедници на населби и микро -развојни јадра, се промовира нов модел на локална рурална
    интеграција  - формирање на услужни или сервисни станици. Тоа се точки, пунктови на
    сообраќајно достапни локации во руралните средини кои се и јазли на пристапни патишта до
    селата. На овој начин кон станиците гравитира значително поголем број корисници на услуги,
    а услугите се достапни и за патниците во транзит, сезонските корисници итн. Погодни
    локации за услужните станици се покрај постоечките бензински пумпни станици, ресторани,
    како и јавни и административни објекти кои веќе се препознаени како јазли. Услугите што ги
    нудат овие станици зависат од специфичните потреби на населението и условите на   теренот,
    а најчести се: продавница, откупна станица, АТМ/пошта, пункт на локалната управа,
    амбуланта, ветеринарна амбуланта, училиште, градинка, итн. Сезонски, тие можат да служат
   и како истурени пунктови на полицијата, противпожарната служба, брзата помо    ш, горско -
    спасителните служби, претпријатијата за одржување на патиштата, инспекциските служби
    итн. Работата на станиците може да биде периодична, сезонска или постојана и може да се
    организира во мултифункционални објекти.

6.2.2.3.  Одржлив просторен развој и користење на земјиштето

         Во услови на сè поактуелни модели/концепти за одржливо користење на земјиштето,
    „без нето зафаќање“ и концепти за обезбедување на сигурност на храната, спречување на
    деградација на земјоделското земјиште итн., неопходно е во планирањето да се вклучи
    идентификацијата на подрачја со висококвалитетно земјиште за производни цели на
    стратешко ниво:

           ·   Насочување на изградба кон земјиште од маргинално значење за земјоделството (од
          шестата и повисока бонитетна класа);

           ·   Заштита на земјоделското земјиште како долгорочен приоритет и з      апирање на
           стихијното и „нето“ зафаќање на шумско и земјоделско земјиште, освен  за активности
         и инвестиции од јавен интерес ;



                                                                                 205
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":242}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":243,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=243"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

           ·   Поефикасно и рационално користење на земјиштето преку спречување на трајно
          уништување на продуктивните и екосистемските функции на земјиштето на големи
          површини, со креирање на плански решенија за зголемување на густината и
          компатибилност на намени, искори   стување на постојните празни и напуштени
          деловни/индустриски простори, поттикнување на повторно користење,
           ревитализација и активирање на кафеави (brownfield) локации   ;

           ·   Преиспитување на ефектите на постојните системи за управување со градежно
           земјиште, особено во однос на фондот на земјиштето на кое не е реализирана
          намената.

6.2.2.4.  Урбан идентитет

          Во согласност со дефинираните цели, планските решенија на просторниот развој од
    аспект на зачувување на урбаниот идентитет, вклучуваат:

           ·   Препознавање на вредните просторни елементи и целини кои се    дел од урбаниот
           идентитет и треба да се заштитат со планирање   ;

           ·   Просторно поврзување на валоризираните елементи на физичката и урбаната
            структура, со вклучување на локалитетите на културното наследство со нивното
          окружување;

           ·   „Брендирање“ на просторните целини со идентификуван урбан идентитет;
         дефинирање на културни подрачја и културни рути.

           За тие цели, неопходни се механизми на интегрирана заштита и управување со
    просторот. Брендирањето се однесува на населени места кои се препознаени и во секторот
    туризам и се поврзуваат со урбаните репери како важни одредници на нивниот идентитет:
    Скопје ( Скопско Кале, Стара скопска чаршија, централно градско јадро), Охрид (светско
    културно наследство, „прв словенски универзитет“, антички Лихнидос, „лулка на словенската
    писменост“, духовен и просветен центар), Битола („градот на конзулите“), Прилеп
    („престолнина на Крали Марко“), Крушево („градот на борбата за независност на
    македонскиот народ“), Велес („градот на мостовите“), Кратово (познато по мостовите и
    кулите), Кичево („процутот на македонската култура низ вековниот непокор“, како и групи
    објекти во Ст румица, Штип, Гостивар односно меморијални комплекси во Струга, Тетово,
    Берово. Посебно се потенцираат вредностите како што се градските силуети, амбиенти,
    верски објекти и средновековни кули, како и традиционалната архитектура. Во рамките на
    самите урбани населби, потребно е да се интензивира препознавањето, заштита и промоција
    на веќе заштитените просторни културно   -историски субјекти: градските центри, старите
    градски јадра, амбиенталните целини и чаршиите.

6.2.2.5.  Третман на бесправно изградени објекти

           Бесправната градба како длабоко вкоренет, долгогодишен проблем бара сериозен и
    повеќеслоен пристап, разработен сет политики, мерки и алатки, поширок опсег на строгост
    или толеранција, кои ќе се применуваат во зависност од локацијата, намената и типот на
    населба (рурална или урбана населбa, заштитено подрачје, централна зона или периферија),
    за изолирани/индивидуални случаи или за масовна појава, т.е. цела населба.

           Покрај законот за легализација за индивидуални објекти, кој мора да биде конечен и
    без можност за последователност т.е. нова регистрација на бесправно изградени објекти,
   решавањето на статусот на бесправно изградените (нелегални, непланирани, неформални)
    населби како сложен и комплициран проблем од социјален, економски, правен и културен
    аспект, е во изработка на планови за санација, со кои ќе се планираат и решаваат проблемите

                                                                                 206
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":243}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":244,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=244"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

со исчезнатите клучни содржини и услуги, односно исполнување на минимални услови за
безбеден и квалитетен живот (предучилишни установи, основни училишта и здравствени
амбуланти). Овие планови ќе се работат со примена на специфични стандарди за урбаните
параметри (густина на градба, висина, растојание меѓу зградите, големина на парцела и сл.),
со оглед на тоа дека се работи за веќе изградени објекти. Посебно внимание треба да се
обрне на:

   ·   обезбедување на соодветна, особено сообраќајна инфраструктура;

   ·  решавање на проблеми со хазардни ситуации (несоодветни геолошки терени,
     свлечишта, поплави, пожари, локација под далноводи, близина до депонии итн.);

   ·   соодветна поделба и организација на земјиштето,        со примена на методи на
     консолидација, урбана преквалификација и урбана комасација,   имајќи предвид дека
     овие населби најчесто се формираат на земјоделско земјиште,    со повеќе објекти  на
     една катастарска парцела;

   ·   обезбедување на  локации за основни јавни намени (здравствен дом, училиште,
     градинка итн.), како и разгледување на влијанието на населбата врз животната средина
     и спроведување на нејзината интеграција во урбаното ткиво    .





                                                                              207
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":244}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":245,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=245"}>>>
                                                                  ПРОСТОРЕН ПЛАН
                                                                                                                                              на Република Северна Македонија                                                                                                                                             Р. С Р Б И  Ј А

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          ! М‘гленце                                                               ! Луке



                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                          2021-2040                                                                                                                                                                                                                 Буковљане                                                                                                                                                                                                                                                                    Огут                                                                                                                                                                                                                                                                            Крстов                                                                                                                                                                                                                                                  Дол                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                        Нерав                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                            Длабочица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                       Рамно                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                              Пелинце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                              Добровница                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                         Метежево                                                                                                                                                                                                                                   Герман
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                              КРИВА                                                                                                                                                                                               ПАЛАНКА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                       Карловце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                        Алгуња                                                                                                                                                                                                               Кокино                                                                                                                                                                                                                                                             Жидилово                                                                                                                                                                                                                                       П‘клиште                                                                                                                   НАЦРТ ПЛАН
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                        !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                               Стража                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                Сушево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                              Станча                                                                                                                                                                                                                                     Криви                                                                                                                                                                                                                                    Камен                                                                                                                                                                                       Сопот                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                     Габар                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                              Пузајка                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                            Осиче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                             Белановце                                                                                                                                                                                        Лојане                                                                                                                                                     Лукаре                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                               Узем                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                          СТАРО                                                                                                                                                          НАГОРИЧАНЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                             РАНКОВЦЕ                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                              Танушевци                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                          Североисточен                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                  ЛЕГЕНДА                                                                                                                                                                                                                        Дренок                                                                                                                                                                                                 Аљинце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                           Брест                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                Канарево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                  ЛИПКОВО                                                                                                                                                                        Река                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                        Вржогрнци                                                                                                                                                     10                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                  Крива                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                ³±!
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                 О                                  В                             О                                С                         О                           К                                     Р.                                                                                                                                                                                                                                                       Псача                                                                                                                                                                                                           Орах                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                 Државна                                                                                                                                                                                                                                граница                                                                                                                                                   16                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                       Јажинце                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                             ³±                                                                                                                                                                  Опае                                                                                                       ЧУЧЕР                                                                                                    САНДЕВО                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                    Пчиња                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                             ЈЕГУНОВЦЕ                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                    Стрима                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                               Страцин                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                 Опила                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                  Стрезовце                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                              Отља                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                     Дренак                                                                                                                                       Бродец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !
                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                     Пендак                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                 Граница                                                                                                                                                                                                                           на                                                                                                                                                                                                                  општина                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                 Орашје                                                                                              9                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                    Каврак                                                                                                                                                                                                                                      Трновац                                            ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                   Одри                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !
                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                       Клечевце                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                        Димонце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                 Куклица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                         Нераште                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                !                                                                                                19                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                         !                                        ³±                                                                                                                                                                                                                 Граница                                                                                                                                                                                                                           на                                                                                                                                                                                                                                плански                                                                                                                                                                                                                                          регион                                                                                                   Дворце                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                   КУМАНОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                       ЗубовцеЈачинце                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                         КРАТОВО                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                        Којково                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                          !                                                                                             Глоѓи                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                               МАКЕДОНСКА                                                                                                                                                                                                                    КАМЕНИЦА                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                               Раштак                                                                                                                                                   14                                                                                                                                                                                                     Коњух                                                                                                      Радуша                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                           ³±                                                                                                                                                           Никуштак                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                      Лепенец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                     !                                                                     ТЕАРЦЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                        Мургаш                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                               Населено                                                                                                                                                                                                                              место                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                  Брзак                                                                                                                                                       Булачани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                          !                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                            Јамиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                            Орашац                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                Подбреге                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                              Грушино                                                                                                                                         !                                                                                                                                            13                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Костин                                                                                                                                                                                                                                                                                              Дол                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                       ³±                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                              Бродец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                !                                                                                                                             Кучково                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                           Луково                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                              ТЕТОВО                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Селник                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                            Полаки                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                              Непроштено                                                                                                                   АРАЧИНОВО                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                 Копанце                                                                                                                                                                                                                Пезово
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                   Пчиња                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                               !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                            Кучкарево                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                        Татомир                                                                                                                                                                                                                                                                           Зеленград                                                                                                                                                                      Бучинци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                        Ратае                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                               Населба                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       Ветрен                                                                                                                                                                                                         К‘шање                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                 Вак‘в                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                            Шемшево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                        !                                                                                                                                               !                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                Кокошиње                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                           Синѓелиќ                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                         СКОПЈЕ                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                              Требош                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                             Габреш                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                    14                                                                                                                                                                                                                        Д‘лга                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                   Текија                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                         ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                        КОЧАНИ                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                               25                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                    ИЛИНДЕН                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                       Шталковица                                                                                                                                                                                                 Павлешенци                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                              19                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                       ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                    10                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                            ³±                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                        !                                                                      ³±
                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                               Церово                                                                                                                                                                                                     Природно                                                                                                                                                                                                                                    езеро                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                               ПРОБИШТИП                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                           !                                                                             25                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                     !                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                             !                                                 Скопски                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                            Трубарево                                 ³±                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                       Горно                                                                                                                                                                                                                                                                                                Градче                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                  Живиње                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                               Желино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                Миладиновци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                           14                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                         26                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                !                                                                           ³±                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                          Пантелеј                                                                                                                                                                       !                                    53                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                  ³±                                                                                                                                                              Кадино                                                                                                                                                !               ³±                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                              !!                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                   Групчин                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                         !                                                                                                               Источен                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                  ДЕЛЧЕВО                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                     Стањевци                                                                                                                                                                                Сушица                                                                                                                                                                                         10                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                  Река                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                    !                                                                    49                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                       Патетино                                         БОГОВИЊЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                               ³±                                                                                                                                                      Мралино                               ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                              !                                                                                       Чифлик                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                   Малино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                     !                                                                                                       !                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                        Долно                                                                                                                                                                       Коњари                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                              Раовиќ                                                                                                                                                                                                         Орел                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                   Истибања                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                   Синичане                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                           Грљани                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                ЖЕЛИНО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                    Петровец                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                             Куково                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                  Говрлево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                  Челопек                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                      17                                                                                                                                                                                                                                Ранченци                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                   Дивље                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                               Добри                                                                                                                                 Дол                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                               !                                                               ³±                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                 Боговиње                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        Вирче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                     ПЕТРОВЕЦ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                     Лезово                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Трсино                                                                                                                                                                    СВЕТИ                                                                                                                                                            НИКОЛЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                  Сообраќајна                                                                                                                                                                                             мрежа                                                                                                                                                  Батинци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                   Врбица                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                          Преод                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                Пирок                                                                                                                                              Морани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                         Радиовце                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Крушево                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Тработивиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                           !                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                      Таор                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                               Џидимирци                                                                                                                                                                                 Катланово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                    Ломница                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                  Јаболци                                                                                                                                                                             !                                                                  Градец                                                                                                                                                                                                                                     Арбасанци                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                           ЧЕШИНОВО                                                                                                                                                                                        ОБЛЕШЕВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                     10                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                     Луковица                                                                                                                                                                        15                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Стар                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Истевник                                                          БРВЕНИЦА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                       ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                 Пагаруша                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                         Пекљани                                                                  ³±                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                     Вражале                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                    СОПИШТЕ                                                                                                                                                                                                                       Автопат                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                              Крушје                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                       ВРАПЧИШТЕ
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                    ВИНИЦА                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                         Блаце                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Панчарево                                                                                                                                                                                                                                            Судик                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                     Умово                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                            Уларци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                             Рамни                                                                                                                                                                 Габер                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                    Волковија                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                             !                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Разловци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                8                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                          ЗРНОВЦИ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                        Кучичино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                     ³±                                                                                                                                                                                              Иванковци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                       Липец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                Градовци                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                    Крупиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !             Полошки                                                                                                                                                                                                                      Мустафино                                                                                                                                                                                       Рудник                                                                                                           !                                                                                                                                 12                                                                                                                                                                                                               Брз                                                                                                                                                                                                                                   пат                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                  Гургурница                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                    СТУДЕНИЧАНИ                                                                                                                                                                 Кожле                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                   ³±                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                            !                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Црник                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                   ЗЕЛЕНИКОВО                                                                                                                          7                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                 ³±                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                         Батање                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                        Ветерско                                                                                                          !                                                                    Форино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                               Врсаково                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                          Долно                                                                                                                                                                                                               Црнилиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Козјак                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                              !                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                       Експресен                                                                                                                                                                                                                                          пат                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                       Припечани                                                                                                                                                                                                                                                             ПЕХЧЕВО                                                                                                                        Црн                                                                                                                                Врв                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                       ! А                                                                                                                                                                                                                                                       Руљак                                                                                              Здуње                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Лаки                                                                                                                                                                                    Милино                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                   Корито                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                     Аџибегово                                                                                                                                    Алдинци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                  !                                                                                                          !                             28                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                               КАРБИНЦИ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !             ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                        !!                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    ! Ј                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                           Добрино                                                                                                !                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                     Делисинци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                             Лозово                                  Бродец                                            ГОСТИВАР                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                         С‘лп                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                 Магистрален                                                                                                                                                                                                                                            пат                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                           Кумарино
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                      8                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                               ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                        ВЕЛЕС                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                           Вртешка                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                        ЛОЗОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       ! И                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                        27                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                    Аџиматово                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                        Волче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                      Оџалија                ³±                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                              !                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                     Жужње                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                Мичак                                                       Речане                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                     !                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                !                                                                                                                                                                             9                                                         !                                                                                                                                                                                                                    Регионален                                                                                                                                                                                                                                           пат                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                       Дуф                                                                                  ³±                                                                                                                            !                                                                                            Растеш                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                 Ничпур                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    ! Н                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                         Куново                                                                                Трново                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                !                                                                                                                                                                                                                                                    Никоман                                                                                              !                                     !                                              !                                                                                                               Брезница                                                                                                                                                                                           Ново                                                                                                                                                                                                        Село                                                                                                                                                                     Рлевци                                                                                                                                                                                                                                                                                          Ново                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Село                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Козбунар                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                        !
                                                                                                                                                                                                                                                                   !                              Бибај                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                               !                                    !                                                                                                                                                          Дреново                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                      16                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                   Косово                                                                                                                                                                             !                                 !                                                                                                  !                                                                                                                                         !                                                        ³±                                                                      !                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                          !                        Грекај                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                !                                                        Церово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                        Страјане                                        Врбен                                                                                                                     Треска                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                       !                                                                                                               Тажево А                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                    Шаинташ                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !
                                                                                                                 !                                  Волковија                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                 Липов                                                                                                                                                                                                                                            Дол                                                                                                                                                                                                           Железничка                                                                                                                                                                                                                                           пруга                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                          Горно                                                                                                    Ботушје                                                                                                                                                                                                                                                         Кошево                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                             ШТИП                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                       Црешка                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                       !                                                                                                                                         10                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                         Србиново                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                           ³±                                                                                                                                                             Брегалница                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                         !                                                             !                                                                                                                                                                                                            12                                                                                                           15                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                               ! Б                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       ! ³±                                          ³±                                                                                                                                                                                        10                                                                                                                                                                                                                                      Топлик                                                    Леуново                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                               ³±                                        Кичиница                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                             Бенче                                                                                                   29                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                          !                                                     !                                              ³±                                                                                                                                                                                                                                                                        Држани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                Бекирлија                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                         Падалиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                               Сенце                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                 !                                    !                                                                                                                                                                                                                                                         БЕРОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                 Драгоево                                                                                                                        Белица                                                                                                  Рамне                                                                                                                                                                      Отиштино                                                                                                                                                                                                                                           Чифлик                                                                                                                                                                   Лисиче                             Радика                                             Никифорово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                      РАДОВИШ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        ! Л                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                   Сообраќајна                                                                                                                                                                                                                       мрежа-проекција                                                                                                                                                                                                      Кочилари                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                  !                                                                       !                  МАВРОВО                        И                           РОСТУШЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                     !                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                         Црквино                                                                          МАКЕДОНСКИ                                                                                      БРОД                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Сариѓол                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                         Ќафа                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                Селце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                 Чашка                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                      Нежилово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            ! А                                                                                                                                                                                                            !                                                                              А                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                    Хаџи-Сејдели                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                   Витанци                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                           Лакавица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                             Убого                                                                                                                                                     Мелница                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                    Шопур                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                               Бериково                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                            Јаношево                                                                  Колари                                                                                                                                          Црешнево                                                                                                                                                                                                                                                       Пухче                                                                                                               Старо                                                                                                                Село                                                                                                                                           !                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                        Автопат                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                              Ј                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                               Грнчиште                                                                                          Јагол                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                             Подареш                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                  Бусилци                                                                                                                                                  !                                                                                                                      !                                      !                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                          Ореше                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                            !  Р.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                       Туин                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                              Мидинци                     Битуше                                                                                                                                                                                                                                                            Степанци                                       !                                                                                                                                                          Бистрица                                                                                                               Лаг                                                                                                                                                                                                                                                                                   Брест                                                                                                                                                                   19                                                                                                                                                         ГРАДСКО                                                                                                                                               29                                                                                                                                                                                                                                                                                                                Нивичино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                 !                                                                    ³±                                                                                                                ЧАШКА                                                                  ³±                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      ! Двориште                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                              И                                                                                                                                                                                                  Војница                                                                                                                        !                                                                                                                                                                Ново                                                                                                                                                                            Село                                                                                                             Вир                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                               Лесковица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                   Зајас                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                    !                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                        Експресен                                                                                                                                                                                                                                          пат                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                Богомила                                                                                                                                                                                                                    Шеоба                                          !                                              !                                                                                                                                               !                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                Уланци                                                                                                                                          !                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                             Сулдурци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                        Долно                                                                                                                                                                                   Врановци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                             Јанче                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                  Србица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                       !                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                              Р                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                         Двориште                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                            НЕГОТИНО                                                                                                                                                                                                                                                         Пиперово                                                                                                                                                                  Теово                                                                                                                       !                                                                  !                                                                                                                                                         Плевење                                                                                                                                                                                                                                                                        Дедино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                              !                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                    Локвица                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                       Селце                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                             Лешница                                         !                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                      !                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                           Гарван                                                                                                                              !                                                                               Вардарски                       Скудриње                                                                                                                        !                      !                                                                                                                                                      Стровија                                                                                                                                                                                                                                        ВАСИЛЕВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                              А                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                     Регионален                                                                                                                                                                                                                                           пат                     !                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                         Горно                                                                                                                                                                                                              Чичево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                 !                                                                                                                                             !                                                                                                                         Крапа                                                                                                                                                                                                                                                              Скоруша                                                                                                                                                                                                                                                                                              Ракитец                                                                               Премка                     !                                                                                                                                                                                                                                Струмица                                                                                                                                           Мокрени                              Сушица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                         !                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                             Пештерница                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                            Папавница                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                            !                                                                                                                                        !            !                                                                                              Патец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                              Г                                                                                                                                                                                                            КОНЧЕ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                     !                                                                                                                            Магари                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                    Сушево                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                           !                                     Лазарополе                                                                                                                                                                                                  Крушевица                      ДЕБАР!                          !                                                                                                                                                         Оморани                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                          !                     !                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                            Подлес                                                                                                                                                                                                                                                   Курија                                                                                                                                 Црнилиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                    !          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Чанаклија                                                                                                                   !                                                                                                                                                        Габровник                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Требичино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                          !                                                                                 Крушица                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                   Владиловци                           !                                                                                                                                                                                                                                                            Брусник                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                             КИЧЕВО                                                                                                                                                                                                           Железничка                                                                                                                                                                                                                                            пругa                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                              У                                                                                                                                                                  Поменово                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                             !                                                                                                                                       Зрзе                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                    Калањево                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Дрвош                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Варварица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                            Сирково                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                          !                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !         ! !                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                            !                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                               Конче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                          30                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                             !!                                                                                           !                                   Гари                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                       !                                                         ³±                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                               Слепче                                                                                                                                                                                                                                           БОСИЛОВО                                                                                                                                                                                                   Попадија                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                   !                                                                                                                                               РОСОМАН                                                                                                                                                                            Степанци                                                                                          !                                                     11                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                              Б                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                 Сливје                                                                                                                                    !                                                                                                                                                            !³±16   ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                !          10!                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                  ³±                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                           !                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                               !                           !                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                             21                                                                                                                                                    !                                                                                Ижиште                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                             !                                                                                                                                                                                                                                               Липа                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                        ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                    !                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                     !                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Стиник                                                             32                                                                                         !                                    10                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                            ! Извор              ЦЕНТАР                  ЖУПА                                                                                                                                                                                                                                                 Војшанци                                                                                                                  !                                                                                                                                              !                           !                          ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !               ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                    Густина                                                                                                                                                                                                               на                                                                                                                                                                                                                            населеност                                                                                                                                                                                                                        по                                                                                                                                                                                                                                   градови                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                          !                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                             !                                                                                                 ДОЛНЕНИ                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                           Р.                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                  !                                                                                                                                                      Дреновци                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                       !                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                              15                                                                                                             Кошино                                                                                     !                                                                                                                                                    !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                         !                                                                               !                                                                                              !                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   Радово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !³±                                                                                                                                                   Десово                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                              !                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                Стаорец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               ! Бадолен                                                  Попоец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                 !                                                                Видрани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                  ПЛАСНИЦА                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                  Фариш                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Сушица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                      Иберли                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                        !                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                      Шивец                                                                                                                                     Ропотово                   !                                                                                                                                                               Небрегово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                              !                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                      !                       Коџаџик                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                              Никодин                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                              31                                                                                                                                                                24             Џепиште                                                                                                                                                                                                                                                НОВО                                                                                                                                                                                                                                                                      СЕЛО                                                                 Јудово                                                                                                                  Лажани                                           !                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                   !                                                                            ³±                                                                       ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                          Кладник                                                                                                                                        Југоисточен                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                            Белушино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   Бориево                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          ! Бајково                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                         !                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                   Раец                                                                                                                                           Дабјани                                                                                                                                                                                                                                                                         !                        Евла                                                                                                                                                                                                              !                                             !                                                                                                                                         Долнени                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Зубово                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                          Ракле                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                      Југозападен                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                  СТРУМИЦА                                                                                                         Житоше                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                       Урбана                                                                                                                                                                                                                                                      густина                                                                                                                                                                                                                                                           (жител/ha)                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Самоилово                                                                      Козица                                                                                                                                                              Присад                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                       !                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                 10                                                                                                                          8                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                   Цер                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                               !                                                              ³±                                                          ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                        15                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                  Средорек                                                                                                                                         !                                                     ³±                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                           !                                                                                                                    32                                                                                     !                                                                         КРУШЕВО                                                                                                                                                                                  Крстец                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                          Башали                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                   ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                           Новоселани                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                             ДЕМИР                                                                                                                                                                                                      КАПИЈА                                                                                                                                                                                       Топлица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                       Белица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                          Селци                                                                             Големо                                                                                    Црско                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                       !                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           Банско                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         ! Мокрино                                                                                                                         ПодвисВранче                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                !                 Дренок                                                                                                                                                                                                                                                 Вешје                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                           Аразли                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Габрово                                                                                                                                                                   Ореовец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      Дражево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                            Грбовец                                                                                                                                                                                                                            Станбена                                                                                                                                                                                                                                                        густина                                                                                                                                                                                                                                                                                (стан/ha)                                                                                      ! Лактиње                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                     Градец                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                     Чепели                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                 Дабниште                                                        Мраморец                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                Добротино                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                              !                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                      Тројаци                                                                                                                                                                                                                                             Дрен                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                               !                                                   !                                                                                                                                                                          Плетвар                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                             Годивле                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                 Модрич                             Локов                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                            ВАЛАНДОВО                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                            Кошани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       ! Орманли                                                                                                                                                                                          Царевиќ                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                    Драчевица                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                              !                       Луково                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                               Збажди                                                                                                                                                                                                                                             Барово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                   19                                                                12                                                             Слатино                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                      !                                                                             Велмевци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                            ³±                         ³±                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                              Праведник                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       Булунтули                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                          Бунарче                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                   Брезово                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                    Густина                                                                                                                                                                                                               на                                                                                                                                                                                                                            населеност                                                                                                                                                                                                                        по                                                                                                                                                                                                                општини                                                                                                                                                                                                                                                   (жител/km²)                      СТРУГА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                       Славеј                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                Беловодица                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                     !                                                           !                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                        Стрмашево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                Дрен                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                    !                      !                                                                                                                                                       !                                          ДЕБРЦА                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          Прстен                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                 !                                        !                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                       Драгожел                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                            КРИВОГАШТАНИ                                                                               !             Лакаица                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                     Галиште                                                 !                                                                                                                                                                    16                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              Бајрамбос                                                                           28                                                                                                      Радово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                      !                                  !                                                         Сошани                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                     ³±                                  ³±                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                         !                             Глобочица                                                                                                                                                                                                                            !
                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                         Доленци                                                                              Големо                                                                                Илино                                                                                                                                                                                                                          Крњево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                 Бирино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                              !                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 Џумабос                                                                                           16                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                    !                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                    Ново                                                                                                             Село                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Собри!                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                Петрово                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                        !                                      ³±                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                      Белчишта                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                  КАВАДАРЦИ                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                        10                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                        ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                    Велмеј                                                                                                                                                  Беровци                                 Брчево                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                          Мало                                                                                   Илино!                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                        Пресил                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                         !                                      !                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                       Бохула                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                               !                      Бороец                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                !ПРИЛЕП                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                  !                                                                                   Жван                                                                                                                                                                                                               Гуѓаково                                                   Ботун                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                    Чаушли                                                                                                                      Обршани                                                         !                                                                                                      Журче                                                                                                                                                                                                                    401-1000                                                                                        Базерник                                                                                                                                                                                                                                  Радња                                                                                                      !                                                          Злести                                                                                                                                                                   Пештани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                   Поум                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                   !                                    Тоска                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                        !                                                !                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Николиќ                                     !                                                                                                                           Бучин                                                             ДЕМИР                                                                         ХИСАР                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                      Вепрчани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                          !                                                                     Брежани                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             Вардар                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               Ѓопчели                                                                                                                           Света                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                    !                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !               Црн                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                           ДОЈРАН                                                                                                                                                                                          !                                                                               !                                                                                                                                                    Штавица                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                            Алинци                                                                                                                                                         Дуње                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                       Кален                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                          !                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                             Конопиште                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !
                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                             Трновци                                                                                                                                                                                                                 201-400              ВЕВЧАНИ                                                                        ! Џепин                                                                                                                                          Чепигово                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                     !                                                                                                                                                                                                                                                           Дојранско                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                 !                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                           !                                                              !                                                                                                                                                                                             !                                                                 Куратица                                                                                                                                                                                                 Врпско                                                                                                                                                                                                                               ГЕВГЕЛИЈА                                                                                                                                                                                                                Клиново                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                  !                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                  !                                                                     !                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                   Дрим                                                                                                                                                                                                                         !                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                         Сирула                                                                                                                                                                                                                                                !                        Октиси                                                         !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                       Ливада                            !                                                                                                                                                                  Бонче                                                                                                                                               Марул                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                             Тополчани                                                                                                                                                                                                                                                             езеро                                                                                                                                                                     !                                                                         !                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                              !                                                             !                                               !                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                         !                                                                          Плаќе                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                        Подино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                         51-200                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                           !                                                       19                                                                10                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                        Мрежичко                                                                            !                                                                                                                                                                  10                       ³±                           ³±                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                Живово                                                                                                     !                                                                                                                                       Лознани                                                                     ³±                                                                                                                          !                                                                                                                                                           6                                                              !                                                                                                                                                                    Крушевица                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                            Требеништа                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                !                                                                         ³±                                                                                                                                               Клепач                                                            Расино                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                     Свиништа                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                Подмол                                                                                                                       Древеник                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                               !                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                                                             Конско
                                                                                                                                                                                       !                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                      Рожден                                                                 !                                                                            Завој                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         Сретеново                                                                                                                                                                                                                                                     !                                               !              12                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !     ³±                                                                                                                                                                                                                  0-50                                                                                                                                Ношпал                                                          !                                                                                                                                                                                               Витолиште                                                                                                                                                                   Лопатица                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                            БОГДАНЦИ                                             Пелагониски                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                            !                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                        !                                                                                                                           Долно                                                                                                                                   Српци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                              ОХРИД                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                      !                                                                                                                                                 Мусинци                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                         Чаниште                                                                           !                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                         !                                                                                                     МОГИЛА                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                               Беранци                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                   Мајден                                                                                                                                                                                                                                                      Ума                                                                              Лева                                                                                      Река                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                               Алинци                                            !                                                                                                                                                              Мојно                                                                                                                                                           Орле                                                                                                                                   Лисолај                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                   !                    13                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                           !       ³±                                                                                                                                                                            Бешиште                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                        !
                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                  !                                                                                           Метимир                                                                                                                                        !                                                                                                !                                                                                                                                                  Трап                                                                                                                                                                                                      Систем                                                                                                                                                                                                              на                                                                                                                                                                                                                  центри                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                    9                                                                                                                                                                                                                    !                                 27                                                                                                                                                                     !                                                                                        !                                                                                                                                                       Црничани                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                           Црнобуки                                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                      ³±                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                       !                                                                                                                     Секирани             ³±                                                                                          Гопеш                      Мали                                  Влај                                                                                                                                                           Маково                                                                                                                                           Радобор                                                                                                                                                                                       Зовиќ                                                                                                                                                                                                                                         1                                                                                           Златари                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                             15                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                 !                                                                                                                                          !                                                                    ³±
                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                              Могила                                                                                                                          !
                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                            Рапеш                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                   Лера                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                              Арматуш                      Охридско                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                     !
                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                           Старавина                                                                                                                                                                                                                                                           !                                27                                                                                                                                                                             !                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                                        !             ³±                                                                                                                                                                        !                                                                                            Сопотско                                                                                                                                                                     Брник                                                                                          !                                                                                                                                                   Мегленци                                                                                                         Ѓавато                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                            !                         езеро                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                       Трн                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                     А                                                                                                                                                                                   Ј                                                                                                       И                                                                                                         Ц                                                                                                                   Р                                                                                                                                       Г                                                                                                                                                                      Р.                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                           !                                                                                        !                                                                                                                                       Добромири                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                 !                                                                                                                                                            Суво                                                                                                                                                 Дол                                                                                              Кажани                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                   Центар                                                                                                                                                                                                                              на                                                                                                                                                                                                                                метрополско                                                                                                                                                                                                                                                            подрачје                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                      !                                             13                                                               23                                                                                                                                                                                                                                   !                                                                                          !
                                                                                                                                              !                 ³±                           ³±                                                  21                                                                                                                                                                               Груништа                                                                                       !                                                  Коњско                   ³±                                                                                                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                         !                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                    Грумази                                                                                                                                                                 Ивени
                                                                                                                                               !                                                                                                                                          Новаци                                                                                                                                                                                                      Зовиќ                                                                                                                                                                                                  2
                                                                                                                              !                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                       !                                                                                                                                                                                                                            !                                                                               БИТОЛА                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                           !                                                                                                                                             !                                                                        Дрмени                                                                                          !                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                             !                                                 Елшани                                                                                                                         НОВАЦИ                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                                                     !                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                         !                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                         Балдовенци                                                                                                                                                                                                                                                                                      !                                                                                                                                     !                                                                                                                                              Рибарци                                                                                        Грнчари                                                                                                                             Поешево                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                                                                                             !

                                                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                                                                       !                                                              РЕСЕН                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       ! Петалино                                                                                                  Рајца                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                            !                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                               Тепавци                                                                                                                                    Крстоар                                                                                                                                         Оптичари                                                                                                                                                    !                                                                      14                                                                                                                                                        !                                                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                                                                                   !                            ³±
                                                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                        Гнеотино                                                                                                                                                       !
                                                                                                                                                                                                                                                                                                  !                                                                Отешево                                                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                      Претор                                                                                                          Река                                                                                                                                                                                                                   Центар                                                                                                                                                                                                                              на                                                                                                                                                                                                                                          агломерација
                                                                                                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                                                                                                                                          !
                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                                    Горно                                                                                                                                                             Егри                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                   !                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                                Злокуќани                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                                                                                       !                                                                                                         !                                                                                                 Црна                                                     Трпејца                                              Преспанско                                                                                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                         Сливница                                                                                                                          Жабени                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                                                                                                                                                                                                                                                          !                                                              Лескоец                                                                                                                                                                                                                              !!                                                                                                                                             Долно                                                                                                                                                               Егри                                                                                                                                                                Добровени
                                                                                                                 !
                                                                                                                                                                  !                                                                                                                                                                                                                                   !                                                              Стење                                                                                            Крани!                                                                                                                                                                                                                                                                               !                                                   езеро                                                                                                                             Породин
                                                                                                                                                                                                                 !                                                                                                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                              !                                                                                                                                                            Бач                                                                                                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                        !                                                                                                                          Острец                                                                                                                                               Меџитлија                                                                                      Штрбово                                                                                !                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                           Љубаништа                                                                                                                                                                   Гермијан                                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                                                                    !                                                                                                                                                                                                                                                                                                       !
                                                                                                                                                                                                                                                                                         !                                                                                                                        Лажец                                                                         Коњско                                                                                                                                                                             !                                                                                                                                                                            Совиќ
                                                                                                                                                                                                                           !                                                                                                                                                                 Живојно                                                                                                                                                                                                                        Регионален                                                                                                                                                                                                                                      центар
                                                                                                                                                                          !                                                                                                                                                                  !
                                                                                                                                                                                                                    !                                                                                            Наколец                                                                                                                   Кишава                                                                                                                                                                                                                             !

                                                                                                                                                                     !                                                                                           Долно                                                                                                   Дупени
                                                                                                                                                                                                                         Субрегионален центар

                                                                                                                                                                                                                 Локален центар
                                                                                                                                                                    М=1:750.000
                                                                                                                                         km
                                                                                                                         0   5   10      20      30      40              ПРОЕКЦИЈА              Карта бр. А1012526

            ИЗРАБОТУВАЧ:                                     НАРАЧАТЕЛ:
                                                                                     УРБАН РАЗВОЈ
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":245}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":246,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=246"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 6.2.3. Домување и јавни функции

6.2.3.1. Домување

          Основните концептуални појдовни точки за развој на домувањето во РСМ се:

            ·  Одржлив развој на домувањето, што подразбира сеопфатен развој и меѓусебно
          усогласување на елементите на економската, социјалната и културната одржливост и
          заштитата на животната средина, насочен кон задоволување на потребите на
          сегашните и идните генерации  ;

            ·   Развој на секторот за домување, врз принципите на демократија, супсидијарност,
           интегративност (вертикална и хоризонтална) и партиципативност, усогласување со
          политиките на урбан и рурален развој и вреднување и поттикнување на социјалната
          вклученост и кохез ија;

            ·   Квалитет на домувањето кој е директно поврзан со квалитетот на животот и здравјето
          на жителите, по пат на утврдуваат одредени норми и стандарди за урбанистичко
         планирање и проектирање;

            ·   Воспоставување на урбанистичките нормативи кои се однесуваат на намена,
           типологија, густина на домување, компатибилност со други намени и придружни
         функции на домување, т.е. опремување на населбата со општествени и јавни функции
         и инфраструктура, потоа гол  емината на парцелите, растојанието помеѓу зградите,
          осончување, ориентацијата и сл.;

            ·  Примена на национални стандарди за проектирање на станбените згради и станови
          засновани на меѓународните стандарди со засилена контрола при издавањето
          одобренија за градба, особено во однос на структурата на становите, шемата за
          внатрешна организација, гол емината на станбените простории (површина и волумен),
           ориентација, осонченост и проветреност, решавање на сообраќајот во мирување и
          нормативите за пристапност за лицата со посебни потреби;

            ·   Посебни стандарди за домување во периурбаните (приградски) населби во однос на
          регулирање на главните сообраќајници со придружна инфраструктура, дефинирање
          на минимална површина на парцелата, организација на селското домаќинство и со
          параметри за градба на сите објекти (станбени, земјоделски и составни);

            ·   Почитување на дополнителни барања, поврзани со енергетската ефикасност,
          зелената архитектура, јаглеродниот отпечаток и паметните згради;

            ·   Соодветно домување достапно за сите граѓани, со развиен државен систем на
          станбена поддршка за сите домаќинства со приоритет на социјално ранливите и други
           категории, како: млади брачни двојки, повеќечлени семејства со 3 или повеќе деца,
          самохрани родители  , лица со попреченост, лица со пречки за самостоен живот,
         припадници на војската и полицијата, преку субвенционирани цени на станови или
          кредитирање;

            ·  Избирање на локации за изградба на „социјални“ станови на јавно земјиште (локации
          на поранешни касарни, индустриски капацитети и т.н., под услов да ги исполнуваат
          еколошките услови со примена на соодветни мерки);

            ·   Регулирање и подобрување на постојните супстандардни населби на одржлив начин,
         и интегрирање во социо  -просторната рамка на урбаните/руралните населби без
         можност за натамошно ширење;



                                                                                 208
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":246}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":247,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=247"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      ·   Понуда на соодветни опции за домување како рамка за социјална и културна
       интеграција на различни општествени групи и спречување на сегрегација;

      ·   Посебен пристап во решавање на проблемите со Ромските населби, поради
      специфичната положба (по правило во урбана средина, во традиционалните населби
      или на периферијата на урбаните центри) или ризикот од аспект на проблематичност
      на локацијата (на нестабил   ни терени, во поплавен простор, под далноводи, до
       депонија итн.).

       Станбената густина како еден од нормативите од кој зависи обезбедувањето на
одржливо, соодветно домување претставува фундаментален инструмент во современото
урбанистичко планирање, преку кој се дефинираат просторните, функционалните и
социјалните карактери стики на урбаните средини. И покрај тоа што актуелните урбанистички
трендови укажуваат на постепено зголемување на станбената густина во контекст на
европските политики за компактни градови и намалување на урбаното ширење,
ефективноста на ваквиот пристап з   ависи од степенот на интеграција помеѓу просторното
планирање, транспортната инфраструктура и еколошките стандарди.Оптималниот модел на
развој подразбира примена на средна до умерено висока густина, која овозможува
балансирање помеѓу економската ефикасност      , социјалната интеракција и квалитетот на
живот и е во согласност со концептите на „компактен град“ и „одржлива урбана мобилност“,
кои се доминантни во европската урбанистичка теорија и практика. Конечно, станбената
густина треба да се третира како динамич  на категорија, која се прилагодува на локалниот
контекст, демографските трендови и развојните приоритети. Само преку интегриран и
мултидисциплинарен пристап може да се обезбеди создавање на функционални,
инклузивни и одржливи урбани средини. Во Република С              еверна Македонија,
класификацијата на станбената густина се базира на комбинација од европски стандарди и
национални урбанистички параметри. Современото планирање се насочува кон     средна и
умерено висока густина       , со цел да се постигне одржлив урбан развој, подобра
инфраструктура и повисок квалитет на живот.

    Табела бр. 45 Класификација на станбена густина според европски стандарди

Категорија на
                   Опис на станбена             Опсег
  густина на                                                                 Град
                          структура              (станови/ha)
  домување
                                                               Дебар, Богданци, Крушево, Крива
                                                                Паланка, Штип, Гевгелија, Виница,
                                                          Македонска Каменица, Свети Николе,
               Индивидуални куќи со                      Демир Хисар, Кавадарци, Кичево,
Многу ниска
                 дворови, приградски             < 20 ст/ha      Валандово, Струга, Делчево, Демир
густина
                населби                                            Капија, Кратово, Кочани, Прилеп,
                                                                 Неготино, Берово Пехчево, Битола,
                                                              Куманово, Велес, Проби  штип, Радовиш,
                                                              Ресен
              Мали станбени објекти (2 –3                     Охрид, Струмица, Скопје, Македонски
Ниска густина                                 20 –40 ст/ha
                    ката), отворени блокови                          Брод, Гостивар, Тетово.
Средна        Мешани станбени блокови
                                             40 –80 ст/ha       /
густина          со средна катност (4 –6 ката)
                Компактни станбени
Висока
                 блокови, повеќекатници,        80 –150 ст/ha      /
густина
              мешано домување
                Високи станбени кули,
Многу висока
                урбано јадро со интензивна       >150 ст/ha        /
густина
                 изградба



                                                                              209
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":247}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":248,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=248"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

6.2.3.2.  Јавни функции

          Појдовни точки за просторна организација на јавните услуги

          Темелите на социјалниот развој се организирани и ефикасни институции со добра
    поврзаност и главна цел       - зајакнување на социјалната инклузивност, намалување на
    сиромаштијата и подеднаква достапност на услугите од јавен интерес за сите. Просторната
    организац ија и дистрибуција на јавните функции се базира на загарантираните човекови
    права и се реализира во рамките на услугите од јавен интерес.

          Политиката на јавните услуги треба да се заснова на услуги ориентирани кон
    корисникот, диверзитет во квалитетот, флексибилност во согласност со потребите на
    корисникот и локалната заедница, транспарентност, одговорност и јавност на услугите, како
   и зајакнување и развој на заедниците преку информирање, едукација, поддршка и помош за
    остварување на граѓанските права за сите подеднакво.

          Главни аспекти на организацијата на јавните услуги се:

           Територијално/просторен аспект   – опфаќа демографски промени, големина на
    населените места и сообраќајна достапност. Од особено влијание се миграцијата, старосната
    структура, стареењето на населението и структурата на домаќинствата во населбите/
    локалните з аедници, економската состојба на домаќинствата и ризикот од сиромаштија и
    социјална исклученост. Промените во бројот на жители, процесите на депопулација и/или
    концентрација, бараат постојано приспособување на формите на услуги во согласност со
    социјалните , економските и технолошките карактеристики;

          Финансиски аспект – побарувачката на услуги се зголемува, што бара проширување
    на изворите на финансирање, како и поттикнување на алтернативни извори на финансирање
    (фондации, донации, партиципација на корисниците и др.);

          Организациски и менаџерски аспект     – вклучување на граѓаните и локалните
    заедници во донесувањето на одлуки за услуги од јавен интерес, односно поврзување на
    давателите на услуги (јавниот сектор, приватниот сектор и организациите на граѓанското
    општество) и  корисниците на услуги во донесувањето на одлуки за воспоставување или
   редефинирање на услугите во локалната заедница;

          Технички и технолошки аспект       –  примена на нови телекомуникациски и
    информатички технологии за подобрување на јавните услуги (услуги на далечина) со акцент
    на подобрување на достапноста на услугите во помалку развиените региони и локални
    заедници преку згол емување на разновидноста и квалитетот на услугите, подобрување на
    интерактивноста и комуникацијата помеѓу корисниците и давателите на услуги и
   подобрување на временската ефикасност и брзината на одговор.

          Класификација на услугите и просторна достапност

          Една од можните класификации на јавните функции, имајќи ја предвид сложеноста
    на секторот за јавни услуги, е на основни услуги и услуги од повисоко ниво:

         1. Основни услуги    –  во кои се остваруваат основните социјални бенефиции
    загарантирани со Уставот: задолжителни основно и средно образование и основна
    здравствена заштита. Покрај овие, основните услуги треба да вклучуваат и предучилишно
    образование и дневни центри. Предучил ишната заштита и грижа за децата ја имаат истата
    функција како и задолжителното образование   - зајакнување на индивидуалните капацитети
    на детето и создавање на услови за социјален напредок и квалитетен живот. Дневните
    центри се облици на обезбедување на ра    злични не стационарни услуги од областа на
    социјалната заштита во непосредна близина на местото на живеење.


                                                                                  210
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":248}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":249,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=249"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

    2. Услуги од повисоко ниво  - се финансираат од јавните фондови и врз таа основа треба
да им бидат достапни на членовите на одредена целна група согласно утврдените
критериуми. Оваа група услуги опфаќа вишо и високо образование, болничка и
специјализирана здравствена заштита, одреден и видови на социјална заштита за ранливите
социјални групи, како и активности и услуги од областа на културата, спортот и рекреацијата.

       Просторната достапност е една од клучните димензии на развојот на јавните услуги,
бидејќи ја намалува социјалната исклученост, го подобрува квалитетот на животот и е еден
од клучните фактори за зголемување на социјалната кохезија.

      Вклучувањето на просторната димензија во развојот на услугите од јавен интерес
бара примена на соодветни модалитети за организација на овие услуги, воспоставување на
минимални обврзувачки стандарди, вклучувајќи мерки за зголемување на нивната
просторна дос тапност и воспоставување корективни механизми за субвенционирање во
неразвиените, демографски ризични подрачја и населби надвор од дневната гравитациона
зона на општинските/градските центри.

     Зголемувањето на просторната достапност на услугите може да се постигне на
различни начини, имајќи го во предвид видот/природата на услугата:

      ·   Зголемување на гравитационото подрачје на услугата/институцијата                        -
      организирање на комплементарни активности и содржини на поширока територија,
       како што се: студентски домови и интернати, приватно сместување за средношколци,
       студентски пансиони, средношколски и универзитетски кампуси, помали
      стационарни центри со здрав ствени домови за краткотрајно сместување на граѓани
      од далечни населби итн.

      ·   Користење на мобилни услуги    кои ја зголемуваат понудата и го подобруваат
       квалитетот на услугите во населените места каде што не се обезбедени основните
        услуги, а бројот и концентрацијата на корисници не се доволни за да се обезбеди
      рационалност на организирање на постојана и класично  (стационарна) организирана
        услуга. Мобилните услуги може да нудат услуги во основното образование,
      програмите за доквалификација и преквалификација, превентивната и примарна
       здравствена заштита, социјалната заштита, култура и други области.

      ·  Воведување и употреба на нови технологии во давање услуги (услуга на далечина)
          - иновативните модели за испорака на услуги современите дигитални технологии,
      можат значително да ја подобрат достапноста на услугите до корисниците, особено
      во помалку развиените и ретко населените места. Тоа се програми за „учење на
      далечина“ во образова нието, третмани од далечина во областа на здравствената и
       социјалната заштита (телемедицина, третман и совети, далечинско следење,
       состаноци на далечина итн.). Притоа, треба да се има предвид дека старосната,
       образовната и економската структура на домаќинс    твата во руралните населби и
      ридско-планинските подрачја често е ограничување за примена на новите
       технологии, како поради сиромаштијата, така и поради тешкотијата за користење на
      современи технологии и комуникациски уреди.

      Примената на разновидни модели на организација на услуги може да се постигне на
неколку начини. Паралелното функционирање на јавниот и приватниот сектор во јавните
услуги може да се надмине со формирање пазар на услуги, воведување конкуренција преку
финанс ирање на програми, воспоставување на правото на корисниците да избираат
даватели на услуги, заеднички програми и развој на различни форми на партнерство меѓу
двата сектори. Поврзувањето на приватниот и јавниот сектор и актерите во организацијата


                                                                              211
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":249}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":250,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=250"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

на услугите од јавен интерес би резултирало со подобрување на квалитетот и разновидноста
на понудените услуги и порационално користење и одржување на капацитетите.
Вклучувањето на нови актери во областа на јавните услуги бара и критички преглед на
постоечк ите стандарди и регулативи за организирање услуги од јавен интерес, бидејќи многу
од сегашните стандарди се прилагодени на големите организации (број и структура на
вработени, површина, димензии и опременост на простории/објекти итн.).

     Од особена важност за подигнување на капацитетите на локалните заедници,
особено помалку развиените населени места далеку од општинските центри, е
зајакнувањето на поддршката за локалните граѓански иницијативи и локални организации,
кои се столбот на зајак нувањето на социјалната кохезија, подобрувањето на безбедноста на
граѓаните, идентификувањето на ризичните групи и нивно вклучување во различни
програми.

      Насоки и препораки за зголемување на достапноста и квалитетот на услугите по
сектори

      Во организацијата на предучилишните установи (образование и воспитување),
утврдувањето на обврската за обезбедување прием во предучилишните институции за секое
заинтересирано дете се заснова на стандардизирање на финансирањето на предучилишните
институции, учеството на родителите во трошоците за престој на децата во институцијата,
построги критериуми за субвенционирање и контрола. Капацитетите на предучилишните
институции може да се зголемат со (долгорочно) издавање под закуп на приватни објекти, со
стимулирање на донации, со користење на вишокот простор во основните училишта и
другите јавни објекти.

      Една од насоките за развој на предучилишното образование може да биде
диверзификација на предучилишните установи и програми со цел подобро задоволување на
различните потреби на семејствата и децата. Таа се развива преку креирање и развој на
посебни и специ јализирани програмиаза зголемување на достапноста на предучилишно
образование и образование за децата кои не се вклучени во системот, како и децата од
ранливите групи. Такви услуги се патувачка градинка и патувачки едукатор, наменети за
организирано воспит ување и образование на децата во средини каде што нема организирана
форма или програма, или не постои можност за организиран превоз на децата до градинка.

      Подобрувањето на квалитетот и условите на образованието во пониските одделенија
на основното училиште е можно со воведување специјализиран превоз на ученици,
подобрување на квалитетот на наставата во подрачното училиште со користење на мобилни
наставни тим ови, мобилни училници и настава на далечина итн. Во повисоките одделенија
(6-9), зголемување на достапноста и квалитетот на образованието може да се постигне и со
отворање интернати во рамките на основните училишта во општинските центри.

      Зголемувањето на гравитационата област на средните училишта и
високообразовните институции се заснова на комплексна понуда на настава, сместување,
храна, студиски и спортски објекти, здравствена заштита и културни активности.

      Во областите со мала густина на населението, подобрување на   социјалната заштита
може да се постигне со комбинирање со мобилни здравствени услуги, што би овозможило
соодветни заштеди и поголема покриеност на неразвиените области.

       Појдовна точка на ефективна и исплатлива     здравствена заштита   е примарната
здравствена заштита, која ја формира основата на системот за здравствена заштита.
Обезбедувањето достапност и подигање на квалитетот на услугите и опремата на
примарната здравствена заштита, ја намалува потребата од секундарни и терцијарни нив   оа

                                                                              212
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":250}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":251,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=251"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

на здравствени услуги. Од особено значење е обезбедувањето на квалитетна услуга и
достапност до чувствителните групи на население (жени на репродуктивна возраст, мали и
деца од предучилишна возраст, училишни деца и младинци, работоспособно население,
стари лица, лица со попреченост, социјално маргинализирани групи).

      Идните реформи на здравствениот систем мора да ги земат во предвид потребите од
подобрување на здравствените услуги (примарни, секундарни и терцијарни) и нивна
порамномерна распределба во просторот (подобра распределба на ресурсите според
потребите на кори сниците, намалување на нееднаквоста во користењето на здравствената
грижа, побрз и поадекватен одговор на потребите на корисниците и др.). Децентрализацијата
на здравствениот систем и здравствените услуги мора да се заснова на вклучување на
локалните заедн ици, пациентите и пошироката општествена заедница во планирањето,
спроведувањето и следењето на ефективноста на здравствената заштита. Во тој процес,
важно е зајакнувањето на постојните и формирањето на нови центри во здравствениот
систем, особено во центр ите на агломерации и урбани средини, меѓу кои особено во Битола  -
Прилеп, Тетово, Куманово, Охрид -Струга, Струмица и др.

       Стратегијата за децентрализација на    културата  се заснова на соработка помеѓу
институциите од државно значење со институциите и актерите на културата во другите,
особено помалите градови и општинските центри. Формирањето здруженија на културни
институции (јавен сектор, граѓански организации, приватен с   ектор) во локални средини со
развиени, опремени и професионално обучени институции од Скопје и неколку други
градови, е една од формите на децентрализација и дисперзија на културата. Ваквите
здруженија овозможуваат користење, задржување и обука на локалнио   т персонал, размена
на програми, различни форми на патувачки изложби и перформанси, организирање
специјализирани програми за млади, организирање детски клубови и други модалитети на
ширење на културните вредности и програми во помали населби и градови. Кон    цептот на
децентрализација на културата подразбира промена на распределбата на средства
наменети за културата во насока на културните институции и програми во помалите градови
и поттикнување на државните институции да ги организираат своите активности во п   омали
области со соодветни програми, особено во периферните и помалку развиените општини.

       Концептот на развој на  спортот е фокусиран на обезбедување пристапна спортска
инфраструктура, соодветно опремена, безбедна и економски достапна за населението од
различни групи. Фокусот е на рекреативните спортови во спортските клубови,
предучилишните установи, основните и средните учи    лишта, како и на отворените јавни
површини. Потребно е значително подобрување на училишниот и универзитетскиот спорт,
развивање на свеста за потребата од стекнување навики поврзани со спортот кај младите и
соодветно опремување на училиштата и јавните површ  ини. Особено е потребнa проценка на
можностите и спроведување на активности за подобрување на просторот за спорт и
рекреација во основни училишта во руралните населби, кои се слабо опремени и немаат
спортски објекти.

       Достапност на јавни услуги според просторни и станбени карактеристики

       Врз основа на критериумите за просторна достапност, корисниците на јавните услуги
според видот на населбата, можат да се класифицираат во следните категории:

       1.  Граѓани кои живеат во континуирано изградено урбано подрачје во Скопје и
поголемите градови (Куманово, Тетово  - Гостивар, Битола), на кои им се достапни квалитетни
услуги од двете групи (основни услуги и услуги од повисок ранг);



                                                                              213
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":251}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":252,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=252"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

       2.  Граѓани кои живеат во периферните зони на големите урбани центри, на кои им се

достапни услуги од двете групи, на поголема временска дистанца и неопходно користење на
приватни возила или јавен превоз;
       3.  Граѓани од помалите градови/урбаните центри од руралните средини со достапни
основни услуги и помалку услуги од повисоко ниво;

       4.  Граѓани од руралните населби во близина на големите урбани центри за кои
достапноста на услугите е условена од мрежата и квалитетот на локалните патишта и јавниот

превоз, а временската достапност на услугите обично ја надминува границата од 45        -60

минути;

       5.  Граѓани од руралните населби во периферните области на општините и во ридско   -

планинските и изолираните села, со дефицитарни и субстандардни основни услуги, кои
поради оддалеченост од местото на давање услуга и/или недостаток на превоз, не можат да
ги корис тат услугите на јавните функции во општинскиот центар или во друга поголема
населба. Во такви средини, неопходно е да се применат прилагодени модалитети на
организирање услуги (мобилни услуги, специјализирани програми и сл.);
       6.  Членови на социјално изолирани и маргинализирани социјални групи, кои живеат
во енклави во урбани средини и најчесто не можат да ги користат услугите на јавните служби,
како поради различни бариери (без лични документи, етничка оддалеченост, стигматизација   ,
дисфункционална семејна ситуација), така и поради сиромаштија, лоши услови за живеење,
целосен дефицит на човечки капитал, недоволни иницијативи и слаба поддршка да се

организираат и да ги подобрат условите и квалитетот на живот во таквите локални заедни  ци.
Условите за живеење на граѓаните во ваквите енклави може да се подобрат преку сложени
мултидимензионални програми (интегрирани услуги) кои заеднички ќе ги организираат и

спроведуваат јавниот сектор (државните институции), специјализираните и квалификув    ани
граѓански организации, локални здруженија и граѓаните од самите енклави.

    Табела бр.  46 Препораки за организација на јавните услуги според хиерархиското ниво на
    населбата

                                                            Урбани центри
                          Метрополско
                                           Урбани подрачја    со рурално       Општински
                              подрaчје, урбана
                                                      /                окружување/     центри и населби
                            агломерација со
                                             Регионални        субрегионални    на рурални
                            зона на влијание
                                             центри           и локални        средини
                            > 100 .000 жители
                                                               центри

I – Образование
Предучилишно
                                                                           Х                  Х, ХХХ
образование

Основно образование
                                                                           Х             X, ХХ, ХХХ
I–III одделение

Основно образование
                                                                           Х                   Х, ХХ
IV–VI одделение

Основно образование
                                                                           Х                   Х, ХХ
VI – IX одделение

Средно образование                                                  Х(К)           (Х), ХХ, (К)

Вишо и високо образование                     (Х)(К)                   (Х)(К)               (Х)(К)

II – Здравствена заштита




                                                                              214
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":252}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":253,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=253"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                                            Урбани центри
                          Метрополско
                                           Урбани подрачја    со рурално       Општински
                              подрaчје, урбана
                                                      /                окружување/     центри и населби
                            агломерација со
                                             Регионални        субрегионални    на рурални
                            зона на влијание
                                             центри           и локални        средини
                            > 100 .000 жители
                                                               центри

Амбуланта,здравствена
станица, мобилна                                                             X                  Х, ХХХ
здравствена служба

Дом на здравје                                                               Х              ХХ, ХХХ

Општа болница                                              Х                    (Х)

Спец.болници,заводи,
                                          Х                      (Х)                  (Х)
институции

Клинички центар                            Х


Аптеки                                                                      Х                   Х, (Х)


Ветеринарни станици                                                          X                  (Х), ХХХ

III – Социјална заштита

Дневни центри                                                               X                 Х

Стационарни центри за
                                          X                      (Х)                  (Х)
ранливи групи

Услуги/помош за стари на
                                                                           Х                  Х, ХХХ
дневно ниво во нивниот дом

Центри за социјална работа                                                    Х

IV – Култура

Мултифункционални
простори/објекти за
различити видови културни,                                                    Х                 Х
образовни и социјални
програма

Библиотеки и книжари                                                        Х                  (Х), ХХХ

V – Спорт и рекреација
Отворени, уредени
простори погодни за разни
видови спортски активности
                                                                                              Х
на јавни површини, како и
површини во рамки на
училиштето

Мали спортско -рекреативни
центри со повеќенаменски                                                                       Х
карактер

* Дефинирано е најниското ниво на задолжителна организација на содржината, а за нивоата над тоа се
подразбира имплементација. Објаснување на знаци: Х  – задолжително во населба, стационарен тип; ХХ   - доколку
не може да се организира во населбата, бидејќи за   тоа нема потребни услови (потенцијален број на корисници,
средства за градба и сл.), задолжително е да се обезбеди организиран превоз до соседното место каде што постои
содржината (училишни автобуси, адаптиран јавен превоз, субвенционирани билети и сл.);     ХХХ – користење на
мобилни екипи; (Х)   - доколку постои интерес и економска основа за организирање на содржината, било во
рамките на секторот на јавна или приватна сопственост; (К)           - обезбедување на потребните капацитети на
студентски домови и други воннаст авни услуги.


                                                                              215
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":253}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":254,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=254"}>>>
Ранг на центар


           Центар на метрополско
            подрачје


           Центар на агломерација


            Регионален центар
                                   Урбана средина
            Субрегионален центар          Метропола
                                          Агломерација
           Локален центар                                         Урбано подрачје
                                        Центри во рурално
                                       опкружување Јавни функции
 Образование
       Градинка
      Основно училиште
      Средно образование
     Вишо и високо образование
      Интернат
       Студентски дом
       Институт
 Здравствена заштита
      Примарно здравсто
      Секундарно здравство
       Терцијарно здравство
       Специјални болници

 Социјална заштита
       Центар за социјална работа
       Услуги за стари лица

 Култура
      Мултифункционален центар
       Театар
       Музеј
      Библиотека и книжарница

 Спорт и рекреација
     Мал спортско-рекреативен центар
      Отворен спортски терен
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":254}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":255,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=255"}>>>
              Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 6.3. Економски развој

         Имајќи ги предвид демографски проекции за нашата Држава до 2040 година, кои се
  исклучително неповолни, перспективите на националната економија треба да се побараат во
  што поголема примена на современите трендови. Ова првенствено се однесува на:

              · примена на поставките на економијата на знаење,

              · диверзификација на стопанската структура со фокусирање на дејности за кои   нашата
        држава поседува компаративни предности (паметна специјализација),   како и такви
         кои се наметнуваат како имератив во процесот на глобализација,

              · императивно зголемување на продуктивноста на трудот, но и на вкупната факторска
         продуктивност,

              · либерализација и стандардизација согласно барањата на меѓународното
         опкружување, како и

              · интегрирање на вредностите на зелената економија.

         Економијата по својата природа е стохастична и зависи од влијанието на бројни
   фактори, така што предвидувањето на економските појави, процеси и трендови е
  исклучително тешка задача, а многу често и невозможнa особено на долг рок.

         Следејќи ги препораките и искуствата на ЕУ, утврдени се неколку заклучоци и
  препораки за планскиот период:

              · Фокусот треба да биде на полицентричниот развој, преку стимулирање на
         економската активност во останатите региони во земјата. Во прилог на ова зборува
         фактот дека постои интерес за изградба на деловни објекти и надвор од урбаните
         центри во општините каде с е одвива позначајна економска активност  ;

              · Истовремено, треба да се дестимулира натамошната концентрација на економски,
         административни, културни и други активности во градот Скопје, со примена на
         економски и неекономски мерки. Неопходна е де концентрација на иницијативите за
         изградба на стопански објекти надвор од урбаните центри во околината на Скопје и
         блиските општини кои гравитираат кон главниот град    ;

              · Особено е значајно да се инвестира во инфраструктурното, а ос    обено сообраќајно
         поврзување помеѓу општините  и помеѓу општинските центри и нивната периферија,
          за да може да дојде до остварување на посакуваното двонасочно влијание помеѓу
         центрите и руралните средини и да се намали миграцијата село  -град.

6.3.1. Регионален развој   - потенцијали за економски развој

         Скопскиот плански регион   е најразвиен и бележи најдинамичен раст и развој. Во
  последните 20 години БДП по постојани цени растел со просечна годишна стапка од 3,5%. Во
  бруто-додадената вредност на регионот доминираат секторите трговија, транспорт,
   угостителство и туризам, а веднаш  зад нив се рударството и преработувачката индустрија.
  Во поглед на инвестициите во последните години доминира градежништвото, како одраз на
  високото ниво на градежни работи во главниот град. Клучни позитивни двигатели на
  економијата се добрата локација и инфраструктурната поврзаност, бројноста на населението
  и расположливата работна сила со високи квалификации и профили од различни области,
  постоењето слободни економски зони, туристичкиот потенцијал, лоцираноста на најголем
  обем од административните, образ овните, културните и други активности во регионот и сл.
  Како потенцијални пречки за развојот се застарената инфраструктура која не го следи


                                                                                216
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":255}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":256,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=256"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

демографскиот и урбанистичкиот раст на градот Скопје, ниската стапка на инвестиции и
технолошки развој и високата загаденост, посебно на воздухот. Оттука, Скопскиот регион има
силен потенцијал за економски раст во: преработувачката индустрија, информациска      та и
комуникациската технологија, транспортот, туризмот и угостителството, финансискиот
сектор, образованието и др.

      Вардарскиот плански регион   остварува динамичен економски развој. Нивото на
БДП по постојани цени од 2000 година е зголемено повеќе од двојно, а БДП по жител е
зголемен за 2,5 пати. Со тоа, просечната стапка на раст на БДП по жител во разгледуваниот
период изнесува 4,7% годишно со ш то овој регион е подрачје со највисок економски раст во
однос на сите останати. Во поглед на инвестициите, нивниот износ во рударството,
преработувачката индустрија, енергетиката и градежништвото е во континуитет на високо
ниво, додека инвестициите во земј   оделството се преполовени во последниве десетина
години. Клучни проблеми во остварувањето на посакуваните развојни цели се: слабиот
природен прираст, иселувањето на населението, недостигот на економска зона, како и
најголемата ранливост во земјата од аспек т на можните последици на климатските промени.
Очекуваните промени во структурата на стопанството во Вардарскиот регион се во правец
на развој на органско земјоделство и производство на нови земјоделски производи, развој
на винарската, тутунската и прехран   бената индустрија за преработка на суровините од
земјоделско потекло, потоа развој на угостителството и туризмот, рударството и
преработката на руди. Исто така, може да се очекува натамошен и продлабочен развој на
машинската и металната индустрија, како и         на електро  -индустријата, трговијата,
производството на електрична енергија од обновливи извори и други дејности.Во насока на
балансиран развој, на подрачјето на Вардарскиот плански регион, поточно во Општина
Неготино, се предлага локација за индустриска зо    на, која во зависност од интересите на
потенцијалните инвеститори и економската политика може да се планира како ТИРЗ, зелена
зона или класична регионална економска зона.

       Југозападниот плански регион  бележи пораст на нивото на БДП по постојани цени
за околу 60% во период од 20 години, а БДП по жител е зголемен за 64%. Просечната стапка
на раст на БДП по жител во разгледуваниот период изнесува 2,5% годишно. Вкупните
инвестиции бележат варијации по перио ди, но и генерален пораст во однос на нивото од пред
десет години. Инвестициите во градежништвото се потврда за градежната експанзија во овој
регион, а инвестиционата активност во угостителството и туризмот доведе до пораст на
сместувачките капацитети. И п   окрај падот на додадената вредност во земјоделството и
рибарството, видлив е растечки тренд на инвестициите во овие дејности. Врз основа на
спроведената анализа, во претстојниот период во овој регион ќе продолжи развојот на
различни видови туризам ( езерск и, бањски, рурален, културен и верски. Исто така, може да
се очекува повторен подем на земјоделството, развој на шумарството, натамошен подем на
градежништвото, а постојат и основи за развој на прехранбената индустрија.

      Источниот плански регион   оствари пораст на нивото на БДП по постојани цени од
2000 година за повеќе од двојно, а БДП по жител е зголемен за два и пол пати. Ова укажува
на просечна стапка на раст на БДП по жител од 4,4% годишно во разгледуваниот период. Од
аспект на новите вложува ња, инвестициите во рударството и преработувачката индустрија
бележат пад во разгледуваниот период, а најмногу растат оние во градежништвото.
Евентуалното објаснување треба да се побара во градежната експанзија во општина Штип,
која е забележлива во набљуд уваниот период. Во структурата на стопанството во овој регион
во иднина ќе преовладуваат рударството, металургијата, металопреработувачката
индустрија, електроиндустријата, шумарството и дрвната индустрија. Што се однесува до


                                                                              217
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":256}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":257,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=257"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

земјоделството, можен е пораст кај овоштарството и сточарството, потоа евентуално
заживување на текстилната индустрија, како и поцелосно искористување на туристичкиот
потенцијал на регионот.

      Североисточниот плански регион   има најниско ниво на БДП по жител во земјата.
Иако БДП по постојани цени е зголемен за повеќе од 50% во период од 20 години, сепак се
работи за пониска стапка на раст споредено со останатите плански региони. Во
разгледуваниот период инвестициите во рударс     твото и преработувачката индустрија
бележат пад, а најмногу растат оние во градежништвото. Пораст бележат и инвестициите во
земјоделството, шумарството и рибарството. Врз оваа основа во иднина може да се очекува
развој на трговијата, транспортот и туризмот      , а во земјоделството да дојде до пораст на
производството на индустриски култури, овошни насади и површните под ‘рж и овес. Од
индустриските гранки, има услови за развој на текстилната, кожарската и прехранбената
индустрија, како и поволни услови за разво  ј на рударството.

       Југоисточниот плански регион    забележал пораст на БДП по постојани цени за
повеќе од 230% во период од 20 години, а слична е и динамиката на БДП по жител. Бруто       -
додадената вредност во речиси сите сектори бележи значителен пораст, додека податоците
за инвестициите покажуваат пад на влож увањата во трговијата, угостителството и туризмот,
а пораст кај рударството и преработувачката индустрија. Во иднина би можело да се очекува
да дојде до развој на трговијата, транспортот и туризмот, натамошен развој на рударството и
градежништвото, зголему вање на површините со фуражни култури и овошните насади, а
постојат и услови за развој на преработувачката индустрија и на ИТ секторот.

      Полошкиот плански регион  оствари раст од околу 78% во период од 20 години, а
БДП по жител пораснал за околу 67%. Со тоа, овој регион бележи понизок економски  растод
повеќето останати региони во земјата. Сепак, позитивно е тоа што во сите сектори бруто         -
додадената вредност бележи значителен пораст, особено во градежништвото, трговијата,
траспортот, угостителството и туризмот; но значаен е и растот на дејностите врза       ни со
недвижен имот, рударството и преработувачката индустрија. Вкупните инвестиции бележат
значаен пад во 2020 година, што секако ќе најде свој одраз и во стапките на економски раст.
Во планскиот период може да се очекува да дојде до развој на сточарствот         о, туризмот,
рударството, прехранбената индустрија, шумарството и дрвната индустрија, како и
градежништвото.

      Пелагонискиот плански регион  не може да се вброи во регионите со задоволителни
стапки на економски раст, со оглед на тоа што БДП по постојани цени е зголемен за околу
48% во период од 20 години, а порастот на БДП по жител е околу 60    % за истиот период.
Сепак, нивото на инвестиции е стабилно (со голем пораст до 2022 година), така што може да
се очекува забрзување на стапките на економски раст. Во поглед на бруто        -додадената
вредност, најголем пораст во последниве 20 години е остварен во    секторите земјоделство,
шумарство и рибарство, чие учество се зголемило од 8% на 20%. Исто така, значајно расте и
учеството на секторот информации и комуникации. Во иднина може да се очекува
земјоделството и натаму да зазема значајно место, а природните уб авини и другите атракции
да создаваат основа за развој на туризмот и угостителството. Минералните ресурси се основа
за развој на рударството, додека прехранбената индустрија се очекува да го следи развојот
на земјоделството. Покрај нив, ќе расте и учествот   о на енергетиката и ИТ  -секторот, развој
може да се очекува и во шумарството и дрвната индустрија.





                                                                              218
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":257}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":258,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=258"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

6.3.2. Економски индикатори

         Проекциите на главните индикатори за периодот 2021   -2040 година се креирани со
   користење линеарна регресија. За секој индикатор посебно беа оценети регресионите
   коефициенти, односно коефициентот на отсечок (константа) и коефициентот на наклон,
   користејќи пр итоа историски податоци за истите. Општиот модел на линеарна регресија е
   следниот : 𝑦𝑡=𝑏0+ 𝑏1𝑥𝑡+ 𝑒𝑡; каде 𝑦𝑡 е зависната варијабила што е цел на предвидување во
   времето  𝑡, 𝑥𝑡 е независна варијабила односно времето,   𝑏0 е оценетата константа,   𝑏1 е
   оценетиот коефициент на наклон и 𝑒𝑡 е случајната грешка.

          За да се добијат песимистичкото и оптимистичкото сценарио, беа пресметани
   интервалите на доверба околу предвидената вредност. Овие две сценарија ја покажуваат
   минималната и максималната проектирана вредност на секој од одделните индикатори.
   Имено, горната  граница на проекциите претставува оптимистичко сценарио (со него се
   предвидува позитивен раст и развој на индикаторите), додека долната граница ги
   претставува проекциите за песимистичкото сценарио (укажува на потенцијален пад или
   негативни трендови).





       Слика бр. 34 Бруто -домашен производ (БДП), 2021 и 2040, според тековно развојно сценарио
        (ТРС)

         Врз основа на проекциите на трендовите на најзначајните социо          -економски
   индикатори за наредниот период, можат да се извлечат неколку клучни сознанија:

              · Постојат поволни перспективи за воспоставување одржливи стапки на економски
          раст и учество на одделните сектори во креирањето на БДП во одделните плански
          региони. Проектираните трендови на БДП во поголемиот број плански региони се
          позитивни. Ваквиот очекув ан раст на БДП упатува на зголемен економски потенцијал,
         подобрување на ефикасноста во искористување на ресурсите, но и зголемена
         отпорност на кризни нарушувања, особено во клучните сектори како трговија,
         градежништво и рударство, за кои се предвидува дека    значајно ќе придонесат кон
         регионалните БДП  -и. Меѓутоа, некои сектори, како земјоделството и креативните
          индустрии, можат да се соочат со нестабилни стапки на економски раст, што укажува


                                                                                 219
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":258}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":259,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=259"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      на нивна поголема изложеност на нестабилности во економските текови. За
      одржување балансиран раст, неопходно e поттикнување секторска диверзификација
      и поддршка на секторите со опаѓачки тенденции, со адекватни мерки и инструменти,
      директна финансиска поддр шка, како и со стратешки инвестиции  ;

         · Неповолни демографски тенденции со негативно влијание врз пазарот на труд.
      Динамиката на работната сила е клучен елемент за економскиот развој на одделните
      плански региони. Проекциите за вкупното работоспособно население упатуваат на
      продолжено намалување  на населението во работоспособна возраст во наредниот
       период. Ова претставува сериозен предизвик за одржување на стабилен пазар на
       труд и поддршка на економскиот раст. Справувањето со овој предизвик бара
      долгорочни стратегии фокусирани на задржување на раб  отната сила, привлекување
      квалификувани работници и зголемување на продуктивноста преку реализација на
      образовни и тренинг програми. Промоцијата на демографската одржливост преку
       реализација на семејни политики и подобрување на квалитетот на живот, претста  вува
       задача на која треба да се фокусираат идните политики со цел намалување на
       негативните трендови во достапноста на работната сила    ;

         · Јасно изразени регионални диспропорции. Анализата уште еднаш ги потврдува
       значајните разлики меѓу регионите во однос на економските и демографските
       проекции. На пример, Скопскиот плански регион се проектира како силен економски
      центар кој може да го поттик  не растот на национално ниво, но други региони, како
      Вардарскиот и Пелагонискиот, се соочуваат со предизвици поради ограничените
       капацитети за воспоставување одржливи стапки на економски раст, како и надолни
      демографски тенденции. Балансирањето на регионал      ниот развој подразбира
      прилагодени интервенции кои ги земаат предвид уникатните карактеристики,
       предностите и потребите на секој плански регион. Оттука, политиките насочени кон
      подобрување на инфраструктурата, поддршка на локалните економии, како и
      искористување на специфичните компаративни предности на одделните плански
      региони имаат суштинско значење за намалување на регионалните нееднаквости    ;

         · Подобрување на перспективите во деловното окружување. Заеднички тренд во
       повеќето региони е флуктуацијата во претприемачката активност, при што во некои
      региони се проектира пад на новорегистрираните бизниси. Овој тренд укажува на
      потреба од политики кои ќ е поттикнат унапредување на деловната клима, особено за
      малите и средните претпријатија, кои се значајни за економската диверзификација и
      зголемувањето на вработеноста. Иницијативите кои обезбедуваат полесен пристап
      до неопходните финансии, намалените биро кратски бариери и понудата на техничка
      поддршка за стартапи, можат да помогнат во стимулирање на претприемништвото и
      иновациите во одделните плански региони.

      Подобрувањето на капацитетите за воспоставување побрз економски раст и поволни
социо-демографски тенденции во одделните плански региони во РСМ ја истакнуваат
потребата од креирање сеопфатни, долгорочни и стратешки документи кои ќе ги
инкорпорираат специфич ните карактеристики на планските региони. Ваквите документи
(планови) треба да претставуваат подлога за реализација на избалансиран регионален раст
и подобрена економска отпорност. Тоа ќе се постигне доколку се посвети соодветно
внимание на следниве задачи :

         · адресирање на регионалните разлики,

         · креирање поволно деловно окружување,


                                                                              220
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":259}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":260,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=260"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

         · зголемени инвестиции во инфраструктурата,

         · поттикнување транзиција („зазеленување“) на локалните економии,

         · организација на програми за поддршка на регионалните иновации.

      Континуираното следење и проценка на овие проекции има клучно значење за
ефективно справување со новонастанатите предизвици и можности.

      Во поглед на потенцијалните инвестиции во наредниот период, анализирани се
клучните области од значење за балансираниот регионален раст, како и за економска
отпорност и одржлив развој. Притоа, поаѓајќи од ограничувањата за постигнување целосна
просторна ед наквост, претставена е визија за порамномерна дистрибуција на економските
активности, инфраструктурата и јавните услуги со цел да се поттикне регионална кохезија и
одржлив просперитет.

      Значењето на насочените инвестиции во инфраструктурата како основа за просторно
и економско унапредување е примарно. Овие инвестиции ги опфаќаат клучните сектори како
што се транспортот, водоснабдувањето, управувањето со отпад и дигиталните мрежи.
Проширув ањето и модернизацијата на транспортната мрежа се идентификувани како
основни столбови што треба да ја олеснат регионалната и меѓународната поврзаност за
поддршка на трговијата, туризмот и домашната преработувачка индустрија. Со значителни
инвестиции во па тната, железничката, воздушната и водната инфраструктура, треба да се
создаде кохезивен транспортен систем што ќе ја подобри достапноста меѓу регионите, ќе
поддржи економска интеграција и ќе ги намали развојните нееднаквости.

       Дигиталните инфраструктурни подобрувања, вклучително проширувањето на
широкопојасните и 5G мрежи, претставуваат значаен столб за трансформација на РСМ кон
економија базирана на знаење. Во оваа смисла, дигиталната трансформација претставува
катализатор за п одобрување на јавните услуги, поддршка на економскиот раст и создавање
конкурентна економија.

      Во поглед на одржливиот развој и заштитата на животната средина, основен таргет е
реализацијата на зелена транзиција и значајни инвестиции во обновливи извори на енергија.
Во енергетскиот сектор предвидена е значителна трансформација преку проекти за солар   на,
ветерна и хидроенергија, за намалување на зависноста од фосилни горива и усогласување
со целите за климатска акција. Одржливите земјоделски практики, одговорното управување
со водата и намалувањето на отпадот се интегрални компоненти на оваа транзиција                  .
Залагањата за нискојаглеродна и ресурсно -ефикасна економија ја усогласува РСМ со Целите
за одржлив развој и климатските стандарди на ЕУ, отворајќи пат за позелена и поотпорна
иднина.

     Што се однесува до неопходните регулаторни и економски инструменти за
реализација на вкупниот обем инвестиции во наредниот период, потребно е да бидат во
согласност со пошироките национални и меѓународни стандарди. Имено, економските
поттици како даночни о  леснувања, субвенции и кредитни линии за стратешките сектори,
претставуваат предуслов за стимулирање на приватните инвестиции во таргетираните
региони. Овој пристап воден од пазарот треба да биде надополнет со просторно     -плански
регулативи, кои ќе обезбедат  добро интегрирање на деловните активности во локалните
планови за користење на земјиштето, со истовремено почитување на стандардите за заштита
на животната средина. Овие мерки имаат за цел да привлечат дополнителни домашни и
странски инвестиции, да овозмо жат креирање работни места и да го подобрат животниот
стандард низ сите региони, особено оние што се помалку развиени или се соочуваат со
сериозни економски предизвици.


                                                                              221
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":260}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":261,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=261"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

         Со усвојување сеопфатен и инклузивен пристап, Република Северна Македонија
  може да ја унапреди својата просторна развојна агенда на начин што е економски одржлив,
  но и еколошки и социјално правичен. Предложените инвестиции рефлектираат стратешка
   визија каде регионалниот развој не е воден само од пазарните сили, туку е активно обликуван
  од свесните одлуки на просторните планери, со цел остварување долгорочни општествени
   придобивки. Преку насочени инвестиции во инфраструктурата, одржливоста на животната
   средина, дигитализацијата, социјалните услуги и туризмот, земјата ќе може соодветно да се
   позиционира за да го поттикне балансираниот раст, економската отпорност и заштитата на
   животната средина, преку кои во крајна линија ќе се придонесе за подобрување на
   животниот стандард и долгорочниот просперитет за сите граѓани.

6.3.3. Технолошко индустриски развојни зони (ТИРЗ)

          (Не)активноста на ТИРЗ  -овите е индикатор за рамномерноста и ефикасноста на
   регионалниот развој. Активните зони се концентрирани главно во близина на поголемите
   урбани центри (Скопје, Штип и Тетово), што создава регионален дебаланс потенцирајќи ја
   концентра цијата и агломерацијата на индустриските активности. Од друга страна,
   неактивните зони кои се во поголем број, претставуваат неискористен потенцијал за
   економски раст, особено со оглед на фактот дека се лоцирани во региони кои заостануваат
   во развојот. Кон  секвентно, активирањето на неактивните зони преку подобрување на
   инфраструктурата, привлекување инвеститори и овозможување специфични стимулации со
   цел порамномерно просторно лоцирање на индустриските активности и поттикнување
   развој на помалку развиените   региони, има посебно значење. Всушност, идниот развој и
   користење на ТИРЗ -овите треба да се насочи кон оптимизирање на постојните зони, бидејќи
   голем дел од нив, иако активни, сè уште не се целосно искористени и кон трансформација на
   дел од нив (освен зона та кај Гевгелија) во зелени индустриски зони. Се разбира, одлуката
   треба да биде донесена врз основа на опсежна cost  -benefit анализа. Ваквата претпоставена
   трансформација, дополнително ќе придонесе за позиционирање на РСМ во лидер во
   зеленото индустриско з онирање на Балканот.

         Со оглед на фактот што од 8 -те плански региони, единствено Вардарскиот нема ТИРЗ,
  што е оценето како една од причините за стагнирањето во развојот, во насока на балансиран
   развој, на подрачјето на Вардарскиот плански регион, поточно во Општина Неготино, се
   предлага локација за индустриска зона, која во зависност од интересите на потенцијалните
   инвеститори и економската политика може да се планира како ТИРЗ, зелена зона или
   класична регионална економска зона.





                                                                                222
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":261}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":262,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=262"}>>>
ЌЕ 6;
ошари
Bic
а
Саса
МАКЕДО ae
io
Македонска
каза
„Везрен
a
; :
Делчево)
we
СКОПЈЕ 4 ‘ ; , peu АХ, ee ’ 3,Делчево
а.
ен Eh
zat. CN
ум е
т е
i "Никифорда
МАВРОВО И РОСТУШЕ аврово ;
“ "Нежилово
“Црешнево
"Бистрица
МАШКА,
*.
*Moxpen’ "!
ба 0
За и
@Pecasa
.
“Шешков. @
“Кошдни
„Праведник. eae
“Стрмашево.
“Драчевица
во ДР. це
“Галиште
"Клиново
*Mapyn чБонче:
чподмод. _— “KPvuenutg 5 . > 4 Фе:
“„Лопатица , wa ¢ ( 4 »
"Балдовенци
“Тепавци.
Отешево
Преспанско
езеро
Коњско
MY
y (hot \ ASSN M=1:750.000
4 1 з Se km
‘ ту ут One 5: 10 20 30 40
U3PABOTYBAU: | НАРАЧАТЕЛ:
Република Северна Македонија iy } Република Северна Македонија
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
ЛЕГЕНДА
Државна граница
Граница на општина
Граница на плански регион
Населено место
Населба
Природно езеро
Река
Економски дејности
Земјоделство, шумарство;
рибарство
Рударство и вадење на камен;
преработувачка индустрија;
Снабдување со електрична
енергија, гас, пареа и
климатизација
Градежништво
Трговија на големо и мало;
Поправка на моторни возила
и мотоцикли; Транспорт и
складирање; Објекти за
сместување и сервисни
дејности со хра
Информации и комуникации
Финансиски дејности и
дејности на осигурување
Стручни, научни и технички
дејности; Административни и
помошни услужни дејности
Јавна управа и одбрана;
задолжително социјално
осигурување; Образование;
Дејности на здравствена и
социјална заштита
Уметност, забава и
рекреација, Други услужни
дејности
Оски на развој
ФЕВ | сточна
ODD Јужна
CD Север -Југ
Северна
Западна
ПРОЕКЦИЈА
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
Сообраќајна мрежа
e==e Двтопат
- Брзпат
-.... Експресен nat
—— Магистрален пат
—— Регионален пат
палки Железничка пруга
Сообраќајна мрежа-проекција
-... Двтопат
ae Експресен пат
---> Регионаленпат
seeres Железничка пруга
ТИРЗ - површина (ха)
(е; до 10
© 10-25
О 25-40
© 40-65
© 65-125
СО 125 - 300
Полови Ha развој
е трет ранг
@ вторранг
OC) прв ранг
БДП - 2040 (мил. ден.)
338820
362984
638294
764169
771153
792682
[|
ШЕ 934931
i
1726036
Карта 6p. A1012528
Re,
Ал Агенција за планирање 1 tg Министерство за животна средина Ј Е КО Н О М C КИ РАЗ ВОЈ
на просторот s и просторно планирање
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":262}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":263,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=263"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

6.4. Туризам

       Во планско -развојните пристапи, процесот на туристичка валоризација, како и
 воопшто во истражувањето на туризмот, регионалниот аспект е сврзан со типологијата на
 оваа дејност во просторно   – планска смисла. Организацијата на туристичките просторни
 единици и ма за цел да се утврдат специфичностите на определени просторни целини за
 развој на туризмот во односот на исти, слични или различни целини.

        Организацијата на туристичките просторни единици   произлегува од природата на
 оваа дејност како просторна категорија од три целини:

        Туристички регион       -  просторна целина во која туристичките вредности
 овозможуваат самостојно формирање на комплексна туристичка понуда, настап на
 туристичкиот пазар и самостоен туристички развој, а каде физиономијата на просторот е
 последица на развојот.   Туристичкиот регион ги поседува сите вредности кои се
 предуслов за постоење, функционирање и развој на туристичката дејност и просторот
 на кој му припаѓа како целина.

        Туристичките зони се континуирани просторни целини кои припаѓаат на еден регион ,
 а се формираат со поврзување на повеќе         функционално интегрирани туристички
 локалитети. Тие претставуваат фактори кои самостојно може да     го развиваат туризмот, да
 формираат специфична туристичка понуда и на туристичкиот пазар да настапуваат со
 препознатлива конкурентност.

        Туристички локалитет  е просторна категорија во која природните и антропогените
 елементи претставуваат заедничка основа за диференцијација на   просторот врз типолошка
 препознатливост. Во рамките на туристичките локалитети припаѓаат туристички места и
 содржински елементи во определени месности. Хиерархиски туристичките локалитети
 припаѓаат на диференцирани туристички зони во рамките на регионите.

      Табела бр. 47 Организација на туристичките просторни единици

  Туристички регион
  1. Доминантна карактеристика    Туристичка зона                Туристички локалитет
  (активен/културен)              приоритетни видови туризам    според нивото (основен, комплексен,
  2.Ранг според значење            за зоната                     комплементарен)
  (меѓународно / национално)

                             СКОПСКА ГРАДСКА ЗОНА        СКОПЈЕ / Основен
                                    Градски, транзитен,          ВОДНО / Комплексен
                                планински                   МАТКА, САРАЈ / Комплексен
 СКОПСКИ ТУРИСТИЧКИ
                            ЗОНА КАРАЏИЦА   -           КАРАЏИЦА / Комплементарен
 РЕГИОН
                            КАТЛАНОВО                 КИТКА / Комплементарен
  1.Културен
                                 Бањски, планински, еко -
 2.Меѓународно значење                                  КАТЛАНОВО / Основен                                 туризам
 Во рамките на Скопскиот
                                                       СКОПСКА ЦРНА ГОРА    - ИСТОЧЕН ДЕЛ /
  плански регион                СКОПСКА ЦРНА ГОРА           Комплементарен
                                   Рурален, планински,
                                                       СКОПСКА ЦРНА ГОРА    - ЗАПАДЕН ДЕЛ /
                               споменички
                                                            Комплексен

 КУМАНОВСКО -ОСОГОВСКИ     ЗОНА ЖЕГЛИГОВО           КУМАНОВО / Комплексен
 ТУРИСТИЧКИ РЕГИОН                                 Бањски, споменички           СТАРО НАГОРИЧАНЕ / Основен
  1.Културен
                                                       КРИВА ПАЛАНКА / Комплексен                            ЗОНА ОСОГОВИЈА 2.Национално значење
                                 Планински, споменички,       ЗАПАДНО СЛАВИШТЕ / Комплементарен Во рамките на Североисточниот
                                  транзитен                   КРАТОВО / Основен  плански регион


                                                                               223
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":263}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":264,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=264"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


Туристички регион
1. Доминантна карактеристика    Туристичка зона                Туристички локалитет
(активен/културен)              приоритетни видови туризам    според нивото (основен, комплексен,
2.Ранг според значење            за зоната                     комплементарен)
(меѓународно / национално)

                                               ШТИП / Комплексен

                                                    КОЧАНСКО ПОЛЕ И ОСОГОВИЈА /
                            БРЕГАЛНИЧКА ЗОНА
                                                           Комплексен
БРЕГАЛНИЧКО   -                               Бањски, планински, рурален
МАЛЕШЕВСКИ ТУРИСТИЧКИ                              ПОНИКВА / Основен
РЕГИОН                                                ЗЛЕТОВО – ПРОБИШТИП / Основен
1.Активен                   ЗОНА МАЛЕШЕВО           –  ПЛАЧКОВИЦА / Комплементарен
2.Национално значење         ПЛАЧКОВИЦА
                                                МАЛЕШЕВО / Комплексен
Во рамките на Источниот          Планински, рурален
плански регион                           ЗОНА ПИЈАНЕЦ -ГОЛАК        ДЕЛЧЕВСКА КОТЛИНА / Комплементарен

                                Планински, транзитен          ГОЛАК / Комплементарен

                                                РАДОВИШ / Комплементарен
ДОЈРАНСКО -СТРУМИЧКИ       СТРУМИЧКО  - РАДОВИШКА     ЛАКАВИЦА И СЕРТА / Комплементарен
ТУРИСТИЧКИ РЕГИОН           ЗОНА                     СТРУМИЦА / Комплексен
1.Активен                       Бањски, споменички, рурален    БЕЛАСИЦА / Основен

2.Меѓународно значење                                 ОГРАЖДЕН / Комплементарен

Во рамките на Југоисточниот                            ДОЈРАНСКО    -  ГЕВГЕЛИСКА    ДОЈРАНСКО ЕЗЕРО / Основен
плански регион                           ЗОНА                         ГЕВГЕЛИЈА / Основен
                                   Езерски, бањски, градски       ВАЛАНДОВО / Комплементарен

                           ЗОНА ВЕЛЕШКА КОТЛИНА     -    ОВЧЕ ПОЛЕ / Комплементарен
                            ОВЧЕ ПОЛЕ                   ВЕЛЕС / Комплексен
СРЕДНО        -    ВАРДАРСКИ    Споменички, транзитен,
                                                       ЈАКУПИЦА  – БАБУНА / Основен
ТУРИСТИЧКИ РЕГИОН            планински

1.Активен                   ТИКВЕШКА ЗОНА             СТОБИ  - ГРАДСКО / Основен

2.Меѓународно значење          Рурален, споменички,
                                                    КАВАДАРЦИ / Комплексен
Во рамките на Вардарскиот        транзитен
плански регион               ЗОНА КОЖУФ         -  ДЕМИР  КОЖУФ / Основен
                            КАПИЈА
                                                   ДЕМИРКАПИСКА КЛИСУРА / Комплексен
                                Планински, рурален

                                                          РЕСЕН        -    СЕВЕРНА ПРЕСПА /
                           ЗОНА ПРЕСПА                 Комплементарен
                                   Езерски, еко -туризам, рурален   ЗАПАДНА ПРЕСПА / Основен

                                                    ИСТОЧНА ПРЕСПА / Комплексен

                           ЗОНА БИТОЛСКА             БИТОЛА / Основен
ПРЕСПАНСКО   -
                            ПЕЛАГОНИЈА                 ПОТПЕЛИСТЕРСКИ ЛОКАЛИТЕТ / ОсновенПЕЛАГОНИСКИ ТУРИСТИЧКИ
РЕГИОН                         Планински, споменички,       БИТОЛСКО МАРИОВО / Комплементарен
                               рурален
1.Активен
                           ЗОНА ПРИЛЕПСКА            ПРИЛЕП / Основен2.Меѓународно значење
                            ПЕЛАГОНИЈА                ПРИЛЕПСКО МАРИОВО / КомплементаренВо рамките на Пелагонискиот
                               Споменички,манифестациски,плански регион
                                                  ДОЛНЕНИ / Комплементарен                               рурален

                           КРУШЕВСКО  -               КРУШЕВО / Комплексен
                           ДЕМИРХИСАРСКА ЗОНА

                                Планински, рурален,          ДЕМИР ХИСАР / Комплементарен
                              споменички

                           ОХРИДСКА ЗОНА             ОХРИД / Комплексен


                                                                              224
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":264}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":265,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=265"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


Туристички регион
1. Доминантна карактеристика    Туристичка зона                Туристички локалитет
(активен/културен)              приоритетни видови туризам    според нивото (основен, комплексен,
2.Ранг според значење            за зоната                     комплементарен)
(меѓународно / национално)

                                   Езерски, споменички, еко -       СВ. НАУМ / Комплексен
                               туризам
                                                  ПЕШТАНИ / Основен

                           СТРУШКА ЗОНА                СТРУГА / Комплексен

                                   Езерски, споменички          СТРУШКИ ЗАПАДЕН БРЕГ / КомплексенОХРИДСКО -СТРУШКИ
ТУРИСТИЧКИ РЕГИОН                                       ГОРЕН ДРИМКОЛ / Комплементарен
                           ЗОНА ЈАБЛАНИЦА                  -1.Културен, активен                                      ВЕВЧАНИ / Комплексен
                          КАРАОРМАН
2.Меѓународно значење                                    СРЕДЕН ДРИМКОЛ / Комплементарен
                                Планински, рурален, еко -
Во рамките на Југозападниот                              ДОЛЕН ДРИМКОЛ / Комплементарен                               туризам
плански регион
                                                     МАЛЕСИЈА / Комплементарен

                           ЗОНА ДЕБРЦА  –           МЕШЕИШТА         –       ОРОВНИК/
                               КРАЈБРЕЖЈЕ                   Комплементарен

                                 Рурален, транзитен,
                                                      ДЕБРЦА / Комплементарен
                               планински

                           ЗОНА ДЕБАР  – ЖУПА          ДЕБАР / Комплексен

ДЕБАРСКО -ПОРЕЧКИ            Бањски, рурален, езерски      ЖУПА / Комплементарен
ТУРИСТИЧКИ РЕГИОН
                                                     КИЧЕВО / Комплексен
1.Културен, активен            КИЧЕВСКО   - БРОДСКА ЗОНА
                                                             ЗАЈАС / Комплементарен2.Меѓународно значење          Спелеолошки, рурален,
Во рамките на Југозападниот       езерски
                                                          ПОРЕЧЈЕ / Основен
плански регион

                          МАВРОВСКО   - РЕКАНСКА      ДОЛНА РЕКА / Основен
                           ЗОНА                   МАЛА РЕКА / Комплементарен
ШАРСКО -МАВРОВСКИ           Рурален, еко -туризам,
                                                      КОРАБ / Комплементарен
ТУРИСТИЧКИ РЕГИОН            планински

1.Активен                                                       ГОСТИВАРСКИ / Основен                           ЗОНА ПОЛОГ
2.Меѓународно значење
                               Споменички, планински,
Во рамките на Полошкиот                               рурален                     ТЕТОВСКИ / Комплексен
плански регион

                         НП ПЕЛИСТЕР                                Основен

                         НП ГАЛИЧИЦА                                Основен

                         НП МАВРОВО                                 Основен
ЗАШТИТЕНИ ПРОСТОРИ
                         НП ШАР ПЛАНИНА                            Основен

                          ПОВЕЌЕНАМЕНСКО
                                                                         Основен
                            ПОДРАЧЈЕ ЈАСЕН

      Основните туристички локалитети      имаат високо ниво на атрактивност на
содржинските елементи и туристичките места во својот состав. Високото ниво на
атрактивност условува самостоен статус без оглед на бројот на содржински елементи во
просторната целина. Тие можат да имаат и само еден прост    орен елемент или туристичко
место, но со изразит степен на атрактивност, што условува највисока контрактивност.

      Комплексните туристички локалитети  се просторни целини во кои е забележително
постоењето на различни атрактивности и рецептивни содржини. Комплексноста е содржана
во високиот степен на атрактивни својства на секој од елементите, место или месност кои го
обележуваат просторниот развоен кара  ктер. Тие се одликуваат со хетерогена структура и


                                                                              225
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":265}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":266,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=266"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 мултиполарен капацитет, како основа на туристичкиот развој.   Туристичките локалитети со
 комплементарни  својства  на содржинските елементи имаат релативно ниско ниво на
 атрактивност во споредба со основните и комплементарните локалитети. Тие самостојно
 тешко го побудуваат интересот на туристичката клиентела. Најчесто се вклучуваат во
 задоволувањето на туристичките пот    реби како дел од основните или комплексните
 туристички просторни целини и имаат улога во збогатување на содржините за посета и
 престој и унапредувањето на туристичката понуда. Тоа се просторни целини без вистинска
 поларизација и со слаба посетеност.

        Проекцијата на туристичкиот промет    е изготвена  врз основа на проекцијата на

 просечниот пораст на бројот на туристи и ноќевања во претходните 15            години, со
 исклучување на периодот на пандемија како структурна промена во развојот на туризмот. За

 предвидување на идните вредности користена е линеарната регресија која врши
 апроксимација на податоците за периодот 2005     -2019 година со линеарен пораст (или
 опаѓање).

      Табела бр. 48 Предвиден и остварен туристички промет во РСM

                                                              % промена
        Структура на туристи / година              2019             2030            2040
                                                                                           2040/2019

                      Домашни            427370           462577         533288            25%
Број на туристи
                           Странски            757593           1147959        1567051           107%

                      Домашни           1684627          1522015        1553960            -7.76%
Ноќевања
                           Странски            1577771          2358534        3195394          102.53%

      Табела бр. 49 Предвидени и остварени приходи во РСM

                                            Вкупно
                             Приход по                        Приход по     Вкупно   % промена
  Приходи / година      2019                приходи     2040
                             ноќевање $                       ноќевање $  приходи 2040  2040/2019
                                               2019

Структура   Домашни   1684627          221  372 302 567   1553960        337.18   523 964 233      40.74%
на туристи   Странски    1577771       250.94  395 925 855   3195394        382.38   1 221 854 758    208.61%

      Табела бр. 50 Предвидени и остварени легла во РСM

                                                            % промена
         Структура на капацитети / година         2019        2030        2040
                                                                                       2040/2019
Сместувачки капацитети (соби и    соби            29933       32477      35384                    18.21%
 легла)                            легла            76942       80572       85627                    11.29%
 Угостителство (деловни           деловни
единици и седишта)             единици          2340        2523        2779                   18.78%
                               седишта        140789       151521     166109                   17.98%

      Табела бр. 51 Предвидување на туристички параметри и по региони и вкупно во РСM

                                                               % промена
            Регион                Параметар           2019          2030          2040
                                                                                             2040/2019

                             Број на туристи               25136          47589        65056         159%
Вардарски плански
                         Ноќевања                   48590          84525        115395        137%
регион
                         Приходи                 11457968       25227250      42083101        267%

                             Број на туристи              32077          55624         75440        135%
Источен плански регион     Ноќевања                   62878         110687       149240         137%

                         Приходи                 14744268       32288358      53230177        261%

                             Број на туристи             445846         536546        673847         51%
Југозападен плански
                         Ноќевања                 1618312        1498101      1613228         0%
регион
                         Приходи                377758788      450466245    605399968          60%

                             Број на туристи              167451         250211       328958         96%
Југоисточен плански
                         Ноќевања                  562422         834181      1106064         97%
регион
                         Приходи               128288060      237679020     385381564        200%


                                                                               226
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":266}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":267,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=267"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                                               % промена
            Регион                Параметар           2019          2030          2040
                                                                                            2040/2019

                            Број на туристи              71290          82567         92723         30%
Пелагониски плански
                        Ноќевања                  183520         190336       203649          11%
регион
                        Приходи                 42966713       57562487      77097707         79%

                            Број на туристи              41994          49939         61848         47%
Полошки плански регион    Ноќевања                   84138          90673        109173         30%

                        Приходи                 20050331       27226444     40341298         101%

                            Број на туристи               10444          19054        26376         153%
Североисточен плански
                        Ноќевања                   14214          26847        36682         158%
регион
                        Приходи                  3472460        8198775     13706944        295%
                            Број на туристи             389182         569232       776090         99%

Скопски плански регион     Ноќевања                 688324        1045199       1415923        106%

                        Приходи               169489834      319198256    528578232         212%

                            Број на туристи            1184963        1610536      2100339         77%

РСМ                     Ноќевања                3262398        3880549       4749354         46%
                        Приходи               768228422     1157846836     174581899         127%

        Порастот на капацитетите за сместување е значително помал отколку очекуваниот
 пораст на ноќевања кој изнесува 45,58%   од вкупниот број остварени ноќевања. За   да се
 остварат дополнителни 1.486.956 ноќевања, новиот капацитет од 8.685 легла треба да биде
 исполнет 171 ден во годината, што е повеќе од покриеноста од 88 денови во најискористените
 капацитети на Скопскиот плански регион. Кај бројот на ноќевања, за остварување на
 планирото, потребен е поголем пораст на капацитетите за сместување, како и план за
 намалување на сезоналноста.

       Во однос на туристичката понуда, потребно е      збогатување со  нематеријалните
 вредности кои треба да се класификуваат како:  културно – уметнички, религиски, забавни,
 спортско – рекреативни, политички, научно   - едукативни и стопански. При  тоа треба да се
 интензивираат маркетиншките активности за афирмација и промоција на туристичките
 вредности, особено на меѓународниот пазар, со особен акцент на алтернативните видови
 туризам и да се промовира и практикува одговорен туризам, односно концепт на одржливост
 според кој просторот се валоризира како медиум со природни карактеристики, со неговата
 социјално-антропогена компонента.





                                                                               227
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":267}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":268,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=268"}>>>
И фу Pa
:
TNA. це. ЗА бели!
2 Me ~, }
4 qi ¥ 4
јузајка и СУ a а. 1
РО НАГОРИЧАНЕ - то ФАННО ‘ теа ма
sCrpyoeay Apuridespton И x! А
у Bp ‘Al i ;
- a *Opuina
a ‘
: . . Saas
Peels ll =
. \ - :
*Opaihau ee тт. i
» е еПезо! екулица Ae МАК“
Ч "Кучкариво „ааа? DA =
‘i “| КојуИдињ! .
чеДлѓа, Ti ce ти а Sh 2
iS 5: *Choumartun 0
Knees . ПРОБ!
5 а “Станевци. 4. Nyterino Ау МТетвшјна е)
еМалиџо » до
Kors „бел a
“Auer “рај УО, NS
у пр. ate * « <Tpoong \HEWMHOBO o|
#TpgteHu "Ар Wg ‘.
Крушје Opal Ш!
“Суди, A
и
Pann’ јак Tie “pyerni@bycponda og re
„Ѓуз
‘KO y во "Врс: yg? oF \
Sg, @ Та, 5 јак --Вулал та
: .. AY КЗ x
f БА у--чДобјино. A ‘i "ДелисиКци ur 5 eae ms
- “ oN 3 .
: а Bt BO a C Ш .
(na . 5 nes. 7
а .р, — iM
4: левци Д.П Ys S ;
. cio стока „Кошет
Best ae! * Ton Hosta
Ay “kypya eK Gani
aro} е То “чифиок. тучим
acts shu е Sh. LANs
0-Ба nap (.] 0. Soon alan авиИца Мој
. ноше! ухче
= БУЛ. - и
us ny naytn 4
KA. “Нов, “Војнуца « есковицад
oP Bo Bravo, ци „ШеКба : „А
ед! ја Х
EY Wiss) "Крај, ја S225,
та 45: Wiapop =) a :
Monee OS il ба,
. "Омррани "| S HO. 2 AW KO}
Me.) = ces > ; рани ле
| 3 i S 4 која 3 ТЕ 1 Taegan „Пдбавобо te ond iciK Est |
Pe НИ AS 4 eons ЈА ТТ - \ >< fp skal 11
ја: -У . 7 Слепче. = “(Гепанци „Попдкија. 4 » 5 a
Bs fo i [ > -. 5 >
» Smeg AN а рени,
Bi Ur # ~ AY +a}
aie Ge 1 “Никоди!
1 Bi е
итоше Ab Р Ae i жа Al
кредорок, cM ТТ Fede Soroong A ip
OyeueBpanye — " 1 eR \ Др 4
5 добил) (- “Lupa от
то SECS att ut
= ст TA, ‘ OBO’
= pe е... унавце Sh RY
=o е! * 15. - Че
ТАШТ, e Den? "оел i &
ae ~ Yi ‘ ев
eA ‘
q i 4 sun
1. of S a
PHO AE anroi zs
2 ok
ANH,
"До ци,
уши
53 od
’ - —
- P
- сте воа
ед oe ње
Se ats
=,
aD HQ
<x
Nm
врмијан
теќив,
Wy Зрновиќ
(ај.
ве Баир...
аитецј,
. „кеј“ ИСТИ Ay
“„ПАдавница 2 “Нова Maal До aa
"Требичи ГТ а ЛИ. AN. Ny
YU „суди BOCMNOBQVA ng
_| a 2
al Радовоф SS) By
1 yi
= * ор
| иБашани КС: ow
P23 Tren | bys
aA mre Le | Ee ЕЕ
(-) лев Pin AS
5 ево *Coffpy и иувавот
4 Is \sYayuinn 14,
2 fon ла лиќ
- Hoi ie АА
M=1:750.000 ~*
fl Sie SOs Se Km
10
20
30
40
MPOCTOPEH ПЛАН
Ha Република Северна Македонија
ЛЕГЕНДА
Државна граница
Граница на општина
Населено место
Населба
Акумулација
Природно езеро
| HO
Река
Видови туризам по локалитети
бањски
манастирски
градски
езерски
еко-туризам
манифестациски
планински
речен
рурален
спелеолошки
споменички
спортски
транзитен
® OO (Ф) (4) (Њ) 69) (ое) (а) (28) OO
Туристички регион
Брегалничко-Малешевски
Дебарско-Поречки
Дојранско-Струмички
Кумановско-0Осоговски
Охридско-Струшки
Преспанско-Пелагониски
Скопски
Средно-Вардарски
ЈИЕ ШШШШЕЕ
Шарско-Мавровски
ПРОЕКЦИЈА
5
Њ-
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
Сообраќајна мрежа
“ше Двтопат
- Брз nat
@--= Експресен nat
—— Магистрален nat
— Регионален пат
sess Железничка пруга
Сообраќајна мрежа-проекција
-... Двтопат
Експресен пат
~--~ Регионаленпат
касата Железничка пруга
Г-- Туристички локалитет
Туристичка зона
Г1 Заштитени простори
ГТ Транзитен коридор
Граничен премин
Карта бр. А1012529
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":268}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":269,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=269"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

  6.5. Инфраструктурни системи

 6.5.1. Сообраќај и сообраќајна инфраструктура

          Потребата од транспорт во Државата зависи од социо        -економските состојби,
   демографските промени и геополитичките процеси. За нашата земја како членка на
   Североатлантскиот НАТО пакт и  долгогодишните напори за обезбедување на полноправно
   членство во Европската унија, од аспект на развој на транспортот, значајна е транспортната
   политика на ЕУ која има за цел да обезбеди непречено, ефикасно, безбедно и слободно
   движење на луѓе и стоки прек     у интегрирани транспортни мрежи. Република Северна
   Македонија е членка и на договорот за слободна трговија во Средна Европа (ЦЕФТА) помеѓу
   земјите во Централна и Југоисточна Европа.

          Македонската економија е отворена и меѓународната размена на стоки е најизразена
   со земјите членки на ЕУ. Во 2022 година, од остварениот извоз од 3,6 милиони тони стоки,
   околу 43% од извезената количина и речиси 78% од вредноста на извозот е во државите од
    ЕУ. Увозот е речиси двојно поголем во однос на извозот.

6.5.1.1. Патна инфраструктура

          Транспортната поврзаност на Државата во планскиот период до 2040 ќе се
   реализира преку главните гранични премини: Деве Баир, Делчево и Ново Село кон Бугарија;
   Богородица и Меџитлија кон Грцијa, Ќафасан кон Албанија; Јажинце и Блаце кон Косово и
   Табановце к он Србија. За таа цел, сите патиштата    кои водат до нив  треба да се изведат
   најмалку до ниво на експресни патишта, а на останатите           , да се унифицира напречниот
   профил на целата должина на делниците и да се изведат планираните регионални патишта.

        Табела бр. 52 Планирана изградба и реконструкција на патни правци

                                                                          Рок за реализација
                  Патен правец                   Предвидена категорија
                                                                                                        (год.)
   Кичево -Охрид А2/Е65 делница од К  -8              автопат                       до 2030

   Гостивар -Кичево А2/Е65 (Гостивар     -Букојчани;    автопат                       до 2030
   Букојчани -Кичево)
   Требеништа -Струга -граница со Албанија             автопат                       до 2030
   А2/Е852
   Граница со Косово -Скопје (Блаце -Скопје) А4/Е65     автопат                       до 2030

   Прилеп -Битола А3                                  автопат                       до 2030

   Крива Паланка -граница со Бугарија А2/Е871         експресен пат                  до 2030

   Струмица -граница со Бугарија                      експресен пат                  до 2030

   Кочани -Виница -Делчево -граница со Бугарија А3     експресен пат                  до 2030

   Косел -Охрид-Св. Наум  -граница со Албанија        експресен пат (функција:          до 2030
   (обиколница на Охрид)                            обиколница)
   Тетово -граница со Косово Р1209 и поврзување на     пат со две ленти                до 2030
   Тетово со Призрен
   Велес -Катланово А1/Е75                             рекострукција: доградба          до 2030
                                                  на автопат А1 Скопје -
                                                   Велес
  Миладиновци -Куманово А1/Е75                     рекострукција: доградба          до 2030
                                                  на автопат: лента за
                                                принудно застанување



                                                                                 228
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":269}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":270,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=270"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


    Тетово -Гостивар А2                                  рекострукција: изградба          до 2030
                                                   на автопат: ленти за
                                                 принудно застанување
    Велес -Прилеп А3                                 експресен пат                  2030 -2040

    Требеништа -Косел -Охрид-Ресен -Битола А3         експресен пат                  2030 -2040

    Струмица -Валандово -Спој со А1 Р1401              експресен пат                  2030 -2040

    Обиколница на Тетово -Јажинце Р1203              експресен пат                  2030 -2040

    Мрежичко-Мајдан-граница со Р. Грција Р1107        Пат со две ленти                2030 -2040

   Радовиш -Струмица А4                             експресен пат                  2030 -2040

    Куманово -Крива Паланка А2                        автопат                        2030 -2040

    Битола -Меџитлија                                  автопат                        2030 -2040

    Пехчево -гр. со Р .Бугарија (г.п. „Ајдучки Кладенец  )   регионален пат Р29373          2030 -2040

           Проценетите инвестиции во патната мрежа за претходно посочените проекти е во
    износ од 5,5 милијарди евра во периодот до 2040 година.

6.5.1.2. Железничка инфраструктура

          Во планскиот период се предлага нов концепт во развојот на железничката
    инфраструктура кој опфаќа изградба на траси за брзи пруги, во должина од 225 km, 383 km
    нови траси за пруги со класични брзини   , реконструкција, модернизација и електрификација
    на постојните пруги во должина од 153 km  и ревитализација и модернизација на патничките
    згради во поголемите железнички станици   . Предвидена е и реконструкција и девијација на
    делници од постојната железничка пруга на Коридорот 10, наменета за товарен сообраќај,
    заради реализација на водостопански проекти (изградба на брани).

         Табела бр. 53 Планирана изградба и реконструкција  на железнички пруги

                  Траса на пруга               Коридор      Брзина    Должина на   Рок на реализација

                                                                 (km/час)      пруга (km)          (година)

      Куманово – Бељаковци – Крива Паланка        К-8          100           88            до 2030
      – граница со Бугарија 42

      Кичево – Струга – граница со Албанија          К-8          100           68            до 2030

      Станица Битола  – РЕК Битола (ако има      нова траса        80            15            до 2030

      потреба за термоцентралата)

      Градско -Росоман -Раец -Плетвар -Прилеп      К-10 д         120           55           2030 -2040

      Брза пруга Скопје (меѓународен                К-10          160           34           2030 -2040

      аеродром) - Велес

      Брза пруга Скопје – Тетово                    К-8          160           34           2030 -2040

      Брза пруга Тетово  - Гостивар                  К-8          160           25           2030 -2040

      Брза пруга Табановце (гр.Србија)             -      К-10        min 160         32           2030 -2040

      Куманово      -   Скопје (меѓународен

      аеродром)

       Градска железница Скопје (меѓународен        К-10          80           20           2030 -2040

      аеродром) – Транспортен центар

      Брза пруга Велес  – Градско – Миравци –      К-10        min 160         100           2030 -2040

       Гевгелија (гр.Грција)

      Струмица  – Ново Село (гр.Бугарија    –    нова траса       120           27           2030 -2040

      Петрич Бугарија) за спој со пругата од

      ТЕН -Т Коридорот 4 во Петрич



        42 делницата Куманово – Бељаковце во должина од 30 km е во завршна фаза на изработка

                                                                                  229
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":270}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":271,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=271"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


     Струмица  –  Валандово  –  Миравци    нова траса       100           30           2030 -2040

      (спојување на К -10 во нашата Држава и

     К-4 во Бугарија)

     Валандово – Дојран (гр.Грција – врска со    нова траса       100           25           2030 -2040

      К-4)

     Битола – Ресен – Аеродром Охрид          нова траса       100           68           2030 -2040

     Аеродром Охрид  - Струга                  нова траса        80            7            2030 -2040

      Реконструкција на постоечки пруги

      Реконструкција на пругата Скопје (Ѓорче     дел од ТЕН -Т      100           18            до 2040

      Петров)   –   граница со Косово +

      електрификација

      Скопје-Тетово -Гостивар    –   Кичево 43       К-8          100           56            до 2040

      рекострукција за

      брзина+електрификација

     Прилеп – Битола + електрификација           К-10 д       120-140         45            до 2040

     Велес    –   Штип    –   Кочани +                      120-140         68            до 2040

      електрификација

      Реконструкција на Скопскиот                К-8 и К -10      60 -80          40            до 2040

     железнички јазол  – воспоставување на

      линија на градска железница во

      Скопскиот регион

          Гранични премини

         Во планскиот период потребно е да се направи проширување на граничниот премин
   Богородица за тешки товарни возила, реконструкција на останатите активни гранични
   премини согласно потребите и промените во патната инфраструктура (изведбата на
    експресни патишта  ). За отварање на нови гранични премини за патниот и железничкиот
    сообраќај, потребно е да се направат билатерални договори со соседните земји.

        Табела бр. 54 Гранични премини по региони  – планирани, Извор: Програма за развој по плански
         региони, ДЗС и предлози за нови премини

       Плански Региони                          Планирани гранични премини
                                                 Патни                         Железнички
    1  Вардарски                                                            -                                                         -
    2                           Ајдучки Кладенец (Пехчево) Р29373
        Источен
                            Црна Скала (Делчево) -нова траса на А3

    3   Југозападен           Маркова Нога Р1308                                   Струга

    4   Југоисточен                     -                                                                               -

    5   Пелагониски                   -                                                                               -

    6  Полошки                        -                                                                               -

    7   Североисточен                -                                               Крива Паланка

    8                        Танушевци Р2239
        Скопски                                                                                                          -
                                Лојане Р178

6.5.1.3. Мултимодален транспорт и инфраструктура

         Мултимодалниот транспорт подразбира користење на најмалку два различни видови
    транспорт од почетокот до дестинацијата на патувањето. Во периодот до 2040 година се



      43 Ако се изгради брзата пруга Скопје  – Тетово – Гостивар, ќе се изврши реконструкција и електрификација само
    на делницата Гостивар -Кичево

                                                                                 230
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":271}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":272,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=272"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

    предлага изградба на два мултимодални терминали за превоз на патници, во непосредна
   близина на аеродромите во Скопје и Охрид, со железничко и патно поврзување.

          Интермодалниот товарен терминал во Државата ќе биде лоциран во постојната
   ранжирна станица во Трубарево, во близина на Скопје, кој треба да биде изграден и пуштен
   во употреба до 2030 година. Битен фактор за успешно функционирање на овој терминал е
   завршува ње на железничката пруга од Коридорот 8, источна и западна делница. Ранжирната
    станица Трубарево ќе биде соодветно поврзана со пругите од двата ЕУ коридори и со тоа
    побарувачката за интермодален товарен транспорт ќе се зголеми. Планираниот капацитет
   на овој терминал, кој ќе биде изграден со јавно приватно партнерство, ќе биде за најмалку
    100.000 ТЕУ  44 единици.

6.5.1.4. Воздушен сообраќај

          Меѓународниот воздушен транспорт во планскиот период ќе се одвива преку
    постојните воздухопловни пристаништа во Скопје и Охрид. За унапредување и
   осовременување на транспортот неопходни се следните активности:

                · Изградба на нова пристанишна зграда и проширување на пристанишната платформа
          на Аеродром Охрид ;

                · Техничко и технолошко доопремување на аеродромите за инструментално
         оперирање на воздухопловите (IFR) од двата прага на полетно     -слетните патеки и
          визуелно оперирање на воздухопловите (VFR) во текот на ноќта (Night VFR);

                · Инсталирање на нов функционален систем во М  -НАВ за управување и контрола на
          воздушниот сообраќај на македонското небо, за зголемување на оперативните
          капацитети и подигнување на нивото на безбедноста во воздушниот сообраќај;

                · Имплементација на стандардите и препораките од релевантната меѓународна
          воздухопловна регулатива за заштита на животната средина, оперирање на
          воздухоплови без екипаж (дронови), воздушни возила (air car), електрични летала
           (eVTOL) и заштита од сајбер напад и (cybersecurity);

                · Воведување на воздухопловни рути и изработка на мапи за визуелно оперирање на
          воздухоплови (VFR) при погодни метеоролошки услови на македонското небо.

          Секундарната аеродромска мрежа ќе ја сочинуваат 6 стопански и 4 комбинирани
   аеродроми (за стопански и спортски потреби).

        Табела бр. 55 Секундарна аеродромска мрежа

                             Име                        Категорија

                        1    Клечовце           Стопански аеродром

                        2    Полог              Стопански аеродром

                        3    Бистра              Стопански аеродром

                        4    Ресен               Стопански аеродром

                        5    Битола             Стопански и спортски аеродром

                        6    Мариово            Стопански аеродром

                        7    Кочани             Стопански и спортски аеродром

                        8    Радичево           Стопански аеродром

                        9    Струмица           Стопански и спортски аеродром

                        10   Штип               Стопански и спортски аеродром



      44 ТЕУ (TEU)   - Twenty -foot equivalent unit  – вообичаена мерна единица за контејнери со димензии според ИСО
    стандардите со должина од 6,1м, ширина од 2,4м и висина од 12,6м.

                                                                                  231
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":272}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":273,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=273"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

6.5.1.5. Воден транспорт

          Внатрешната пловидба во Република Северна Македонија има важна улога, значаен
    потенцијал и добри предуслови за развој.

           За остварување на целите на развој на внатрешната пловидба на Охридското Езеро,
    се препорачуваат следните мерки:

            · Изработка на потребна урбанистичка документација за изградба на пристаништа и
          пристани на крајбрежјата на Охридското Езеро;

            ·  Реконструкција на постојните пристаништа и пристани и изработка на проекти за
          доградба и изградба нови;

            · Обезбедување на п ловила ангажирани во јавниот превоз;

            · Воведување линии на јавен линиски превоз со пловила;

            · Посебни станици за снабдување со гориво за пловните објекти;

            · Одржување на инфраструктурата која е во функција за извлекување на пловни објекти
          на суво.

        Можни локации за пристаништа и пристани на Охридското Езеро:

           А) Пристаништа: Охрид 7 ha, Охрид    - Канал  - Билјанини извори, Струга до 2 ha, Св.
   Наум до 1 ha.

            Б) Пристани: Охрид  - Грашница, Св. Стефан до  -1 ha, Пештани до -1 ha, Градиште до -
   1 ha, Трпејца до -1 ha, Св. Наум до -1 ha, Радожда до -1 ha, Калишта до -1 ha.

            В) Пристани за хотелски комплекси (Хотел Парк  – Горица, Хотел Гранит, Хотел Инекс
    – Горица, Хотел Метропол, Автокамп Елешец, Хотел Десарет, Автокамп Љубаништа,
   Автокамп Андон Дуков, Хотел Изгрев, Хотел Бисер).

        Можни локации за изградба на пристаниште и пристани на Преспанското Езеро:

           А) Пристаниште: Стење.

            Б) Пристани: Коњско, Отешево, Крани, Остров Голем Град, Маркова Нога. Заради
    заштита на природните вредности и екосистемот на езерото од прекумерно загадување,
   потребно е да се регулира и ограничи употребата на индивидуални моторни пловила
    (глисери, чамци, скутери).

        Можни локации за изградба на пристаниште и пристани на Дојранско Езеро:

           А) Пристаниште: Централно подрачје, Стар Дојран.

            Б) Пристани: Централно подрачје, Стар Дојран, Златен брег    – Сретеново, Мрдаја –
    Сретеново.

6.5.1.6. Подобрување на безбедноста на сообраќајот на патиштата

         Со цел да се зголеми безбедноста на сообраќајот на патиштата, неопходна е примена
   на повеќе видови мерки: превентивни, едукативни, мерки за делување на сообраќајната
    полиција, за подобрување за преглед на безбедноста на патот, за скратување на времето на
    пристигнување при сообраќајни несреќи, за превенција кон техничката исправност и
   опременост на моторните возила и унапредување на пасивната безбедност. За успешно
   имплементирање на овие мерки, неопходно е партиципирање на централната власт,
    регионалните и л окални органи на управата, професионалните организации (автошколите,
    транспортерите, транспортните компании, итн.), бизнис заедницата, како и приватните
    субјекти, невладините организации, граѓанските здруженија и др.




                                                                                 232
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":273}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":274,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=274"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

6.5.1.7. Побарувачка за сообраќај до 2040 година

         Предложените инфраструктурни решенија за планскиот период до 2040 година се
   внесени и во софтверски симулации со транспортниот модел подоготвен со со     ф твер за
   мониторирање на сообраќајот во реално време  и добиени проценки на идната побарувачка
    за тра нспорт по транспортен вид, која се базира на податоци од базната година 2019        -та.
   Промените кои се предвидуваат во транспортните видови во целната година 2040 и
    еволуцијата на клучните варијабли поврзани со побарувачката за транспорт се вклучени во
   моделот. Во транспортниот модел за 2030 и 2040 година е разгледувано т.н. сценарио СО
   ПРОЕКТИ кое ги опфаќа новите инфраструктурни проекти кои се предложени за патната и
   железничката инфраструктура и таа е споредена со состојбите во сценариото БЕЗ ПРОЕКТИ.

         Предложените проекти за брзи пруги и модернизација на постоечките пруги, прават
   евидентна разлика во модалната распредлеба на патувањата на железницата. Во 2040
   година проекциите се дека би имало помалку околу 13 700 патнички автомобили на ден на
    патната м режа во државата, помалку околу 1300 патници/ден со автобуси, но би имало
   повеќе од 29000 патници/ден во железничкиот превоз на патници. Во товарниот транспорт
   би имало помалку околу 300 камион/ден и зголемување на превозот со железница за околу
   3500 тони на ден. Овие проекции ја потврдуваат оправданоста на предложените проекти во
   однос на дефинираните цели кои се водечки патоказ за проектите до 2040 година.





                                                                                 233
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":274}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":275,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=275"}>>>
Вардар
ште
CKU
Y
iw
+t
"Балроврнци. НОВАЦ
> AS
“Тепавциќ
M=1:750.000
: py et eee ESS pee SY scm .¢
OR 5: 10 20 30 40
НАРАЧАТЕЛ:
Република Северна Македонија
ИЗРАБОТУВАЧ:
Република Северна Македонија
Министерство за животна средина
и просторно планирање
Агенција за планирање
на просторот
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
ЛЕГЕНДА
Државна граница
—— Граница на општина
— Граница на плански регион
e
HaceneHo место
Hacen6a
Акумулација
Природно езеро
| Bo
Река
Аеродроми
(A) Воздухопловно пристаниште
A Спортски аеродром
Леталишта
Аеродроми-проекција
Стопански и спортски
аеродром
©) Стопанскиаеродром
Заштитни зони на аеродроми
|| Меѓународен аеродром
[| Спортски аеродроми
ПЕЕ Леталишта
Заштитни зони на аеродроми-
проекција
Loa Стопански и спортски
аеродром
ГЈ Стопански аеродром
ПРОЕКЦИЈА
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
Сообраќајна мрежа
“ши Автопат
“ше Брз пат
шише Експресен пат
~~ Магистрален пат
—— Регионален пат
кл Железничка пруга
Сообраќајна мрежа-проекција
@e@ Автопат
ее Експресен пат
— — Регионаленпат
seers Железничка пруга
Граничен премин
Ф Патен премин
П
> Железнички премин
Граничен премин-проекција
Ф Патен премин
!
4-5. Железнички премин
Пристаништа
Состојба
Проекција
Карта 6p. A1012530
СООБРАЌАЈ И COOBPAKAJHA
ИНФРАСТРУКТУРА
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":275}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":276,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=276"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 6.5.2. Управување со води, водостопанство и хидротехничка инфраструктура

6.5.2.1. Управување со води

         Водоснабдување и одведување на отпадните води

          Основа за утврдување на вкупните потребни количини вода за водоснабдување на
    населението, туристите и индустријата во планскиот период до 2040 година се стратешката
   заложба за рационализација на потрошувачката на вода, како и демографските показатели
    за пл анскиот период. И покрај негативниот тренд на природниот прираст, потребните
   количини вода се одредени со позитивен прираст од 0,5%, ради присуство на голем број на
   нерезидентно население во зимски и летен период од годината.

          За пресметување на потребните количини на вода, кои се определени во зависност
   од големината на населените места, издвоени се пет групи на населени места.

        Табела бр. 56 Поделба на населените места по категории

        Група                                       Населено место
                   I         Скопје (општини на град Скопје)
                   II        Куманово, Тетово, Битола, Велес, Прилеп, Охрид, Струга, Штип, Гостивар, Струмица
                  III         Кичево, Кавадарци, Неготино, Кочани, Св. Николе, Валандово, Гевгелија, Дојран, Ресен,
                    Дебар, Шуто Оризари.
           IV        Крива Паланка, Кратово, Берово, Пехчево, Делчево, Виница, Пробиштип, Крушево, Радовиш,
                  Македонски Брод, Македонска Каменица, Демир Хисар
        V        Селски населби

          За секоја категорија на населени места, определена е вредноста на општата и
   пооделна вредност на специфичната потребна количина на вода (водоснабдителна норма   –
   л/ден жит.), за почетокот и крајот од планскиот период. Имајќи ја предвид актуелната
   нерационална потрошувачка на вода, како и глобално и локално поставените цели за
   рационална потрошувачка на водните ресурси,утврдена е потреба од намалување на
    загубите на вода во водоснабдителните системи во планскиот период (до 2040 година) од
    актуелните 50 на 30%   . Потребите на вода за домаќинствата ќе се зголемат просечно за 15%,
    како резултат на подобрување на животниот стандард на населението и зголемување на
   потрошувачка на вода заради климатските промени. Потрошувачката на вода за
    категоријата „друго“ во која   спаѓаат комерцијалните потреби, лесна индустрија и јавните
    потреби, во планскиот период ќе биде со мало зголемување од 4%.

        Табела бр. 57 Вкупна и пооделна водоснабдителна норма за период до 2040 г     .

      Група на населено     Категорија на             Водоснабдителна норма Qo [l/д. жител]
           место         потрошувачка           2021              2030               2040

                        Домаќинства                     165                176               184

                         Друго                           110               109                96
                         I
                          Загуби                          275               190                120

                        Вкупно                         550                475               400
                        Домаќинства                     150                159                170

                         Друго                           100                99                 89
                         II
                          Загуби                          250                172                111

                        Вкупно                         500                430                370

                        Домаќинства                     135                137               143
                         Друго                            90                 85                 74
                        III
                          Загуби                          225                148                93

                        Вкупно                         450                370                310

                        Домаќинства                     120                122               138
               IV
                         Друго                            80                 76                 72


                                                                                 234
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":276}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":277,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=277"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


 Група на населено     Категорија на             Водоснабдителна норма Qo [l/д. жител]
       место         потрошувачка           2021              2030               2040
                      Загуби                          200                132                90

                    Вкупно                         400                330               300

                    Домаќинства                     90                100                115

                    Друго                            60                 62                60
       V
                      Загуби                          150               108                 75

                    Вкупно                         300                270               250

      Според претходното, вкупните потребни количини вода за водоснабдување на
населението во 2040 година изнесуваат 11.70 (m     3/s), односно 251.44 х 10   6 (m3/god), а за
населението, туристите и индустријата, вкупно 20.97 (m   3/s) вода, или 467.39 х 10 6 (m3/god).





      График бр. 10 Потреби за вода за водоснабдување по сливови за период 2021  -2040 година

       Вкупната количина на отпадни води од население, туристи и индустрија до 2040
година е проценета врз основа на состојбата и проекцијата на инфраструктурата, во
планскиот период. Според тоа, количината на отпадните води од населението во 2040
година се предв идува да изнесува 8.47 (m    3/s), или 198.46 х 106 (m    3/god), или вкупната
количина отпадна вода од населението, туристите и индустријата е 12.05 (m   3/s), или 274.24 х
106 (m3/god).

      Биланс на расположивите и потребните количини на вода

       Квантитативната расположивост и ранливост на водните ресурси е од витално
значење за обезбедување на одржливо управување со водите. Согласно територијалната
расположивост и искористеност на водните ресурси, преставен е воден биланс (водна
рамнотежа заснова на на законот за конзервација на маса) и индикатори за периодот до 2040
година.





       Слика бр. 35 Вкупни расположиви водни ресурси по подсливови во планскиот период, под
                 влијание на климатските промени за сценариото RCP8.5 (милиони m3)

                                                                              235
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":277}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":278,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=278"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

         Индикаторот за експлоатација на вода ја покажува средната годишна вкупна
   побарувачка на вода во однос на долгорочните просечни расположиви водни ресурси, не
   сметајќи ја водата за производство на хидроенергија. Овој индикатор во 2040 година се
   очекува да достигне вредност од 23% (референтен период 18%, со климатски промени 30%),
  што укажува дека водните ресурси на национално ниво можат да бидат под стрес. Сливовите
   на Струмица и Брегалница би биле под силен стрес и неодржливо користење на водните
   ресурси.

         Индексот на воден стрес (Falkenmark WSI) претставува однос на обновливи
   слатководни ресурси по жител. Количината на достапни обновливи извори на вода по жител
   во Северна Македонија до 2040 година се очекува да достигне 3.239 m  3/жител/годишно (со
   климатски промени 2.571 m 3/жител), и ја класифицира земјата како релативно безбедна во
   однос на водниот стрес.

          Апстракцијата на вода (свежа вода земена од подземни или површински извори,
   трајно или привремено, и пренесена до местото на употреба) во Државата во 2040 година би
   изнесувала 748 m 3/жител/годишно (референтен период 580 m  3/ж/г, со климатски промени
   779 m3/ж/г), што преставува релативно висока апстракција споредено со Европскиот просек.

       Табела бр. 58 Индикатори на водниот биланс (2040 година, без климатски промени)

   Расположиви количини на         Потребни количини на вода по           Индикатори на водниот биланс по
       вода по сливови                       сливови                                 сливови

                                                                                                                                                                  вода                        WSI)
                                                                     на       на        на         на                                                                                 на                    стрес
                                                                                                                                                     вода                                                        вода                                                                                                                     туризам                                                                                      Сопствени/   Вкупни                                                                    Водоснабдување и                          Индустрија                                           Наводнување                      Вкупно                      Индекс      експлоатација на    Индекс  вишок               Индекс  воден     (Falkenmark           Индекс      апстракцијата на

                      106 m 3       106 m 3     106 m 3     106 m 3    106 m 3     %       106 m 3   m3/жител   m3/жител

Горен Вардар           740          32.01        2.00       40.80       42.8      10%       666        3003         303
Лепенец               259           0.93        0.40         1.21       2.54      1%        256        14,247        140
Треска                 707           6.19        5.40        7.88       19.47     3%        688         14,211        391
Пчиња                 358          20.64        1.20       58.20      80.04     22%       278         2,343        523
Среден Вардар      1,032/3,097      99.40       40.42       72.25      212.07     7%        2,885        4,776        327
Брегалница            375          21.94        6.81      257.09     285.84     76%        89          2,197         1,676
Црна                   770          28.52       15.20      243.37     287.09     37%       483         3,852         1,437
Долен Вардар        88/4,329        13.74      121.43      84.88      220.05     5%        4,109       43,201        2,196
Струмица              122          14.00        4.01      100.04     118.05     97%        4          1,179         1,144
Црн Дрим               1,498         26.74        6.41       40.89      74.04      5%        1,424       10,187        504
Вкупно                  5,949         264.11     203.28      906.61      1,374     23%       4,575        3,239        748

         Анализите на расположивоста на водните ресурси во услови на идни климатски
   промени, дополнително ја потенцираат ранливоста на водните ресурси во сливовите кои и
   во сегашни услови се јавуваат како чуствителни и критични.

       Табела бр. 59 Индикатори на водниот биланс (со климатски промени, 2040 година)

  Расположиви количини на     Потребни количини на вода по сливови     Индикатори на водниот биланс по сливови
      вода по сливови

                                                                                                                                                                 вода
                                                                    на       на       на         на                                                                                 на                  стрес
                                                                                                                                                    вода                                                        вода                                                                                                                     туризам                                                                                     Сопствени/   Вкупни                                               Водоснабдувањ е и               Индустрија                                             Наводнување                      Вкупно                         Индекс      експлоатација на     Индекс  вишок              Индекс  воден     (Falkenmark  WSI)     Индекс      апстракцијата на

                   106 m 3       106 m 3     106 m 3     106 m 3    106 m 3    %         106 m 3    m3/жител    m3/жител

Горен Вардар     666           32.01         2.00         44.19      78.20      12%       587       2700         317

Лепенец          228           0.93           0.40         1.28        2.61       1%        225       12524        143

                                                                                236
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":278}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":279,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=279"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


  Расположиви количини на     Потребни количини на вода по сливови     Индикатори на водниот биланс по сливови
      вода по сливови

                                                                                                                                                                 вода
                                                                    на       на       на         на                                                                                 на                  стрес
                                                                                                                                                    вода                                                        вода                                                                                                                     туризам                                                                                     Сопствени/   Вкупни                                               Водоснабдувањ е и               Индустрија                                             Наводнување                      Вкупно                         Индекс      експлоатација на     Индекс  вишок              Индекс  воден     (Falkenmark  WSI)     Индекс      апстракцијата на

Треска            606           6.19           5.40         8.45        20.05      3%        586       12173        403

Пчиња            242           20.64         1.20         61.84      83.68      35%       159       1584         547

Среден Вардар    954/2696     99.40         40.42       76.95      216.77     8%        2479      4157         334

Брегалница       193           21.94         6.81        271.99     300.74     156%      -108       1131         1763

Црна             490           28.52         15.20       258.73     302.45     62%       188       2453         1513

Долен Вардар     (19)/3360     13.74         121.43      90.09      225.26     7%        3135      33525        2248

Струмица         50            14.00         4.01        105.94     123.94     247%      -74        486          1202

Црн Дрим        1312          26.74         6.41         44.54      77.69      6%        1234      8924         528

Вкупно            4,722         264.11        203.28      963.99      1,431.38    30%       3291      2571         779

         Проекција на водоснабдителните системи

          Проекцијата на водоснабдителните системи за населените места за планскиот
   период, е заснована на реалната состојба, како и идните стратешки определби и потреби.
   Реалната состојба на водоснабдителните системи е висока покриеност на населеното со вода
   од јавни водоснабдителни системи, но и голема нерационалност во користење на водата, со
   повеќе од 50% неискористена вода, која претставува загуба. Во таа смисла, главната
   стратешка определба во планскиот период е рационално користење на водните ресурси, и
  намалување на загубите на 30% во 2040 година. Рационализацијата на потрошувачката на
   вода во планскиот период може да се обезбеди со користење на системи кои ќе бидат
   достапни со помали оперативни трошоци, односно обезбедување на воден ресурс по
   гравитачен пат, без пумпање односно без потрошувачка на електрична енергија, што може
   да се реализира во: водоснабдителен систем „Оризарска Река“ од кој треба да се обезбеди
   гравитачна вода за Кочани, Виница и некои селски населби; водоснабдителен систем Охрид
   – Струга со зафаќање на гравитачна вода од „Свињишки извори“ и извори кај Ржаново на
   планина Караорман.

         Суштинска стратешка определба при проекција на системите за водоснабдување
   претставува и нивно окрупнување, со меѓусебно поврзување, и регионализација, со цел за
   подигање на безбедноста на услугата. Такво окрупнување е можно кај: „Охрид      – Струга“,
   Полог и  Струмица. Во продолжение е презентирана проекцијата на водоснабдителни
   системи по речни сливови и подсливови со нивните сегашни и идни можни извори на вода.

       Табела бр. 60 Проекција на водоснабдителните системи за поголеми населени места

        Ред   Водоснабдителен
                                Населени места                   Изворишта на вода
                . Бр        систем

                                                    1. Речен слив  - Горен Вардар

                                                Извори Вруток", "Вакуф", "Уливерички извор", "Големи
                                     Тетово,            извори", р. Пена, из. „Враца“, из. „Железна река“, из.
            1.1   РВС Полог
                                     Гостивар, села     „Ѓоновица“, дв. ХЕЦ Равен (Мавровско Езеро), локални
                                                  извори од селата

                                                   2. Речен слив  - Среден Вардар

            2.1    Скопје               Град Скопје, села     Рашче, п.в. "Лепенец - Нерези",ак. "Козјак", ак. Кадина Река

           2.2    Велес                  Велес, села            ак. "Лисиче", пв. "Шорка"


                                                                                 237
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":279}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":280,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=280"}>>>
        Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


Ред   Водоснабдителен
                        Населени места                   Изворишта на вода
. Бр        систем

                                              3. Речен слив  - Треска

                             Кичево,
                          Македонски Брод,    из."Студенчица", "Питран", из. р. Треска, пв. Прилеп,
 3.1   РВС Студенчица
                            Прилеп, Крушево,    Крушевски извори
                             села

                                             4. Речен слив  - Лепенец

                            населени места од
       Локални селски
 4.1                         Чучер Сандево,      извори и подземни води
       водос. системи
                          општина Сандево

                                                   5. Речен слив  - Пчиња

 5.1    Кратово               Кратово, села        Злетовска Река, ак. Кнежево

                           Крива Паланка,
 5.2    Крива Паланка                                  из. "Калин камен", ак. "Киселичка река"
                             села

 5.3    Куманово             Куманово, села        ак. "Липково", ак."Слупчане", "Вакуф" пв. "Отљански врби"

                            Села од општина
 5.4   РВС Липково                                     ак. "Липково", ак."Слупчане"
                           Липково

                                       6. Речен слив  - Долен Вардар

 6.1    Валандово            Валандово, села      пв. "Татарли", из. "Манастир", "Извор"

 6.2    Гевгелија               Гевгелија, села        пв. "Гевгелија", ак. Коњско

                             Кавадарци,          Извор: "Лукар I и II", "Косматец", Стара река, ак. Тиквеш, слив
 6.3    РВС Лукар
                              Неготино, села       на р. Дошница

 6.4    Дојран               Дојран                пв. "Дере - Баш", "Топлец I и II", "Мрдаја", п.в. Ѓавато

                                           7. Речен слив  - Брегалница

                             Берово, Пехчево,
 7.1   Берово - Пехчево                                ак. "Ратевска река", р. Брегалница, р. Лутачка
                             села

      РВС Оризарска         Кочани, Виница,       ак. "Оризарска река", Пв. "Грдовски орман", пв. "Адемица", р.
 7.2
       река                  села                Градешка, ак. Гратче

                           Штип, Пробиштип,
                                                           ак. "Кнежево", пв. "Штипско ез.", "Фортуна", ак. "Мавровица",
 7.3   РВС Злетовица          Св. Николе,
                                                         пв. "Свети Николе", пв. "Ратево"
                              Кратово, села

 7.4    Делчево              Делчево, села         пв. "Трботивиште", пв. "Делчево", ак. Лошана

                           Мак. Каменица,
 7.5    Мак. Каменица                             р.Каменичка, ак. на Косевичка / Луковичка река
                             села

                                               8. Речен слив  - Црна

                                                 Сапунчица, Црвена река, Лак поток, ак. "Стрежево", пв.
 8.1    Битола                Битола, села
                                               "Змирнево"

 8.2   Демир Хисар        Демир Хисар, села     пв. "Демир Хисар", из. "Железнец"

                                            9. Речен слив  - Струмица

 9.1    Струмица             Струмица, села         ак.: "Турија", "Водоча"

 9.2   Радовиш             Радовиш, села        пв. "Воиславци", из. "Глад", р. Радовишка

                                      10. Речен слив  - Црни Дрим

10.1   Ресен                  Ресен, села           Из. "Св. Спас", пв. "Царев двор"

                                                          из. "Билјанини извори", "Беј-бунар", "Летнички извор", "Св.
                            Охрид, Струга,
10.2   Охрид – Струга                               Илија", „Свињишки извори“, "Шум", "Горна Белица", "Вевчани",
                             села
                                                          из. „Ржаново“, из. Збажди“, пв. "Студенчишта", Охридско езеро

10.3   Дебар                Дебар, села           из. "Росоки"





                                                                          238
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":280}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":281,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=281"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      Одведување на отпадни води

       Проекција на активностите на системите за одведување на отпадни води во
развојниот период (2021 – 2040 година), е изготвена во согласност со актуелната состојба на
покриеност на територијата на Државата со водоснабдителни системи, како и идните
потреби, пр и што, проекцијата се темели на: поврзување и окрупнување на локални во
регионални канализациони системи; сепарирање на урбаните каналски води, особено кај
системите со изградени станици за пречистување; почитување на насоките на ЕУ
директивата за урбани о тпадни води (91/271/EEC); воспоставување на приоритети во однос
на големина на населени места и чуствителни подрачја; примена на етаблирани технологии
за прочистување на отпадните води; реконструкција и рехабилитација на канализационите
системи; воспоставу вање на мониторинг систем на отпадните води пред испуштање во
реципиент. Според тоа, во приоритетни активности во планскиот период се:

         · Изградба на нови сепарациони канализациони системи, особено во руралните
       средини,

         · Изведување на станици за пречистување на отпадни води (СПОВ) за сите населени
       места поголеми од 2000 жители,

         · Реконструкција и сепарација на канализационите мрежи, особено во населените
       места со изградени СПОВ.

        Кај поголемите населени места кои имаат изградено канализациони системи и СПОВ,
се планира реконструкција и сепарација, а населените места кои немаат изградени СПОВ,
реконструкција на канализацијата и изградба на СПОВ.

    Табела бр. 61 Проекција на канализационите системи за поголеми населени места

                                                                          Пречистителна станица

  Ред.   Канализационен                               Испуст во                            изградена
                             Населени места
   Бр.        систем                                 реципиент         Изработена
                                                                                 до     до                                                                       документација
                                                                                      2021   2040

                                                1. Речен слив  - Горен Вардар
   1.1    Гостивар           Гостивар, села          Вардар                 нема          не     да
                                                                               Студија и
   1.2    Тетово             Тетово, села            Вардар                 тендерска        не     да
                                                                       документација

                                               2. Речен слив  - Среден Вардар

                                                                      почната изградба
   2.1    Скопје            Град Скопје            Вардар                                не     да
                                                                         2023
                                                                               Студија и
   2.2    Велес              Велес, села             Вардар                 тендерска        не     да
                                                                       документација

                                                    3. Речен слив  - Треска
   3.1    Кичево            Кичево, села            Треска                 изградена        да     да
        Македонски
   3.2                   М. Брод                 Треска                 изградена        да     да
        Брод
   3.3    Пласница         Пласница, села          Треска                    Студија         не     да

                                                   4. Речен слив  - Лепенец

                                                    5. Речен слив  - Пчиња

   5.1    Кратово           Кратово, села            Кратовска река           нема          не     да
   5.2    Крива Паланка     Кр. Паланка, села        Крива река              нема          не     да
   5.3    Куманово         Куманово, села          Кумановска река        изградена        да     да
   5.4    Липково          Липково, села           Липковска река           нема          не     да



                                                                              239
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":281}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":282,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=282"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                                                          Пречистителна станица

  Ред.   Канализационен                               Испуст во                            изградена
                             Населени места
   Бр.        систем                                 реципиент         Изработена
                                                                                 до     до                                                                       документација
                                                                                      2021   2040

                                               6. Речен слив  - Долен Вардар

   6.1    Богданци         Богданци              Вардар                 нема          не     да
   6.2    Валандово        Валандово              Анска река              нема          не     да
   6.3    Гевгелија          Гевгелија              Вардар                Изградена        да     да
   6.4    Кавадарци        Кавадарци             Луда Мара              нема          не     да
   6.5    Неготино         Неготино              Вардар                 нема          не     да

   6.6    Дојран            Дојран                 Дојранско езеро        Изградена        да     да

                                                 7. Речен слив  - Брегалница

   7.1    Берово            Берово, Пехчево, села    Брегалница            Изградена        да     да
   7.2    Делчево          Делчево, села           Брегалница              нема          не     да
   7.3    Кочани            Кочани, Виница, села     Оризарска река         Изградена        да     да
   7.4    Мак. Каменица    М. Каменица, села       Брегалница              нема          не     да
   7.5    Пробиштип       Пробиштип, села         Злетовска река           нема          не     да
   7.6    Свети Николе       Св. Николе, села         Свети Николска         Изградена        да     да
                                                                               Студија и
   7.7   Штип            Штип, села             Брегалница             тендерска        не     да
                                                                       документација
                                                     8. Речен слив  - Црна

                                                                               Студија и
   8.1    Битола            Битола, села            Драгор                 тендерска        не     да
                                                                       документација
   8.2   Демир Хисар     Демир Хисар, села      Црна                   нема          не     да
   8.3    Крушево          Крушево, села          Крушевска              нема          не     да
   8.4    Прилеп           Прилеп, села           Ореовачка             Изградена        да     да

                                                  9. Речен слив  - Струмица

   9.1    Струмица         Струмица, села         Тркања                Изградена        да     да

   9.2    Радовиш         Радовиш, села          Радовишка река         Изградена        да     да

                                            10. Речен слив  - Црни Дрим

  10.1   Ресен              Ресен, села             Преспанско езеро       Изградена        да     да

  10.2   Охрид - Струга     Охрид, Струга, села      Црни Дрим             Изградена        да     да
  10.3   Дебар            Дебар, села               Ак. Шпилје              нема          не     да

      Системи за наводнување

      Нето потребните количини на вода за наводнување во 2040 година се очекува да
изнесуваат околу 633.99 милиони m  3 годишно/вегетациона сезона. Ова количество на вода
е потребно за да ги задоволи потребите од вода за наводнување на самото поле.
Пресметаната бруто потребна вода за наводнување во 2040 година, со усвоена ефикасност
на системите за наводнување од 70% е про   ценето да изнесува околу 906.61 милиони m     3
годишно/вегетациона сезона.





                                                                              240
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":282}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":283,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=283"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план





    График бр. 11 Потреби за вода за наводнување и вкупни потреби за наводнување по месеци и по
    сливови/подсливови





    График бр. 12 Потреби за вода за наводнување и вкупни потреби за наводнување по месеци и по
    сливови/подсливови со влијание од климатски промени

      Со рехабилитација и модернизација на постојните системи за наводнување, во
планскиот период ќе се овозможи наводнување на вкупна површина од 107015 ha (85% од
површината за наводнување опфатена со проектната документација). Покрај санација, се
предвидува и изградба на нови системи за наводнување со кои се овозможува зголемување
на наводнуваните површини и проширување на системите на локалитети на кои претходно
не се наводнувани на вкупно 61312 ha. Тоа се:

         · продолжување со изградбата на браната Речани и изградба на системот за
      наводнување;

         · завршување на изградбата на системот за наводнување Равен  -Речица ;

         · започнување со активности за изградба на брана на река Слупчанска;

         · изградба на четири системи за наводнување по течението на реката Вардар (ХС
       Лисиче, ХС Конско, ХС Пепелиште и ХС Јужен Вардар     – трета фаза   - во рамки на
       проектот Наводнување на јужната долина на Вардар),

         · изградба на мали ниско буџетни и еколошки прифатливи системи за наводнување до
      300 ha (Чаушица, Колибари, Славишко Поле, Конопница, Пишица, Теарце, Сарај,
       Новаци, Сопот, К36 -Тиквеш);

         · изградба на втората фаза  од системот за наводнување Злетовица,

         · изградба на дел од систем за наводнување во скопскиот регион на левиот брег на р.
       Вардар;

         · изградба на систем за наводнување Дебарско Поле;

         · изградба на систем за наводнување Преспанско Поле;

         · изградба на дел од систем за наводнување Бучин.

       Вкупната планирана површина за наводнување во 2040 година ќе изнесува 168327
ha. За рационално и ефикасно користење на водата, односно намалување на загубите
неопходни се соодветни мерки и политики, како и институционални реформи во
управувањето со водите.



                                                                              241
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":283}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":284,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=284"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

    Табела бр. 62 Преглед на наводнувани површини и потребни количини на вода за наводнување
     за 2040 година

                                                                                       Вкупно
             Нови системи за наводнување и     Нови     Постојна површина   Вкупна
 Подслив                                                                                потребна
               реконструкција /модернизација    површини    рехабилитација   површина
 Реченслив                                                                           вода бруто
                      на постојните                  (ha)               (ha)              (ha)
                                                                                             (106m3/год)

 Горен          Гостиварско Поле, Равен
                                                 3600            5280           8880         40.80
 Вардар        Речица*, Тетовско Поле

 Среден        Отовица, Лисиче*, Скопско
                                                 12330           1564          13894         72.25
 Вардар        Поле*, Пепелиште*
               Јужен Вардар ХМС Конско
                   (Гевгелија, Паљурци, Црничани,
                 Дојран)*, ХМС Негорци Прдејци,
 Долен        Петрушка Река, систем
                                                 10412           6327          16739        84.88
 Вардар        Миравци, Бојмија систем Удово,
            ХМС Удово Валандово, Брана
               Петрушка СН Петрушка река*,
                Страиште*, Дојран

                Липково, Кратово*, Славишко
 Пчиња                                          7500            3750          11250        58.20
                Поле*, Слупчане*

                Скопско Поле         -   Бардовци
                Злокуќани, Скопско поле   - Ново
 Лепенец                                                         234            234           1.21
                 Село, Скопско поле       - Орман
               Волково

                Берово, Оризари (Речани)*,
                Брегалница, Злетовица*,
 Брегалница    Штипско Поле (лева страна од        7770           32812          40582        257.09
            ХМС Брегалница)*, ХМС Свети
               Николе

              Тиквеш   - сите СН, Прилепско
 Црна Река     Поле    –Прилеп, Стрежево         8800           38760          47560        243.37
                 Битола, Новаци*, Бучин*

               Струмичко Поле ХС Турија,
               Струмичко Поле ХС Водоча,
               Струмичко Поле ХС Иловица,
               Струмичко Поле ХС Новоселка,
 Струмица                                        1500           15752          17252        100.04
               Струмичко Поле ХС Маркова
                 Река, Струмичко Поле ХС
               Чаушица, СН Подареш*, ХС
              Мантово

                Охрид, Дебарско Поле*,
 Црн Дрим                                       9150           1080          10230        40.89
               Преспанско Поле*, Струга

               Тајмишка река (Драгомиште и
 Треска                                           250            1456           1706          7.88
                    Зајас)*, Кичевско Поле
                                 ВКУПНО:      61312          107015         168327       906.61
* Нови системи за наводнување

      Ќе се реализира реконструкција и санација на постојните системи за одводнување
(согласно проектната документација), со цел да се овозможи целата проектирана површина
под системи за одводнување од вкупно 80230 ha да биде во функција како и обезбедување
на с оодветно финансирање за ефикасно управување и одржување на системите за
одводнување.





                                                                              242
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":284}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":285,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=285"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

           Енергетско искористување на водите

          Во однос на енергетиката, до 2040 година, согласно сите сценарија, Државата треба
    да ја заврши својата транзиција кон обновливи извори на енергија. За поголемо
    искористување на хидро потенцијалот до 2030 година предвидена е изградба на големи ХЕ,
    со кои би се зголемило годишното производство на електрична енергија.

6.5.2.2.  Водостопанство и хидротехничка инфраструктура

          Стратешкото значење на обезбедувањето на вода за потребите на населението,
    индустријата и други активности е еден од приоритетите во намената на земјиштето, поради
    условите за изградба на водостопанските с    истеми, кои може да се реализираат само на
    строго одредени места и во потполно детерминирани услови.

          Долгорочните плански решенија за изградба на водостопански системи се утврдени
    на ниво на речните сливови во рамките на кои се креирани седум математички модели за
    различните хидрографски целини во трите главни речни сливови во РСМ. Основните
    проектни крит ериуми се однесуваат на:

                · 95% обезбеденост на нормални потреби на вода за водоснабдување,

                · 95% обезбеденост на еколошки гарантирано протекување,

                · 80% обезбеденост на нормални потреби за наводнување,

                · 70% обезбеденост на потреби за наводнување со влијание од климатски промени,

                · максимизација на производството на електрична енергија со респектирање на
          претходните критериуми.

         При моделирањето се разгледани две сценарија за глобалниот ВСС,     со соодветни
    креирани модели:

                · Сценарио со нормални потреби за вода за наводнување,

                · Сценарио со потреби за вода за наводнување со влијание од климатските промени.

        Од структурен аспект (поставеност на акумулации, интеракции и јазолни точки), двата
   модели се идентични. Разликата во спроведената симулациона анализа е во количината на
    потребната вода за наводнување, која во сценариото со влијание од климатски промени е
    зголемена, а од друга страна се редуцирани големините за хидролошките серии на
    дотекувања во акумулациите, проценето на процентуален износ од 10%.

          Во однос на просторот кој треба да се резервира за секоја акумулација е
    специфицирана кота на запоседнување на просторот Zzp[mnv], како максимална кота со
    височина од 5.0 m над кота на нормално ниво во акумулацијата Znn[mnv], која има карактер
    на рамковна вредност.





                                                                                 243
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":285}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":286,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=286"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план





    Слика бр. 36 Глобален комплексен ВСС на РСМ  (постоечки и планирани акумулации  )

      Во планскиот период се предвидуваат  57 нови брани со акумулации, од кои поголем
дел се повеќенаменски: за водоснабдување, наводнување, производство на електрична
енергија, или спорт и рекреација. Динамиката на изградба секако ќе зависи од развојната
политика на Државата и обезбедувањето на нео ходни услови за градба.





                                                                              244
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":286}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":287,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=287"}>>>
                              Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


Табела бр. 63 Усвоен комплексен ВСС на подслив Пчиња

    Водостопанско        Fsl                                                      Z nn       Z zp        Z kr       Z min         Vvku        Vk           Qins        Qekv         E god
                              #      ВСС       Акумулација    Намена
       подрачје        [km2]                                                  [mnv]     [mnv]     [mnv]     [mnv]     [106m3]    [106m3]     [m3/s]     [m3/s]    [GWh/god]

   Пчиња              101   1   Постоечки    Глажња                в, н, е   590.00              593.00    515.00    25.54      22.00      4.00        0.27         1.93
                          32.3   2                Слупчанка                в, н   487.00    492.00              450.00    4.33       1.85       0.00        0.00         0.00
                       112   3               Липково               в, н, е   491.00              493.00    455.00    4.33       2.25       1.00        0.14         0.95

                        84.34    1   Планиран     Киселичка                в, н   845.00    850.00              800.00    28.50      16.00      0.00        0.00         0.00
                       412   2                Длабочица            в, н, е   556.00    561.00              520.00    30.01      20.20      8.00        1.70         4.26
                       733   3                Вакуф                  в, н, е   447.00    452.00              415.00    150.13     106.80     15.00       2.19        15.29
                       565   4               Пелинце              н   475.00    480.00              409.00    95.00      90.00      0.00        0.00         0.00
                      2578   5              Пчиња                   н, е   285.00    290.00              275.00    9.18       8.37       30.00       3.58         2.85

Табела бр. 64 Усвоен комплексен ВСС на подслив Брегалница

 Водостопанско         Fsl                                                       Z nn         Z zp         Z kr        Z min          Vvku         Vk          Qins       Qekv        E god
                             #      ВСС       Акумулација    Намена
    подрачје         [km2]                                                   [mnv]       [mnv]      [mnv]      [mnv]      [106m3]     [106m3]    [m3/s]    [m3/s]  [GWh/god]

 Брегалница           54.49    1   Постоечки    Ратево                   в, н   984.00                  986.00     947.00     10.00       3.00         0.00      0.00        0.00
                       87.24   2                Градче                   в, н   467.00                  470.00     450.00      2.40        2.40         0.00      0.00        0.00
                    1100.00    3              Калиманци             н, е   515.00                  519.50     460.00     115.60     112.40      18.00     0.56        3.34
                       12.80   4              Лошана               в   825.50                  828.00     805.00      1.33        1.08         0.00      0.00        0.00
                       46.76   5              Кнежево                 в, н   1063.50                 1065.50    990.00     25.50       23.50        0.00      0.00        0.00
                       92.75   6               Речани                в, н, е   646.00       651.00                 610.00     25.00       22.08        1.00      0.04        0.67
                       49.47   7             Отиња                   в, с   334.00       339.00                 315.00      3.06        3.00         0.00      0.00        0.00
                      188.67   8              Мантово                в, н   402.50                  406.50     384.00     45.00       43.40        0.00      0.00        0.00
                        42.17   9              Мавровица             в, н   380.00                  383.00     362.00      3.04        2.80         0.00      0.00        0.00
                     446.80    1   Планиран    Разловци             н   770.00       775.00                 750.00     70.00       48.50        0.00      0.00        0.00

                        15.33   2                Блатец                в, н, е   655.00       660.00                 627.50     10.00       7.50         7.00      0.00        0.00
                       45.94   3                Баргала                  в, н   465.00       470.00                 415.00      6.20        5.00         0.00      0.00        0.00
                    3480.00    4                Јагмурлар             в, н, е   247.00       252.00                 235.50     69.77       54.00       48.00      4.82        9.14
                         8.50   5               Лаки                 е   770.00       775.00                 730.00      2.59        2.59         7.00      0.06        0.92





                                                                                                                      245
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":287}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":288,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=288"}>>>
                              Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


Табела бр. 65 Усвоен комплексен ВСС на слив Струмица

Водостопанско           Fsl                                                     Znn      Zzp        Zkr       Zmin       Vvku        Vk        Qins     Qekv      Egod
                              #     ВСС        Акумулација    Намена
   подрачје          [km2]                                                      [mnv]    [mnv]     [mnv]      [mnv]      [106m3]     [106m3]     [m3/s]    [m3/s]   [GWh/god]

Струмица               25.38    1   Постоечки   Иловица                     в, н   350.00             353.00     335.00      0.24        0.24          0.00      0.00        0.00
                         32.57   2              Маркова Река              в, н   325.00             327.00     317.00      0.85        0.65          0.00      0.00        0.00
                       211.00   3                 Турија                       в, н   388.50             392.00     330.00      50.40      48.00         0.00      0.00        0.00
                         65.97   4               Водоча                      в, н   402.00             405.00     375.00      26.70      25.80         0.00      0.00        0.00
                         10.34   5               Новоселка              н   303.00             305.00     293.00      0.20        0.20          0.00      0.00        0.00
                         11.44   6               Хамзали                н   415.00             417.00     407.00      0.20        0.18          0.00      0.00        0.00

                         35.40    1   Планиран    Ореовичка                  в, н   475.00     480.00              455.00      8.87        5.50          0.00      0.00        0.00
                        118.61   2             Подареш                    в, н   460.00     465.00              414.00      43.00      25.00         0.00      0.00        0.00

Табела бр. 66 Усвоен комплексен ВСС на подслив Црна Река

  Водостопанско         Fsl                                                       Z nn         Z zp         Z kr        Z min         Vvku        Vk           Qins         Qekv        E god
                              #       ВСС      Акумулациј а   Намена
     подрачје         [km2]                                                   [mnv]      [mnv]      [mnv]      [mnv]     [106m3]   [106m3]     [m3/s]      [m3/s]    [GWh/god]

 Црна Река            41.837     1   Постоечки   Прилеп             н     745.50                746.50     720.00       8.28       6.00        0.00       0.00       0.00
                      151.42     2               Стрежево            в, н, е     735.50                741.00     694.00     112.91     85.00        7.00       0.05       0.09
                      5361     3              Тиквеш               н, е     265.00                269.00      233.00    309.58    240.00      120.00      18.08      144.01
                          9.41     4               Подлес             н     584.50                586.00      575.00       0.16       0.16       0.00       0.00       0.00

                        14.57     1   Планиран   Цер                  в, н, е    950.00      955.00                920.00       2.18       2.18       2.00       0.50       3.63
                        291.3     2             Жван               н     708.00      713.00                687.00    105.50     83.00        8.00       0.57       3.53
                       37.99     3              Обедник            н    800.00      805.00                769.00     27.00      10.40        0.00       0.00       0.00
                      72.965     4              Кочиште            н     742.00      747.00                721.00     34.00      27.30        0.00       0.00       0.00
                      36.416     5              Журче              н     748.00      753.00                722.00     10.00       9.80        0.00       0.00       0.00
                     617.016     6               Бучин                в, н, е    628.00      633.00                610.00     94.00      91.00       12.70       0.55       1.15
                          11.7     7              Дабница               в, н     725.75     730.75                715.00      3.40       3.00        0.00       0.00       0.00
                      22.121     8              Пештерица          н     774.50     779.50                750.00       2.66       2.66        0.00       0.00       0.00
                       58.85     9              Коњарка             в, н, е     678.00     683.00                650.00       2.80       2.40        2.00       0.37       3.21
                      3975    10              Коњарка 2          в, н, е     571.00     576.00                565.00       6.18       5.00      30.00       8.42       4.57
                      4536     11              Чебрен              е     565.00     570.00                550.00    915.00    690.00      180.00      50.06      622.06
                      4536     12              Орлов Камен       дб    400.00      405.00                393.00      41.00      14.44       0.00       0.00       0.00
                     5030     13               Галиште             е     392.00     397.00                342.00    344.00    240.00      120.00      19.78     144.98
                      5374    14               Макарија             н, е     165.00     170.00                150.00     35.22      19.00     120.00      11.05      17.40





                                                                                                                      246
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":288}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":289,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=289"}>>>
                                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


  Табела бр. 67 Усвоен комплексен ВСС на слив Црн Дрим

 Водостопанско         Fsl                                                      Z nn          Z zp          Z kr         Z min          Vvku         Vk           Qins         Qekv         E god
                           #      ВСС       Акумулација    Намена
    подрачје        [km2]                                                   [mnv]       [mnv]       [mnv]       [mnv]      [106m3]    [106m3]     [m3/s]      [m3/s]    [GWh/god]

Црн Дрим           3118   1   Постоечки    Глобочица              е     687.50                   692.00       682.00       55.30       13.20      50.00       23.50      167.95
                    4198   2            Шпиље                  н, е    580.00                   587.00      560.00     506.00      212.00     108.00       24.71     156.53

                      65.15   1   Планиран     Издеглавје            н    839.00       844.00                   815.00        5.44        4.74       0.00        0.00       0.00
                       0.89    2              Ташмаруништа          е    1025.00      1030.00                   985.00        7.05        7.05       0.00        0.60      15.24
                     73.25   3                Тресонче               е    989.90       994.90                   984.00         1.63        0.55      22.00        0.70      20.05
                    4210   4               Дебар                 е    486.00        491.00                  465.00       11.25      10.00      90.00       24.53      58.76
                     19.64   5               Вапила               н     785.00       790.00                   775.00        1.27        1.10       0.00        0.00       0.00
                    12.175   6               Лева река                 в, н   1050.00      1055.00                  990.00        12.17      12.16       0.00        0.00       0.00

  Табела бр. 68 Усвоен комплексен ВСС на подслив Треска

   Водостопанско        Fsl                                                            Z nn         Z zp        Z kr       Z min         Vvku        Vk          Qins        Qekv        E god
                            #      ВСС          Акумулација      Намена
      подрачје        [km2]                                                        [mnv]      [mnv]     [mnv]     [mnv]     [106m3]    [106m3]    [m3/s]     [m3/s]    [GWh/god]

   Треска             1815   1   Постоечки    Козјак                        зп, е       459.00               471.10    432.00    550.00    267.00    100.00     13.33      81.33
                     1875   2                   Св. Петка                   е       357.30              366.00     354.00       9.32       1.10   100.00      11.31      47.33
                     1875   3               Матка                      е       315.50              318.40    291.00       3.30       3.30     42.00     22.72      23.87

                       64.55    1   Планиран    Грешница                     н, е      790.00    795.00               720.00      28.94      28.94     10.00      0.20        1.34
                      117.23   2               Подвис                       в, н, е       750.00    755.00              690.00      27.44     22.00       4.00      0.79       5.85
                     886    3               Македонски Брод           в, н, е      560.00    565.00               550.00       8.33       3.00     26.40      3.86       9.75
                     1605   4                Калуѓерица                   в, н, е       527.00    532.00              490.00     225.00    209.80      36.20      6.79      44.28





                                                                                                                        247
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":289}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":290,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=290"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


    Табела бр. 69 Усвоен комплексен ВСС на слив Вардар

     Водостопанско              Fsl          #                                               Z nn        Z zp        Z kr        Z min         Vvku        Vk          Qins       Qekv         E god
                                             ВСС       Акумулација    Намена
        подрачје            [km2]                                                       [mnv]     [mnv]     [mnv]     [mnv]     [106m3]   [106m3]    [m3/s]    [m3/s]    [GWh/god]

    Вардар                      322     1   Постоечки   Маврово             е    1233.00               1236.00    1207.00     278.00     274.80     32.00        5.11         224.45
                                  97     2              Младост             н     245.00                 248.00      237.00       6.50        4.48      0.00       0.00             0.00
                               103.019     3               Лисиче                  в, н     422.00                 428.00     370.00      19.70      19.70      0.00       0.00             0.00
                                   61.14    4              Паљурци            н     124.85                 127.00     110.00        3.15       2.90      0.00       0.00             0.00
                                   55.71    5               Конско              н     546.00                 550.00     500.00      20.10      19.20      0.00       0.00             0.00
                                 160.57     1   Планиран    Куново              н     634.00     639.00                 580.00       21.70      15.60      0.00       0.00             0.00
                                 20.219     2               Луково поле          е    1587.00    1592.00               1540.00      35.94      34.80       5.00       0.50             4.40
                                   9     3               Бразда              н    690.00      695.00                 650.00        4.44        4.21      0.00       0.00             0.00
                                     74.3     4               Палиград             в, н, е    905.00      910.00                 852.00      23.53       21.53      3.50      0.30             6.89
                                   174.3    5              Гумаљево            н    280.00      285.00                 240.00        7.22       7.00      0.00       0.00             0.00
                               8800     6                Велес                е     219.00     224.00                 170.00    200.00       64.00    195.00      33.95          143.66
                       ПроточнаХЕЦ     7               Згрополци            е     160.00      165.00                 145.00      10.20      10.20    240.00      44.10           59.32
                       ПроточнаХЕЦ     8                Градско              е     145.00     150.00                 140.00      13.00      13.00   240.00      50.21            15.76
                       ПроточнаХЕЦ     9                Кукуречани           е     140.00      145.00                 133.00      13.50      13.50   240.00      84.98            16.33
                       ПроточнаХЕЦ    10               Криволак             е     133.00     138.00                 125.00       9.60        9.60    240.00      81.47           81.95
                       ПроточнаХЕЦ     11             Дубљани             е     119.00     124.00                106.00      17.80      17.80   240.00     66.06            89.41
                       ПроточнаХЕЦ     12             Демир Капија         е     106.00      111.00                100.00      35.40      35.40    240.00      73.45            15.57
                       ПроточнаХЕЦ     13               Градец               е      98.00      103.00                  80.00      43.00      43.00    240.00      68.10          120.49
                       ПроточнаХЕЦ     14              Милетково            е      70.70       75.70                 60.00       18.76      18.76   240.00      78.43           81.06
                       ПроточнаХЕЦ     15                Ѓавато                е      61.00      66.00                  55.00      34.70      34.70   240.00      77.91           12.52
                       ПроточнаХЕЦ    16                 Гевгелија             е      53.00      58.00                  45.00      18.50      18.50   240.00      94.79           87.50
                                  86.68    17              Венец               н     377.70     382.70                 355.00        5.50        5.50      0.00       0.00             0.00
                               590.706    18               Бабуна                 н, е     219.00     224.00                 175.00     60.00       52.80      14.68      0.92             4.78
                                 116.26    19             Дошница               в, н     548.00      553.00                520.00        1.55        1.45      0.00       0.00             0.00
                                   61.45   20               Петрушка            н    209.00      214.00                 173.00      22.50      22.00      0.00       0.00             0.00
                                   51.63    21               Кованска            н     189.00     194.00                 165.00      15.00      14.40      0.00       0.00             0.00
Легенда:
Z nn    [mnv]     Кота на нормално ниво во акумулација                 Vk     [106m3]       Корисен волумен на акумулација, проценет за секој преграден профил поединечно
Z zp    [mnv]     Кота на запоседнување на простор, Z  zp=Z nn+5m          Qins    [m3/s]         Инсталирано протекување на ХЕЦ, преземено од ВСО
                                                                                            Енергетски користена вода, пресметан како просечен проток кој енергетски се
Z min    [mnv]     Кота на минимално работно ниво во акумулацијата      Qekv    [m3/s]
                                                                                         користи кај секоја ХЕЦ, излезна големина од симулационен модел
                                                                                 Средно годишно производство на електрична енергија, излезна големина од
Z kr     [mnv]     Кота на круна на брана, за постоечките акумулации       Egod   [GWh/god]
                                                                                   симулационен модел
                                                                 Намена:               в  –  водоснабдување; н    –  наводнување; е   –  енергија; дб     -  долен базен на
Vvku    [106m3]   Вкупен волумен на акумулација
                                                                                        пумпноакумулациона постројка, зп – заштита од поплави


                                                                                                                          248
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":290}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":291,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=291"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


       Браните и акумулации се објекти од стратешко значење и највисок јавен интерес, чија
улога во одржливиот развој е уште позначајна поради фактот што водата станува се
поскапоцен ресурс. Од друга страна, изградбата на акумулации, покрај тоа што е
исклучително сложен и скап зафат, ангажира и големи површини земјиште. Со оглед на тоа
што акумулациите се локациски строго врзани објекти, односно може да се градат само на
одредени места, нивното планирање и изградба многу често е во конфликт со останатите
намени на зeмјиштето: населби, инфраструктурни и други објекти, културно и природно
наследство, како и обработливо и друго продуктивно земјиште. Дел од овие конфликти може
да се решат на ова ниво по пат на предлог на технички решенија со кои се избегнуваат
влијанијата  врз другите намени, но во понатамошните активности неминовмо ќе се
појавуваат и нови кои ќе се решаваат во процесот на планирање на подетално ниво,
проектирање и изградба.

      Акумулациите кои се предвидуваат во речното корито на Вардар (Ѓавато, Милетково,
Гевгелија, Дубљаниќ, Градско и др.) ќе се изведуваат како речни прегради оформени со
странични насипни конструкции кои ќе го запоседнат само коритото на реката и на тој начин
ќе се спречи плавењето на околното земјиште, со што во исто време ќе се изврши и заштита
на околниот терен источно и западно од р. Вардар во услови на оперативно работење на
речните хидроцентрали, при кота на нормално ниво (максимално работно ниво). Сепак,
доколку и покрај ваквите технички решенија се појават и конфликти од друга природа (како
кај акумулацијата Кукуречани, која најверојатно по ревалоризација на локалитетот Стоби и
проширување на заштитната зона поради нови археолошки откритија, ќе навлегува    во дел
од заштитната зона), истите ќе се решаваат соодветно во напредните фази на планирање и
проектирање на акумулациите. Конфликти се можни и со подрачјата на населени места и
инфраструктурни траси и објекти (акумулацијата Пчиња, која плави дел од насел   ени места,
пречистителната станица за град Куманово и површини на плодно земјиште; акумулација
Издеглавје која навлегува во трасата на автопатот и железницата Кичево     -Охрид). Ваквите
конфликти најчесто се решаваат со намалување на котите на нормално ниво на
акумулациите или поместување на профилот на браната (акумулација Вакуф, за заштита на
локалитетот Куклица), а објектите во непосредна близина на акумулациите се заштитуваат
со насипни конструкции (брана и акумулација Пчиња). Особено е чувствителна состојб     ата
кога изградбата на акумулациите предизвикува потопување на населени места (акумулација
Градец, Бразда, Калуѓерица и др.). Во такви случаи неопходно е да се оцени јавниот интерес,
и да се донесе одлука со голем бенефит, но секако со конечното решение е    потребно да се
обезбеди ист или повисок квалитет на живот за населението од подрачјето, кое мора и во
услови на изградба на акумулацијата да го има најмалку истото ниво на животен стандард и
достапни услуги, во прв ред пристапен пат и придружна инфраструкт   урауслуги за живеење.





                                                                              249
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":291}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":292,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=292"}>>>
ПРОСТОРЕН ПЛАН
NOT Ha Република Северна Македонија
| Sak SS RRS 2021-2040
а qa , | HALIPT ПЛАН
Katapeso
\Z
‘a
4 ЛЕГЕНДА
Државна граница
е Населено место
к. Населба
Природно езеро
Заштитен појас на природно езеро
Акумулација
Акумулација-проекција
OP
Заштитен појас Ha акумулација
око
Река
Заштитен појас на река
SRO SER
5595 470 .41676,044.112!
RRR RE
4471...
RSX RRK KS
SOR
Водостопанско подрачје
ПЕЕШШИ ШЕ
Заштитна зона на водни тела
1
“и
52
Заштитна зона на водни тела-проекција
ЕЕ одводнувана површина
Наводнувана површина
состојба
ШЕ проекција
зира
"Атишта,
ете Ктадник. од
30>
a
as
an
Sh a Водоводен систем
seamgnacey, aN ee состојба
eet — = Проекција
Канализациски систем
состојба
— - Проекција
Пречистителна станица
vy) состојба
) проекција
M=1:750.000
Risk hore SS en km
, Ours 10 20 30 40 Se ПРОЕКЦИЈА
Карта 6p. A1012531
U3PABOTYBAY HAPAY
т. Република Северна Македонија | Република Северна Македонија УПРАВУВАЊЕ СО ВО ДИ, BO Octo NAHCTBO
Агенција за планирање Министерство за животна средина
на просторот ЕЕ ипросторнопланирање И ХИДРОТЕХНИЧКА ИНФРАСТРУКТУРА
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":292}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":293,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=293"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план



 6.5.3.  Енергетика и енергетска инфраструктура

           Енергетската транзиција, како еден од приоритетите на овој План до 2040 година ќе
   обезбеди етапно затворање на електраните на јаглен и нивна замена со електрани на
   обновливи извори на енергија (ОИЕ), вклучувајќи го и водородот, како енергенс кој ќе
   помогне во интеграција на енергијата произведена од обновливи извори. Ефектите од оваа
    транзиција се намалување на емисиите на CO  2 и влијанието врз животната средина.

         Со политиката за декарбонизација на индустрискиот и енергетскиот сектор, јагленот
   и нафтата како енергетски ресурси ќе бидат редуцирани и заменувани со гасот како
    енергетски ресурс од фосилен тип кој помалку загадува со јаглерод диоксид и нема сулфур
   во св ојот хемиски состав. Исто така, ќе се зголеми и уделот на биомаса во индустрискиот
    сектор.

6.5.3.1. Финална потрошувачка на енергија по енергенти и сектори

         Со оглед на тоа што индустријата е сеуште зависна од јагленот, потрошувачката на
    јаглен ќе расте, достигнувајќи ниво од 6836 TJ во 2034 година, а потоа ќе почне да се
    намалува. Останатите сектори до 2040 година ќе користат само 2 TJ јаглен (согласно
   политиката за декарбонизација) и постепено ќе се преориентираат кон алтернативни извори
   на енергија.

          Потрошувачка на огревно дрво во индустријата ќе расте до 1528 TJ во 2034 година, а
    потоа благо ќе се намалува, додека во останатите сектори ќе опаѓа (од околу 8000    -9000 TJ
   во 2028 година, до 4781 TJ во 2040 година), што укажува на отфрлање од огревното дрв   о во
   неиндустриски употреби.

          Потрошувачката на природен гас постепено ќе се зголемува во сите сектори,
    достигнувајќи 2527 TJ во 2040 година. Најголем потрошувач ќе биде индустријата, потоа
    транспортот, каде се очекува зголемување на потрошувачката до 324 ТЈ до 2040 година и
    останатите сектори, со вкупна потрошувачка од 1145 TJ до 2040 година.

          Вкупната потрошувачка на електрична енергија ќе расте скромно, во чекор со
   економскиот раст и развојот на индустријата и ќе достигне нешто повеќе од 28000 ТЈ во
   2040 година. Во транспортот, потрошувачката ќе биде ниска и со постепен пад, а во
    останатите се ктори, со благ пораст на почетокот и потоа стагнација во целиот плански период
    (18800 TJ во 2040 година).

          Потрошувачка на топлина ќе биде со надолен тренд до 2040 година (1382 TJ), поради
   зголемена ефикасност, намалена зависност од топлина или евентуални промени во нивоата
   на индустриска активност. Во индустријата ќе достигне вредност нула во 2040 година,
   додека во останатите сектори потрошувачката на топлина ќе остане на константно ниво над
   1000 TJ во текот на целиот период до 2040 година.

        Што се однесува до обновливите извори на енергија, забележителниот пораст кој
   почна во 2021 година ќе продолжи, достигнувајќи 980 ТЈ до 2040 година, како резултат на
    се поголемо искористување во сите сектори, во насока на постигнување на целите за
   декарбонизација и економските промени кон одржлива енергетика. Потрошувачката ќе биде
    најголема во индустријата (669 ТЈ до 2040 година), а во останатите сектори, со умерен раст,
    така ќе достигне 311 ТЈ во 2040 г.





                                                                                 250
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":293}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":294,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=294"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


         Мерките за енергетска ефикасност во потрошувачката на финална енергија за
    домаќинствата и комерцијалниот сектор, вклучуваат високо ефикасни апарати во
    домаќинствата, комерцијалниот и јавниот сектор, изолација на постојните и на новите
    станбени објекти со в  оведување на објекти со речиси нулта енергија, модернизација и
   проширување на постојните и изградба на нови системи за централно греење, со употреба на
   комбинирани постројки, топлински пумпи и обновливи извори на енергија.

          Најголем придонес во индустријата може да се постигне со воведување на ефикасни
    технологии кои ќе овозможат промена на енергентот (од јаглен во гас), како и употреба на
    ефикасни електрични мотори. Во поглед на енергетските заштеди во транспортот, замената
    на стари возила со енергетски ефикасни, електрификација на патниот сообраќај (ЕВ                -
    електрични возила), како и модален премин од патен кон железнички товарен транспорт, од
    автомобил кон автобус за патнички превоз и повеќе велосипедизам/пешачење во урбаните
   средини се сметаат за најзначајни мерки.

          Уделот на ОИЕ во вкупната потрошувачка на финална енергија се зголемува од 35        -
   45% во 2040 година.

6.5.3.2.  Производен систем на електрична енергија

           Проекцијата на развој на производниот систем     за електрична енергија   поаѓа од
    следните аспекти:

                · Застареност на постојните технологии на јаглен и мазут;
                · Исцрпеност на домашните резерви на јаглен и незадоволителен квалитет (ниска
           калоричност);
                · Современите трендови за декарбонизација на енергетскиот сектор;
                · Очекуваните еколошки пенали за емисија на јаглероден диоксид и стакленички
           гасови после 2027 година;
                · Развој на гасоводниот систем со интерконектори со соседните земји и внатрешна
         мрежа за дистрибуција на природен гас;
                · Цената и трендовите на пазарот на електрична енергија;
                · Неизвесност околу субвенционирањето на технологиите од ОИЕ (веќе
          фотоволтаиците се на слободен пазар) и неконкурентност на цените на електричната
           енергија произведена од ОИЕ;
                · Билансирање на моќноста и енергијата во системот.

    Производниот систем на електрична енергија во планскиот период ќе го сочинуваат големи
   и помали производни постројки. Големите производни капацитети (со инсталирана моќност
   над 10 MW ), кои бараат повисоки инвестициони вложувања се планирани на државно ниво
   од надлежните министерства и АД ЕСМ како државна компанија. Тие се приклучуваат во
    високонапонската преносна мрежа. Помалите производни постројки се: ФЕЦ, ВЕЦ, мали ХЕЦ
   и биогасни пост ројки, со моќност до 10 MW, кои се приклучуваат на дистрибутивната мрежа.

        Табела бр. 70 Планирани термоцентрали до 2040 година

        ТЕЦ                        Pel/Pter (MW)   Wgod (GWh)   CF (%)  Год.    Тип

         Гасна ТЕЦ во Битола      250/150          1500           0.68    2030    Коген.ТЕЦ на природен
                                                                                                гас
         Гасна ТЕЦ во             250/150          1500           0.68    2035    Коген.ТЕЦ на природен
         Енергетика Скопје                                                                  гас
         Гасна ТЕЦ во Неготино    200 -400          1500           0.68    2038    ТЕЦ на природен гас



                                                                                  251
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":294}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":295,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=295"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


    ВКУПНО                750              4500           0.68

       Гасните електрани во Битола и Скопје се планираат како когенеративни постројки за
производство на електрична и топлинска енергија. Тие имаат значително повисок
коефициентот на ефикасност кога работат во комбиниран режим (околу 80%), отколку кога
работат са мо за производство на електрична енергија (55%).

      Со оглед на ограниченоста на природните ресурси во Државата, искористувањето на
хидропотенцијалот е од витално значење за развојот на електроенергетскиот сектор.

    Табела бр. 71 Планирани хидроцентрали до 2040 година

    ХЕЦ                                     Pinst (MW)    Wgod (GWh)     CF (%)        Год. ЕЕС

     ХЕС Црн Дрим 45 – надградба         30             70               0.27         2030
     ХЕЦ Чебрен                        330            340              0.12         2037
     ХЕЦ Галиште                       194            260              0.15         2040
     ХЕЦ Велес                         93             300              0.37         2040
     ХЕЦ Градец                        55             240              0.50         2040
    Мали ХЕЦ на Вардарска долина       180            750              0.48         2035
    ВКУПНО                           882            1960             0.25

       За разлика од големите хидроенергетски објекти, за чија реализација се потребни
високи инвестициони средства, малите ХЕЦ се градат во зависност од интересите и
иницијативите на потенцијални инвеститори (концесионери).

    Табела бр. 72 Планирани фотонапонски и ветерни централи до 2040     год. во преносна мрежа
    Извор: МЕПСО, План за развој на електропреносниот систем за период 2023    -2032, Скопје, 2022.

      Тип на централи     Број     P(МW)    mean   min   25%    50%    75%     95%    max
      Фотонапонски       49       6288      128     12    35      60      120      430     700
      Ветерни             19       1868      98     13    40      50      60      397     414
      Вкупно             68       8156

       Евидентна е доминацијата на ФЕЦ по бројност и инсталирана моќност. Во однос на
моќноста, најголем дел од централите се со умерена моќност (ФЕЦ до 120MW и ВЕЦ до
60MW ).

       За обезбедување на приклучок на планираните капацитети во преносната мрежа,
потребно е обезбедување на инфраструктура за функционирање на мрежата, односно
задоволување на елементарните барања за дозволени струјни оптоварувања и поголеми
резерви на моќност  и нивни чести активации за одржување на билансот на моќности и
фреквенцијата во системот.

    Табела бр. 73 Инсталирана моќност Pinst во MW и годишно производство Wgod во GWh од
    производни капацитети по технологии и енергенси до 2040 година

     Год.      ТЕЦ         ТЕЦ         ТЕЦ гас      ХЕЦ         ВЕЦ       ФЕЦ       Биогас     ВКУПНО
                 јаглен        мазут
             Pinst/Wgod   Pinst/Wgod   Pinst/Wgod   Pinst/Wgod   Pinst/Wgod  Pinst/Wgod  Pinst/Wgod  Pinst/Wgod
           (MW)/(GWh)  (MW)/(GWh)  (MW)/(GWh)  (MW)/(GWh)  (MW)/(GWh) (MW)/(GWh) (MW)/(GWh) (MW)/(GWh)
    2024    819/3900     200/1200     278/1590     663/1422     74/175      850/860     12/72       2896/9219

    2025    819/3900     200/1200     278/1590     663/1422     74/175      870/1219    12/72       2916/9578

    2026    699/3600     200/1200     278/1590     663/1422     88/208      900/1261    15/90       2843/9372

    2027    466/2400     200/1200     278/1590     663/1422     132/312     950/1332    15/90       2704/8346

    2028    466/2400     0            278/1590     663/1422     212/501     1250/1752   15/90       2884/7755

    2029    466/2400     0            278/1590     663/1422     212/501     1250/1752   15/90       2884/7755

    2030    233/1200     0            530/3090     693/1492     312/738     1386/1943   18/108      3172/8571


45 ХЕС Црн Дрим ја сочинуваат две брани и две хидроелектрани, ХЕ „Шпилје“ и ХЕ „Глобочица“


                                                                              252
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":295}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":296,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=296"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план



     Год.      ТЕЦ         ТЕЦ         ТЕЦ гас      ХЕЦ         ВЕЦ       ФЕЦ       Биогас     ВКУПНО
                 јаглен        мазут
             Pinst/Wgod   Pinst/Wgod   Pinst/Wgod   Pinst/Wgod   Pinst/Wgod  Pinst/Wgod  Pinst/Wgod  Pinst/Wgod
           (MW)/(GWh)  (MW)/(GWh)  (MW)/(GWh)  (MW)/(GWh)  (MW)/(GWh) (MW)/(GWh) (MW)/(GWh) (MW)/(GWh)
    2031    233/1200     0            530/3090     693/1492     412/974     1386/1943   18/108      3272/8807

    2032    0           0            530/3090     693/1492     732/1731    1520/2130   18/108      3493/8552

    2033    0           0            530/3090     693/1492     732/1731    1520/2130   18/108      3493/8552

    2034    0           0            530/3090     693/1492     732/1731    1520/2130   21/126      3496/8570

    2035    0           0            780/4590     873/2242     732/1731    1520/2130   21/126      3926/10820

    2036    0           0            780/4590     873/2242     732/1731    1520/2130   21/126      3926/10820

    2037    0           0            780/4590     1203/2582    732/1731    1520/2130   21/126      4256/11160

    2038    0           0            920/6090     1203/2582    732/1731    1750/2453   25/150      4630/13006

    2039    0           0            920/6090     1203/2582    732/1731    1750/2453   25/150      4630/13006

    2040    0           0            920/6090     1545/3382    732/1731    1800/2523   25/150      5022/13876

      Како резултат на намалување на употребата на јаглен како енергенс (  Табела бр. 73) и
неговото комплетно исфрлање од употреба во 2032 година, постојните капацитети на јаглен
(ТЕЦ Битола и Осломеј) и мазут (ТЕЦ Неготино) во планскиот период ќе се затворат, а базното
производство ќе се замени со когенеративни постројки на гас. Ветерните п         аркови и
фотоволтаиците ќе се градат континуирано според можностите на преносната и
дистрибутивна електрична мрежа. Електраните за кои постојат реални услови            46 да се
изградат во планскиот период се усогласени со развојните планови на МЕПСО, но зависат и
од генералната политика на Владата, односно новоформираното Министерство за
енергетика, рударство и минерални суровини, чии насоки се вградуваат во годишните
планови за изградба на енергетски објекти за производство на електрична и топлинска
енергија и складирање на електрична енергија. Тоа се оперативни инструменти за
спроведување на Интегрираниот национален план за енергија и клима на Република
Северна Македониј а (НПЕК), преку чија конкретизација во мерки, активности и инвестиции,
се обезбедува имплементација на утврдените национални енергетски и климатски цели.





    График бр.   13 Инсталирана моќност и очекувано годишно производство на производни
    капацитети по технологии и соодветни енергенси за периодот до 2040 год.

      На регионално ниво, најголем интерес за изградба на фотоволтаични централи има
во Пелагониски, Источен и Југоисточен плански регион.





46 Во периодот 2020 -2025 година издадени се Услови за планирање на просторот за повеќе од 800 фотонапонски
централи и соларни електрани и повеќе од 10 ветерни електрани


                                                                              253
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":296}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":297,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=297"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                                                                        .





    График бр.  14 Распределба по региони на планирани централи во високонапонска преносна
    мрежа





    Слика бр. 37 Планирани централи во преносната мрежа

       Појавата на вишоци на моќност од новите централи ќе се решава со извоз кон
соседните електроенергетски системи.

      Проценката на можностите за приклучување на планираните централи во преносната
мрежа, анализирана по пат на моделирање (нелинеарен и упростен, линеарен модел),
упатува на заклучок дека во високонапонската преносната мрежа може да се приклучат нови
централи со вкупна моќност од 1000 MW, а во идеализирана состојба на мрежата (доколку
нема проблеми со напоните) и до 2000 MW.

      Добиените резултати од моделирањето овозможуваат споредба помеѓу различни
сценарија и проценка на капацитетот на мрежата за прифаќање на нови извори на енергија.


                                                                              254
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":297}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":298,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=298"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


Ограничувањата на преносната мрежа играат клучна улога во дефинирањето на
максималната моќност, особено во услови на зголемено учество на обновливи извори на
енергија, кои се карактеризираат со варијабилно производство.

      Имајќи предвид дека вкупната моќност на планираните централи изнесува 8156 MW,
може да се заклучи дека на преносната мрежа ќе се приклучуваат нови централи, до
достигнување на вкупната моќност од 1000 MW. Понатамошно поврзување ќе биде многу
тешко.

      Паралелно со изградбата на фотоволтаичните централи треба да се решава и
начинот на складирање на вишоците од произведената електрична енергија. Една од
можностите е со поставување на електрични хемиски батерии, кои како и панелите,
ангажираат голем просто р, а претставуваат времено решение, бидејќи имаат ограничен век
на траење (5 -25 години) и краткорочен ефект во смисла на стабилизација на мрежата, со
можни трајни последици. Имено, батериите како и останатите елементи на фотоволтаичните
електрани (модули, панели, електронски отпад) создаваат дополнителен проблем поврзан со
нивното одлагање по завршување на амортизациониот период, кое доколку не се реализира
прописно, може да има негативно влијание врз животната средина.

     Од тие причини, треба да се размислува за трајни решенија кои нудат можности за
складирање на вишок енергија произведена од обновливите извори и нејзино користење во
периоди на зголемена побарувачка, со што значително се подобрува стабилноста и
флексибилно ста на електроенергетската мрежа. Едно од таквите решенија е изградбата на
реверзибилни хидроелектрана. Во нашата земја има можности за изградба на реверзибилна
хидроелектрана „Чебрен“, како дел од хидроенергетскиот систем на реката Црна Река, која
во комб инација со „Галиште“, формира каскаден систем кој овозможува акумулација и
повторна употреба на електричната енергија.

       Овој систем овозможува складирање на вишок енергија произведена од обновливите
извори и нејзино користење во периоди на зголемена побарувачка, со што значително се
подобрува стабилноста и флексибилноста на електроенергетската мрежа.

      Малите електрани (со моќност до 10 MW), се приклучуваат на дистрибутивна мрежа.
Во планскиот период на оваа мрежа ќе се приклучат 428 електрани со вкупна инсталирана
моќност од 544674 kW, од кои најголем дел се фотонапонски централи со моќности до 1000
kW (1 MW), со вкупна инсталирана моќност од 504074 kW (504 MW), а само незначителен
ветерни и централи на биомаса со вкупни моќности од 29700 kW (29,7 MW) и 10900 kW (10,9
MW), соодветно.

      На регионално ниво , фотонапонските централи со моќност до 10 MW се најзастапени
во Источниот, Пелагонискиот и Вардарскиот плански регион. Кај централите на биомаса, ќе
доминира Пелагонискиот регион во кој се очекува да бидат лоцирани 64% од вкупниот број,
додека ветерните цен трали ќе бидат лоцирани исклучиво во Југоисточниот плански регион.





                                                                              255
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":298}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":299,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=299"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план





        График бр. 17 Распределба по региони на планирани централи во дистибутивните мрежи





         Слика бр. 38 Локации на планирани централи во дистрибутивните мрежи и нивни моќности

6.5.3.3.  Системи за пренос на нафта, природен гас, електрична и топлинска енергија

          Нафтата и нафтени деривати се обезбедуваат од соседните земји со пристап на море
    (Солун, Драч и Бургас). Изградениот нафтовод Солун  -Миладиновци ОКТА, ќе се пренамени
    за транспорт на дизел гориво како најчесто користен нафтен дериват во земјата, со што
    транспортот на овој дериват ќе биде поевтин и посигурен. Снабдувањето со мазут е
    покомплексно, бидејќи повеќето рафинерии произведуваат тнр. бели деривати, а се помалку





                                                                                 256
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":299}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":300,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=300"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


мазут како гориво. Мазутот како гориво во индустриските и енергетски постројки е заменет
со природниот гас како енергенс.

       Вкупната должина на досега изградената мрежа на системот за пренос на природен
гас изнесува 209,56 km (од кои 129,614 km е должината на магистралниот гасовод и
разводните гасоводи и 79,952 km должината на градските гасоводни мрежи во: Крива
Паланка, Кратов  о, Куманово и Скопје). Во планскиот период претстои изградба на
интерконектори со соседните земји, со приоритет на интерконекторот кон Грција на
делницата Неготино до граничниот премин Богородица, со должина од 66,64 km, со кој ќе се
овозможи снабдување со  дополнителни количини на природен гас за нашата земја и за
транспорт кон север. Планираната магистрална гасоводна мрежа ги опфаќа делниците:
Штип -Радовиш -Хамзали -Струмица -Богданци -Грција со должина од 109,89 km, Пробиштип   -
Кочани-Делчево -Берово со должина од 110,79 km, Свети Николе -Велес со должина од 27,68
km, Гостивар -Кичево -Охрид со должина од 90,59 km, Скопје  -Блаце со должина од 21,66 km
и Клечовце -Табановце со должина од 22,36 km (вкупно 449,61 km).





    Слика бр. 38 Мапа на гасоводниот систем во Република Северна Македонија

     Од планираните интерконектори со соседните земји (Србија, Грција и Косово),
приоритет ќе има изградбата на интерконекторот кон Грција на делницата Неготино  -граница
со Република Грција, со кој ќе се овозможи снабдување како за нашата земја, така и за
трансп орт кон север. Мрежата треба да се развие и во насока на коридорот 8 односно преку
западна Македонија кон Албанија.

      Во внатрешната мрежа на магистрални и градски дистрибутивни системи со која се
обезбедени гасни врски до Скопје, Битола и Неготино, каде се планирани когенеративни





                                                                              257
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":300}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":301,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=301"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


гасни производни постројки, потребни се дополнителни конекции до приклучните точки на
гасоводната мрежа.

       Електропреносна мрежа   е поделена на три региони: северен, западен и источен.
Северниот регион во голема мерка се поклопува со Скопскиот плански регион, додека
западниот и источниот регион приближно се поклопуваат со планските региони на запад и
исток на земјата. На оваа мрежа    се приклучуваат електрични централи со инсталирана
моќност над 10 MW.

      Во северниот регион на преносната мрежа за решавање на проблемот со големите
вредности на струите е неопходно секционирање, на собирниците на 110 kV во
трансформаторските станици Скопје 1 и Скопје 4.

      Во полошкиот регион покрај изградбата на 110 kV далновод од ХЕЦ Вруток до
трансформаторската станица Тетово 1, се предвидува и реконфигурација на водот од ХЕЦ
Вруток до трансформаторската станица Скопје 1, за надминувања на преоптовареноста на
делови од мрежата при испад на далноводи.

      Во југозападниот дел од преносната мрежа предвидена е изградба на
трансформаторска станица 400/110 kV во Охрид со што значително ќе се подобри
квалитетот на напоните во тој дел од мрежата и сигурноста на напојувањето, а ќе се оствари
интерконективна врска со Албанија на 400 kV.

      Во западниот дел од мрежата се предвидува реконструкција на далноводите на
потезите: ТЕЦ Осломеј -Кичево -Сопотница -Битола 1 и Полог -ХЕЦ Вруток -ХЕЦ Шпиље -ХЕЦ
Глобочица -Струга.

       Југоисточниот регион има најповолни услови за изградба на производни капацитети
кои ќе користат обновливи изводи на енергија, но и проблеми со напоните и
преоптоварувањата, особено при сценарија со зголемена интеграција на обновливи извори
на енергија. Ови е проблеми може да се надминат со:

      · изградба на нова трансформаторска станица 400/110 kV Милетково со два
      трансформатори од по 300 MVA и можност за додавање на трет,

      · приклучок со новата трансформаторска станица на постоечкиот 400 kV далновод
       Дуброво-Солун,

      · реконструкција на постоечкиот далновод Валандово  -Милетково и негово поврзување
       со новата трансформаторска станица и

      · изградба на нов далновод на 110 kV Валандово -Струмица 2 и изградба на нов кабелски
      вод Струмица 1-Струмица 2.

      Во североисточниот дел од преносната мрежа е потребна изградба на нова
трансформаторска станица 400/110 kV во Куманово, како и реконфигурација на
далноводите со кои се поврзани постоечките трансформаторски станици Куманово 1 и
Куманово 2, за поврзување на     предвидените фотонапонски и ветерни централи во
преносната мрежа.
       За намалување на загубите на електрична енергија во дистрибутивната мрежа,
неопходна е замена на надземните водови со подземни (каде што е можно), преминување на
напон од 20 kV, инсталација на нови трансформаторски станици за скратување на
нисконапонските линии, како и автоматизација и далечинско управување со мрежата.





                                                                              258
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":301}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":302,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=302"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


6.5.3.4.  Емисија на стакленички гасови

           Емисијата на CO  2 за поедини технологии на ТЕЦ на фосилните горива може да се
    пресметаат според ефикасноста на технологијата и коефициентot на полезно дејство, како и
    според хемискиот состав на горивото односно содржината на јаглерод во горивото.

            ·  за ТЕЦ на јаглен – 1,2 kgCO 2/kWh (ТЕЦ Битола и ТЕЦ Осломеј),

            ·  за ТЕЦ на мазут – 0,8 kgCO 2/kWh (ТЕЦ Неготино) и

            ·  за ТЕЦ на природен гас – 0,38 kgCO 2/kWh, за когенеративните ТЕЦ.

          Врз основа на коефициентите за емисија на CO  2 се добиваат интегралните емисии на
    јаглероден диоксид до 2040 година.





        График бр. 15 Емисија на CO 2 за секоја година според технологијата на согорување на фосилните
         горива и коефициентот на емисија по поедини енергенси





                                                                                 259
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":302}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":303,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=303"}>>>
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
vee OrKues а З ’ - оа aX as og
„Добрача BPEL 1 + ; -
sAmutliesDpeyox
"Канарево АТ
ЛЕГЕНДА
Со ——— Државнаграница Сообраќајна мрежа
—— Граница на планскирегион а Двтопат
е Населено место Брз пат
) BR Населба === Експресен nat
[| Природноезеро —— Магистрален nat
, — Регионален пат
Акумулација
ШЕ лкукулација-проекција
ssea= Железничка пруга
Сообраќајна мрежа-проекција
п.о Река
iA Лукбво none oh 4 4 . 1 5 2. - ЧЕ ее Лвтопат
КА ту. тка: а Де WH Sigs We Wate те; e—— Нафтовод
„ЗИ“ Ма чу) «= Експресен nat
: ai . лиград We
a es ~~ = Магистраленгасовод-планиран
A) Shy} SS т.т Регионаленпат
® —— Градски секундарен гасовод
котата Железничка пруга
—— Магистралени разводен гасовод
1 ! 3 кота ‘ Далновод
v es % Bu y : . x ‘3 ‘ а фа кров, ; ao & \. \ i А еш SSG Ч . dy,
VS nt Ag RS ee ve : = SS : (ik пета, Е Состојба Проекција
: Ray Sama 110 kv .... TO kV
5 Меј“ Алити, ро A . XB тт: . ; | \S | | 4 ке i
bole Sey se МН | LS a авниц: rok EG | (ee 400 kv se) 4ookv
Трансформаторска станица во преносна мрежа
Состојба Проекција
е TC110 kV е TC 110 kV
© TC 400 kV © TC 400 kV
Централи во преносна мрежа
Ветерна електрична централа-ВЕЦ
Термоелектрична централа-топлана-ТЕТО
Термоелектрична централа-ТЕЦ
Фотоволтаична елелектрична централа-ФЕЦ
®of OP
Хидроелектрична централа-ХЕЦ
Централи во преносна мрежа-проекција
A __ Ветернаелектрична централа-ВЕЦ
е Фотоволтаична елелектрична централа-ФЕЦ
@ Хидроелектрична централа-ХЕЦ
Ws tt Se M=1:750.000 ~*
30 40 ПРОЕКЦИЈА Карта 6p. A1012532
U3PABOTYBAU: НАРАЧАТЕЛ:
т. Република Северна Македонија if } Република Северна Македонија Е Н Е Р ГЕТИ КА И
Агенција за планирање Министерство за животна средина
на просторот е „4 и просторно планирање Е Н Е Р Г ЕТС КА И Н Ф РАСТ РУ КТУ РА
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":303}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":304,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=304"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


6.5.4. Телекомуникации и телекомуникациска инфраструктура

         Телекомуникациите  овозможуваат транспарентна комуникација, поттикнувајќи
   економски раст и технолошки напредок.        Во планскиот период, во областа на
   телекомуникациите ќе се имплементира сет од технолошки концепти, неопходни за
   исполнување на потребите на мрежите од следната генерација, без разлика од аспектот на
   тип на конективност и пристап, како што се: машинско уче    ње и вештачка интелигенција,
   комуникација на ултра високи фреквенции, еволуција на ИП мрежи, локализирани под           -
  мрежни системи, квантни комуникации, зелени комуникациски инфраструктури.
   Телекомуникациската инфраструктура ќе биде поддршка на основните услуги како што се
   здравството, образованието и е -владеењето, обезбедувајќи пристапност и ефикасност.
         Фиксна телефонска мрежа
          Бројот на фиксни телефонски линии ќе се намалува поради зголеменото користење
   на мобилни телефони и интернет услуги. До 2040 година, фиксната телефонија ќе остане
   базирана на VoIP, а фиксниот безжичен пристап (    Fixed Wireless Access  -FWA ) ќе достигне
  30% од сите фиксни широкопојасни конекции. Фиксната телефонија ќе се интегрира со
   паметните домови и IoT уреди.
        Мобилна телефонска мрежа
         Тековниот развој на 5G ќе премине кон 6G околу 2030 година, нудејќи брзини до 1
   Tbps и минимална латентност. До 2040 година, мобилната инфраструктура ќе биде
   комбинација од копнени мрежи и сателитски комуникации, овозможувајќи глобална
   покриеност. Овие нап редни комуникациски технологии ќе ги поддржат автономните возила,
   паметните градови и IoT.
         Интернет и радио -телевизиска мрежа
        До 2040 година, просечните брзини на фиксниот интернет ќе надминат 100 Gbps, со
  можни врвови до 1 Tbps. Радио дифузните системи ќе се префрлат на дигитални формати
   (DAB и интернет радио), а традиционалното AM/FM радио ќе биде целосно
   заменето.Телевизијата  ќе биде речиси целосно стриминг   -базирана, со 16K резолуција и
   интеграција на виртуелна и дополнета реалност.
         Поштенска мрежа
          Дигитализацијата и е   -трговијата ќе го зголемат бројот на пакети за испорака
   четирикратно до 2040 година. Испораките ќе се автоматизираат преку дронови и автономни
   возила, овозможувајќи испорака во ист ден дури и во рурални области. До 2040 година, сите
   поштенски возила ќе бидат електрични или на водород, а поштенските центри ќе
   функционираат на обновлива енергија.
          Сајбер безбедност
         Безбедносните мерки како одговор на идните сајбер напади ќе користат напредни
   технологии како квантно шифрирање и вештачка интелигенција (AI). До 2040 година,
   целосно автономни системи за безбедност ќе идентификуваат и спречуваат напади во
   реално време. Вл адите и корпорациите ќе мора да инвестираат во нови центри за податоци
  и квантни компјутери за заштита на дигиталната инфраструктура.





                                                                                260
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":304}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":305,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=305"}>>>
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
SPO НАГОРИЧАНЕ.-." 7 НА ? зА? hm
ae PP aE i ЛЕГЕНДА
"Канарево!!
Државна граница
Граница на општина
Граница на плански регион
Населено место
Населба
Нафтовод
„Крушево: 1 >=
SOS |!
Магистрален гасовод-проекција
НИЦА -“ПекјБани..!
„АХ ,; ; BE ‘ а 5 е. Af Tcrypenvianny 57
e
|! Природноезеро
eo
—— Градски секундарен гасовод
Магистрален и разводен гасовод
““S Сообраќајна мрежа
S= “ше Двтопат
„4 - Брз пат
: N === Експресен nat
—— Магистрален nat
—— Регионален nat
~*~
“ | 5 5 . i "Мокре!
. г ена | QS Cara
Ne SK sess Железничка пруга
Сообраќајна мрежа-проекција
\ е Astonat
X === Експресен пат
\ а
"Кебендре "Авадња вресавз
Ne .» *
“Шешкови La
\
~--~- Регионален nat
“коша ни
sree Железничка пруга
Точка за меѓународно
поврзување на
2 ; е телекомуникациска
iS be : 2 инфраструктура
a) Еди. 5 oN Re i Ge проекција
bay | a Аа
Sloe Tua 5 =
a > Локација 3a поврзување
4 со широкопојасен
интернет-проекција
ЗА, Комуникациска инфраструктура
"Балканци,
"„Тепавциј
Надземна оптичка инфраструктура
= - Подземна оптичка инфраструктура
= = Оптичка инфраструктура-проекција
ча | — По траси на нафтовод и гасовод-проекција
“а Подружница на поштенска мрежа
; = M=1:750.000
SS сив 0 5 10 20 30 40 ПРОЕКЦИЈА Карта 6p. А1012533
НАРАЧАТЕЛ:
т. Република Северна Македонија ; } Република Северна Македонија ТЕЛ Е КО МУН | КАЦ И И И
Агенција за планирање Министерство за животна средина
на просторот YF ипросторнопланирање ТЕЛЕКОМУНИКАЦИСКА ИНФРАСТРУКТУРА
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":305}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":306,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=306"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


6.5.5. Геоинформатичка платформа, структура, анализа и поддршка за ППРСМ

         Организација на геопросторните податоци

         Организирањето на геопросторна база на податоци во просторното планирање
   вклучува структурирање и управување со просторните податоци на начин што го олеснува
   ефикасното складирање, пронаоѓање, анализа и визуелизација на истите. Една од клучните
   компоненти е системот за управување со бази на податоци, чие формирање започнува со
   почетокот на изработка на просторниот плански документ, собирање и систематизација на
   просторните податоци од најразлични извори и различни формати.

         Користењето на геопросторна база на податоци нуди повеќе придобивки, брз пристап
  до точни и сигурни геопросторни информации, максимална искористеност на напредни
  функции и функционалности кои дозволуваат да се врши сложена просторна анализа,
   интеграција на  податоци и визуелизација, конзистентност, точност и стандардизација на
   податоците. Ова помага во одржувањето на интегритетот на податоците и овозможува
   интероперабилност низ различни системи и апликации.        Заради потребите за идно
   управување со ИТ системот како целина, важен фактор претставува користење на „облак“       -
   cloud опкружување, односно хибриден модел како преферирана архитектура за постоечкиот
   систем, чие интегрирање ќе обезбеди зголемен проток на подат        оци, нови дигитални
   решенија, побезбедни услуги и алатки и повисоко ниво на заштита на податоците.

         Дигиталниот пејзаж на ЕУ подразбира различни аспекти во врска со дигиталните
   технологии, инфраструктурата, политиките, регулативите и иницијативите кои ја формираат
   дигиталната економија и општеството во земјите  -членки на ЕУ. Со развојот на дигиталниот
   пејзаж, ЕУ иницијативите се тие кои го стандардизираат и регулираат пристапот до
   просторните податоци, како што се INSPIRE стандардите.       Во таа смисла, стратешката
   определба на нашата Држава е развојот на НИПП и стандардизирање на просторните
   податоци согласно INSPIRE иницијативата, што ќе обезбеди нивна разменливост, откривање
  и споделување.

         Согласно методологијата за изработката на просторниот план, просторната база на
   податоци е дел од гео -информатичката платформа на просторниот план, воспоставена врз
   следните основни принципи:    изворите на податоци треба да бидат од референтни
   институции, изработка на дигитални картографски прилози во ГИС технологија      и с трого
   почитување на тополошките правила при креирањето на векторски податоци.

          Структурата на податоците и геобазата за изработка сите просторни планови во
   основа е идентична, разликите се јавуваат во нивото на деталност и во застапеноста на
   областите, во зависност од видот на предметниот план.  Референтен размер за изработка на
   Просторниот план на Државата е 1:200.000. За просторните планови на ниво на региони,
   подрачја од интерес, национални паркови и слично, референтниот размер е 1:100.000 и
   1:50.000, во зависност од големината на територијата  која е дефинирана со планскиот опфат,
   додека за изработка на просторни планови на општини, референтен размер е 1:25.000. Ова
   значи дека работната подлога со општите податоци на која се нанесуваат останатите
   тематски содржини на просторниот план треба да со   одветствува на погоре дефинираната
   скала на размери за употреба, која е во корелација со типот на просторниот план.

         Картографски прилози

         Просторниот план содржи синтезни картографски прилози во кои се интегрираат
   просторните содржини од повеќе сродни области со цел да се воочат просторните


                                                                                 261
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":306}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":307,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=307"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


конфликти и да се понудат интегрирани плански решенија. Овие картографски прилози се
стандардни не само за Просторниот план на Државата туку и за регионалните просторни
планови, а единствен исклучок можат да бидат просторните планови за заштитените
подрачја (национални паркови, речни сливови и сл.) каде содржината зависи од спецификата
на просторот за кој се изготвува планот. Синтезните карти се изработуваа за следните
области и ги содржат следните тематски слоеви:

     1. Намена на површини/Користење на земјиште: Земјоделство; Шуми; Пасишта;
      Минерални ресурси; Води;
     2. Просторно -функционална организација: Население; Урбанизација и систем на
       населби; Домување; Стопанство; Јавни функции; Туризам;
     3. Инфраструктура    - Водни ресурси и водостопанска инфраструктура; Енергетска
       инфраструктура; Комуникациска инфраструктура; Сообраќај;
     4. Реонизација и категоризација на просторот за заштита    - Животна средина; Природно
       наследство; Културно наследство; Природни и технички катастрофи.

      Геоинформатичката платформа ќе се користи и при оперирање со инструментите за
спроведување на Просторниот план.

      Ажурирање при измена на просторните планови

      Заради законските процедури просторните бази во кои се сместени поединечните
усвоени просторни планови треба да бидат заштитени од измена освен во случаите кога
согласно релевантната регулатива и Програмата на Владата се изврши промена или
дополнување на с оодветниот просторен план. Од тие причини базите на податоци кои ги
содржат усвоените просторни планови треба да се интегрираат според следните чекори:

     1. Креирање и уредување на базата на податоци,
     2. Одредување на привилегии за пристап,
     3. Доделување на привилегии за измена,
     4. Систем за автентикација,
     5. Мониторирање на пристапот и активноста на корисниците,
     6. Бекап и обновување на податоците  .
      Управување со метаподатоците

      Метаподатоците претставуваат збир на податоци кој ги опишуваат и даваат
информации за геопросторните податоци. Тие се неопходни за идентификување на изворите
и потеклото на геопросторните податоци, нивните основни технички карактеристики
поврзани со размер   от, проекцијата и слично, што ќе ја олесни нивната употреба,
споделување и пребарување. Поради ова, во процесот на аквизација и креирање на
тематските содржини од просторниот план, неопходно е за секој геопросторен податок да се
креираат соодветните метапо датоци.

       Безбедност и отвореност

       Институциите од јавниот сектор, мора да ги прошират своите цели за дигитална
трансформација со вклучување на услуги и технологија за безбедност. Идентификувањето и
поправање на пропустите, обезбедувањето податоци и имплементирањето на системи за
откривање и одговор на инциденти е важно за секоја институција, каде податоците се клуч
за нејзиното постоење.




                                                                              262
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":307}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":308,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=308"}>>>
              Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


 6.6.  Заштита на просторот

6.6.1. Животна средина

        Мерките за подобро управување со квалитетот на медиумите и областите во
   животната средина треба да опфаќаат: усогласување на националното законодавсто со
   законодавството на ЕУ, воспоставување и одржување на интегриран систем за мониторинг
   на промените во ж ивотната средина и здравјето на луѓето; подигање на јавната свест за
   животната средина и едукација на младите кадри за последиците од загадувањето во
   животната средина врз здравјето на луѓето; како и воспоставување на систем за следење на
  спроведувањето на мерките и активностите за заштита на животната средина.

        Во планскиот период неопходно е да се спроведува континуирана контрола со цел да
   се спречи загадување на медиумите во животната средина посебно од индустријата,
   земјоделството и енергетскиот сектор.

        Мерки за управување со квалитетот на водухот:

              · Зголемување на активностите на општинско ниво за намалување на загадувањето и
        подобрување на квалитетот на амбиентниот воздух;

              · Следење на изложеноста на населението на PM2.5 и PM10 честички во воздухот и
         поврзаноста на квалитетот на воздухот со стапката на смртност кај населението;

              · Намалување на концентрациите на загадувачки материи во воздухот покрај главните
         патни коридори и во густо населените урбани подрачја;

              · Употреба на еколошки материјали и примена на енергетска ефикасност при изградба
         на новите содржини во просторот;

              · Обновување на возниот парк на патнички возила во насока на намалување на
         концентрациите на загадувачки материи во воздухот покрај главните патни коридори
        и во густо населените урбани подрачја;

              · Воведување на зелен систем за јавни набавки;

              · Замена на начинот на загревање на домаќинствата и јавните институции за да се
        намали загадувањето на воздухот;

              · Зголемување на производството на електрична енергија од обновливи извори на
          енергија.

        Мерки за управување со квалитетот на водите:

              · Заштита на површинските и подземните води од загадување;

              · Воведување на критериуми за определување на зони чувствителни на нитрати,
         заради спречување или контрола на влез на нитрати во водите од земјоделските
          активности;

              · Обезбедување на посебен режим за санитарна заштита на изворите за вода за пиење;

              · Подобрување на еколошките функции на водите со низок квалитет;

              · Елиминирање на штетните супстанции од изворите на загадување на водите;

              · Заштеда на вода преку повеќекратно искористување на водата во домаќинствата,
          индустријата и јавните објекти;

              · Пречистување на отпадните води од домаќинствата, индустријата и рударството.



                                                                                263
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":308}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":309,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=309"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


     Мерки за управување со квалитетот на почвите:

         · Утврдување на гранични вредности на основните показатели за квалитетот на
       почвата;

         · Намалување на загадувањето на почвата во граници на дозволените вредности
      според стандардите во ЕУ до донесување на национална легислатива за максимално
      дозволени концентрации на елементи во почвата;

         · Намалување на загубите на хранливи материи во почвите;

         · Контролирана експлоатација на површини со цел да се избегне деградирање на почви
       со висок квалитет;

         · Спречување на опустинувањето и обновување на деградираните површини;

         · Користење на л окациите на кои е извршена ремедијација на почвата за намена кои
      немаат негативни последици по здравјето на луѓето;

         · Спречување на нето заземање на земјиште.

      Мерките за намалување на бучавата во животната средина се класифицираат на:

         · Мерки за намалување на бучавата во самиот извор на бучава и

         · Мерки за заштита на рецепторот преку попречување на патот на бучавата од изворот
      кон рецепторот.

       Најдобрите практики вклучуваат и дополнителни мерки, кои генерално се сведуваат
на намалување на бучавата од патниот и железничкиот сообраќај и од градежните
активности, како и усогласување на законската регулатива со европското законодавство.
При тоа, нео пходно е континуирано следење на бучавата и спречување на негативни
влијанија врз здравјето на луѓето кои живеат во непосредна близина на изворот на бучава.

      Мерките за справување со жешките точки            вклучуваат истражување на
локалитетите и спроведување на конкретни мерки за санација, прилагодени на видот на
загадувањето и настанатата штета во животната средина. Комплексноста на проблематиката
наметнува потреба од зајакнување на капацитетите за управув     ање со жешки точки на
централно и локално ниво.

       За постигнување на предвидените мерки, по одделни точки, потребно е:

       За справување со  жешката точка ОХИС   , потребно е: обезбедување на финансиски
средства за континуиран мониторинг на загадувањето на воздухот, водите и почвата на
просторот на депониите на HCHs и околината, решавање на загадувањето на објектот за
електролиза и околните почви со жива; отстранувањ  е на опасниот отпад и контаминираната
почва од малата, големата и депонијата во Пеленица, рекултивација на просторот во
непосредната околина со цел да се спречи пренос на цврсти честички во воздухот во Скопје
и трајно отстранување на проблемот со загадувањ  ето на подземните води во непосредната
околина.

      Во топилница Злетово во Велес, мерките опфаќаат: овозможување на што е можно
пократок рок за отстранување на троската депонирана на оваа локација и обезбедување
средства за отстранување и/или ремедијација на дел од почвите кои се екстремно загадени
со тешки метали и регулирање на земјоделските активности  на овие површини.





                                                                              264
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":309}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":310,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=310"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


      Во рудникот и флотација за бакар “Бучим”, Радовиш,   потребно е подржување на
постојниот систем за заштита на водите, почвите и воздухот и продолжување на примена на
мерки за заштита на животната средина од јаловиштето на флотациска јаловина.

      Во рудникот и флотација за арсен и антимон, Лојане, неопходно е итно изготвување
на проект и привремено покривање на депониите во Лојане и Табановце со арсенов
концентрат во Лојане и во Табановце како и санација на нивната непосредна околина, потоа
отстранување на арсеновиот концентрат од двете локации и не  гово транспортирање надвор
од земјата (извоз за реупотреба или складирање на безбедни локации), санација на
флотациската јаловина со покривање, ремедијација, пошумување и слично, како и санација
на загадените почви и подземни води во поширокиот регион.

      Во рудникот и флотација „Саса", Македонска Каменица   - да се изврши  санација и
рекултивација на преостанатото јаловиште на рудникот и флотацијата.

      Во Силмак/Југохром    - Решавање на проблемите со зафаќањето на површинските
води и обезбедување на континуирана работа на станицата за пречистување на овие води
преку редукција на хром (VI) до хром (III); покривање на депонијата со водонепропустлив
материјал за спречување на зага   дување на воздухот и подземните води од депонијата;
решавање на проблемите со загадените подземни води со хром(VI) и преземање на други
мерки предвидени во студијата на Eptisa (2007b).

      Во рудникот и флотација „Тораница", Крива Паланка,до изградбата на втората брана
за депонирање на флотациска јаловина да се подобри системот за пречистување          на
исцедните води од постојната депонија. По отпочнување со работа на втората депонија да се
рекултивира старата депонија како и да се изгради пречистителна станица за пречистување
на водите од депонијата.

      Во рудникот и флотаци „Злетово", Пробиштип, треба да се изврши санација на
депониите за флотациска јаловина.

      Во РЕК Битола, мерките опфаќаат санирање и рекултивирање на рудникот за јаглен
со можности за искористување на просторот за изградба, на пример, на фотоволтаични
централи и санирање на депониите на пепел и троска од согорувањето на јагленот. Според
обврските кои ги има преземено Републик     а Северна Македонија, термоелектричната
централа треба да престане со употреба на јаглен до 2030 година и ќе се преориентира на
работа на гас.

      Во Макстил, Скопје е потребно санирање на филтер прашината депонирана од
поранешното работење на Макстил и подобрување на законската регулатива за извоз на
оваа прашина како секундарна минерална суровина за производство на цинк и други метали,
и стимулирање на нејзината упот реба како суровина за производство на метали во просторот
на Железарницата.

      Во топилницата ФЕНИ, Кавадарци,  троската не претставува опасност по животната
средина поради нејзината компактност, а може да се користи како секундарна суровина со
повеќенаменска примена. Досега се преземени мерки за преработка на дел од троската и
нејзин извоз, а со измена на законска та регулатива може да се користи во градежништвото.

      Во депонијата на фосфогипс    “ХИВ Велес”    - санирање и ремедијација за да се
спречи/намали загадувањето на воздухот и подземните води.

      Во РЕК Осломеј   - да се продолжи со санацијата на останатиот дел од рудникот и
афектираниот простор на Кичевско Поле, а просторот на рудникот да се искористи за



                                                                              265
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":310}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":311,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=311"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


изградба на фотоволтаични централи и да се рекултивира, како и да се заврши со
отпочнатите активности за покривање и рекултивирање на преостанатиот дел од депонијата
за пепел.

     Од останатите локалитети, како приоритетни подрачја за заштита се: „Бањички
извори“ и „Вардариште“, Полог покрај патот М4, јагленокопот Пискупштина и рудникот
Тајмиште.

      Мерките за управување со отпадот генерално се насочени кон воспоставување на
интегрален систем за управување со отпад на регионално ниво и развивање на системот за
управување со посебните текови на отпад, согласно националното законодавство, целите и
политиките на Европската Унија и најдо брите достапни практики.

      Особенo е битно намалувањето на количините на создаден отпад и минимизирањето
на негативните влијанија врз животната средина и здравјето на населението, предизвикано
од несоодветното депонирање и управување со отпадот, во напорите кон обезбедување на
општество со „нула отпад”. Исто така, непходна е ригорозна контрола на постапувањето со
отпадот и санирање на локациите на кои се создадени дивите депонии, со цел да се заштитат
медиумите во животната средина и здравјето на населението.

       Анализата на очекуваното движење на населението и проектираните стапки за
создавање отпад по глава на жител, овозможуваат развивање на сценарија за количините на
очекуван отпад и следствено на тоа, потребите за развој на инфрастуктурата во просторот.

    Табела бр. 74 Проекција на количината на комунален отпад, тон/година

Регион
                                                                                                                    Вардарски                          Источен                                                  Југозападен                                                                               Југоисточен                                                                   Пелагониски                                           Полошки                                                           Североисточен                                                Скопски


Создаден      2021     95502    110324     183591          69409         87842         128467     41807           179125
отпад по
региони        2022     87944    107431     183521          71724         90758         84423      56562           174404
(t/годишно)
               2023     90988    107708     182660          69982         88481         106681     49069           176881


               2024     90507    106938     182065          69592         87937         106829     48989           176959


               2025     90029    106174     181473          69205         87395         106977     48908           177036

  Проекци     2026     89553    105416     180882          68820         86857         107125     48828           177114
     ја на
               2027     89080    104662     180293          68437         86322         107273     48747           177192
  комунал
  ен отпад     2028     88609    103915     179705          68057         85791         107421     48667           177269
     по
               2029     88141    103172     179120          67678         85263         107570     48587           177347
  региони
  (t/годиш     2030     87676    102435     178537          67301         84738         107719     48507           177425
     но)
               2031     87213    101703     177956          66927         84216         107868     48428           177503

               2032     86752    100976     177376          66554         83697         108017     48348           177581

               2033     86294    100255     176798          66184         83182         108166     48268           177658

               2034     85838    99538      176223          65816         82670         108316     48189           177736

               2035     85384    98827      175649          65450         82161         108466     48110           177814

               2036     84933    98121      175077          65086         81655         108616     48031           177892

               2037     84485    97420      174507          64723         81152         108766     47952           177970

               2038     84038    96723      173938          64363         80653         108916     47873           178048

               2039     83594    96032      173372          64005         80156         109067     47794           178126

               2040     83153    95346      172807          63649         79663         109218     47716           178205



                                                                              266
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":311}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":312,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=312"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


      Мерките за подобрување на управувањето со медицинскиот отпад опфаќаат:

         · обезбедување на стручен кадар за планирање, организирање, имплементација и
      следење на активностите;

         · воспоставување на Регионални комисии за животна средина и здравје за планирање
      и мониторинг на активностите поврзани со управувањето со медицинскиот отпад и

         · воспоставување  на Национална координативна комисија за животна средина и
       здравје за надгледување на учинокот на регионалните структури.

       За поефикасно управување со отпадот предвиден е регионален пристап, кој вклучува
и меѓурегионална соработка, но отсуствува практична имплементација на овие решенија. Во
планските региони веќе се спроведуваат подготовителни активности за воспоставување на
Регионалните центри за управување со отпад, како и набавка на опрема за управување со
отпадот. Изградбата на регионални санитарни депонии за современ третман на комунален
цврст отпад произлегува од потребата за воспоставување на меѓуопштинска соработка за
регионално управување со цврстиот отпад, како и воспоставување на финансиски
самоодржливи центри за управување со отпадот според најсовремените стандарди за
заштита и унапредување на животната средина и социјалните аспекти. Поставувањето на
нови регионални  центри за управување со отпад ќе овозможи безбедно користење на
депонираниот отпад, од сите општини кои ќе бидат опфатени во регионот/те.

       Центрите за управување со отпадот се предвидени на следните локации:

         · За Скопскиот регион   - постојната депонија Дрисла  ја превзема функцијата на РЦУО
      во планскиот период, со неопходни активности за модернизација;

         · За Полошкиот регион, постојната депонија Русино ќе продолжи да функционира како
     РЦУО со соодветна дернизација;

         · За Источно -североисточниот регион, локацијата на постојната локална депонија во
      Мечкуевци (Општина Св. Николе);

         · За Југозападен -пелагониски регион  - локација во Општина Новаци;

         · За Југоисточен -вардарски регион  - локација во Доброшинци, Општина Василево. По
       изградба на РЦУО во Доброшинци, постојната депонија во Ново Коњско ќе биде
       затворена, а просторот рекултивиран.

       Просторната распределба на центрите ги покрива сите осум плански региони и сите
урбани и рурални средини, преку примарно собирање и селекција на отпадот, претоварни
станици и регионални центри (вклучувајќи и санитарни депонии).

       Сите компоненти на регионалната инфраструктура за управување со комунален
отпад треба да се планираат како целина, а финансирањето, изградбата и работењето да се
спроведуваат во фази. Цената на управувањето со отпад треба да биде регулирана од
Регулаторна комисија, со цел да се овозможи одржливост на системот. За воспоставување на
општинските системи за управување со отпад потребни се значителни инвестиции.
Природата на собирањето, бројот и видот на возила и инсталации за претовар и третман се
утврдуваат во зависност од локалните околности.

      Паралелно со процесот на формирање на регионалните центри за управување со
отпад, во чијшто склоп треба да има и регионална санитарна депонија на која организирано
преку претоварни станици финално ќе се отстранува отпадот што претходно не може да се
рециклира или реупотреби, треба да се спроведува и процесот на затварање на



                                                                              267
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":312}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":313,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=313"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


нестандардните општински депонии. Општинските нестандардни депонии кои се рангирани
како високо, средно и ниско ризични, потребно е да се затвораат и да се изврши нивна
ремедијација, по утврдениот приоритет и ризик врз животната средина и здравјето на луѓе  то.
Во планскиот период треба да се затворат и дивите депонии (сметилишта) и да се изврши
рекултивација на сите локации на кои бил одлаган отпад од било кој вид.

      Имајќи ги предвид техничките барања и најдобрите инженерски практики, како и
спецификите на идентификуваните нестандардни депонии, односно ѓубришта, можни се два
различни типа на затворање и пристапи за ремедијација:

         · Обезбедување на „in situ“ пристап за локацијата, што подразбира ограничување на
       отпадот со соодветна инфраструктура за да се обезбеди долгорочно еколошки
      безбедно складирање на отпадот. Овој пристап вклучува две опции, ограничување со
      и без изградба на сис теми за одвод на гас и

         · Обезбедување на „ex situ“ пристап за локацијата (отстранување на отпадот и
      контаминираната почва) и депонирање на отпадот на соодветна депонија според
       законските барања.

      Современите трендови посочуваат на потребата од воведување на циркуларната
економија и повеќекратно искористување на материјалната и енергетската      вредност на
отпадот, од една, и намалување на количините на отпад во животната средина, од друга
страна.





                                                                              268
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":313}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":314,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=314"}>>>
| me Se SRE ENS. ПРОСТОРЕН ПЛАН
ме ВА aN зА 5 WINS: My та JY . Ha Република Северна Македонија
„АА та ис goals 2021-2040
IN HALIPT ПЛАН
A aN
Ch
waa
Tey
1
ме!
ЛЕГЕНДА
— Државна граница [7] Природно езеро
Граница на општина
Заштитен појас на
Граница на плански регион природно езеро
e Населено место
[ Населба
Акумулација
=
. | Акумулација-проекција
a
Заштитен појас Ha
акумулација
Регионален центар за
управување со отпад
Река
Скопски
Заштитен појас на река
одев) Заштитна зона на
водни тела
BS ae LAF et Ie
чно-североисточен Полошки
Југозападен-пелагониски
Југоисточен-вардарски Зиштитназона На
Источно-североисточен водни тела-проекција
Ф Регионална депонија - планирана
Стратешки карти за бучава
<2
о
50,
KON
Ф,
n>
050.
SKK)
[TI] градови co над 30000 жители
е;
Le
LEX
oO
Сообраќајна мрежа
ае Двтопат
- Брзпат
=== Експресен пат
ее;
И
Магистрален пат
Регионален пат
кл. Железничка пруга
Сообраќајна мрежа-проекција
-... Двтопат
петти Експресен пат
~--~ Регионаленпат
-eerrs Железничка пруга
(A) Воздухопловно пристаниште
Мерна станица за квалитет на воздух
е постоечка оз планирана
é Мерна станица за квалитет Ha површински води - RIMSYS
Мерна станица за бучава
4 постоечка 4 планирана
@,> пемедијација на индустриска жешка точка
M=1:750.000 » Menvopauyja на деградирани шуми
»
See 05 10 20 30 40 ПРОЕКЦИЈА
Карта 6p. А1012534
U3PABOTYBAY НАРАЧАТЕЛ:
Република Северна Македонија ја 2 Република Северна Македонија
Pe,
А Агенција за планирање Министерство за животна средина Ж И В ОТ Н А C Р ЕД И Н А
на просторот : и просторно планирање
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":314}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":315,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=315"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


6.6.2.  Климатски промени

        Просторната анализа укажува дека климатските ризици во Република Северна
   Македонија имаат јасна регионална распределба и дека нивната корелација со промените во
   просторот се базира на:

              · зонирање на просторот според степенот на ранливост,

              · усогласување на идните развојни насоки со природните ограничувања,

              · зајакнување на отпорноста на критичната инфраструктура и

              · екосистемските услуги како природен механизам за адаптација.

         Ваквиот пристап овозможува климатските промени да се третираат не само како
   еколошки предизвик, туку како клучен фактор во просторното и развојното планирање на
   Државата.

         Проценките за екстремните настани во Република Северна Македонија се базираат
   на идните климатски сценарија (Djurdjevic, 202  470) за периодот од 2006  -2100 година за три
   различни емисиони сценарија и промените во однос на референтниот период 1986     -2005
   година. Резултатите за климатските проекции се добиени од базата на податоци EURO            -
   CORDEX, од кои се анализирани три регионални клима   тски модели за различни сценарија
   (Representative Concentration Pathway  -RCP) кои се во согласност со широк опсег на можни
   промени во идните антропогени емисии на стакленички гасови и имаат за цел да ги
   претстават нивните атмосферски концентрации.

          Развојната стратегија за климатските промени се темели на принципот на сценарио     -
   планирање и робустно управување со ризици. Стратегијата ги разгледува трите основни
   емисиони сценарија (RCP2.6, RCP4.5 и RCP8.5), со цел дефинирање на мерки кои ќе бидат
   ефекти вни и во услови на умерени и во услови на екстремни климатски промени. Во таа
   смисла е применет пристапот на „робустно планирање“, односно планирање кое не зависи од
   точната големина на климатската промена, туку предвидува адаптациски и развојни
   решенија к ои се одржливи во различни идни климатски услови. Овој пристап овозможува
   намалување на ранливоста на просторот и зголемување на неговата отпорност на
   долгорочни и екстремни климатски влијанија.

         Сценарија на климатски развој и просторни импликации

         Анализата на климатските сценарија и нивните просторни импликации посочува дека
   сценариото RCP8.5 претставува референтна рамка за проценка на максималниот ризик и
   дефинирање на долгорочни заштитни механизми, но од планеркси аспект најголемо
   значење има сце нариото RCP4.5 како реална развојна траекторија.





     47 Report on climate change projections and changes in climate extremes for the Republic of North MACEDONIA


                                                                                269
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":315}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":316,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=316"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


    Табела бр. 75 Главни карактеристики на климатските сценарија и нивните просторни импликации

  Сценарио    Очекуван пораст     Промени во врнежите и        Просторни импликации и плански
               на температурата           екстремите                          насоки
             до крајот на векот
   RCP2.6          +1 до +1.5°C       Благо намалување на          Подобрување на водната ефикасност;
   (ниско                          годишните врнежи,             зајакнување на зелената
  емисионо                      умерено зголемување на        инфраструктура во урбаните средини
   сценарио)                       екстремни врнежи
   RCP4.5          +2 до +3°C       Намалување на летните         Реорганизација на системите за
   (средно                       врнежи (10–15%), почести      наводнување; зонирање според
   сценарио)                      суши и интензивни врнежи      климатска ранливост; засилена
                                                                 заштита од поплави и ерозија;
                                                                    адаптација на земјоделското
                                                                 производство
   RCP8.5         +4°C и повеќе      Намалување на врнежите       Структурна трансформација на
   (високо                        до 20%, значајно               аграрните региони; ограничување на
  емисионо                       зголемување на топлотни       урбаната експанзија во ризични зони;
   сценарио)                        екстреми и поројни           редефинирање на хидроенергетските
                                  поплави                    и туристичките стратегии и приоритет
                                                               на заштита на водните ресурси

      Интегрален индекс на климатска ранливост (ИКР)       – методолошка основа и
просторна интерпретација

       За потребите на Просторниот план е изработен Интегрален индекс на климатска
ранливост (ICR), како синтетички показател кој ги интегрира клучните компоненти на
климатските промени и просторната изложеност. Индексот ги комбинира: (1) трендот на
годишната сре дна температура (1991   –2020), (2) трендот на летните врнежи (јули       –
септември), како индикатор на аридизација, (3) зачестеноста на екстремни настани (жешки
денови >35°C и обилни врнежи >30 mm), (4) урбаната изложеност и (5)
орографската/висинската чувствителн     ост. Овие интегрални индекси овозможуваат
едновремено согледување на климатските трендови и просторната структура на ризикот.
Индексот на климатска ранливост овозможува креирање на синтетичка, компаративна и
плански употреблива слика за ранливоста на прост       орот, што е особено значајно при
дефинирање на приоритети за адаптација, ограничување на урбана експанзија и насочување
на инфраструктурните инвестиции.

      Индексот на климатска ранливост  е класифициран во пет категории (1  –5), од многу
ниска до многу висока ранливост.

      Класа 1 – Многу ниска ранливост

      Во високопланинските подрачја: Шар Планина, Кораб  –Бистра, Јабланица, Пелистер,
Осогово и други повисоки масиви доминира многу ниска ранливост на климатски промени.
Овие простори се карактеризираат со пониски температурни трендови, помала урбана
изложеност и релативно постабилен летен воден биланс. Просторно, тие претставуваат зони
со помал приоритет за итни адаптациски мерки, но со значајна улога во одржување на
екосистемските услуги (вода, шуми, биодиверзитет).

      Класа 2 – Ниска ранливост

      Планинско -ридските подрачја околу главните масиви и делови од повисоките
котлини се послабо ранливи на климатските промени. На овие простори климатските
трендови се умерени, а антропогената изложеност е ограничена. Потребно е континуирано


                                                                              270
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":316}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":317,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=317"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


следење на климатските промени и внимателно управување со ресурсите, но не и структурни
рестриктивни мерки.

      Класа 3 – Средна ранливост

      Во оваа класа припаѓаат делови од поголемите котлини и ридските појаси со умерена
урбанизација со јасен тренд на затоплување и летна редукција на врнежи, и со зголемена
појава на екстреми. Оваа категорија претставува зона на засилена адаптациска потреба и
внимателно планирање на нова инфраструктура.

      Класа 4 – Висока ранливост

      Висока ранливост на климатски промени е присутна во централните делови на
Скопската котлина, Повардарскиот коридор, Тиквешкиот регион, делови од Пелагонија и
Струмичко -Гевгелискиот регион. Овде се преклопуваат засилен температурен тренд,
изразена летна ари   дизација и значителна урбана експанзија. Просторно, овие зони
претставуваат приоритет за имплементација на мерките за намалување на топлотните
острови, управување со водните ресурси и контрола на ширење на урбаните површини.

      Класа 5 – Многу висока ранливост

      Многу високата ранливост на климатски промени е концентрирана во
најурбанизираните и котлински делови, особено во Скопје и централниот Повардарски појас,
како и во делови од југоисточниот регион. На овие простори се комбинираат најсилен
температурен тренд, летен дефицит на врнежи, зачестени екстреми и висока антропогена
концентрација. Овие подрачја се идентификуваат како приоритетни адаптациски зони во кои
што се неопходни структурни, инфраструктурни и регулаторни мерки.

      Индексот на климатската ранливост укажува дека климатската ранливост во
Државата има изразена котлинско -коридорска структура, со доминација на повисок ризик во
пониските, урбанизирани и аридни региони, и релативна отпорност во високопланинските
појаси. Ово ј резултат потврдува дека просторната конфигурација на ризикот не е случајна,
туку тесно поврзана со орографијата, урбаната структура и регионалните климатски
трендови, што го прави графичкиот приказ на ICR клучен инструмент за стратешко просторно
планирање и дефинирање на националните приоритети за климатска адаптација.

     Мерки за ублажување на влијанието и адаптација на климатските промени

      Климатските ризици се различни за различни подрачја во Државата. Оттаму и
мерките за адаптација и ублажување на климатските промени се регионално
диференцирани.

      Во услови на зголемени температури и намалени летни врнежи,     повардарскиот и
југоисточниот регион  се изложени на најголем ризик од суши и деградација на земјиштето.
Во овие региони има потребa од:

      · оптимизација и модернизација на системите за наводнување,

      · ограничување на проширување на водоинтензивни култури без претходна анализа на
      воден биланс,

      · заштита на обработливото земјиште од ерозија и

      · зголемување на енергетската ефикасност во аграрниот сектор.

      Со оглед на изразените ерозивни и денудациски процеси во    источните области  во
државата се предвидува:



                                                                              271
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":317}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":318,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=318"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


      · задолжителна климатска и геоморфолошка проценка при нови инфраструктурни
       зафати,

      · засилена заштита од поројни поплави,

      · пошумување и стабилизација на ерозивни терени.

      Намалувањето на снежната покривка и промените во хидролошкиот режим, кои се
најизразени во планинските области во западниот дел   на Државата наметнуваат потреба
од:

      · ревидирање на стратегијата за зимски туризам,

      · прилагодување на хидроенергетските планови врз основа на идните проекции на
       истекување,

      · заштита на извориштата и високопланинските екосистеми.

      Зголемувањето на топлотните екстреми и поплавниот ризик во      урбаните центри
може да се ублажат по пат на:

      ·  интеграција на зелената и сината инфраструктура како задолжителен елемент во
       урбанистичките планови,

      · ограничување на урбана експанзија во поплавни рамнини,

      · примена на климатска анализа при изработка на планска документација од пониско
       ниво.

      Принципот на    климатска отпорност (climate resilience) на критичната
инфраструктура  , подразбира:

      · проценка на ранливост на брани, мостови, патишта, железници и енергетски системи,

      · интегрирање на климатските проекции во фазата на проектирање,

      · приоритетно зајакнување на инфраструктурата во зони со зголемен ризик од поплави,
      свлечишта и екстремни температури.

      Овие мерки ќе овозможат намалување на долгорочните економски штети и
зголемување на сигурноста на системите кои се од витално значење за државата.

       Земјоделство

       Климатските промени ќе имаат негативно влијание врз продуктивноста на
земјоделското производство. Кај зимскиите култури се очекуваат помали негативни
влијанија, бидејќи рано созреваат и го избегнуваат најтоплиот дел од годината, а кај
културите кои останув аат на нивите цело лето се очекуваат поизразени негативни влијанија.
Поместувањето на датумите на сеидба, навремено хранење и заштита на растенијата треба
да овозможи растенијата подобро да ги толерираат сувите услови, а собирањето на
дождовницата во перио ди од годината кога има повеќе врнежи, ќе овозможи истата да се
користи во периоди кога има недостаток од вода.

      Мерки за ублажување на влијанието од климатските промени во земјоделството се:

      · Реонизација (агро  -еколошко зонирање) на земјоделското производство според
      почвено-климатските услови на реоните,

      · Модернизација на системот за наводнување со примена на фотоволтаично
      наводнување за намалување на емисиите на стакленички гасови во атмосферата,




                                                                              272
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":318}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":319,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=319"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


      · Правилен избор на видови и сорти, заштитни мрежи и примена на органско
       земјоделство,

      · Засадување на култури кои имаат потреба од помала/поголема количина вода во
       регионите кои се посиромашни/побогати со вода, соодветно,

      ·  Развој и унапредување на системот за следење на болестите заради заштита         на
       растенијата ;

      · Одржливо управување со почвите (обработка на почвата и мулчирање).

      Шумарство

      Во шумарството ќе се очекуваат директни нарушувања, како резултат на појавата на
обилни врнежи и индиректни, како последица на инвазија на инсекти и габи, кои ќе
предизвикуваат тешкотии во управувањето и користењето на шумите.

      Во основа, потребно е да се зголемат површините под шума и да се спроведат итни
мерки на заштита во услови на шумски пожари: новите површини да се засадуваат со видови
прилагодливи на новонастанатите климатски услови, да се практикува пошумување со
засадув ање на мешани култури, правење противпожарни просеки и др. Неопходни се и
мерки за сузбивање на растителните болести и штетници во шумите, како и воведување на
современи технологии за ефикасно користење на биомасата во шумарството.

      Води

       Влијанието на климатските промени врз водните ресурси ќе зависи во голема мера
не само од условите во водоснабдувањето, туку и од способноста за управување со водните
ресурси и соодветен одговор на климатските промени, како и на промените во
побарувачката, применетата технологија, економските, општествените и законските услови.

      Како последица на климатските промени се очекува намалување на врнежите од 15%
до 2050 година и драстично намалување на истекувањето во сите речни сливови, особено во
Брегалничкиот и Струмичкиот речен слив во Југоисточниот плански регион. Генералната
достапност на водата ќе се намали за 18% до 2100 година, сувите периоди и ненадејните
поплави ќе бидат почести и повеќе изразени, а недостигот на вода ќе биде најизразен во
источните делови од земјата. Мерки за ублажување на влијанието на климатските промени
врз водните ресурси се:

         · Модернизација на системите за наводнување и примена на методи за наводнување
       со поголема ефикасност (наводнување капка по капка, наводнувањето со дождење);

         · Примена на најдобро достапни технологии  за рационално користење на водата;

         · Повеќекратна употреба на пречистените отпадни води.

      Биолошка разновидност

       Климатските промени се сериозна закана за биолошката разновидност бидејќи
видовите еволуирале за да живеат на определена клима и честопати не можат да се
адаптираат на повисоките температури, почестите суши и поекстремните временски услови.
Токму поради ов ие сложени односи во екосистемите, миграцијата или исчезнувањето на
некој вид неизбежно ќе ги изложи на ризик и останатите видови.





                                                                              273
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":319}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":320,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=320"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


      Мерки за ублажување на влијанието на климатските промени врз биолошката
разновидност се:

         · Моделирање на дистрибуцијата на приоритетните видови и живеалишта
       чувствителни на климатските промени;

         · Моделирање на идната дистрибуција на инвазивни видови;

         · Активно следење на промените на климата во зоните на строга заштита во
       заштитените подр ачја.

       Енергетика

       Енергетскиот сектор има доминантен придонес во емисијата на стакленички гасови
што придонесува за појава на климатските промени. Во планскиот период треба максимално
да се искористат можностите за обезбедување на енергија од обновливи извори на енергија
паралелно со интензивирање на мерките за заштеда на енергија преку подобрување на
енергетската ефикасност. Инвестициите во обновливи извори на енергија ќе ја зголемат
енергетската независност и енергетската безбедност во земјата.

      Мерки за намалување на емисиите на стакленичките гасови, кои придонесуваат за
појава на климатските промени, се:

         · Зголемено користење на обновливи извори на енергија преку поставување на
      површински соларни и фотоволтаични електрани на терени непогодни за
      одгледување на земјоделски култури (Мариово, Раец, Витачево, Манговица и др       .) и
       изградба на ветерни електрани;

         · Изградба на хидроенергетски објекти и мали хидроцентрали;

         · Изградба на гасни централи за производство на електрична и топлинска енергија    и
       др.

      Туризам

      Во секторот туризам неопходна е контрола на трендот на урбанизација во
туристичките места покрај природните езера заради очекуваното продолжување на летната
сезона. Поради покачувањето на температурите, се намалува веројатноста од појава на снег
на местата под 1500 m н.в. што треба да се има предвид при изградба на соодветни центри
за развој на ски туризам, што од друга страна отвора можности за разој на други видови
туризам. Почестите временски екстремни настани ќе претставуваат значителна закана за
недвижното културно наследство (споменици на културата и археолошките локалитети)
заради што е неопходна заштита на недвижното културно наследство како мерка за
поддршка на културниот туризам во услови на интензивни климатски промени.

       Здравство

       Здравствениот сектор мора да биде подготвен да одговори на претстојните вонредни
состојби (поплави, суши, шумски пожари и бури) и да обезбеди соодветна здравствена
заштита и поддршка на населението. Тоа подразбира прилагодување на постојната
инфраструктура  , зголемување на капацитетите за итни случаи и спроведување на обуки за
заштита на здравјето на населението во екстремни временски услови.





                                                                              274
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":320}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":321,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=321"}>>>
ay”
MPOCTOPEH ПЛАН
\ Ha Република Северна Македонија
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
Мелинцарагогурце 4° i SS
Nas a ee ee = ; ee и
: > ‘ ‘ - , чоек
; a хе
ee *Bpeluids . Se SP
aad Добрача "БР. xe i
“Bak "Алзинце Дренок ре." ек
„Канарево % >|
oo .
a
(Североисточен
“Пендак
От Државнаграница
о A = — Граница на плански регион
5 a а Powini е Населено место
© еКостин Дол.
“Полани = *Llepa .
“Селник
sf . Населба
„Драмче
“Коетин Дол,
Речани
„Пресека
Природно езеро
Акумулација
. де: бес, mg’ ot aa wane kde fe ae SA ae ќе, ШЕ лкукулација-проекција
„Блаце * ; ја . 4 > А NEMS EPP 2 * Déneiiitbo 2 и 3 .
“Crete ЗА ШИ К ју a MH uchrnk , моќ 2
е ра ‘ ст е: 9 = . “a Ri Блатец Река
ot} Se ‘ : une Лаки
sKanqnpey TymMarsecosa . А ee 5. З , ЕП
са : тагови 4 ОД ака ENT а геј Сообраќајна мрежа
. „Патишка ека 1" ПВиград oe
те “Бродец > „Добјино ~: 7. 4 2 i i sBapr as yar
ае Двтопат
узо 5 oak aye 90 џалија 5.
aa "Куново *Tpiloso “Брезница „Никоман > ~ Брз nat
"| i 4 . vs 7 ; “
Pres sae тонево ; : ; PP << === Експресен nat
eg BO. „Железна Река . з “.З a Co ‘€ 4
2 by “Падалиште,
Ss „Белица,
ae eu,
*Bepukogo *LipewHeso:
: «
—= Магистрален пат
<x —— Регионален пат
~
A a тул т ку. Железничка пруга
: 4 ce ру
‘ “Cpsnya * 5 Me , _ .
\ Ч НА ЗА Грешница олуваи „Локвица 3 Сообраќајна мрежа-проекција
5 УАРИЊЕ Тресонче “8. ’ $ x Nj
Kame „гот Р “Према Kanvkepnual „Крај , * xX
; „Лазарополе : „Петец pee ay | Le ее Лвтопат
“Јаворец J 3 > х
горе душе ng hPp aa, === Експресен nat
= р!
@ Подвис!
“Кочишта a Pn OF
‘ypeAmura те : “ ат
една“ ; : да икоди! .
.
Бр,
Регионален пат
СаКоџаџик
хракл!
on
”
"Дрен
2 бдуица ress eed \ плата Железничка пруга
Jyrozanapen вена" са. — : “Крстбц , 2 ona
Жајфиње oy А a : 12
Wy ae а. ya icy Хи “a Интегрален индекс на климатска ранливост
“Збажди Јблатимо a 4. és 4 Ti na
A. Ке. сетОјтрила Ee 5 3 Беловодица,
ApucopjaHn
(4 J „е
+ fe
КЕ чани
кичебшани. a 4
a Доленци 5 | SuaK
Многу ниска ранливост
Ниска ранливост
Куратица
Средна ранливост
*Cupyna
“Плаќе.
a ШЕ висока ранливост
* en “Свиништа
xs =
Banna "завој
PRO =
Propenun
Spoon
ae ; 1 ey hy SEZ : RSG . Многу висока ранливост
it, :
10 "Зовиќ
3G
*Manosnuite
vw \ Yee M=1:750.000
Ome 10 20 30 40
ПРОЕКЦИЈА Карта 6p. A1012535
U3PABOTYBAU: НАРАЧАТЕЛ:
Република Северна Македонија Република Северна Македонија
Агенција за планирање Министерство за животна средина | КЛ И М АТС К И П РО М Е Н И
на просторот е
и просторно планирање
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":321}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":322,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=322"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


 6.6.3.  Заштита на природата

          Заштитата на природата при планирање на идните активности во просторот опфаќа
   мерки за заштита на биолошката разновидност, геолошкото наследство, пределската
    разновидност и природното наследство, како и заштита, зачувување и ревитализација на
    чувствителни, загрозени и значајни живеалишта. За заштита на прекуграничните простори со
   природни вредности неопходна е континуирана стручна соработка со соодветните
    институции.

6.6.3.1.  Заштита на биолошката разновидност

          Заштитата на биолошката разновидност бара воспоставување на интегриран и
    долгорочно одржлив систем за научно истражување, мониторинг и управување, заснован на
    стандардизирани методологии, индикатори и геопросторни бази на податоци. Посебен
    приоритет треба  да се даде на идентификација, заштита и обновување на загрозените и
    ретките видови, како и на нивните живеалишта, преку примена на ефективни конзервациски
   мерки и одржливо управување.

          Неопходно е да се спроведе континуирано картографирање, валоризација и следење
    на типовите живеалишта кои претставуваат жаришта на биолошка разновидност, со цел
   нивна интеграција во националните и меѓународните системи за заштита, согласно
    релевантните ста  ндарди и практики. Во таа насока, потребно е зајакнување на
    институционалната координација, унапредување на информациските системи (вклучително
     GIS), како и активно вклучување на научната заедница и јавноста во процесите на
   донесување одлуки.

          Спречување на директната деградација и зафаќање на живеалиштата со значаен
    биодиверзитет, како и минимизирање на вознемирувањето на видовите, преку контрола на
    урбанизацијата и елиминација на испуштањето на непречистени отпадни води во водните
    екосистеми. Неопходно е да се спроведат соодветни активности за ревитализација на
    водните, блатните, влажните живеалишта, вклучително и рипариските појаси и глацијалните
    езера, кои ќе придонесат кон подобрување на деградираните екосистеми, воведување на
    решенија базир ани на природата и соодветно исполнување на целите од Конвенцијата за
    биодиверзитет. Исто така, реализацијата на мерки и активности за заштита ќе придонесе за
   подобрување на еколошките функции на сливните подрачја особено оние чија функција е
   намалена пора  ди изградбата на инфраструктурни објекти како што се малите
    хидроцентрали. На удар се неколку растителни заедници (посебно блатни) и претставници
    на флората, како и целата ендемична фауна на Охридското Езеро, а во помал размер
   проблемот е релевантен и за П респанското и Дојранското Езеро, како и за реката Вардар (за
    која се карактеристични неколку ендемични видови риби). Посетата на живеалиштата со
    богат диверзитет треба да биде строго контролирана со цел да се избегне масовен туризам
    во значајните подрачја за биодиверзитетот.

         Во планскиот период потребно е да се стимулира косење на некогашните површини
   под ливади, кои не се косат и се населени со растителни видови од соседните вегетациски
    типови и искористување на материјалот како храна за добитокот.

         Во ловно-стопанските подрачја потребно е да се зајакне инспекцискиот надзор со цел
   да се спречи намалување на популациите на повеќе видови од интерес (срна, елен и
    дивокоза) и зачувување на трајно заштитените видови. Воедно, неопходна е модернизација



                                                                                 275
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":322}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":323,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=323"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


   и зголемување на капацитетите на постојните репроцентри. Овие мерки ќе придонесат за
   одржување и унапредување на биолошката разновидност и стабилизирање на популациите
    на дивечот.

          Планираните економски активности во просторот треба да се развиваат на начин кој
    ќе обезбеди заштита на природата со што ќе се запази балансот помеѓу економскиот развој
   и природните вредности. При изградба на нови содржини во просторот со намена индустрија
    задолжително треба да се спроведува оцена на влијанието врз животната средина, која
    вклучува анализа на состојбата и мерки за заштита на биолошката разновидност.

          Испуштањето на непречистени отпадни води има негативно влијание врз еколошкиот
    статус на водните тела, како живеалиште на голем број значајни видови. Изградбата на
    системи за пречистување на отпадните води може да обезбеди заштита на значајните
    компоненти на биолошката разновидност. Дополнителен проблем претставуваат водите кои
    се сливаат од јаловината од рудниците, поради што неопходна е примена на технологии
    за третман на отпадните води од рударските операции.

         При изградба на нова сообраќајна, водоводна, комунална или комуникациска
    инфраструктура, треба да се избере најповолно решение, со цел да се избегне или
   минимизира влијанието врз биолошката разновидност. Исто така, при изградба на нова
    сообраќајна инфрастр уктура, потребно е да се направат премини за цицачи и влекачи, со цел
    да се намали смртноста на овие видови на сообраќајниците.

          Во планскиот период треба да се ревидираат вредностите во подрачјата со
    меѓународно значење, како што се подрачјата за значајни видови на птици, растенија и
    пеперутки, но и клучните подрачја за биолошка разновидност.        Клучните подрачја за
    биолошка разновидност   треба да бидат опфатени со процес на ревизија согласно
    ажурираните  стандард и  на IUCN и променетите критериуми за идентификација.
    Дополнително треба да се идентификуваат и подрачја за спречување на исчезнување на
    видови (alliance for zero extinction sites). Сите овие подрачја даваат значајна просторна
    информација за распространување на значајните видови, нивните живеалишта и
    овозможуваат правилно планирање на просторот земајќи ја предвид биолошката
    разновидност како приоритет за заштита. За заштита на прекуграничните простори со
    природни вредности неопходно е да се воспостави стручна соработка со соодветните
    институции (национални и п рекугранични).

6.6.3.2.  Заштита на пределската разновидност

          Во процесот на планирање на нови содржини во просторот, неопходна е примена на
    пределен пристап кој овозможува интегрирано управување со природните ресурси
    признавајќи ја взаемната зависност на зачувување на природата и одржливото
    искористување на ресурсит  е со социо -економските и културните аспекти на човековото
    живеење. Овој пристап има за цел да поттикне одржлив развој, зачувување на биолошката
    разновидност и екосистемите преку олеснување на колаборативните и партиципативните
    процеси на донесување одлуки меѓу различните засегнати страни на локално, регионално и
    национално ниво. Примената на „пределниот пристап” при планирање и управување со
    природниот капитал, ќе придонесе кон интегрирано и севкупно вреднување на екосистемите
   и придобивките кои тие ги обез бедуваат.

          Идентификување и следење на процесите на промена во карактерот на пределите се
    клучни аспекти за ефикасно управување со природните ресурси и одржливо планирање.


                                                                                  276
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":323}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":324,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=324"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


   Овие процеси на промена може да вклучуваат различни фактори како промена во
    интензитетот и начинот на искористување на земјиштето, урбанизација, загадување и
    климатски промени. Навремено креирање на стратегија за зачувување и интегрирано
    управување на пред елите со значајни природни и културни вредности ќе овозможи следење
   и систематско идентификување на промените во пределот и ќе обезбеди аргументи за
   креирање планови за намалување на негативните влијанија. Стратегијата за управување со
    пределите понатаму ќ е обезбеди ревизија и приспособување на плановите за управување со
    природните ресурси согласно принципите на одржливост.

         При прогласување на заштитени подрачја треба да се води сметка за вредностите на
    пределите. Делови или цели предели треба да се вклучуваат во заштитени подрачја,
    согласно нивните вредности. За заштита на пределската разновидност потребно е да се
    почитуваат следните препораки:

                · да се избегнува уништување на крајречните шуми;

                · да се забрани гола сеча во шумските предели;

                · планирањето на новите содржини во просторот да се заснова на принципите на
          пределната екологија земајќи ги предвид структурите во пределот и нивната улога во
          зачувување на бидиверзитетот;

                · поттикнување на развојот на алтернативните форми туризам во руралните подрачја,
          задржување на традиционалниот изглед на населбите и зачувување на природниот
           изглед на пределите.

6.6.3.3.  Заштита на природното наследство

           Согласно Конвенцијата за биолошка разновидност и Глобалната рамка за
    биодиверзитет Кунминг –Монтреал, утврдени се глобални цели за заштита на најмалку 30%
   од копнената и водната територија до 2030 година. Дополнително, согласно политиките на
    Европската Униј  а, се препорачува значителен дел од овие подрачја да биде под строга
    заштита (приближно 10%). Во таа насока, во планскиот период се предвидува зголемување
    на површината на заштитени подрачја во Република Северна Македонија, во согласност со
    овие меѓународн и цели.

          Врз основа на анализа на досега прогласените заштитени подрачја и нивните
    категории (дел од нив се по стара категоризација, која не соодветствува на реалната
     состојба), нивно редефинирање поради ставање во рамки на веќе прогласени поголеми
    заштитени пoдрач ја или поради промена на категорија, предвидено е до крај на планскиот
    период (2040 година) да има вкупно 188 заштитени подрачја.

        Табела бр. 76 Број на подрачја по категории и природни реткости (2040 година)

                     Категорија на подрачјата         Вкупен број на подрачја по категорија
                Строг природен резерват (СПР)                         1
              Национален парк (НП)                                8
             Споменик на природа (СП)                            34
              Парк на природа (ПП)                                44
              Заштитен предел (ЗП)                                 9
              Повеќенаменско подрачје (ПП)                         1
             Природни реткости (ПР)                              91
            ВКУПНО                                           188




                                                                                  277
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":324}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":325,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=325"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


      Во следната табела се наведени подрачјата коишто преку различен степен на заштита
треба да се заштитат до 2040 година, како природно наследство, односно природна реткост.

    Табела бр. 77 Преглед на подрачја по заштитни категории и природни реткости

          Име на подрачјето          Категорија на               Општина
                                          заштита

1    Суви Дол                           СПР        Кичево, Маврово и Ростуше

2     Галичица                         НП        Охрид, Ресен

3     Јабланица                        НП        Вевчани, Струга, Центар Жупа

4     Јакупица                                           Зелениково, Македонски Брод,
                                   НП
                                                       Сопиште, Студеничани, Чашка

5    Кожуф                          НП         Гевгелија, Демир Капија, Кавадарци

6    Маврово                                              Гостивар, Дебар, Кичево, Маврово и
                                   НП
                                                      Ростуша

7    Ниџе                           НП       Новаци

8    Пелистер                         НП        Битола, Ресен

9    Шар Планина                                     Боговиње, Врапчиште, Гостивар,
                                   НП         Јегуновце, Маврово и Ростуша, Теарце,
                                                        Тетово

10    Базалтни плочи                      СП        Старо Нагоричане

11   Белешничка Река                     СП       Македонски Брод

12   Бислимска Клисура                   СП       Куманово

13   Гладно Поле                        СП       Штип

14    Градечки Чуки                       СП        Крива Паланка

15   Демиркаписка Клисура                             Валандово, Гевгелија, Демир Капија,
                                      СП
                                                     Конче

16   Длабок Дол                         СП         Гевгелија

17   Долна Брегалница                                    Градско, Лозово, Неготино, Свети
                                      СП
                                                        Николе, Штип

18   Долна Пчиња                       СП         Велес, Петровец

19    Дојранско Езеро                     СП        Дојран

20   Дреновска Клисура                   СП        Кавадарци, Росоман

21   Енешево                           СП        Неготино

22   Кањон Матка                        СП         Сарај, Сопиште

23   Клепа                             СП       Чашка

24    Клисура на р. Тополка                 СП        Велес

25    Косоврасти                         СП        Дебар, Центар -Жупа

26    Кратовска Река                      СП        Кратово

27   Куклица                           СП        Кратово

28   Кукуљето                          СП       Делчево

29   Локви Големо Коњари                 СП       Прилеп

30   Маркови Кули                       СП        Долнени, Прилеп

31   Мачево                            СП        Берово

32   Орлово Брдо                        СП        Неготино

33   Охридско Езеро                      СП        Дебарца, Охрид, Струга



                                                                              278
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":325}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":326,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=326"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


          Име на подрачјето          Категорија на               Општина
                                         заштита

34   Пештера Млечник                    СП         Струга

35   Пешти                             СП        Велес

36   Плоче Литотелми                    СП        Кратово

37   Преспанско Езеро                    СП        Ресен

38   Рашче                             СП         Сарај

39   Студенчица                         СП        Кичево

40    Туртел                            СП       Карбинци

41    Христијанова Пештера                 СП        Сопиште, Студеничани

42   Црнички Мелови                     СП        Пехчево

43   Чурчулум                          СП        Богданци, Дојран

44    Гази Баба                        ПП         Бутел, Гази Баба, Чаир

45   Аџиница                         ПП       Виница

46   Беласица                         ПП        Валандово, Ново Село, Струмица

47   Белчишко Блато                    ПП       Дебарца

48    Буковиќ                         ПП         Гостивар, Маврово и Ростуша, Кичево

49   Бушева Планина                    ПП        Крушево, Македонски Брод, Пласница

50   Баба Сач                         ПП        Кичево

51   Вардар Полог                      ПП        Јегуновце

52    Готен                           ПП        Берово, Василево, Радовиш

53   Древеник                        ПП        Битола, Демир Хисар, Крушево, Могила

54   Долно Повардарие                  ПП        Богданци, Валандово, Гевгелија

55    Ѓолот Богородица                   ПП        Богданци, Гевгелија

56    Ѓузумлиска Река                    ПП       Лозово

57    Езерани                         ПП        Ресен

58    Зрновска Река  - Лисец               ПП        Виница, Зрновци, Карбинци, Радовиш

59    Картал                          ПП        Берово, Виница

60    Катлановско Блато                  ПП        Зелениково, Петровец, Студеничани

61    Клисура на река Киселица             ПП        Крива Паланка

62   Кумановски Козјак                  ПП        Старо Нагоричане

63   Лескодол                        ПП        Ресен

64   Лубен                           ПП       Демир Хисар, Кичево, Крушево

65   Љубаш                          ПП        Кавадарци, Росоман

66   Манговица                       ПП       Пробиштип, Свети Николе

67   Мариовски Козјак                   ПП        Кавадарци, Новаци, Прилеп

68   Моклишко Езеро                   ПП        Кавадарци, Неготино

69   Моноспитовско Блато                ПП        Босилово, Ново Село, Струмица

70   Николиќ                         ПП        Дојран

71   Овче Поле                        ПП        Свети Николе

72   Огражден                        ПП        Берово, Босилово, Ново Село

73   Острово и Арборетум                ПП       Аеродром, Гази Баба

74   Петрошница                      ПП        Старо Нагоричане, Кратово




                                                                              279
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":326}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":327,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=327"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


          Име на подрачјето          Категорија на               Општина
                                         заштита

75    Плетварски Козјак                  ПП       Прилеп

76   Радуша                          ПП        Ѓорче Петров, Јегуновце, Сарај

77    Река Бошава                      ПП       Демир Капија

78   Саланџак                         ПП        Валандово, Конче, Струмица

79   Средно Повардарие                                   Велес, Градско, Демир Капија, Неготино,
                                   ПП
                                                    Росоман

80    Стогово                                           Дебар, Дебарца, Кичево, Струга, Центар
                                   ПП
                                                Жупа

81    Студена Глава                     ПП         Гевгелија, Демир Капија

82   Студенчишко Блато                  ПП       Охрид

83    Таорска Клисура                    ПП        Велес, Зелениково, Петровец

84   Темниот Андак                     ПП       Берово

85   Тиквеш                          ПП        Кавадарци, Прилеп

86   Чалакли                         ПП        Валандово, Струмица

87   Чам Чифлик                       ПП       Струмица

88   Водно                                            Ѓорче Петров, Карпош, Кисела Вода,
                                        ЗП
                                                                 Сарај, Сопиште, Центар

89   Долна Злетовица                      ЗП        Пробиштип, Чешиново -Облешево

90   Илинска - Плакенска Планина                         Битола, Дебарца, Демир Хисар, Кичево,
                                        ЗП
                                                       Охрид, Ресен

91   Малешево                           ЗП        Берово, Пехчево

92   Мариово                            ЗП        Могила, Новаци, Прилеп

93    Осоговски Планини                                 Кочани, Кратово, Крива Паланка,
                                        ЗП       Македонска Каменица, Пробиштип,
                                                 Чешиново -Облешево, Виница

94   Поречки Пештерски Систем              ЗП        Долнени, Македонски Брод, Чашка

95    Скопска Црна Гора                                 Арачиново, Бутел, Липково, Чучер
                                        ЗП
                                                        Сандево, Гази Баба

96   Чупино Брдо                         ЗП        Крива Паланка

97    Јасен                                             Брвеница, Желино, Македонски Брод,
                                   ПНП
                                                                 Сарај, Сопиште, Студеничани

                                Природни реткости
1     Блатен даб        -   с.Кривогаштани,                 Кривогаштани
                                       ПР
     Општина Кривогаштани

2    Башибос                           ПР        Валандово

3    Башино Село                        ПР        Велес

4    Белушка                           ПР        Велес

5    Болован                            ПР        Богданци, Дојран

6     Брест                              ПР         Гевгелија

7    Брца                              ПР        Велес

8     Блатен даб  - Слоештица               ПР       Демир Хисар

9     Блатен даб  - Лажани                  ПР       Долнени

10    Блатен даб  - Локвени                 ПР       Долнени



                                                                             280
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":327}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":328,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=328"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


          Име на подрачјето          Категорија на               Општина
                                         заштита

11    Блатен даб  - Бела Црква               ПР        Кривогаштани

12    Блатен даб  - Лисичани                ПР

13    Блатни дабови  - Мороишта             ПР         Струга

14    Блатен даб и дудинка Бучин             ПР       Крушево

15   Вешје                             ПР        Неготино

16    Вулкански Бомби Злетово              ПР       Пробиштип

17   Даб благун  - Бели                    ПР        Кочани

18   Даб благун  - Орашац                  ПР       Куманово

19   Даб плоскач  - Мислодежда             ПР         Струга

20   Дабови благуни  - Трстеник             ПР        Свети Николе

21   Дабово стебло  - Селце                ПР       Крушево

22   Дабоски Андак                       ПР        Берово

23   Демирова Корија                     ПР       Крушево

24   Дечки Камен                        ПР        Ѓорче Петров

25   Добовјани                          ПР         Струга

26   Дувало                            ПР       Охрид

27    Звегор                             ПР        Делчево

28   Извор Пополжани                    ПР        Кичево

29    Јудови Ливади                       ПР        Пехчево

30   Кале Бањичко                       ПР       Чашка

31   Кале - Скопска Тврдина                ПР        Центар

32   Калница                            ПР        Кавадарци

33   Кањон на Петрушка Река               ПР         Гевгелија

34   Караслари                          ПР        Велес

35    Киселичка Пештера                   ПР        Делчево

36   Конче                             ПР        Конче

37   Кочеџик во дворот на црквата Св.                  Охрид
                                       ПР
     Богородица Перивлепта

38   Крушевска Корија                    ПР       Крушево

39   Липови стебла Голема Речица           ПР        Тетово

40   Милкова Чешма                      ПР         Гевгелија

41   Мокрински Извори                   ПР       Ново Село

42   Мочарник                          ПР       Штип

43   Мренога                           ПР       Демир Хисар

44    Негорска Бања                       ПР         Гевгелија

45   Немањица                          ПР        Свети Николе

46   Орашац                            ПР       Куманово

47   Ореоец                            ПР       Македонски Брод

48   Палеонтолошки локалитет              -                 Неготино
                                       ПР
      Змијовец

49   Пашин Мост                         ПР        Велес

50   Пештера Гинчеица                    ПР        Кичево



                                                                              281
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":328}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":329,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=329"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


          Име на подрачјето          Категорија на               Општина
                                         заштита

51   Пештера Дона Дука                   ПР         Сарај

52   Пештера Калина Дупка (Другово)         ПР        Кичево

53   Пештера Коњска Дупка                ПР        Делчево

54   Пештера Утова Дупка                  ПР        Кичево

55   Пилав Тепе                         ПР       Штип

56   Питран                            ПР        Кичево

57   Платан - Биџево                     ПР         Струга

58   Платан - Велешта                    ПР         Струга

59   Платан - Калишта                    ПР         Струга

60   Платан – Мокрино                   ПР       Ново Село

61   Платан - Мрзенци                    ПР         Гевгелија

62   Платани  - Богданци                   ПР        Богданци

63   Платани – Валандово                 ПР        Валандово

64   Платани – Дојран                    ПР        Дојран

65   Платани  - Мокриево                  ПР         Струга

66   Платанови стебла -Мородвис           ПР        Зрновци

67   Платанови стебла   –  Платан, с.                  Ново Село
                                       ПР
     Колешино, Општина Ново Село

68   Платаново стебло  – Платан, над                    Тетово
      локалитетот Арабати Баба Теќе,          ПР
     Општина Тетово

69   Платаново стебло     –   Платан,                   Битола
                                       ПР
      с.Магарево, Општина Битола

70   Платаново стебло   – Платан, во                   Валандово
                                       ПР
      центарот на Валандово

71   Платаново стебло     –   Платан,                 Радовиш
                                       ПР
     Општина Радовиш

72   Платаново стебло   –  Платан, с.                  Ново Село
                                       ПР
     Смолари, Општина Ново Село

73   Платаново стебло   –  Платан, с.                  Чашка
                                       ПР
      Теово, Општина Чашка

74   Платаново стебло   –  Платан, с.                   Валандово
                                       ПР
      Честево, Општина Валандово

75   Превалец                           ПР        Велес

76   Прилепец                          ПР       Прилеп

77    Светла Пештера                      ПР       Сопиште

78   Стамер                            ПР        Делчево

79   Стигманица                         ПР       Македонски Брод

80   Тработивиште                       ПР        Делчево

81   Уланци                            ПР       Чашка

82   Церови стебла  - Беловиште             ПР        Гостивар

83   Црн Бор Карши Бавчи, Општина                      Кратово
                                       ПР
      Кратово



                                                                              282
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":329}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":330,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=330"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


          Име на подрачјето          Категорија на               Општина
                                          заштита

84   Црна Дудинка – Лесново               ПР       Пробиштип

85   Чинар – Влашка Маала                ПР       Охрид

86   Чинар – Воска                       ПР       Охрид

87   Чинар – Кошишта                    ПР       Охрид

88   Чинар – Охрид                       ПР       Охрид

89   Чинар – Пензионерско                 ПР       Охрид

90   Чинар пред зградата на Црвен                     Охрид
                                       ПР
      крст

91   Чинар во Централно градско                      Охрид
                                       ПР
      подрачје на општина Охрид

       Заштитените подрачја кои влегуваат во граници на поголеми заштитени подрачја,
треба да бидат означени како енклави во просторот и за нив да важи повисокиот режим на
заштита.

      Во планскиот период, неопходно е да се спроведе постапка на идентификација и
делинеација на Натура 2000 подрачјата, а по влезот во ЕУ, да се пристапи кон нивно
управување. За соодветна имплементација на законодавството на ЕУ, предвидена е и
изработка на ак циски планови за управување со диви видови од значење за ЕУ.

      Во таа насока, усвојувањето на националната еколошка мрежа, обезбедување на
поврзаност помеѓу заштитените подрачја, како и интегрирањето на принципите и начелата
на зелена инфраструктура во развојните политики, планови и програми на локално,
регионално и н ационално ниво претставува солидна основа за одржлив развој.





                                                                              283
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":330}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":331,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=331"}>>>
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
4
vi
“4
BEC.
ЛЕГЕНДА
— Државна граница
iN — —— Границанаопштина
Граница на плански регион
: ss e HaceneHo место
Hacen6a
Природно езеро
Акумулација
ШЕ Акумулација-проекција
“рудник Shaka 1 wf 0 Do, Cs | : и: ка 4 we
Река
те. Сообраќајна мрежа
ае Двтопат
—— Брзпат
@--= Експресен nat
кл Marnctpanen nat
—— Регионален nat
колк Железничка пруга
Сообраќајна мрежа-проекција
eeee Двтопат
------ Експресен пат
~--- Регионаленпат
поата Железничка пруга
Категоризација на природното наследство
Ги Строг природен резерват
3 5 || Национален парк
mPa (а NN [J споменикнаприрода
ES SSS)" i Парк Ha природа
| | заштитенпредел
1 Повеќенаменско подрачје
Ss АВ |. | Природни реткости
"Пештани ©
„Кален „Дуње
М-1:750.000
м Hema тт и а тт ст ут
0 5 10 20 30 40 ПРОЕКЦИЈА Карта 6p. A1012536
U3PABOTYBAU: . НАРАЧАТЕЛ:
Република Северна Македонија ‘ Република Северна Македонија
Pe,
4 eee ОД пета ца | ЗАШТИТА НА ПРИРОДАТА
на просторот = и просторно планирање
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":331}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":332,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=332"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


6.6.4.  Културно наследство

          За реализација на утврдените општи цели за заштитата на културното наследство, во
   планскиот период потребно е пред да се финализира постапката на валоризација и
   ревалоризација на целокупниот споменичен фонд на недвижни културни добра на целата
   територија н а Државата. Предмет на валоризација можат да бидат оние добра за кои
   основано се претпоставува дека претставуваат културно наследство и заслужуваат да бидат
   ставени под заштита, како добра под привремена заштита или кога станува збор за
   археолошките локали тети, како резервирани археолошки зони. Оваа мерка не се однесува
   на добра со признат статус привремена заштита ex lege или статус на културно наследство
   ex lege. Валоризација како мерка на заштита се определува за сите
   евидентирани/незаштитени недвижни добра во Инвентарот – Б, кои заслужуваат да бидат
   прогласени за културно наследство со акт за заштита. Имено со валоризацијата се
   овозможува појасна идентификација на вредностите, значењето и својствата на добрата,
   како предуслов за нивна правна верификација ка      ко заштитени добра,   категоризација,
   определување на границите на заштитеното подрачје и соодветен режим на заштита.

         Во периодот на реализација на Просторниот план на Република Северна Македонија
   до 2040 година треба  да се валоризираат вкупно  6913 добра од сите видови, запишани во
   заштитните евиденции. Динамиката на реализација на постапките на валоризација и
   ревалоризација ќе зависи од исполнувањето на потребните улови и политиката во заштитата
   на културното наследство усвоена и спроведувана од стр  ана на Министерството за култура
   и туризам (обезбедување на финансиски средства и екипирање на надлежните институции).

       Табела бр. 78 Број на добра превидени за валоризација


      РЕПУБЛИКА
       СЕВЕРНА                                                                                        целини                                                                                                                                                                                                                                                                    Гробни   објекти                Вкупно      МАКЕДОНИЈА                                                                                                                                                                                                      Верски   објекти                     Цивилни   објекти                                                                                                                                                           Комплекси    религиозен                                                                                                                                    Споменички                                                                                                                                                                 карактер               Стопански    комплекси                              Археолошки    локалитети

        Број на добра
       предвидени за      134      50        21      4668      973     1042    25    6913
       валоризација

         Според тоа, оптимално би било во поголем дел да се валоризираат споменичките
   целини и комплексите од религиозен карактер, а останатите видови на културно наследство
   како што се: стопанските комплекси, археолошките локалитети, верските објекти, цивилните
   објекти и гробните објекти само делумно, според состојбата и потребата на добрата    .





                                                                                284
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":332}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":333,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=333"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


    Табела бр. 79 Предлог за валоризација (2025  -2040)


      за
           на
         на                 Заводи                     ПРЕДЛОГ  - ДИНАМИКА НА ВОСПОСТАВУВАЊЕ НА ЗАШТИТА
   и                              заштита                                                               спомениците    културата                    Конзерваторски                 центри                                     (за период од 2025 до 2040 година)

  ПЛАНСКИ        Споменички
  ПЕРИОД            целини
                                    од                                                                                                                                                                                                                                                                        објекти                                                                                                                                                                                                                                          објекти                                                   објекти
                                                                     Градски  јадра           Рурални  јадра              Комплекси    религиозен   карактер               Стопански    комплекси                       Археолошки    локалитети                  Верски                        Цивилни                  Гробни                          Вкупно

  2025 -2030        20      20       10        5        10       10       10       5        90
  2030 -2035        20      20       10        5        10       20       20        5       110
  2035 -2040        20      20       10        5        10       20       20        5       110
  ВКУПНО          60      60       30        15       30       50       50       15       310

      Предмет на ревалоризација се само заштитени добра за кои се донесува акт за
промена или акт за престанок на заштитата. Тоа е т.н. стандардна, односно редовна
ревалоризација, предмет на заштитените добра чиј статус е стекнат со акт за заштита од било
кој вид, донесен според одредбите на Законот за заштита на културното наследство или е
признат со тој закон (заштита ex lege). Покрај тоа, постои и т.н. вонредна ревалоризација,
наречена уште и облигаторна ревалоризација, поврзана со преодниот режим на заштитени  те
добра.

      Мерката ревалоризација се однесува првенствено на добра со статус   – споменик на
културата, стекнат според поранешните прописи, кои до донесување на нов акт за заштита
имаат привремен статус на културно наследство. Ревалоризацијата како мерка на заштита се
однесува и на поединечни привремено заштитените добра ex lege, статус кој го имаат
добиено со нивното вклучување во Заштитно      -конзерваторските основи изготвени за
потребите на изработка на урбанистички планови.

      Со ревалоризација се потврдува статусот на културно наследство со дефинирана
категорија, граници на заштитеното добро и неговата контактна зона и режим на заштита. Во
рамките на ревалоризацијата поврзана со преодниот режим на заштитените добра, треба да
се ревалоризираат уште вкупно 1005 заштитени добра, како и дополнителни добра во
редовната ревалоризација.

       Ревалоризацијата како законска обврска треба да има приоритет во работата на
институциите за заштита на културното наследство.

    Табела бр. 80 Добра предвидени за ревалоризација


 РЕПУБЛИКА
 СЕВЕРНА
 МАКЕДОНИЈА                                                                                            Споменички   целини                        Комплекси од    религиозен               Стопански    комплекси                             Археолошки    локалитети                     Верски   објекти                  Цивилни   објекти              Гробни   објекти           Вкупно    заштитени   недвижни  добра

 Број на добра
 предвидени за       13        40         4         125        162      642      19        1005
 ревалоризација



                                                                              285
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":333}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":334,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=334"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


    Табела бр. 81 Предлог за ревалоризација (2025 -2040)


             на
          на                      Заводи
    и
                           ПРЕДЛОГ  - ДИНАМИКА НА РЕВАЛОРИЗАЦИЈА                                    заштита                 културата
          за                               (за период од 2025 до 2040 година)                                Конзерваторски   центри                    спомениците

   ПЛАНСКИ        Споменички
   ПЕРИОД         целини

                                      од                                                                                                                                                                                                                                                                          објекти                                                                                                                                                                                                                                          објекти                                                   објекти
                                                                       Градски  јадра          Рурални  јадра                      Комплекси    религиозен   карактер               Стопански    комплекси                Археолошки    локалитети                Верски                         Цивилни                 Гробни                     Вкупно

    2025 -2030
                    4        3         20        4       40       50      220      9      350

    2030 -2035
                    4        2         20          /       45       50       210      5      336

    2035 -2040
                           /          /            /           /       40       62       212      5      319

   ВКУПНО
                    8        5         40        4      125      162      642      19     1005
    (2025 -2040)

      Со предложената динамика осумте установи за заштита на културното наследство во
текот на реализацијата на Просторниот план треба да завршат со облигаторната
ревалоризација.

      Непосредната заштита на недвижното културно наследство е континуиран процес кој
се спроведува со цел зачувување, заштита и подобрување на физичката состојба на
недвижното културно наследство. Покрај редовното одржување на заштитените добра, кое
е од исклуч  ително значење за зачувување на културното наследство, по потреба се
превземаат превентивни интервенции, конзервација, реставрација и санација на настанатите
оштетувања на културното наследство. Во исклучителни случаи се превземаат и делумни
реконструктивн и зафати. Низа фактори влијаат на реализацијата на непосредната заштита,
поради што е тешко да се планираат ваквите активности за подолг временски период.
Приоритет во преземањето мерки на непосредна заштита треба да имаат недвижните
културни добра од категоријата   културно наследство во опасност, на кои им се заканува
конкретен ризик од понатамошно забрзано структурно пропаѓање, активни деградациски
процеси поради напуштеност, или промени од други релевантни фактори.

      Според доставените предлози од стручните служби за заштита на културното
наследство, а имајќи ги предвид досегашните искуства, екипираноста на службите со
потребните стручни лица за реализација на активности на непосредна заштита и буџетските
средства кои годишно се издвојуваат од буџетот на Министерството за култура и туризам за
оваа намена, секако и комплексноста на самиот процес на непосредна заштита, може да се
планира дека секоја од осумте институции за заштита на културното наследство ќе
реализира неп осредна заштита на 3 -4 објекти во текот на петгодишен период.





                                                                              286
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":334}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":335,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=335"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


 6.6.5. Природни непогоди  , техничко -технолошки хаварии и воени разурнувања

6.6.5.1. Природни непогоди

          Управувањето со загрозеност (ризик) во насока на намалување на опасностите од
    катастрофи, се спроведува преку систематска примена на политики, процедури и практики
    со цел идентификување, анализа, проценка, контрола и следење на ризикот. Дефиницијата
   на ово ј процес во контекст на катастрофи е пропишана со Стратегијата на Обединетите
   нации за намалување на ризикот од катастрофи (UN  -ISDR, 2004). 48

          Универзалната рамка за управување со загрозеност (ризик) е дефинирана во четири
    различни целини, и тоа:

                · Подготвеност,

                · Ублажување,

                · Одговор и

                · Закрепнување.

         Овие целини се реализираат во три фази: пред/за време/по катастрофа. Одделните
   фази се взаемно инклузивни и повеќедимензионални бидејќи се силно меѓусебно поврзани,
   додека секоја целина ги одразува одделните аспекти на катастрофата со цел подобрување
   на елементите на управување со ризик.

        Табела бр. 82 Основни елементи, фази и соодветни мерки за намалување на загрозеноста од
        катастрофи

         Подготвеност     Пред              Подигање на свест за опасност од катастрофи и едукација
                           катастрофа           Стратегија и план за одговор при катастрофи,
                                           Избор/определување на засолништа,
                                          План за евакуација, обука за однесување за време на
                                                   земјотрес, систем за предупредување.

        Намалување/     Пред                Ретрофит, рехабилитација, соодветна регулатива за
        ублажување       катастрофа          зајакнување, спроведување на регулатива,
         на ризик                          Зонирање и управување со просторот,
                                              Осигурување, резервен фонд,
         Одговор          За време на         Центар за управување со кризи,
                           катастрофа         Служба за мобилизирање и активирање на медицинска
                                          помош,
                                        Тим за пребарување и спасување,
                                        Лоцирање (GPS) и дефинирање на интензитетот на настанот,
                                             Комуникација со јавноста
        Обновување      После             Медицинска нега,
                           катастрофа          Рехабилитација, реконструкција,
                                            Финансиска помош,
                                          Обновување на јавната инфраструктура и основните
                                           функции
                                           Активирање на економските активности

          Согласно Акциониот план за циркуларна економија (Circular Economy Antion Plan),
    изготвен за потребите на воведување зелена и дигитална транзиција во нашата држава,
    базирана на ЕУ Зелениот договор (Green Deal) и транзицијата на индустријата од линеарна



      48 (UN-ISDR, 2004)Living with Risk: A Global Review of Disaster Reduction Initiatives. International Strategy for
     Disaster Reduction, 2004 version Geneva, Switzerland: UN Publication


                                                                                 287
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":335}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":336,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=336"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


 во циркуларна, потребно е да се преземат следните мерки од аспект на сигурност и
 превенција на ризици од техничко -технолошки хаварии:

            · Транспонирање на директивата Севесо    -III (Директива 2012/18/ЕУ) за контрола на
        опасности од големи несреќи, обврска утврдена во Европскиот зелен договор (Green
         Deal) и Акциониот план за нулта загадување (Zero Pollution Action Plan)        .

            · Основање и развој на информациски систем за собирање, следење, анализа на ризик
       од опасни материи, воведување на софтверски алатки за управување со ризик од
        опасни материи, како и мулти хазард, управување со информации за несреќи (како
      еМАРС и други),

            · Зајакнување на економските, социјалните и здравствените капацитети за отпорност и
        закрепнување од технолошки хаварии.

            · Изработка на стратегија за намалување на ризикот од пожар, со посебен акцент на
       подобрување на пожарната безбедност на постојните градби, вклучувајќи ги и
        дивоградбите.

       Поплави

        За да се обезбеди заштита, зачувување и континуирано подобрување на режимот на
 водите, подобрување на состојбата на водните еколошки системи и еколошките системи
 зависни од вода, рационално користење на водите, прогресивно намалување на штетните
 испуштања и постепено елиминирање на емисиите на опасни супстанции, како и ублажување
 на последиците од штетното дејство на водите и од недостигот на вода, неопходна е
 соодветна имплементација на интегриран систем за управување со води.

       Мерките за заштита од поплави генерално може да се поделат на       структурни и
 неструктурни мерки.

       Структурни мерки претставуваат:

            · Мерки насочени кон заштита од поплави (регулација на речни текови, заштитни
        насипи, изградба на одводни канали, изградба на атмосферска канализација во
        урбани средини итн.);

            · Мерки за намалување и контрола на поплавите (пошумување на сливот и намалување
        на ерозивните процеси во сливот, изградба на каскади, изградба на мали ретензиони
        акумулации, изградба на акумулација за контрола на протокот и поплавите итн.).

Неструктурните мерки опфаќаат:

            · Хидролошки и хидраулички мониторинг,

            · Прогноза и известување за можни поплави,

            · Изработка на хидролошко  -хидраулички модели на поплавни бранови со одреден
       период на повторување,

            · Изработка на оперативни планови за заштита и спасување на населението и
        материјалните добра,

            · Запознавање на населението со начинот на известување и предупредување,

            · Изработка на план за евакуација,

            · Подготовка на планови за управување со речните сливови.




                                                                               288
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":336}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":337,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=337"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


      Управување со ризикот од поплави може да се разгледува како еден циклус, во кој
може да се применат вкупно 20 мерки/активности, групирани во 5 одделни групи  (Табела бр.
83).

    Табела бр. 83 Мерки за управување со ризикот од поплави

     Превенција од поплави      М1   Определување и разгледување на поплавени подрачја
                        М2   Идентификација, воспоставување и заштита на поплавни
                                    површини од големи води
                        М3    Адаптација на користење на земјиштето во речните сливови
                        М4   Спроведување на хидролошки и метеоролошки мониторинг
                        М5   Воспоставување и управување со податоци за ризик од
                                      поплави
                        М6    Системски, нормативни, финансиски и други мерки
     Заштита од поплави        М7   Планирање и изградба на структурни мерки за заштита од
                                      поплави
                        М8   Спроведување на индивидуални (самозаштита) мерки за
                                        заштита од поплави
                        М9   Редовна проверка на ефективноста на постоечките
                                             (структурни) мерки за заштита од поплави
                          М10   Редовно одржување на водотеците, водните објекти и
                                       водното и крајбрежното земјиште
                          М11   Спроведување на контрола на реките
                          М12   Управување со заштита од поплави на водни објекти
                          М13   Обезбедување финансиски средства за спроведување на
                                            јавно комуналната услуга за управување со водите
     Подигнување на свест за     М14   Едукација и подигање на свеста за ризиците од поплави
     превенција и заштита од
     поплави
    Подобрување на           М15   Подготовка на планови за заштита и спасување од поплави
     подготвеност за одговор во   М16   Предвидување на поплави
     ситуација на поплава                          М17   Предупредување за поплави

                          М18   Интервентна акција при поплави
     Реставрација и            М19   Проценка на штетата и спроведување на рехабилитација по
     рехабилитација по случена           поплава
     поплава                 М20   Документација и анализа на настани од поплави

      Суша

      Управувањето со сушите вклучува два пристапи: проактивен и реактивен)    49

      Проактивниот пристап    подразбира планирање и превземање на мерки за
спречување или минимизирање на влијанијата од сушите пред нивната појава и тоа со:

         · Мерки за ублажување на сушите,

         · Оценување на ранливоста и мониторинг и рано предупредување.

       Реактивниот пристап   вклучува активности и мерки по појавата на сушата како
природна катастрофа.

    Мерките пред појава на суша можат да бидат од конструктивен и неконструктивен тип.

Неконструктивните мерки  опфаќаат:

         · Оцена на ранливоста на сушата,


49 MOEPP (2021). National Drought Plan for the Republic of North Macedonia (DRAFT). Ministry of Environment and
Physical Planning of the Republic of North Macedonia.


                                                                              289
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":337}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":338,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=338"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


         · Проценката на ризикот која опфаќа определување (квантитативно или квалитативно)
      на вредноста на ризикот поврзан со конкретната појава,

         · Воспоставување на систем за мониторинг и рано предупредување за појавата на
       суша,

         · Зајакнување на капацитетите за управување со суши на индивидуално, регионално и
      институционално ниво,

         · Инкорпорирање на прашањата поврзани со сушите при управувањето во
       земјоделството, водостопанството и шумарството,

         · Развој на научно истражувачки проекти и образовни програми,

         · Полиси за осигурување во случај на појава на суша.

Конструктивните мерки  вклучуваат:

         · Реконструкција и модернизација на постојните системи за наводнување,

         · Изградба на нови системи за наводнување со голема ефикасност на наводнувањето,

         · Воведување на нови сорти на земјоделски производи отпорни на суша.

Мерките после појавата на сушата (реактивните) главно вклучуваат:

         · Проценка на штетите од влијанието на настанот,

         · Надоместување на штетите на погоденото население.

      Снежни наноси, лавини и луњи

       За заштита и спасување од лавини, особено значајни се превентивните мерки. Тие
опфаќаат:

        - Одржување на постојна и засадување на нова високостеблеста вегетација, за
      намалување на енергијата и брзината на лавините;

        - Поставување на постојани и подвижни снегобрани и засадување на заштитни шумски
       појаси кај железничките пруги, каде снежните намети се зачестени;

        - Поставување на резервни фундаменти за монтажа на нови столбови ПТТ во случај на
      поголемо оштетување на постојните.

       За спречување на штети од луњи, неопходно е подигање на појас од трајна шумска
вегетација и ветробрански конструкции, особено на поголемите агрокомплекси и
сообраќајна инфраструктура.

      Со оглед на тоа што во нашата држава не е во функција системот за заштита од
градобијност, неопходно е да се преземат мерки и активности за обновување,
осовременување и подигнување на степенот на неговата ефикасност со:
         · Доопремување на МРПЦ 50 – Ѓуриште, Тополчани и Пожар,

         · Модернизација на системот на радиоврските,

         · Изградба на градежни објекти, пристапни патишта и други инфраструктурни објекти,

         · Започнување на производство на градобијни ракети,

         · Обезбедување и оспособување на специјализиран стручен кадар,




50 Метеоролошко -радарски -противградобијни центри (МРПЦ)


                                                                              290
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":338}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":339,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=339"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


         · Обезбедување и оспособување на стрелци за против градобијни ракети, резервни
      делови за опрема, радари, возила и сл.

      Во контекст на намалување на последиците, неопходно е да се инсталираат системи
за рано предупредување во загрозени подрачја (места и сообраќајни делници) и примена на
мерки за намалување на ранливоста.

      Одрони и свлечишта

       За справување со одроните и свлечиштата  неопходна е потребата од поставување и
возобновување на мониторинг на познати стари свлечишта и загрозени патни делници, преку
примена на современи и конзервативни методи (InSAR           51, GNSS/GPS   52, инклинометри,
екстензиометри, пиезометри, кракометри и друго).

      Моделирањето (зонирањето) на хазарди од свлечишта треба да се повторува во
циклуси од 5 до 10 години. Воспоставувањето база на податоци (која треба да овозможи и
корелација со други геолошко -хидролошко -метеоролошки хазарди) ќе овозможи создавање
на посигур ни и поверодостојни модели на подложност, хазард и ризик од свлечишта.
Картирањето треба да се врши на ниво на студии за зонирање на државно, регионално,
локално ниво, а за некои региони и на ниво на сливни подрачја.

      Клучни фактори за успешно управување со свлечиштата се:
         · Примена на Lidar 53 снимки при основно зонирање на теренот за свлечишта, со семи   -
       автоматски пристап  ;

         · Едукацијата на населението и доедуцирањето на административниот персонал во
      надлежните институции за свлечиштата како геохазард    ;

         · Промовирање  на примената на мерки за биоинженеринг кои треба да бидат
       усогласени и компатибилни со мерките за спречување на ерозија и останати
      гравитациони процеси.

       Ерозија и седиментација

      Преземањето мерки и спречувањето на ерозијата претставува преземање на цел
систем од шумско -мелиоративни, агротехнички, хидротехнички и други специјални мерки
како: наменски насочено користење на површините подложни на ерозија,терасирање,
интензивно пошуму вање на ерозивно активните подрачја со автохтони видови и нега на
шумите,уредување на поројните водотеци со градежни објекти,посебни мерки за заштита од
обрушување, одрони и свлечишта на стрмни падини и речни брегово, подигнување на
шумско-заштитни појаси, пошумување на коритата на доловите, садење трева на стрмните
терени, подигнување брани, орање по изохипси, сеење на културите во форма на пантлики,
длабока обработка на почвата и друго.

       Дополнително, се предвидуваат и административните инструменти кои опфаќаат:

         · Подготовка на програма за заштита од штетните ефекти од водата во рамките на



51 InSAR (Interferometric Synthetic Aperture Radar) is a technique for mapping ground deformation using radar images
of the Earth's surface that are collected from orbiting satellites
52 Global Navigation Satellite System(GNSS) и The Global Positioning System (GPS)
53 LiDAR (Технолошка метода за далечинско согледување и испитување на површината на Земјата. Се користи за
создавање модели со висока резолуција на тополошка подлога со вертикална точност од 10 сантиметри.)


                                                                              291
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":339}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":340,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=340"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


      речните сливови, како составен дел на плановите за управување,

         · Подготовка и имплементација на правната рамка за заштита на резервоарите од
       седиментација,

         · Забрана и ограничувања за сечење на дрвја и грмушки и забрана за напасување на
       добиток,

         · Забрана за отстранување на земја, песок, чакал и камен во рамките на ерозивно
       подрачје.

      Пожари на отворен простор

      Мерките за намалување на појавата на пожари на отворен простор припаѓаат на две
главни категории, превентивни и оперативни. Истите се поврзани со добро владеење и
управување со земјиштето, што подразбира креирање на соодветна законска рамка и систем
за над зор и инспекција на нејзиното спроведување. Во посебните ресори (шумарство,
земјоделие и др.) се подразбира воведување на одржливи пристапи во одгледувањето на
растителните култури преку воведување на нови видови и иновативни технологии.

       Исто така, тука се вбројуваат и мерките за процена на ризикот, подготовки за одговор,
во смисла на развој на потребни човечки и материјално технички ресурси, обуки и вежби на
оперативните структури итн. Во суштина сите мерки треба да се планираат и спровед     уваат
во организиран и координиран меѓу ресорски пристап во кој ќе бидат вклучени сите
релевантни чинители кои имаат примарни и секундарни надлежности во системот за
намалување на ризикот од пожари на отворен простор.

       Земјотреси

      Мерките за намалување на сеизмичкиот ризик вклучуваат повеќе пристапи кои
можат да се прилагодат со цел да се минимизираат штетите на индивидуално ниво и на ниво
на заедници. Генерално може да се дефинираат два типа на мерки и тоа:

      Мерките за намалување на сеизмичкиот ризик пред земјотрес           со кои се
минимизираат негативните ефекти од земјотрес со комбинација од конструктивни и
неконструктивни мерки.

      Конструктивните меркивклучуваат:

         · Прописи за асеизмичко проектирање на нови објекти, и

         · Ретрофит на сеизмички неотпорни постоечки објекти со особен акцент на објектите
      од критичната инфраструктура.

      Неконструктивните меркивклучуваат:

         · Полиси за осигурување од земјотрес,

         · Обезбедување на инвентарот во објектите,

         · Систем за мониторинг и предвидување, и

         · Соодветна регулатива која се однесува на урбанистичко планирање во сеизмички
       активни области и сл.

      Мерките за намалување на штети по земјотрес          вклучуваат планирање на
активности во случај на катастрофа и активности за обнова и враќање во нормала. Ризикот
може да се намали со повеќе технички решенија наменети за намалување на повредливоста
на конструкциите:


                                                                              292
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":340}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":341,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=341"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


         · Изработка на студија за постоeчката состојба на носивост од сеизмичко дејство и
       проект за ретрофит и зајакнување доколку студијата покаже потреба од такви мерки,
       за сите објекти од јавен интерес проектирани пред 1965 година (во здравство,
       образование, администрација и транспортна инфраструктура) при секоја пренамена,
       адаптација и/или реконструкција;

         · Понуда на портфолио на фондови за осигурувањето на објектите со цел да
      компензираат економските загуби;

         · Подготовка за катастрофи, тренирање на спасувачи и персонал за прва помош или
      имплементација на сигурносни планови за ресурси (гас, вода..);

         · Мерки за воведување/усовршување на прописи за нови објекти.

      Напорите за ублажување на природните катастрофи се повеќе се оценуваат во
контекст на интегрирано управување со ризици.

      Рударски несреќи

       За можните ризици поврзани со рударските објекти/капацитети врз човекот,
опремата и животната средина, неопходно е планирање, подготовка и спроведување
соодветни мерки (пред се за заштита и спасување), а со крајна цел спречување на
настанување на несреќи и успешно управување при нивната евентуална појава. Потребно е
мерките да се спроведуваат на сите потребни нивоа од страна на субјектите кои вршат
експлоатација и истражување со соодветна контрола од надлежните институции, особено во
однос на:

 -   Изградбата, одржувањето и користењето на рудниците,

 -   Целосна примена на нормативите и стандардите и надзор над нивно спроведување,

 -  Уредување на подземните простории, површинските копови и другите рударски објекти
    со опрема за заштита од појава на поплави, пожари, експлозии, струјни удари,
    одронувања и слично,

 -  Обезбедување на сите материјално -технички средства и опрема потребни за заштита и
    спасување во услови на природни непогоди и други несреќи,

 -  Обучување и оспособување на лицата во организираните структури на заштитата и
    спасувањето,

 -   Зајакнување на капацитетите на институциите надлежни за контрола,

 -   Подготовка и унапредување на соодветна документација за организирано делување во
     случај на природни непогоди и други несреќи,

 -  Вршење на строг мониторинг во пошироката околина на капацитетите каде се врши
   лужење на минералната суровина,

 -   Изготвување на геолошко  -економска оцена на рударскиот отпад и разгледување на
    можностите за негово реискористување, т.н. Користење на техногени суровини (пепел,
    шљака, флотациски песок)

 -   Рекултивација на терени на кои е вршено рударство, и оцена со актуелен степен на
    рекултивација,

 -  Пренамена на рекултивираните површини во корисен простор од различен аспект. На
    пример, за ветерни паркови, фотонапонски централи и сл,




                                                                              293
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":341}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":342,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=342"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


       -   Рехабилитација на познатите „жешки точки“ поврзани со рударски капацитети од
        минатото.

       Со цел да се редуцираат евентуални последици од нестабилности поврзани со
    геотехничките аспекти кај површинската експлоатација, особено се нагласува потребата од:

       -   Редовно вршење на анализа на стабилноста на локално и глобално ниво,

       -   Соодветни геотехнички испитувања на карпестиот материјал (вклучително и јаловиот)
       уште во фазата на проектирање и во фаза на работа, особено за високо алтерисани
        карпи и карпи кои би биле подложени на процес на иницирано лужење,

       -   Реализација на геотехнички и друг вид на мониторинг на подземните рударски објекти
        (особено критичните објекти), отворените копови, одлагалишта за јаловина и
        хидројаловишта, со методи соодветни на големината на просторот кој е предмет на
        експлоатација.

6.6.5.2.  Технолошки хаварии

        Согласно политиката за приклучување кон Европската Унија, Република Северна
    Македонија треба да ги поддржува целите на ЕУ за индустриска безбедност насочени кон
    спречување и ублажување на ризикот од индустриски несреќи, кои се однесуваат на:

       -   Спречување на големи несреќи кои вклучуваат опасни материи;

       -  Обезбедување соодветна подготвеност и одговор доколку се случат такви несреќи;

       -   Ограничување на последиците од ваквите несреќи за здравјето на луѓето и за животната
        средина;

       -  Идентификување и промоција на научени лекции од несреќи за да се спречат слични
        несреќи повторно да се случат.

         Овие цели подразбираат континуиран циклус на подобрување означени како
    „Превенција“, „Подготовка“, „Одговор“ и „Учење лекции“ и го претставуваат интегративниот
    процес за подобрување на управувањето со безбедноста.

         Пожари во објекти

          Еден од условите за изведување безбедни објекти, пропишани со Регулативата за
    градежни производи EU 305/2011  54 се однесува на сигурност во случај на пожар   .

           За исполнување на овој услов, потребно е градежните објекти да бидат проектирани
   и изведени на таков начин, што во случај на пожар ќе бидат во состојба:

           -  Да го сочуваат носивиот капацитет (load bearing resistance) на конструкцијата за
         пропишан временски период,

           -  Да го ограничат создавањето и ширењето на пожарот и чадот во објектот и соседните
            објекти,

           -  Да овозможат безбедна евакуација на корисниците на објектот,

           -  Да гарантираaт безбедност на спасувачките екипи.

          Исполнувањето на овие барања се реализира низ спроведување на мерки кои
    подразбираат:

           -  Проектирање на пожарно безбедни објекти,



       54 https://eur -lex.europa.eu/eli/reg/2011/305/oj/eng


                                                                                 294
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":342}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":343,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=343"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


           -   Превентивни мерки и работни практики,

           -   Безбедносни мерки,

           -   Обука за заштита од пожари и експлозии, и друго.

           За намалување на ризикот од пожари во објекти, со што би се оптимизирале мерките
    за заштита од пожари, потребна е примена на следните општи мерки:

         1. Дефинирање на национална методологија за проценка на ризикот од пожари,

         2. Подигање на свеста и капацитетите на општините за собирање на податоци за случени
         пожари, со што би се формирала база на податоци и овозможила соодветна анализа на
         ризикот и превземање на мерки за менаџирање со истиот,

         3. Изработка на карти на ризик за секоја општина како основа за правилно планирање на
         просторот во урбаните средини,

         4. Донесување подзаконски акти за подигнување на квалитетот на мерките за заштита од
        пожари и нивно согласување со Европската регулатива,

         5. Подготовка на планови за справување со ризикот од аспект на превенција и одговор
        при случен пожар (хазард), со обезбедување потребен број противпожарни единици,
        нивно техничко опремување, обуки на населението за превенција и за справување со
         случен пожар, посебно на ранливите групи на население.

6.6.5.3.  Воени раз урнувања

          Современа одбранбена политика е од клучно значење за остварување на интересите
    на Државата, утврдени во Националната концепција за безбедност. Таа вклучува сет на
   мерки и активности насочени кон ефикасна подготовка на одбранбениот систем како дел од
    системот за национална безбедност, во насока на остварување на одбранбените цели и
    претставува одговор на постојните и идни закани, ризици и предизвици по националната
    одбрана.

          Одбранбените цели се основа на одбранбеното планирање и координација, од кои
    произлегуваат задачите на сите субјекти во системот, за подготвување на одговор на
    одбраната во услови на мир, воена, кризна или вонредна состојба.

           За остварување на основната одбранбена цел која подразбира одбрана на
    независноста и територијалниот интегритет на Државата, неопходно е ангажирање сите
    расположиви капацитети и учесници во одбранбениот систем во планот за одбрана.
    Планирањето и реализациј  ата на одбранбената политика треба да имаат проактивен
    пристап и да обезбедат имплементација на процедури за континуирана анализа на
    безбедносното опкружување и одбранбените интереси, за што е неопходна поинтензивна
    интерресорска и меѓуинституционална коор динација и соработка.

          Одбранбените капацитети на Државата треба да бидат на ниво на висока
    подготвеност и способност, да се карактеризираат со флексибилност, распоредливост и
    интероперативност , отчетност, транспарентност и нулта толеранција кон корупција.

           За зајакнување на регионалната безбедност и стабилност, Република Северна
    Македонија ќе гради нови партнерства, ќе ги јакне постојните, ќе превзема дел од
    активностите на кооперативната одбрана, ќе учествува во колективната одбрана и во
    Заедничката надворе шна и безбедносна политика (како обврска од членството во НАТО).
    Исто така, Државата ќе учествува во меѓународни операции и мисии за поддршка на мирот и
    проектирање на безбедноста, во согласност со националните безбедносни интереси и


                                                                                 295
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":343}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":344,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=344"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


меѓународните заложби. Особено значајна улога во меѓународната соработка ќе има
одбранбената дипломатија, билатерална и мултилатерална одбранбена и воена соработка
заснована на принципите на „Pooling&Sharing“ и  „Smart Defence “.

      Систем на одбрана

      Основни задачи на системот за одбрана на Република Северна Македонија, кои се
негови уставни функции се:

     -   ефикасна и ефективна одбрана и заштита на Државата од сите видови
      надворешни/внатрешни загрозувања и

     -   обезбедување на потребното ниво на отпорност, флексибилност и
      интероперабилност во рамките на колективната одбрана, кризниот менаџмент и
       кооперативната безбедност.

       Системот за одбрана на Република Северна Македонија се состои од:

     -   воена компонента – чиј главен носител се вооружените сили, односно Армијата, и

     -   невоена компонента  – која ја сочинуваат државни институции со надлежности во
      справувањето со безбедносните закани и ризици, органите на локалната самоуправа,
       јавни претпријатија, друштва и граѓаните  55.

      Воена компонента

        Структурта на Армијата, односно потребата и нивото на нејзините одбранбени
 способности, се дефинира согласно         современите безбедносни предизвици и
 расположливите ресурси на Државата. Приоритет во развојот на Армијата, во планскиот
 период ќе биде развојот на оперативните способности за поддршка на националните
 интереси и националните безбедносни цели, како и способ        ности за поддршка на
 националните цивилни власти. Националните способности за одбрана ќе се базираат на
 копнените, воздушните и сајбер    -домените, овозможени и поддржани со основни
 оперативни елементи кои вклучува   ат команда и контрола, персонал, инфраструктура,
 логистика, разузнавање, набљудување и извидување, медицинска поддршка,
 комуникациски и информациски системи и обука.

        Главната сила на воената компонента на системот ќе бидат мултифункционални
 повеќенаменски копнени сили, соодветно поддржани и логистички обезбедени, со
 способности за лесен маневар и брзо распоредување. Максимизирање на нивниот ефект и
 постигнување на висо ка економичност на одбраната ќе се обезбеди со развој и одржување
 на неопходни сили за специјални операции.

       Неопходната воздушна поддршка на мултифункционалните повеќенаменски сили,
 како и поддршка на цивилните власти во различни кризни ситуации и услови, ќе ја
 обезбедуваат воздухопловните сили. Нивната ограниченост за следење на современите
 текови во воздухопло вството наложуваат потреба од интензивна регионална одбранбена
 соработка со земјите од Југоисточна Европа и евроатлантските интеграции.

        Армијата ќе развива резервни сили, составени од активна и општа компонента, чија
 структура и способности ќе се дефинираат согласно потребите за поддршка на
 вооружените сили.



55 Утврдени со Законот за одбрана


                                                                              296
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":344}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":345,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=345"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


       Поддршката на регионалниот и меѓународниот мир, безбедност и стабилност ќе ја
 остваруваме преку активното учество во НАТО и ЕУ водените операции и мисии, во
 меѓународните мировни, хуманитарни и набљудувачки операции предводени од
 Организација та на обединети нации  , и од Организација та за безбедност и соработка во
 Европа и преку учество во различни форми на воена соработка на билатерално, регионално
 и мултилатерално ниво. За придонес во операциите и мисиите предводени од НАТО,
 Република Северна Македонија ќе ангажира 50% од севкупната структура на
 мултифункционалните копне  ни сили. Долгорочно, во меѓународни операции ќе
 учествуваме со единици и воен персонал кој постепено ќе се зголемува до 10% од вкупната
 структура на Армијата, соодветно на динамиката на развојот на распоредливите
 способности.

        Највисок облик на организирање на мултифункционалните копнени сили за учество
 во меѓународни операции ќе биде лесна пешадиска баталјонска група, со развиени
 способности за распоредување и самостојно дејствување во дел од операциите и мисиите
 на НАТО, како и за вклучување во повисоки мултинационални формации.

        Армијата ќе дава поддршка и на цивилната компонента на системот за одбрана, како
 и на полицијата, во услови кога надлежните државни институции не можат да се справат со
 кризи, односно закани по внатрешната безбедност, по критичната инфраструктура,
 елементарни непогоди, технолошки катастрофи, епидемии, и климатски промени, како и
 при загрозување на границите на Република Северна Македонија.

      Невоена компонента

       Невоената компонента на системот за одбрана треба да обезбеди услови за
функционирање на системот, како и поддршка на националните и сојузничките сили во
услови на криза. Активностите кои се во надлежност на субјектите на цивилната компонента
на системот з  а одбрана ќе бидат координирани преку Владата на Република Северна
Македонија. Управувањето со кризи опфаќа рано предупредување, тревожење,
координација и дејствување при појава на криза или кризна состојба.

       Покрај намалување на ефектите од воени дејствија, овој сегмент од системот за
одбрана има и капацитети за: медицинска, комуникациска информатичко     -безбедносна и
поддршка со цивилни експерти од различни специјалности, како и за сеопфатен одговор на
безбедносните предизвици и нивното негативно влијание врз животната средина. При
планирање и спроведување на вежбовните активности, ќе се развиваат соодветни политики,
акти за стандардизација и упатства за заштита на животната средина со што ќе се влијае на
подигање на свеста за заштита на животната средина кај воениот персонал. Што се однесува
до проектите кои ги промовира програмата на НАТО   - Наука за мир и безбедност, од областа
на заштитата и безбедноста на животната средина, нашата земја ќе даде целосна поддршк   а

      Одбранбени ресурси и способности

      Одбранбените ресурси ги сочинуваат човечките, материјалните и финансиските
средства кои се на располагање на националната одбрана и од кои зависи остварувањето на
одбранбените цели.

       Членството во НАТО наметнува потреба од редизајнирање на одбранбените
способности во насока на намалување на персоналот и замена на застарената опрема со
современа, компатибилна со земјите -членки на НАТО и ЕУ. За подобра координација меѓу


                                                                              297
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":345}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":346,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=346"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


воената и цивилната компонента и ефикасно и рационално користење на ресурсите.
системот за одбрана ќе се развива и реорганизира со воспоставување на хиерархија на
стратегиски документи, утврдување на соодветна правна рамка и редефинирање на
субјектите на с истемот и нивните надлежности.

       За подигнување на способностите и капацитетот на ресурсите, во претстојниот
период ќе се превземаат следните активности:

     -   Персонална политика во одбраната која ќе овозможи привлекување и селекција на
      високо мотивирани поединци,

     -   Реорганизација на образованието и обука за потребите на одбранбениот систем,

     -  Примена на принципите на професионалност, соодветна и правична застапеност и
      родова перспектива,

     -   Унапредување на условите за работа и примена на современи дисциплини и
       технологии во работните процеси,

     -   Замена на постојната со пософистицирана опрема во согласност со НАТО                    -
       стандардите.

     -   Автоматизација и поедноставување на процесите за управување со материјалните
       ресурси,

     -  Редефинирање на потребите од инфраструктура, реновирање и изградба на нова
       инфраструктура и подобрување на условите за живот и работа на персоналот во
      одбраната и Армијата,

     -  Идентификување и приоритетизирање на критичната инфраструктура во согласност
       со националните интереси и воспоставените меѓународни стандарди,

     -  Обезбедување на финансиски ресурси од буџетот на Република Северна Македонија,   ,
       како и согласно претходно склучени билатерални и мултилатерални договори,

     -   Алокација на одбранбените буџетските средства соодветно на потребите за
      остварување на одбранбените цели и развој на нови способности, неопходни за
      справување со новите безбедносни предизвици.





                                                                              298
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":346}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":347,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=347"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


6.7. Биланс на намена на земјиштето

     Одржливото користење на земјиштето е значајно за економскиот развој Државата,
 бидејќи една од главните причини за деградацијата на почвата е несоодветното користење.
 Земјиштето е комплексна категорија, не само поради сложената (интегрална) структура, туку
 и поради многукратните фукции кои ги исполнува. Ваквата дефиниција на земјиштето
 упатува н а два елементи кои имаат клучна улога во просторната организација и
 планирањето: од една страна користење на земјиштето заради репродукција или
 екстракција, од друга како простор неопходен за одвивање на производство и други
 активности. Оттука, во процесот на планирање на користење на земјиштето треба да се обрне
 внимание на следните аспекти:

  -   Земјиштето е основен елемент на природната средина во која се одвиваат сите природни
     процеси. Нерационалното користење на земјиштето и неговите ресурси предизвикуваат
     деградација на земјиштето и нарушување на рамнотежата во просторниот систем;

  -   Користењето на земјиштето низ експлоатација на природните ресурси овозможува
      развој пред сé на комплексот примарни дејности, но во исто време нуди и можности за
      развој на редица други економски и општествени дејности и активности. Затоа, процесот
     на планир ање на користењето на земјиштето треба да обезбеди не само рационално
     користење на ресурсите, туку и рационална локација и алокација на сите дејности и
     активности на населението во дадениот простор;

  -   Со се поинтензивниот економски и општествен развој, земјиштето станува се позначаен
     предуслов но често и ограничување за развој на одредени дејности.

     Билансот на намена на земјиштето во планскиот период е изготвен врз основа на
 планските решенија и одредби структурирани по областите кои ги обработува Планот.
 Податоците врз основа на кои се вршени проекциите се превземени од:

  -   Агенција за катастар на недвижности и Државен завод за статистика,

  -   Проектот CORINE LAND COVER, ажурирање 2018 год.;

  -    Базата на податоци на АПП од условите за планирање на просторот, кои се издаваат за
     потребите на изработка на урбанистички планови и планска документација за;

  -   Податоци од експертските елаборати за областите: користење на земјоделско земјиште,
    шуми и минералните суровини, водостопанска, сообраќајна и енергетска
     инфраструктура и заштита на природното наследство; изготвени во рамките на фазата
     документаци она основа на планот.





                                                                               299
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":347}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":348,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=348"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


    Табела бр. 84 Биланс и структура на намена на земјиштето до 2040 година

    Бр.          Намена                            Површина ( ha)
                                         1             2              3             4
          Продуктивно             2.301.972,00
     1.      земјиште                       (1.1+1.2)
        Шуми и шумско                         1.041.976,00
    1.1     земјиште
           Земјоделско                             1.259.996,00
    1.2     земјиште                                    (1.2.1+1.2.2)
     1.2.1  Пасишта                                                742.760,00
          Обработливо                                                516.733,00
    1.2.2
           земјиште                                                         (1.2.1.1+1.2.1.2)
          Обработливо                                                              131.517,00
     1.2.1.
           земјиште под системи
    1
            за наводнување
          Ненаводнувано                                                           385.216,00
     1.2.1.
           обработливо
    2
           земјиште
          Непродуктивно         241.609,99
     2.
           земјиште                 (2.2+2.3)
           Земјиште под
    2.1                                             35.872,51
           населби
    2.2    Водни површини                        71.606,36
           Експлоатација на                        3.873,00
    2.3
          минерални суровини
           Останато
                                                   130.258,12
    2.4    непродуктивно
           земјиште
                                    2.543.581,99
          ВКУПНО:                  (1.+2.)

     И во планскиот период најголем корисник на земјиштето останува продуктивниот
сектор, во кој се најзастапени површините под шуми со 40,97% и земјоделското земјиште со
вкупно 49,53%.





                График бр. 16 Биланс на намена на земјиштето до 2040 година




                                                                              300
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":348}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":349,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=349"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


      Површината земјоделско земјиште до 2040 година ќе го задржи нивото од 2021
година и ќе изнесува 1 259 996,00 ha, со неопходни структурни промени во насока на
зголемување на површината под долгогодишни насади (овоштарство и лозарство), на сметка
на намалува ње на површината под поледелски култури (пченица, ориз и тутун).

      Со санација и модернизацијата на постоечките системи за наводнување, вкупната
обработлива површина под системи за наводнување ќе се зголеми на 131.517 ha (25,5% од
вкупната обработлива површина во рамките на земјоделското земјиште).Пасиштата го
задржуваат нивото од 2021 година.

      Во планскиот период зголемување ќе се регистрира и во површината под шуми и
шумско земјиште. Пошумувањето ќе се изведува со годишен интензитет од најмалку 1200
hа/годишно, во сооднос 60 % во шума и 40 % вон шума. Активностите на пошумувањето се
вршат во ра мките на т.н. шумска зона (дел од шумите и шумското земјиште опфатен со
шумскостопански основи), односно необраснато земјиште, површини девастирани од пожар
или некоја непогода од биотски или особено абиотски фактор (ветроизвала, снеголоми и сл.),
како и со метод на директна конверзија на деградираните шуми и шикари.

       Вкупната реална површина за пошумување во планскиот период изнесува
24.000,00 ha, во рамките на можната, односно расположива површина

       Најголеми промени во билансот на намена на површините има во површината под
води, кои се резултат на новопредвидените     акумулации ( 57), со вкупна површина од
17.938,64ha. Со тоа, вкупната површина под води се зголемува и изнесува 2,82% од
територијата на Државата (зголемување за 0,7% во     однос на 2021 година.). Доколку се
реализира ова планско решение, билансот на намена на површините ќе претрпи измени и
веројатно ќе дојде до неопходна пренамена и на дел од продуктивното земјиште во
непродуктивно, што ќе се прецизира и разработува при изг  отвување на планско -проектна и
техничка документација за планираните акумулации. Сепак, треба да се потенцира дека ова
се долгорочни стратешки решенија чија реализација во обем и динамика е во зависност од
вкупната развојна политика на Државата. Имајќи ја    во предвид досегашната динамика на
изградба на акумулации во нашата држава     , најверојатно во планскиот период може да се
реализираат само дел од планираните акумулации. Но со оглед на            значењето на
акумулациите како објекти од стратешки, највисок јавен интерес    за Државата неопходно и
значајно е со овие плански предвидувања да се резервира и заштити просторот од други
намени.

     Мали промени се очекуваат во категоријата непродуктивно земјиште под населби,
кое во планскиот период го зголемува уделот во вкупната површина од 1,33% на 1,41%. Ова е
резултат на зголемување на површините на градежните подрачја на населените места, како
резултат на процесот на урбанизација, односно изработка на планска документација.
Зголемувањето е реално и очекувано, имајќи во предвид дека голем дел од планската
документација за населените места е во постапка на изработка и донесување или е дел од
локалните стратегии на единиците на локалната самоуправа. Сепак, мора да се потенцира
дека една од клучните определби на Просторниот план е при изработка на планска
документација, површините за сите урбани функции да се обезбедуваат во рамките на
постојните плански опфати, а зафаќањето на нови површини да биде исклучиво на земјиште
од послаби бонитетни класи и за намени од јавен интерес.





                                                                              301
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":349}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":350,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=350"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


      Одржливиот развој како основен принцип на методологијата и поставките на овој
просторен план упатува на строга заштита на висококвалитетното земјоделско земјиште,
како н еобновлив ресурс од витално значење за нашата егзистенција. Во таа смисла е
неопходен сериозен, студиозен и одговорен пристап на централната и локалната власт при
донесување на одлуки за зафаќање на продуктивно земјиште во непродуктивни цели. Овие
одлуки тр еба да бидат резултат на издржани стратешки програми и проекти, со стручна и
оправдана економска анализа за неопходноста и обемот на зафаќање на нови, неизградени
површини за различни непродуктивни намени         , како и за ефектите од еве      нтуалната
пренамена. Со оглед на тоа што и трасирањето на инфраструктурните коридори се јавува и
ќе се јавува како голем корисник на просторот, истото треба да се планира и реализира
строго рационално и со максимално избегнување на просторни конфликти. Во таа насока
препорачл ив е пристапот на паралелно водење на трасите во заеднички коридори со
задолжително почитување на мерките за заштита низ предвидување на заштитни појаси.

       За унапредување на состојбата со истраженост на минералните резерви во нашата
Држава, во планскиот период треба да се интензивира процесот на геолошки истражувања
и како резултат на тоа, а во зависност од економската политика на  Државата соодветно ќе се
зголемат површините под експлоатација на минерални суровини на одржлив начин кој, меѓу
другото, подразбира и постепено намалување на отпадот од искористувањето на
минералните суровини. Најдобар начин за тоа да се постигне е воведува  њето на принципот
на т.н. циркуларна економија во секторот минерални суровини, што претставува економски
систем насочен кон елиминирање на создавањето на отпад, финално отстранување на
отпадот на депониите и континуирано користење на минералните ресурси до       најголемо
достапно ниво.





                                                                              302
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":350}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":351,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=351"}>>>
&
n
\
NK PCP BUSA a
; & ЕР Wy АА Gs 2 3 ‘
\ | : Y BYE 2 2 =A Kperon yi
\s а Мм: - > ма
y = : Jp ag ive АТ кибеличка ®
i 2 AD “ Z —\, . д 717 4 е! < ot
АА 4 вал ees а Бик Кенет ЈА , Фа
K 9 i We Se"
де та (е. 9, ' 5
% dite Венди Veni tne 1
ча >) ат иј
це -
ОпПаница
„Ласкарци У е пд?
SU BY
ce е гра
це: Pe 35 једол
5 x aD | f
5 ye
yy rave §
> ее.
ree BS
> Nan
iy Y s з6
NS Y ЕЛЕ а
¥ wy PY
es ње
pha,
vy
Roc ao ‘>
0 ) »
53557
» » ЕЈ
и » ey 2
. uy У vd. dS
ЕЕ и
уз » 74 \;
EPO A 7 olin
5 eA . 7 vera ‘Boj
ae ui 4 77 > 4 да гле 2 “Долно:
ia е. аку: / е. Bs 5
» Sat 2
5 ». 7* ae eR 360}
os ~ Yoo; И Ne
. : = . oe ене!
"То епВби : Pa fr , “ МИлОВЦИ
а 5 Dey Me 4 = ae
„а ЗУ ија. -Дедици 1 Li еноваЌош =\ „Дрввови i ѓ
„ yo Pp cor јеорци: р. = ч д - | L Z
„4 » шѓАтишта ‘ {Sr 4 _L евра 7 \ пија. ј
| “Кладниќ 5-4! “Benyuy . а“. . ~ a ee 4 Kas: и аа АА! | pS
= mya Nae „СЕР тоше = = Ais sieer “Rasen Ten! * oe “Vy ef
Same Sy Co Wer ут а Како а : а. та oe Y. 5 Ma , A ;
гаја, 5 POPS Nong se —' НИ Фа 2 y ecerpe Ресава: Sgt
Wisi “1 Че. ‘ шт 7 Fs З а : A >
ni Ob | е: : 2
Icky!
. ка
Горенци.“
ровнијд
ање... 5 fled
POSS yy ts
Se
Baia yy”
Ч „а, yey yyy
Py + ne
Tes yoy yy
» = е!
we
Ss
wy yy
Piet oat et :
wy yy
yy ey
wy ey
wor aTy
yyy \ Фи
МЕЈ a
oe y y
ре а Apeariant 53
ae & ip wey Sd y
a WS Saas 5 0638067,5 ани Ys
Se" fas УФ ty yy ie
8 Y» vy трбово.
"4 yay
anche yy bs
faethe
vay att
wayyy
nena
ty yy ye
5
\
\
то LT \ ate
4 st ih)
$ A > + & 0
5
10
20
HBL ME
M=1:750.000
30
Risk hore SS en km
40
NPOCTOPEH ПЛАН
Ha Република Северна Македонија
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
ЛЕГЕНДА
- Државна граница [1] Воднитела
e Населено место
Одводнувана површина
Населба
. Наводнувана површина
Земјоделско земјиште состојба
Шуми и шумско земјиште
ШЕ пошумување Природно езеро
ШЕ Мелиорација на —— Заштитен појасна
деградирани шуми природно езеро
проекција
Високопланински пасишта Акумулација
ШЕ минерални суровини ШЕ Акумулација-проекција
ПЕ Непродуктивно земјиште ши Заштитен појас на акумулација
, Река
Сообраќајна мрежа ,
Заштитен појас на река
Автопат
Ж Туристичкилокалитет
—— Брзпат е
Заштитени локалитети
==--- Експресен пат
—— Магистрален пат Заштитени подрачја
— Регионален пат
Заштитна зона на
водни тела
eres Железничка пруга
Сообраќајна мрежа-проекција
Заштитна зона на
водни тела-проекција
.... Двтопат
патни Експресен пат
Регионален пат
Железничка пруга
e—e— Нафтовод
= — = Магистрален ггасовод-планиран
Градски секундарен гасовод
Магистрален и разводен гасовод
Водоводен систем
состојба
-- Проекција
Канализациски систем
——_ СОСТОјба
= = Проекција
Рудници Ha енергетски минерални суровини
Рудници на енергетски минерални суровини-проекција
ЈА Рудници на металични минерални суровини
x .
ЈА Рудници на металични минерални суровини-проекција
ПРОЕКЦИЈА Карта бр. А1012537
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":351}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":352,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=352"}>>>
еве Баир...
BO
„Дин
"Канарево As
2,
ZN
4
RW x
Sia
> ,
SCO,
"Долно ВраноВји, |
Варда
ie
M=1:750.000
mlm ратата Неа ДЕЊЕ ааа а.
1 Q 5:10 20 30 40
U3PABOTYBAU:
Република Северна Македонија
НАРАЧАТЕЛ:
Република Северна Македонија
Агенција за планирање Министерство за животна средина
и просторно планирање
на просторот
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
ЛЕГЕНДА
— Државна граница
те Граница на општина
Граница на плански регион
е Населено место
. Населба
Акумулација
|! Природноезеро
Река
Аеродроми
A) Bo3gyxonnoBHo пристаниште
@)
# Леталишта
Спортски аеродром
ДАеродроми-проекција
Стопански и спортски
аеродром
(a
Стопански аеродром
Граничен премин
9 Патен премин
- Железнички премин
Граничен премин-проекција
9 Патен премин
I
> Железнички премин
Пристаништа
Состојба
Проекција
Систем на центри
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
Сообраќајна мрежа
ши Автопат
e=ee Брз пат
ше Експресен пат
— Магистрален пат
Регионален пат
ке Железничка пруга
Сообраќајна мрежа-проекција
@e@ Лвтопат
@@ Експресенпат
Регионален пат
палата Железничка пруга
Заштитни зони на аеродроми
[| Меѓународен аеродром
Г Ш Спортски аеродроми
[| Леталишта
Заштитни зони на аеродроми-
проекција
hy Стопански и спортски
аеродром
ГЈ Стопански аеродром
Урбан систем
реч Метропола
Агломерација
ШЕ урбано подрачје
| Центар во рурално
опкружување
Центар на метрополско подрачје
Центар на агломерација
Регионален центар
Субрегионален центар
Локален центар
ПРОЕКЦИЈА
Меѓусебни врски во системот на центри
Карта 6p. A1012538
СИСТЕМ HA НАСЕЛБИ И
СООБРАЌАЈНА МРЕЖА
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":352}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":353,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=353"}>>>
SK то,
е SS, 216;
Dy, “4
SRRARS RSL
604144)
46054...“ о
RIK KD
KKK Ml
x S
Pah et
(ЕЦ Осломеј.
ЕЦ е та wy
na
нец.
M=1:750.000
Risk hore SS en km
Ss) 2 iho) 20 30 40
U3PABOTYBAU: НАРАЧАТЕЛ:
Република Северна Македонија Република Северна Македонија
Агенција за планирање 5 (5 Министерство 3a животна средина
на просторот ге и просторно планирање
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
ЛЕГЕНДА
- Државна граница eee Нафтовод
е. Населено место = — - Магистрален гасовод-проекција
Населба —
Градски секундарен гасовод
a Природно езеро —— Магистралениразводенгасовод
___s- Заштитенпојасна
природно езеро Далновод
MM Акумулација Состојба Проекција
ШЕ Акумулација-проекција 110 kV “== TOkV
mum Заштитен појас на mee 400Ку se) дроку
акумулација
Река
Заштитен појас на река
Заштитна зона на водни тела
Заштитна зона на водни тела-проекција
Водостопанско подрачје
Одводнувана површина
Наводнувана површина Водоводен систем
состојба —— Состојба
ШЕ проекција — = проекција
Канализациски систем Пречистителна станица
—— Состојба vy) состојба
— — Проекција ) npoekypja
Tpanccbopmatopcka станица BO преносна мрежа
Состојба Проекција
@ тспоку Ф tcuorw
Централи во преносна мрежа
A Ветернаелектрична централа-ВЕЦ
oO Термоелектрична централа-топлана-ТЕТО
[=] Термоелектрична централа-ТЕЦ
О Фотоволтаична елелектрична централа-ФЕЦ
@ Хидроелектричнацентрала-ХЕЦ
Централи во преносна мрежа-проекција
A Ветерна електрична централа-ВЕЦ
е Фотоволтаична елелектрична централа-ФЕЦ
@ Хидроелектричнацентрала-ХЕЦ
ПРОЕКЦИЈА Карта 6p. A1012539
ВОДОСТОПАНСКА И
ЕНЕРГЕТСКА ИНФРАСТРУКТУРА
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":353}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":354,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"ocr_fallback","REVIEW_REQUIRED":true,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=354"}>>>
ПРОСТОРЕН ПЛАН
на Република Северна Македонија
2021-2040
НАЦРТ ПЛАН
ЛЕГЕНДА
te eat] y At. a Sg A ei Ms : <I Ka. - ——. Државнаграница
i
- i! |
em ; ЦЕ
Природно езеро
тт Граница на општина Заштитен појас на
природно езеро
e Населено место Акумулација
| Населба F ,
Акумулација-проекција
Заштитен појас на
акумулација
Стратешки карти за бучава
Градови со над 30000 жители Река
Сообраќајна мрежа Заштитен појас на река
“шише Двтопат
Културно наследство
- Брзпат
aN ich
| | | al
=== Експресен nat Заштитени недвижни добра
а | —— Магистрален пат Добра за кои основано се
“|
ма Регионален пат претпоставува дека
претставуваат
ел Железничка пруга културно наследство
Сообраќајна мрежа-проекција
-.... Двтопат
ат SRN zis aoe Експресен nat
“47. it; ’ he lh We St ---~ Регионален nat
a mal Ши и Железничка пруга
(A) Воздухопловно пристаниште
Мерна станица за квалитет на воздух
оз постоечка БА, планирана
é Мерна станица за квалитет Ha површински води - RIMSYS
i Ny
Bel „|
Sia
Мерна станица 3a бучава
J] at П
y hi
i it ‘il a
| рај lt hy Malt . ке БАН | : постоечка планирана
he PN, : 1 ; | San \ | Природно наследство
| природни реткости
|
Заштитна зона на водни тела
Ree Заштитна зона Ha водни тела-проекција
@® пемедијацијана индустриска жешка точка
Г 1 Регионална депонија - планирана
Интегрален индекс на климатска ранливост
Многу ниска ранливост
Ниска ранливост
Средна ранливост
Висока ранливост
M=1:750.000 ~ Многу висока ранливост
гл... тт. Eis oe кт
0 5 10 20 30 40 ПРОЕКЦИЈА Карта бр. А1012540
ИЗРАБОТУВАЧ: НАРАЧАТЕЛ:
Pin cn po а мене РЕОНИЗАЦИЈА И КАТЕГОРИЗАЦИЈА НА
Агенција за планирање Министерство за животна средина
на просторот ‘% и просторно планирање П РО СТО РОТ ЗА ЗА ШТ ИТА
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":354}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":355,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=355"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


   7.ИМПЛЕМЕНТАЦИЈА


       Просторниот план е највисок плански документ во кој се утврдуваат долгорочни
 стратешки развојни цели и политики за просторен развој на Државата за период од 20
 години и претставува основа за подготовка на сите други стратегиски и плански документи
 од пониз ок ранг. Процесот на имплементација претставува посебна процедура која се
 утврдува со соодветна регулатива, во која се прецизираат и     нструменти и механизми за
 спроведување на планските решенија. За обезбедување на доследност на планските
 решенија, неопходно е да се воспостават инструменти и механизми во кои се опишуваат
 условите, начините и динамиката на имплементација, како и правата и    одговорностите на
 субјектите надлежни за спроведување на Планот.

       Имплементацијата е комплексен процес кој се однесува не само на планските
 елементи (цели, приоритети, плански решенија), туку и цел сет на постплански елементи кои
 опфаќаат мерки, активности и инструменти за спроведување, како и различни аспекти на
 процесот на мониторинг, евалуација, институционални аспекти и др. Всушност,
 имплементацијата опфаќа мноштво мерки и активности кои го поврзуваат просторното
 планирање со конкретни акции и активности во просторот, чие спроведување е насочено кон
 исполнување на зац ртаните цели и остварување или приближување кон поставената визија.

        Согласно Методологијата за изработка на Просторниот план на РСМ, за следење на
 спроведувањето на планските решенија се воспоставуваат индикатори, кои претставуваат
 показатели со чија помош се утврдува дали, до кој степен, со кој интензитет и динамика се
 остваруваат целите на Планот. Индикаторите треба да бидат: мерливи, остварливи, реални и
 применливи во утврдената временска рамка за просторот кој е предмет на планирање.

       Следењето на индикаторите потребно е да се прави на ниво на статистички плански
 региони и општини, како законски дефинирани просторно       -територијални единици, а
 податоците визуелно да бидат претставени како комбинација од дијаграми, инфографици и
 мапи, што ќ е обезбеди ефикасно следење на процесот за спроведување на Просторниот
 план, ажурирање во реално време и мерливост на планските решенија   .

7.1. Интереси, компетенции и одговорности во просторот

       Спроведувањето на Просторниот план го обезбедува Министерството за животна
 средина и просторно планирање. За доследно спроведување, со донесување на Просторниот
 план, се изготвува и донесува и Закон за негово спроведување. Условите за ефективно
 просторно п ланирање на регионално и локално ниво, вклучително и донесување на
 рамковно законодавство ги обезбедува Владата и Собранието. Регионалното ниво има
 обврска да учествува во подготовка на регионални просторни планови и просторни
 стратегии кои треба да ги коо    рдинираат влијанијата на секторските политики, додека
 задачата на локалната самоуправа е примарна одговорност за управување и регулирање на
 развојот во рамките на политиката која подразбира заедничка работа на централната и
 локалните власти и резултира со  градење на функционални капацитети.

       Директното спроведување на планските решенија зацртани со Просторниот план се
 реализира по пат на изработка и донесување на плански документи чие донесување е во
 надлежност на Државата (просторни планови за региони, подрачја од јавен/посебен интерес




                                                                               303
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":355}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":356,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=356"}>>>
              Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


  и општини). На индиректен начин, планските решенија на Просторниот план се спроведуваат
  низ изработка и донесување на планска документација во надлежност на Единиците на
  локална самоуправа.

         Подрачја (региони) за кои задолжително ќе се изработуваат просторни планови од
  пониско ниво, со кои директно ќе се спроведуваат планските решенија на овој Просторен
  план се:

         ·   Планските региони, утврдени со НТЕЦ класификација (8),

         ·   Национални паркови и други категории на заштитени подрачја,

         ·   Сливни подрачја на акумулации, водени текови и изворишта,

         ·   Подрачја опфатени со интензивна експлоатација на минерални ресурси,

         ·   Подрачјата за екстракција и рециклирање на критичните метали и минерали,

         ·   Коридори на примарна инфраструктура (сообраќајна, водостопанска, енергетска,
         комуникациска),

         ·  Мелиорациони системи,

         ·   Подрачја од државно значење за стопанска намена,

         ·   Подрачја со исклучително вредно земјоделско или шумско земјиште,

         ·   Подрачја по природни или техничко -технолошки закани,

         ·   други подрачја (региони) кои претставуваат географски, економски или
        функционални целини.

        Програмата за изработка на овие планови произлегува од приоритетите за
  конкретното подрачје утврдени во Просторниот план на Република Северна Македонија, а
  временскиот хоризонт е идентичен. Изработката на просторни планови од сите нивоа е во
  надлежност на   Агенцијата за планирање на просторот како единствена овластена
  институција за просторно планирање во Државата.

7.1.1. Инструменти и механизми за спроведување на Просторниот план

        Инструментите за спроведување на Планот се утврдени со Методологијата за
  изработка на Просторни планови, и тоа се:

         ·   Програма за спроведување на Просторниот план, која опфаќа регулатива (закони,
        подзаконски акти и сл.), стратегии, планови, студии, програми, меѓународни договори
        и програми и други документи;

         ·   Извештај за спроведување на Просторниот план низ регистрирани промени во
         просторот,

         ·   Просторна согласност, која се дава за стратегии и планови од пониско ниво и

         ·   Извод од просторен план/Услови за планирање на просторот.

        Надлежен орган за воспоставување на инструментите, следење на нивното
  спроведување и издавање на соодветните акти кои од нив произлегуваат е Министерството
  надлежно за работите на просторното планирање.

        Програмата за спроведување на Просторниот план    е среднорочен документ кој се
  однесува на период од 5 години и содржи мерки, активности, организациска структура и
  органи надлежни за спроведување на Просторниот план, како и финансиски средства и



                                                                                304
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":356}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":357,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=357"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


временската рамка потребни за спроведување на предвидените активности. Програмата
може да се однесува на регулатива (закони, подзаконски акти и сл.), стратегии, планови,
студии, програми, меѓународни договори и програми и други документи преку кои се
спроведува Планот. Програмата ја изготвува    а изработувачот на Планот (Агенцијата за
планирање на просторот), а ја донесува Владата на РСМ.

      Следењето на спроведувањето на Планот се врши преку изработка на    Извештај за
негово спроведување  кој се подготвува за период од 2 години. Извештајот за промените во
просторот е дел од интегралниот систем на планирање на просторниот развој со кој се
воспоставува политика на планирање, организирање, уредување и управување со просторот.

      Со извештајот се валоризира имплементацијата на поставените плански концепции
во сите области утврдени со Просторниот план (и сите просторни планови со кои истиот се
разработува), преку анализа на воспоставените мерки и индикатори. Неусогласеноста или
неспроведувањето на планските решенија е еден од клучните индикатори кои укажуваат на
потреба од ревизија (преиспитување) и евентуална измена на Планот. Податоците кои се
база за изработка на Извештајот се темелат на воспоставените индикатори и се обработени
на ниво на единици на локална самоуправа и интегрирани на ниво на плански региони со што
ќе се овозможи споредливост на планските решенија во одделните области. За ефикасно
прибирање на извештајните податоци од ЕЛС, министерства, и други институции, и
олеснување на работниот процес, потребно е негова целосна дигитализација.

       Услов за ставање во сила на сите останати стратегии и планови од пониско ниво е
добивање на просторна дозвола. Просторната согласност  е акт во кој е изразен степенот на
усогласеност на одделни стратегии и планови од пониско ниво со Просторниот план, како и
мерки кои треба да се спроведат за таа да се постигне. Ја издава надлежното
Министерството за животна средина и просторно планирање,   а ја изработува Агенцијата за
планирање на просторот.

       Таа може да биде:

         · „Потполна усогласеност“, при што постапката за носење на стратегија/ план
      продолжува;

         · „Условена усогласеност“, во случаи кога е потребно менување и дополнување на
       разгледуваната стратегија/ план со цел да се усогласи со решенијата од Планот и

         · „Неусогласеност“, кога не постојат услови разгледуваната стратегија/ план да ги
       почитува решенијата од Планот.

       Хиерархијата во планирањето и спроведувањето на обврската за интегрирање на
насоките од Просторниот план во пониските нивоа на планирање се операционализира по
пат на издавање на извод од просторните планови, во форма на елаборат во кој се
презентираат усл овите за планирање на просторот од сите сегменти на природниот и
општествен развој, обработени во просторните планови; во форма на општи и посебни
одредби, насоки, погодности и ограничувања во развојот. На тој начин се воспоставува врска
помеѓу Просторниот  план како највисок плански документ и планските документи од
пониско ниво (во прв ред урбанистичките). Изводот се изработува во форма на елаборат под
наслов „ Услови за планирање на просторот    “ кој ги содржи општите и посебни одредби,
насоки, решенија и ограничувања од планската документација од повисоко ниво. Елаборатот
услови за планирање освен примарната цел, има значаен придонес и во следење на
спроведувањето на Просторниот план, надградбат      а и ажурирањето на постоечката



                                                                              305
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":357}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":358,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=358"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


геопросторна база на податоци. Базата на издадени Услови за планирање на просторот
оформена кај изработувачот (Агенција за планирање на просторот), содржи податоци за
иницијалните плански опфати, но не и донесени урбанистички планови или друг вид планска
документација, прикачени во електронскиот систем „е       -урбанизам“. Во таа смисла,
подобрување на севкупниот процес може да се постигне со интеграција на системот „е           -
урбанизам“ и ГИС порталските апликативни решенија во Агенцијата за планирање на
просторот. Порталското решение за Условите за планирање на просторот треба да опфати
модул со управувачко  -информативни табли (dashboards) за услови за планирање на
просторот, преку кој во реално време ќе се добиваат нумерички податоци на државно,
регионално или општи нско ниво, за бројот на изработени услови за планирање на просторот,
елаборати кои се во фаза на изработка, тип на услови по намена итн. Зголемената
транспарентност и пристап до податоците од управувачката табла ќе им овозможат на
Единиците на локалната са  моуправа да имаат прецизен увид во издадените Услови за
планирање на просторот на територијата на нивната општина.

      Измени на Планот

      Флексибилноста на Планот се однесува и на постапките за негово менување и/или
дополнување. Изменувањето на Планот по правило треба да се реализира низ постапка
идентична со постапката за негово донесување. Иницијативата за измена на Просторниот
план произл егува од согледувањата преку некој од инструментите за спроведување на
планот. Обемот на измени/дополни може да се однесува на:

         · Долгорочни, стратегиски решенија со значително влијание на вкупниот развој, за
      период подолг од 20 години, чија промена предизвикува изработка на нов Просторен
       план;

         · Решенија во рамки на планскиот период (20 години) чија промена бара ревизија на
       планот и евентуална парцијална измена;

         · Решенија (технички, како што се траси, локации и сл.) кои немаат значително влијание
      на севкупноста на планот, а нивното прецизирање/уточнување би се правело
      периодично (на пример на 2 години).

      Насоки за изработка на урбанистичка документација

      На индиректен начин, Просторниот план се спроведува по пат на изработка и
донесување на урбанистичка документација во надлежност на Единиците на локална
самоуправа или надлежните министерства, доколку истите се предвидуваат со годишните
програми на Владата     и се финансираат од буџетот на Државата. Тука спаѓаат
урбанистичките планови за населбите (Генерални урбанистички планови за градовите и
Урбанистичките планови за селата), како и урбанистички планови и планска документација
за подрачја надвор од населенит е места.

       Урбанистичкото планирање е клучна компонента на процесот на локалното
управување, особено управување со градовите, кое треба да обезбеди одржлива
урбанизација, спроведување и заштита на јавниот интерес, притоа промовирајќи локална
демократија, партиципациј а и инклузија, транспарентност и одговорност. Потребата од
меѓусебната усогласеност на планските документи од различни нивоа се утврдува со
нормативно правните акти и таа е обврзна за сите субјекти одговорни за изработка и



                                                                              306
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":358}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":359,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=359"}>>>
              Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


  донесување на планови од пониско ниво. Тоа значи дека приоритетните цели на локалниот
   развој и мерките за постигнување на тие цели утврдени со урбанистичките планови треба да
  се усогласени со целите, планските решенија и мерките кои ги утврдуваат плановите       од
  повисоко ниво (во прв ред просторните). Урбанистичкото планирање е нивото на кое се
  случува конкретизација на планските решенија од Просторниот план, особено во поглед на
  зафаќање на нови површини за просторен развој на населбите, реализација на инициј   ативи
  на локалната самоуправа или одделни инвеститори кои исто така се манифестираат со
  трансформација на продуктивното земјиште во градежно. Затоа, Просторниот план
  дефинира насоки со кои ќе се обезбеди контрола на просторниот развој и заштита на
  ресурсит е, животната средина и природата од неодржливо користење, кои особено се
  однесуваат на: намената и користење на земјиштето, политиката на урбан развој и системот
  на населби, магистралната инфраструктура и капиталните инвестиции и заштита на
  животната среди  на и природата, а укажуваат на потребата од заштита на
  висококвалитетното продуктивно земјиште и зафаќање на нови површини за просторен
   развој на земјиште од пониски бонитетни класи, пристап на синхронизирано планирање и
  изградба на големи инфраструктурни  зафати во просторот, полицентричност во просторната
  дистрибуција на одделни функции (стопански, јавни), напор за ублажување на разликите во
  квалитетот на живеење, достапност до работа и услуги и користење и активирање на
  компаративните предности на одделни      , а особено подрачјата од посебен интерес за
  Државата.

        При дефинирање на насоките треба да се има во предвид дека урбанистичкото
  планирање не е само технички инструмент, туку интегративен и партиципативен процес на
  одлучување помеѓу различни, често и спротивставени интереси во насока на остварување на
  заедничка визија, општа развојна стратегија и национална, регионална и локална политика
  на урбан развој.

 7.2. Одредби за спроведување на планот

      Одредбите за спроведување на Просторниот план се однесуваат на легалните аспекти,
  стратегиските и плански документи, зајакнување на институционалните капацитети и развој
  и прилагодување на политиките, кои ќе придонесат кон остварување на поставените цели.
  Тие се генерални насоки кои треба да се почитуваат при изработка, донесување и
  имплементирање на планската документација од пониско ниво (урбанистичко планска,
  проектна и друга документација за уредување на просторот).

7.2.1. Земјоделство и земјоделско земјиште

    ·   Спречување на трансформација на земјоделското земјиште во градежно земјиште,
      особено на квалитетните класи (од I до IV);

    ·   Заштита од загадување на земјоделските површини покрај автопати, аеродроми, големи
      индустриски комплекси, урбани населби;

    ·   Задолжителна анализа на квалитетот на водите кои се користат за наводнување на
      земјоделските површини;

    ·   Зачувување на површините за наводнување (на кои веќе се изградени или се планираат
      системи за наводнување) со забрана на изградба на инфраструктурни и други објекти



                                                                                307
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":359}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":360,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=360"}>>>
              Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


      кои ќе го оневозможат користењето на земјиштето за земјоделска обработка;

     ·   Забрана за одгледување на земјоделски култури на простори на кои е потврдено
       присуство на штетни материи во почвата кои можат негативно да се одразат врз
       здравјето на човекот;

     ·   Унапредување и дополнување на законската основа за земјоделското земјиште во
      државна сопственост, со цел превенирање на негова евентуална пренамена за
      неземјоделски цели (подигање фотоволтаични централи, ветро   -паркови, одгледување
       култури за добивање биого риво, итн.).

7.2.2. Шуми и шумско земјиште

     ·   Забрана за пренамена на шумски површини во градежно земјиште;

     ·   Користење на автохтони (особено п ирорезистентни и сушоотпорни) видови на дрвја, за
      пошумување;

     ·   Забрана за пренамена на опожарените шумски површини во градежно земјиште и
      стимулирање на нивно обновување со нови шумски насади;

     ·   Забрана на употреба на дрвни сортименти од опожарените површини;

     ·   Забрана за изградба на мали хидроцентрали на шумско земјиште;

     ·   Спречување на дефорестација и еколошки промени со големи последици при изведба
      на градежни активности и санација на сите евентуално предизвикани штети.

7.2.3. Минерални ресурси

     ·   Примена на LUP -MR методологијатa, п ри планирање и користење на земјиштето за
      истражување и искористување на минералните суровини   ;

     ·   Задолжително предвидување на мерки за рекултивација  на деградираните површини;

     ·   Утврдување на п  одрачјата за екстракција и рециклирање на критичните метали и
      минерали со планска документација (просторни планови)   .

7.2.4. Демографија

     ·   Проекцијата на вкупното население и густината на населеност да се користат како
      основни показатели за утврдување на капацитетите на просторот за одредени намени     ;

     ·   При утврдувањето на капацитетите во просторот да се респектира индексот на
      демографски ресурси, како показател на демографскиот потенцијал     ;

     ·   Реална проценка на   подрачјата без  демографска иднина,   односно потенцијал за
       ревитализација и конципирање на планските мерки во насока на      хуманизација на
      животот на постојното население  , распределба на функции и услуги кои ќе придонесат
       за подобра функционална врска помеѓу населбите;

     ·   Димензионирање на основни содржини (услуги, функции) во населбите  за задоволува ње
      на потребите на населението од сите аспекти, има   јќи ги предвид специфичностите на
      демографската и социо -економската структура на населението   .





                                                                                308
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":360}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":361,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=361"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


  7.2.5. Урбан развој

7.2.5.1. Развој на урбаниот систем, систем на населби и центри

       ·   Задолжително изработување и донесување на просторни планови на сите единици на
        локалната самоуправа  ;

       ·   Препозна вање и воспостав ување на урбаните подрачја како основна структурна целина
        во организација на просторот  ;

       ·   Јакнење на урбаните атрибути преку зачувување и унапредување на постојниот
        материјален фонд (инфра и супраструктура) на населбите;

       ·   Обезбедување на компактна и одржлива урбана густина во корелација со
        инфраструктурните, социјалните и еколошките потреби на корисниците;

       ·   Обезбедување на рационално и ефикасно користење на градежното земјиште со
       креирање на стимулативна финансиска и земјишна политика;

       ·   Афирмирање на идентитетот и посебностите на градските населби;

       ·   Подигнување на квалитетот на живеење во приградските (контактни) населби преку
        интегрално планирање на градот и околните населби;

       ·   Подобрување на состојбата во зоните со непланска (бесправна) изградба, нехигиенски и
        субстандардни зони;

       ·   Забрана за приклучување на бесправно изградени објекти на комунална
        инфраструктура;

       ·   Оптимизација на густините во станбените и работните зони, почитување на постојната
        урбана матрица и зголемување на површините под зеленило.

 7.2.5.2. Одржлив п росторен развој и користење на земјиштето

       ·   Дестимулирање на ширењето на градското градежно земјиште, порационално и
        поефикасно зафаќање на продуктивни површини само за намени од висок јавен интерес
        (магистрални инфраструктурни коридори и објекти, производни и други објекти од
       државно значење, заштитни системи и комплекси и сл.);

       ·   Зголемување на застапеноста на слободните јавни површини за сметка на изградените
        станбени и инфраструктурни површини;

       ·   Зголемувањето на густината на градба на постојните градежни парцели, урбана обнова
        (првенствено активирање на кафеавите “brownfield” зони), и ревитализација и
        реконструкција на постоечки објекти во границите на утврдените плански опфати;

       ·   Задолжително планирање на урбанистички параметри: процент на изграденост,
        коефициент на искористеност, бруто и нето урбана густина, како и бруто и нето станбена
         густина во населените места;

       ·   При изработка на Генерални урбанистички планови и Урбанистички планови за села,
        бруто урбаната густина да се пресметува како однос помеѓу бројот на жители и вкупната
       површина на урбаното подрачје, вклучувајќи улици, паркови и јавни простори, а нето
        урбанат а густина како однос помеѓу бројот на жители и површината наменета за
       домување (без улици и јавни простори).





                                                                                  309
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":361}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":362,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=362"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


7.2.5.3. Урбан идентитет

      ·   При валоризирање на елементите на урбаната и физичка структура и утврдување на
        просторните целини и нивниот третман во планските документи, да се дефинираат
       критериуми за оценување кои одговараат на нивото на набљудуваната целина (зграда,
       парцела со градба , блок, групација на блокови/урбано ткиво, населба, регион, територија
       на државата) ;

      ·   При планирање во подрачја со вреден урбан идентитет плановите за интегрална урбана
       обнова и заштита на урбаниот идентитет да бидат дел од планска документација;

      ·   Утврдува ње на посебни пропозиции во однос на активностите и постапувањето во
       близина на просторната целина со идентификувани просторни вредности, особено во
       поглед на ограничувањата за изградба на    објекти, капацитети и инфраструктура     , кои
      може да ја загрозат и деградираат просторната целина   .

7.2.5.4. Домување

      ·   Површините со намена домување и проекцијата на станбениот фонд да се планираат врз
       основа на демографската прогноза     , да се усоглас  уваат со понудата и потребата на
        пазарот за секое населено место поединечно  ;

      ·   Унапредување на станбениот фонд преку одржување, обнова и пренамена    ;

      ·   При изработка на Генерални урбанистички планови и Урбанистички планови за села, да
        се презентира бруто станбената густина како однос помеѓу бројот на станови и вкупната
       површина на урбаното подрачје, вклучувајќи улици, паркови и јавни простори         , а нето
        станбена густина како однос помеѓу бројот на станови и површината наменета за
       домување (без улици и јавни простори);

      ·   Во одредбите за спроведување на урбанистичките планови да се вклучуваат насоки за
        енергетскa ефикасност на објектите   ;

      ·   Доследно спроведување на забраната за   легализација на станбени објекти подигнати
        без одобрение за градење .

7.2.5.5.  Јавни функции

      ·   При планирање и организирање на јавните функции, да се практикува поврзување,
        соработка и партнерство со вклучување на граѓанските организации, граѓаните и
       локалните заедници ;

      ·   При изработка на урбанистички планови за населените места во периферните зони на
       две или повеќе општини, планирањето на јавните функции да вклучува заеднички
       програми и услуги на меѓуопштинско ниво преку зајакнување на меѓусекторската
        соработка и заеднички те програми на јавните служби, приватниот сектор и здруженијата
       на граѓани ;

      ·   Да се опфатат 70% од децата на предучилишна возраст со целодневен и полудневен
        престој во градинки   , со примена на нормативни:   9m2 бруто површина по дете за
        објектите и 20  m2 по дете за отворените простори (зеленило, игралишта, пристап,
       паркирање на вработени и сл.) ;

      ·   Основните училишта да се планираат со капацитет кој ќе овозможи изведување на
        настава во една смена. Радиусот на оддалеченост за наменски зони за образование е



                                                                                 310
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":362}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":363,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=363"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


      500 –800m од зоната на домување. Орентационата површина е 8     -10m2 по ученик за
       развиена површина на    објектот и најмалку 20  -25m2 по ученик за комплексот на
      училиштето кај постојни училишта и 30 -50m² за новопланираните училишта  ;

     ·   Средните училишта да се планираат со капацитет кој ќе овозможи изведување на
       настава во една смена. Орентационата површина е 8     -10m2 по ученик за развиена
      површина на објектот и најмалку 20 -25m 2 по ученик за комплексот на училиштето  ;
     ·   Високото образование да се планира со норматив 14 -18m2 по студент ;

     ·   Основни нормативи за планирање на здравствени објекти се: 6 кревети на 1000 жители,
      минимум 8m 2 по болнички кревет и мин имум 80m 2 по кревет за градежната парцела.

7.2.6. Економски развој

     ·   На планираните површини за деловна намена во рамки на планските опфати на
       населените места, да се дозволува алокација исклучиво на дејности што не генерираат
       негативни ефекти во непосредното окружување (бучава, зголемување и конгестија во
       сообраќајот, како и загадување на водата, воздухот и почвата) и по здравјето на луѓето;

     ·   Примена на cost benefit анализа за оценка на ефикасноста и ефективноста на
      предложените плански решенија, при планирање на површини и зони за стопанска
       намена;

     ·   Дополнување на правната регулатива со која се уредуваат комуналните дејности и
      обезбедувањето комунални услуги, особено во поглед на создавање предуслови за
      поширока примена на меѓуопштинската соработка;

     ·   Воспоставување дополнителна правна основа за поттикнување на индустрискиот развој
      во правец на повисока енергетска ефикасност, како и стимулирање повисоко ниво на
      инвестиции во циркуларната економија и во ниско -јаглеродно производство  .

7.2.7. Туризам

     ·   Валоризација на најзначните природни и создадени туристички вредности за
      обезбедување на квалитетна туристичка понуда за странски и домашен туризам;

     ·   Подобрување на целокупната инфраструктура и инфраструктурното опслужување на
       туристичките локалитети, во функција на развој на туризмот;

     ·   Определување на капацитетите на туристичките простори со цел планирањето на
      одржлив туризам и заштита на животната средина;

     ·   Задолжително почитување на вредностите на руралните средини и нивната
       автентичност, со цел промоција на културно      -историските вредности и развој на
       туристичките активности во руралните подрачја;

     ·   Доследно почитување на препораките и насоките за начинот на користење на просторот
      во заштитените подрачја и подрачјата предложени за заштита согласно дозволените
       туристички активности во одделните зони:

     ·   При изборот на туристички активности, приоритет да се стави на акт    ивностите кои не
       предизвикуваат деградација, односно оптимално користење на просторот без негово
      целосно искористување.




                                                                                 311
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":363}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":364,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=364"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


 7.2.8.  Сообраќај и сообраќајна инфраструктура

      ·   Планирање на магистралните транспортни правци во прекуграничен контекст
        (усогласување со меѓународните и ТЕМ траси):

      ·   Резервирање и утврдување на режим на заштита од секаква градба на коридорите
       наменети за изградба на меѓународни, магистрални и регионални патни правци и
       магистрални железнички линии;

      ·   Дефинирање на заштитни зелени површини во коридорите на магистралната и
       регионалната инфраструктура и дефинирање на услови за безбедно вкрстување со
        секундарната инфраструктура;

      ·   Дислоцирање на постојните и планирање на изградба на нови патни и железнички
       правци надвор од градежниот опфат на населените места, туристичко    -рекреативни и
        стопански комплекси и заштитени простори;

      ·   Планирање на обиколни патни и железнички правци околу населените места со примена
       на најповолна варијанта од аспект на заштитата на животната средина;

      ·   Изработка на стручни елаборати за технички решенија на сообраќајната
        инфраструктура, со цел ефикасна заштита на животната средина;

      ·   Резервирање на површини и заштитни зони за изградба на аеродромски комплекси и
       дефинирање на посебен режим на примена на современи технички решенија и
       принципи на рамномерна дисперзија во развојот на системот на воздушните
        пристаништа;

      ·   Планирање на одржлив урбани транспортни системи за поврзување на населените
        места;

      ·   Планирање на одржливи градски превозни системи (автобуски, железнички, трамвајски
       и такси прево   з), што подразбира изградба на трамвајски линии, модернизација и
       надоградба на железничката мрежа, модернизација на автобускиот и такси превозот;

      ·   Утврдување на локации за пристаништа и пристани во рамките на урбанистичките
       планови и планска документација.

 7.2.9. Управување со води, водостопанство и хидротехничка инфраструктура

7.2.9.1. Управување со води

      ·   Воспоставување на заштитни зони со       режим на заштита     околу изворите за
       водоснабдување ;

      ·   Вклучување на нормативи и обврски за задолжително обезбедување на биолошки
      минимум во водните тела ;

      ·   Користење на  мастер планови за комуналната инфраструктура          , како подлога за
        изработка на урбанистички планови  за населбите;

      ·   При планирање на користење на подземните води како можни извори за
       водоснабдување и наводнување, динамиката на користењето да се усогласува со
       барањето на долгорочна експлоатација, без влошување на квалитетот на водното тело и
       прекумерна експлоатација која би довела до пореметување на режимот на подземните
        води.



                                                                                 312
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":364}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":365,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=365"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


       ·   Забрана за  изградба на инфраструктурни и други видови на објекти на подрачја со
        изградени или планирани системи за наводнување и одводнување   ;

       ·   Зачувување на просторот   (резервирање на  коридори) за изградба на предвидените
       доводи за вода за водоснабдување и наводнување посебно за магистралните и
        регионалните доводни органи ;

       ·   Зачувување на хидротехничката инфраструктура на системите за одводнување и
        заштита од поплави, со забрана на изградба на инфраструктурни и други видови на
        објекти кои ќе ја оневозможат нивната функција:

       ·   Забрана за изградба на индустриски и други објекти кои создаваат отпадни води со
        високи концентрации на загадувачки материи, во сливовите на изворите и акумулациите
       кои се предвидуваат за водоснабдување на населението и за наводнување;

       ·   Третман и довед  ување на квалитетот на водите      во согласност со релевантната
        регулатива .

7.2.9.2.  Водостопанство и хидротехничка инфраструктура

       ·   При планирање  на системите за снабдување со вода за пиење, п      риоритет да има
       користењето на локални извори;

       ·   Користење на п одземните води со најдобар квалитет само за снабдување на населбите
       и индустрии кои имаат побарувачка за вода  со квалитет на водата за пиење  ;

       ·   При зафаќање на вода, задолжително обезбедување на проток еднаков или поголем од
        еколошкиот, за секоја делница од водотекот;

       ·   Експло атација на подземните води на начин кој не го загрозува квантитативниот статус
       на водните тела;

       ·   Користење на повеќенаменски каналски системи  во подрачја со квалитетните земјишни
        ресурси каде мора да се користат транзитни води;

       ·   При зафаќање на вода за индустриски потреби, задолжително          почитување на
        регулативата за интегрирано спречување и контрола на загадувањето     ;

       ·   Задолжително корист ење на рециркулаторни системи  за ладење, што е  од особено
       значење при изразени климатски промени  ;

       ·   Обезбедување на снабдување на населбите,  базните индустрии и термоелектраните  со
       вода во висина од 97 -98% во регионалните системи,  95% за помалите водоводи и 70  -
      80% за системите за наводнување    , а во периоди на рестрикција, испорачана количина
       не помала од 70% во однос на бараната количина (коефициентот на редукција е  ω ≥ 0,7);

       ·   При изградба на акумулации, задолжително да се обезбедат пропишаните еколошки
       протоци низводно од акумулациите и водозафатите, за нормален развој на водните
        екосистеми, зачувување на биодиверзитетот  ;

       ·   Вградување на водостопанските услови за рационализација на потрошувачката на вода
       и повеќекратно рециркулационо користење на пречистените води во планските
        решенија.





                                                                                  313
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":365}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":366,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=366"}>>>
                Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


7.2.10.  Енергетика и енергетска инфраструктура

       ·   Планирањето на  магистралните енергетски водови во прекуграничен контекс       т (со
       надоврзување на меѓународните траси);

       ·   Примена на принципите на циркуларната економија и поврзување на сите фактори кои
         го формираат животниот циклус на енергетската опрема: инсталирање, користење и
       можности за складирање и рециклирање на амортизирана опремата   ;

       ·   Заштита на планираните коридори за енергетска инфраструктура (преносни и
        дистрибутивни водови) при урбанизација на просторот и изградба на нови објекти    ;

       ·   Избор на локации за производство на електрична енергија од мали хидро електрични
       централи и дефинирање на техничките услови за нивно поврзување на
        електроенергетскиот систем, согласно принципите на заштита на природната околина и
       еколошките стандарди ;

       ·   Избор на локации за централи од обновливи извори на енергија кои се непогодни за
       користење како земјоделски површини (над 4 класа) и забрана за пренамена на
        земјоделско земјиште во градежно;

       ·   Избор на локации за изградба на ветерни електрични централи со процена на нивното
        влијание на околинатa   , особено на населените места, поради појавата на фликер и
        бучава;

       ·   Локациите за изградба на складишта за природен гас во населените места да се
       дефинираат со планска документација за населби.

7.2.11. Телекомуникации и телекомуникациска инфраструктура

       ·   Поставување на примарната и секундарна телекомуникациска инфраструктура долж
       државни и локални патишта, паралелно со останати транспортни траси (пр. гасоводи,
       нафтоводи итн.) ;

       ·   Избор на локации за надземни комуникациски објекти (нови радио предаватели, базни
        станици, поштенски единици, и т.н.) и подземни комуникациски линкови (оптички кабли,
        коаксијални кабли, итн.) во рамките на планските решенија за намена на земјиштето    ;

       ·   Задолжително обезбедување на пристапна комуникациска инфраструктура (жичена или
       безжична 56), при планирање на нови објекти (станбени, деловни, угостителски, итн.).

7.2.12. Животна средина

       ·   Примена на принципот создавачот и/или поседувачот на отпадни материи и емисии ги
        сноси сите трошоци за санација на настанатата штета во животната средина     ;

       ·   Забрана за изградба на постројки и објекти, кои опфаќаат преработка, постапување,
        складирање, отстранување или транспорт на опасни материи и супстанции и цврст или
        течен отпад во крајбрежни појаси;

       ·   При планирање на новите содржини во просторот да се има предвид степенот на
        загаденост на почвите  ;




       56 Само во случај каде ситуацијата не дозволува инсталација на жичен пристап


                                                                                  314
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":366}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":367,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=367"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


      ·   Да се почитуваат максимално дозволените гранични вредности за нивото на бучава во
       животната средина, при планирање на извори на бучава и  класификацијата на подрачја
       според степенот на заштита од бучава (I  -IV степен);

      ·   Да се почитува географската разместеност на жешките точки и мерките за нивна
        ремедијација, при планирање на новите содржини во просторот;

      ·   Новите инсталации со намена тешка индустрија да се планираат на растојание 5 km од
       населените места ;

      ·   Планирање на регионалните депонии во прекуграничен контекст (усогласување со
        меѓународните);

      ·   При планирање на новите содржини во просторот, да се имаат предвид локациите
       предвидени за изградба на регионалните депонии (односно центри за управување со
        отпад) и претоварните станици  .

      ·   Вградување на мерки за рекултивација и санација на просторот на кој се наоѓаат дивите
       депонии и другите деградирани површини  , во планските одредби на локално ниво.

      ·   Дигитализација на секторот за управување со отпад во сите негови фази    – креирање и
       ажурирање на бази на податоци, планирање и имплементација на проекти и дигитално
       управување на постројките;

      ·   Вклучување  на  приватниот сектор (бизнис заедницата) преку промовирање на
       принципите на циркуларна економија и поврзување на сите фактори кои го оформуваат
       животниот циклус на производите при рециклирање и реупотреба на отпадот кој се
        користи како суровина .

7.2.13. Климатски промени

      ·   Интегрирање на мерките за ублажување на климатските промени и мерки за климатска
        адаптација во развојните стратегии, планови и програми во секторите од областа на
        земјоделството, шумарството, водите, енергетиката, туризмот и останати сектори, на
       национално, регионално и локално ниво ;

      ·   При планирање на новите содржини во просторот     задолжително да се интегрираат
       климатските проекции во фазата на проектирање  и да се предвидат соодветни мерки за
       ублажување , адаптација и засилена отпорност на климатските промени, со посебен
        акцент на изградба на одржлив а и климатски отпорн а инфраструктур а;

      ·   Ограничување на изградбата на нови индустриски капацитети со висока водна
       побарувачка во повардарието, централниот и југоисточниот дел на Државата, како
       региони со зголемен ризик од влијание на климатските промени;

      ·   Спроведување на геоморфолошка експертиза и климатска проверка на стабилноста на
        подрачјата (climate stress  -test) на кои се планира изградба на инфраструктурни објекти
       или други содржини во зони со изразена ерозија, во Источниот регион кој е особено
       подложен на ерозија, свлечишта и слично;

      ·   Ограничување на урбаната експанзија во поплавни рамнини;

      ·   Забрана за активности што можат да ја нарушат инфилтрацијата и квалитетот на
       подземните води во карстните и вододелнички подрачја: Преспа     -Галичица, Бистра  -





                                                                                  315
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":367}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":368,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=368"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


       Буковиќ -Сува Гора, Јакупички карстен систем или карстен систем на масивот Мокра,
        Јабланички карстен систем и др.;

      ·   Планирањето на новите мали хидроцентрали (надвор од заштитени подрачја) во
        просторот да се базира на климатските сценарија за намален протек и проценка на
       придобивките од енергетски аспект споредбено со последиците врз животната средина;

      ·   Зајакнување на климатската отпорност на критичната инфраструктура, преку проценка
       на ранливоста на климатски промени на браните, мостовите, патиштата, железниците и
        енергетските системи;

      ·   Имплементација на мерки за зајакнување на инфраструктурата во зони со зголемен
       ризик од поплави, свлечишта и екстремни температури, со цел намалување на
       долгорочните економски штети и зголемување на сигурноста на системите кои се од
       витално значење за Држа вата.

7.2.14. Заштита на природата

      ·   Интегрирање на биолошката, геолошката, геоморофолошката и пределската
        разновидност,  како и концептот на екосистемски услуги во развојните стратегии,
       планови и програми на национално, регионално и локално ниво  ;

      ·   Примена на пределен пристап и неговите основни принципи при изработка и
       спроведување на плански решенија во заштитени подрачја и подрачја кои се предлагаат
        за заштита ;

      ·   Почитува ње на режимите за заштита согласно зонирањето од Актот за прогласување на
       заштитените подрачја и Плановите за управување   ;

      ·   Забрана за изградба на мали хидроцентрали во заштитени подрачја    ;

      ·    Значајните подрачја кои влегуваат во поголемо заштитено подрачје, да се означат како
       енклави во просторот , за кои ќе се почитува повисокиот режим на заштита.

7.2.15. Културно наследство

      ·   Задолжително почитување на     утврдените граници на заштитените подрачја       во
        планската документација;

      ·   Усогласување/вградување на границите на споменички целини од културно наследство
       утврдени со акти за прогласување, со г  раниците на планските опфати   , при планирање
       во подрачја со културно наследство;

      ·   Идентификација на главните фактори за ранливоста на културното наследство
        (историски урбани и рурални целини, археолошки локалитети)   , со цел за намалување на
        визуелната загрозеност, како предуслов за опстанок на споменичкото наследство;

      ·   Заштита на пределот преку контролирана урбанизација, контрола врз реализација на
       инфраструктурни проекти и пренамената на земјоделското во градежно земјиште     ;

      ·   Исклучување на можноста за експлоатација на минерални суровини и отварање на нови
       простори за експлоатација, отварање нови каменоломи и сл. без одобрение од
       институции надлежни за работи на заштита на културното наследство    ;





                                                                                 316
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":368}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":369,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=369"}>>>
               Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


       ·   Обезбедување сообраќаен пристап до недвижното културно наследство во подрачјата
       каде што тоа е возможно и не ги нарушува природните вредности и пределските
        карактеристики на регионот  ;

       ·   Зачувување и рехабилитација на историската матрица на споменичката целина и
        автентичноста на заштитените добра во планска документација за градски или селски
       споменички целини ;

       ·   Почитување на принципот на интегрирана заштита при воведување нови функции во
        заштитените подрачја и постигнување хармонија меѓу намената и просторните
       можности на споменичките добра и наследените јадра, преку обезбедување на
       мултифункционална искористенос  т;

       ·   Зачувување на структурата и типологијата на наследените историски објекти со цел да
        се спречи губењето на просторниот идентитет   ;

       ·   Задолжителна теренска проспекција на подрачја, со цел евентуално откривање и
        просторна идентификација на познати/ евидентирани и/или нови археолошки
       наоѓалишта ;

       ·   Забрана за реализирање новоградби, сообраќајници и други инфраструктурни проекти,
        како и вршење земјени или други градежни работи на простори за кои има сознание за
       постоење археолошки наоѓалишта без да се извршат археолошки истражувања     ;

       ·    Строго почитување на одредбите и мерките за заштита на Светското природно и
        културно наследство на Охридскиот Регион и културното наследство со исклучителна
       универзална вредност кое може да биде запишано на Листата на светско наследство на
       УНЕСКО;

       ·   Разв ој на одржлив туризам базиран на економскиот и културниот потенцијал на
        културното наследство, контролирана крајбрежна трансформација на Преспанското,
        Дојранското и особено Охридското Езеро, воспоставување на алтернативен туризам,
        контрола врз концесионирање то и влијанијата врз културното наследство од развојот н а
        туризмот.

7.2.16. Природни непогоди  , техничко -технолошки хаварии и воени разурнувања

       ·   Во зоните со утврден ризик од поплави да се изработ уваат мапи на приказ на ризикот од
       поплави на сите нивоа и да се предвид уваат соодветни мерки за превенција и заштита  ;

       ·   Во зоните со утврден ризик од суши да се предвид     уваат мерки за заштита согласно
        усвоената регулатива за интегрирано управување со суши    ;

       ·   Во зони со утврден ризик од снежни намети, лавини и луњи да се применува
       стандардизиран пристап за анализа на мулти хазарди на национално и локално ниво и
       да се предвид уваат соодветни мерки за превенција и заштита  ;

       ·   Планирање на заштитни шумски појаси и снегобрани, долж железничките пруги;

       ·   Примена на конструктивни и био  -инженерски мерки за заштита при изградба на сите
        патни правци, железнички линии, ПТТ сообраќај и преносна електрична мрежа;

       ·   Во зоните со утврден ризик од одрони и свлечишта да се применува методологија за
       управување на свлечиштата на државно, регионално и локално ниво и да се предвидат
       соодветни мерки за превенција и заштита  ;



                                                                                  317
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":369}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":370,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=370"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


·   Во зони со утврден ризик од пожари на отворен простор, задолжително да се вградуваат
    мерки за рано предупредување и справување со шумски пожари, во планската
    документација ;

·   Во зони со утврден ризик од појава на земјотреси, задолжителн          а примена на
    националната методологија за дефинирање на сеизмички ризик со соодветни мерки за
    превенција и заштита ;

·   Во зони со предвиден технолошки процес во кој се вклучени опасни материи,
    задолжително да се применуваат мерки за управување и превенција, согласно усвоена
    методологија за управување на ризици од технолошки хаварии   ;

·   Во зони со предвидена рударска (тешка) индустрија, задолжително да се применуваат
    мерки за утврдување, превенција и мерки за заштита на потенцијални зони на ризик од
    рударски несреќи .

·   Изработка на елаборати за заштита од пожари, експлозии и опасни материи за секој нов
    или објект за кој се предвидува реконструкција.

·   Обезбедување на капацитет на градската водоводна мрежа и водоводните инсталации
    во и околу објектите за гаснење на пожари;

·   Обезбедување доволна оддалеченост на објектите од аспект на спречување на
    пренесување на пожар од еден на друг објект и простор за пристап и маневрирање на
    противпожарни возила со проектирање на доволно широки патишта и улици, со
    потребна носивост и проточ ност;

·   Обезбедување оддалеченост на станбените и јавни зони од индустриските зони и објекти
    за специјална намена, посебно доколку се користат лесно запаливи цврсти материи,
    течности, гасови и експлозивни материи;

·   Задолжително планирање на локации за засолништа на локално ниво.

·   Задолжително обезбедување на податоци, информации и мислења од Министерството
    за одбрана при изработка на планска документација на сите нивоа на планирање.

·   Планирањето во или непосредно до зоните со ограничена слобода на движење, да се
    реализира под мониторинг и контрола на Министерството за одбрана.

·   Синхрониза ција со плановите на одбраната преку вклучување на Министерството за
    одбрана и Армијата при планирање, проектирање и измени на следните намени:

-   сообраќајните коридори (патни и железнички)  ;

-   урбан простор,

-   водните акумулации,

-   каналите за наводнување и одводнување,

-    регулацијата и чистење на реките,

-   електричните централи (хидроцентрали, фотоволтаични, ветерници и други електрани
    од обновливи извори на енергија),

-   цевководите (гасоводи и нафтоводи),

-   депониите,

-   пречистителните станици,

-   експлоатацијата на минерали (рудници),




                                                                              318
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":370}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":371,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=371"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


-   ловиштата и

-   заштитените подрачја.

·   Зајакнување на мерките на хидротехничка контрола при експлоатација на песок и чакал,
    односно усогласеност на проектите за регулација и чистење на реките состојбата на лице
    место;

·   Вклучување на Армијата во постапките на издавање на земјоделското земјиштето под
    закуп од страна на надлежните институции.





                                                                              319
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":371}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":372,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=372"}>>>
                                    Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

 7.3. ПЛАН НА АКЦИИ И ИНДИКАТОРИ ЗА СЛЕДЕЊЕ НА РЕАЛИЗАЦИЈА НА ПЛАНСКИТЕ РЕШЕНИЈА

         Реализацијата на поставените цели и плански решенија по областите разработени со Планот, ќе се постигне со активности од разл    ична
  природа, поврзани со соодветните цели и утврдени во временска рамка. За секоја активност се предвидени и носители на активнос            та
  (соодветни надлежни институции), утврдени се придобивките и периодот на реализација. За следење на реализација на мерките и а  ктивностите
  како предуслов за реализација на планските решенија, се утврдени индикатори. На тој начин се заокружува логичката рам      ка: цел-активност -
  индикатор. Примената на SMART принципите во утврдување на овие 3 елементи/фази, покрај следење, овозможува и мерење на степен     от на
  остварување во утврдена временска рамка, што е од особено значење за континуира   но преиспитување на поставените цели и приоритети и
  евентуално донесување на одлуки за потреба од ажурирање/измени на Планот.

7.3.1. План на акции со етапи на реализација

    Б     Носител на                  Активност                                      Придобивка                         Период на
    р      активност                                                                                                              реализација
                                                          За реализација на приоритети

        Влада на РСМ,       Стратегија за демографска ревитализација со     Подобрување на демографската состојба, утврдување на
        ЦРПР, ЕЛС          регионален и локален акциски план              правна, развојна и концепциска рамка за делегирање и           Краткорочно /
                                                                          реализација на конкретни проекти, мерки и активности по         приоритетно
                                                                         сектори како чекори за реализација на приоритетната цел
        Влада на РСМ,       Стратегија за развој на инфраструктурата, со      Подобрување на сообраќајната поврзаност на национално,
                                                                                                                                 Краткорочно /
        ЈПДП, МТ          посебен акцент на брзи железници (посебна      регионално и меѓународно ниво, како предуслов за
                                                                                                                                 приоритетно
                              студија со акциски план)                      подобрување на економската конкурентност
        Влада на РСМ,      Изработка и донесување на подзаконски акти    Дефинирање на конкретни стандарди и нормативи за избор на
      МЕРМС МТ          за (рационално) користење на обновливите       локации, начин на изградба и конкретни обврски на
                                                                                                                                 Краткорочно /
                          извори на енергија во функција на економскиот   инвеститорите во период на поставување, експлоатација и
                                                                                                                                 приоритетно
                             развој                                        престанок на користење на капацитетите, со цел за заштита на
                                                                      животната средина и земјиштето од трајна деградација

        Влада на            Стратегија за одржлив развој и рационално       Заштита и зачувување на природните ресурси од необновлив
                                                                                                                                 Краткорочно /
       РСМ,МЗШВ,        користење на природните ресурси                карактер, во прв ред зeмјоделското земјиште и контрола на
                                                                                                                                 приоритетно
      МЖСПП                                                          негова пренамена во непродуктивно





                                                                                                                            320
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":372}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":373,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=373"}>>>
                                 Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

    Влада на РСМ,       Стратегија за климатски промени, со план на      Адаптација и ублажување на последиците од климатски
                                                                                                                             Краткорочно /
   МЖСПП, ЦРПР,     акции на национално, регионално и локално     промени
                                                                                                                              приоритетно
    ЕЛС               ниво
    Влада на РСМ,       Стратегија за дигитална трансформација         Целосна  дигитализацијата  на јавните институции, нивните
                                                                                                                             Краткорочно /
   МДТ                                                         надлежности и услуги и напредна ме       ѓуинституционална
                                                                                                                              приоритетно
                                                                         соработка, олеснет пристап до јавните услуги
                                                  Земјоделство и земјоделско земјиште
1.  МЗШВ              Ц2, Ц3      -  Реонизација на земјоделското      Одржливо, рационално и поефикасно производство согласно
                       производство во согласност со педолошките,     специфичностите и погодностите на утврдените зони
                                                                                                                              Краткорочно
                       агроеколошките и социо  -економските услови
                         за земјоделско производство
2.  МЗШВ, МЖСПП     Ц3  - Изработка на национална стратегија за     Рационално користење на водните ресурси за наводнување и
                                                                                                                           Долгорочно
                      наводнување и одводнување                   заштита од поплави
3.  МЗШВ              Ц2, Ц3   - Усогласување на легислативата со      Компатибилност со регулативите на ЕУ
                        регулативите на ЕУ во делот на интегрирано
                                                                                                                              Краткорочно
                       земјоделско производство (добри земјоделски
                        практики)
4.   Влада на РСМ,       Ц2, Ц3  - Стимулирање на младата популација    Одржливост на секторот и руралните средини
   МЗШВ              за ангажирање во земјоделскиот сектор                                                                   Долгорочно

5.  МЗШВ              Ц2, Ц3  - Изградба на откупно  -дистрибутивни  Унапредување на квалитетот на земјоделските производи,
                                                                                                                              Краткорочно
                       центри                                    подобрување на условите за конкурентно производство

6.  МЗШВ              Ц2, Ц3 - Изградба на центар за производство на   Унапредување на квалитетот на земјоделските производи,
                                                                                                                              Краткорочно
                       расад                                     подобрување на условите за конкурентно производство

7.  МЗШВ, ФЗНХ        Ц2, Ц3    - Воведување на нови земјоделски     Зголемена продуктивност и профитабилност на земјоделското
                       системи (интегрирано и биодинамичко           производство
                                                                                                                           Долгорочно                        производство, стандарди Натурленд и
                       Деметер, агроволтаични фарми)

8.  МЗШВ              Ц1, Ц2, Ц3 - Воспоставување на мониторинг за   Добивање на релевантни податоци за состојбата и квалитетот

                        квалитетот и состојбата на земјоделското        на земјоделското земјиште и степенот на деградација            Континуирано

                       земјиште



                                                                                                                         321
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":373}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":374,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=374"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

                                             Шуми и шумско земјиште
9.   МЗШВ, МЖСПП     Ц1-Ц6 - Изработка на Национална програма за   Одржливо користење, зачувување и заштита на шумите
                      одржлив развој на шумарството и ублажување                                                               Краткорочно
                       на климатските промени

10.   ЈПНШ, МЗШВ       Ц1-Ц6  - Изработка на Национален план за      Зголемување на површината под шуми, одржливо користење,
                                                                                                                               Краткорочно
                     пошумување                                 зачувување и заштита на шумите
11.   Влада на РСМ,      Ц1-Ц5  - Трансформација и зајакнување на      Подобрено функционирање на шумарството
    МЗШВ              капацитетите на институционалната                                                                        Краткорочно
                         поставеност во шумарскиот сектор
12.  МЗШВ, МЖСПП      Ц1, Ц2, Ц4       -  Зголемување на шумската     Подобрување на квалитетот на шумите, прилагодување и
                        покривка и унапредување на квалитетот на      ублажување на климатските промени                           Долгорочно
                      шумите
13.  МЗШВ, ЈПНШ        Ц2, Ц4, Ц5   - Национална инвентаризација на    Ажурирана и соодветна евиденција
                      шумите и недрвните шумски производи на
                        основа на 5 годишни циклуси и                                                                             Краткорочно
                        воспоставување на дата  -база за потребите на
                       шумарството и ловството
14.  МЗШВ              Ц2, Ц4 - Мониторинг на здравствената состојба   Намалени штети од болести, штетници и биотски фактори,
                       на шумите и нивната виталност                  заштита од пожари                                         Континуирано


15.  МЗШВ, МОН        Ц2, Ц4, Ц5 - Воведување на наставни програми   Одржливо управување и заштита на шумите, едукација на
                      и курсеви за новите трендови во шумарството    идните кадри                                              Континуирано
                      и ловството во образованието
16.  МЗШВ           Ц2  - Интензивирање на сертификацијата на     Контрола и намалување на нелегалните активности во
                    шуми и производи од дрво                    шумарството                                               Континуирано

17.  МЗШВ, МЖСПП,     Ц5,  - Воведување тростепено планирање и     Подобрено управување со дивечот, прецизна евиденција за
    ХЕФ                изработка на Општ план за управување со         отстрелот на дивечот                                       Среднорочно
                        дивечот
18.   ЕЛС             Ц6   - Делинеација на ерозивни и подрачја      Основа за одржливо користење на земјиштето
     Водостопанства     загрозени од ерозија за секоја ЕЛС и                                                                        Краткорочно
                        водостопанство и изработка Катастар на порои



                                                                                                                          322
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":374}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":375,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=375"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

19.  МЗШВ, ЈПНШ      Ц3 - Изработка на Шумско стопански основи со   Подобрување и уредување на патната инфраструктура во
                       посебни планови за отворање на шумите        шумите и зголемување на отвореноста на шумите со нови          Долгорочно
                                                              шумски патишта
                                                      Минерални ресурси
20.                       Ц1, Ц2, Ц4  - Усогласување на регулативата со    Одржлив и научно заснован пристап во спроведување на
     МЕРМС,            легислативата на ЕУ                           геолошките истражувања и искористување на минералните
                                                                                                                               Краткорочно
    МЖСПП                                                       суровини во согласност со заштитата на животната средина и
                                                                  природните вредности
21.                   Ц1 - Усогласување на националниот систем за    Објективни информации за квантитативната и
    МЕРМС             категоризација на рудни резерви со PERC         квантитативната состојба со минералните суровини со акцент      Среднорочно
                         методологијата 57                            на 34 критични метали и минерали
22.   ГЗРСМ, МЕРМС,    Ц3 – Изработка на Студија за дефинирање на     Насочување на ескпло  атацијата кон еколошки индиферентни
    ФПТН              рударски економски зони со минимални         зони за подолг временски период
                                                                                                                         Среднорочно
                       конфликти со животната средина


23.  МЕРМС, МЖСПП    Ц1 – Изработка на национална стратегија за     Придонес кон заштита на животната средина и одржливо
                                                                                                                         Среднорочно
                         наплата за користење на минералните           користење на минералните ресурси
                        суровини
24.   ГЗРСМ, МЕРМС      Ц1, Ц5 - Истражувања на енергетски суровини:    Утврдување на состојбата на домашните резерви на фосилни
                           јаглен (валоризација на постојните резерви)      горива и енергетски суровини                                Среднорочно
                       ураниумот и геотермална енергија
25.  МЕРМС, МЖСПП,   Ц1    -   Изработка и имплементација на          Усогласен, систематски и одржлив пристап за планирање и
      ЕЛС, ГЗРСМ         Mетодологија за планирање на користење на     управување со минералните суровини                         Среднорочно
                        земјиштето за минерални суровини (LUP -MR) 58
26.  МЕРМС             Ц1, Ц4 - Спроведување на регулативата на ЕУ    Подобрувањ е на условите и можностите за користење на
                          за критични минерални суровини               критични минерали со eкономски, технолошки и еколошки        Среднорочно
                                                                 бенефити
27.   ГЗРСМ, МЕРМС,     Ц1, Ц3, Ц5 - Изработка на каталог на минерални   Утврдување на квалитативните и квантитативните
    ФПТН              суровини                                      карактеристики на минералните суровини и просторно            Краткорочно
                                                              лоцирање на резервите



57 Pan European Reserves and Resources Reporting Committee (Паневропски комитет за известување за рудни резерви и ресурси)
58 Land use planning  - Mineral resources

                                                                                                                          323
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":375}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":376,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=376"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

28.   ГЗРСМ, МЕРМС     Ц1  -  Оформување на дигитална база на        Интегрирана база на податоци во дигитална форма за
                       податоци за наоѓалиштата, резервите и           транспарентно користење и планирање
                                                                                                                               Краткорочно
                         квалитетот на минералните суровини и
                          интеграција на базите на ГЗМ и МЕ
29.  МЕРМС, ГЗРСМ,    Ц1 - Изработка на Стратегија за прекугранична    Побрзи и посигурни интегративни процеси
    ФПТН              соработка на полето на геолошките                                                                         Краткорочно
                       истражувања и експлоатацијата на минерални
                        суровини
30.   ГЗРСМ, МЕРМС      Ц2, Ц3 - Утврдување на минерални наоѓалишта    Усогласување со актот за критични минерални суровини на
                      од јавно значење                               Европската комисија 59                                      Средорочно


31.   ГЗРСМ, ФПТН,       Ц3, Ц5 - Изработка на Студија за утврдување на   Утврдување на реалниот потенцијал на неметалични
    МЕРМС             потенцијалот на неметалични минерални        минерални суровини како база за развој на рударската и           Краткорочно
                        суровини и дефинирање на подрачја за          градежната индустрија
                       отварање на каменоломи
32.  МЕРМС, ГЗРСМ,     Ц1, Ц5 - Изработка на нови основни геолошки и   Податочна и графичка основа за планирање
    МЖСПП           инженерско -геолошки карти на РС Македонија                                                             Долгорочно
                        во размер 1:25000 и 1:100.000
33.  МЕРМС, ГЗРСМ,     Рекултивација на подрачја деградирани од       Подобрување на квалитетот на почвата и заштита на
                                                                                                                            Континуирано    МЖСПП            експлоатација на минерални суровини           животната средина

                                                            Демографија

34.   МТСП, МНРНТ,     Ц1 - Изработка на студии за согледување на     Идентификувани push фактори за трајната емиграција на
     МЛС, ПР, ЕЛС       клучните фактори кои влијаат врз трајното       младите и семејствата од РСМ                                 Краткорочно
                       иселување од регионите/ општините
35.  МЛС, ПР, ЕЛС, МЕ,   Ц1, Ц3, Ц5 - Изработка на студии и програми за   Подобрување на условите за економска активност и
    МЖСПП            ревитализација на малите градови              подигнување на квалитетот на животот во малите градови,
                                                                                                                            Континуирано
                                                                      како услов за опстанок и задржување на населението во
                                                                    матичните средини





59 Critical Raw Material Act (CRMA)

                                                                                                                          324
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":376}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":377,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=377"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

36.   МТСП, ПР, ЕЛС     Ц2  - Изработка на студија за репродуктивна     Релевантни сознанија за актуелната репродуктивната основа
                        основа на населението, на регионално и         на населението и потребни активности за подобрување           Среднорочно
                       локално ниво
37.   МТСП, МЗ         Ц2 - Воспоставување на програми и кампањи    Поголема информираност на населението за достапност на
                          за олеснет пристап до современа медицинска     третмани за асистирана репродукција                         Среднорочно
                          технологија при асистирана репродукција
38.   МТСП, МФ, ЕЛС     Ц2     -   Конципирање на програми за         Подигнување на наталитетот
                       поттикнување на раѓањата преку материјална
                                                                                                                         Среднорочно
                      и нематеријална помош на самохрани
                       родители и семејствата со ниски приходи
39.   Влада на РСМ,       Ц1, Ц2  - Креирање на програми за олеснето     Придонес кон решавање на станбено прашање на младите
     МТСП, МФ        решавање на станбеното прашање на младите    брачни парови, како услов за подигнување на наталитетот         Континуирано
                       брачни парови
40.   Влада на РСМ,       Ц1, Ц2, Ц5      -  Унапредување на постојната     Воспоставување баланс помеѓу работните и семејните обврски
     МТСП, МФ          регулатива за воспоставување баланс помеѓу
                                                                                                                            Континуирано
                        работните и семејните обврски, според
                       меѓународни стандарди
41.   МЗ, ЕЛС            Ц2, Ц3 - Студија за унапредување на примарна   Идентификувани потреби за зголемување и унапредување на
                      и превентивна здравствена заштита на           капацитетите за примарна и превентивна здравствена заштита     Среднорочно
                      доенчињата и децата                         на децата
42.   МТСП, ЕЛС        Ц4  - Изработка на национална стратегија за     Обезбедување на достоинствено и здраво стареење,
                       грижа на старите лица со фокус на активното     создавање услови за работно ангажирање на старите лица од      Среднорочно
                       стареење                                  дефицитарни професии
43.   МТСП, ЦРПР, ЕЛС   Ц4 - Проекти за изградба или проширување на    Зголемен број на институционални капацитети за згрижување
                        институционалните капацитети за згрижување    на старите лица                                             Долгорочно
                       на старите лица

44.   МТСП, ПР, ЕЛС     Ц4 - Студија за идентификување на можности    Подобрување на грижата на стари лица, отварање на можности
                          за нови форми за вонинституционална грижа      за нови вработувања                                       Среднорочно
                       на старите лица

45.   МТСП, АВРСМ,     Ц5  - Креирање на програми за отворање на     Зголемување на вработеноста, како еден од предусловите за
     МЛС, ЕЛС          нови работни места, посебно во малите         подобрување на демографската состојба                       Континуирано
                      општини и неразвиените подрачја



                                                                                                                          325
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":377}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":378,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=378"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

                                                            Урбан развој

46.   ЕЛС, МЖСПП,       Ц1, Ц6  - Изработка на просторни планови за     Планско насочување на развојот на урбаните подрачја и
                                                                                                                         Среднорочнo
    АПП                сите единици на локалната самоуправа          мрежата на населени места на ниво на ЕЛС
47.  МЖСПП, Град      Ц2   -  Подготовка на просторен план за         Контролирано и ефикасно следење и управување со развојот
                                                                                                                         Среднорочно
      Скопје, АПП        метрополското подрачје на Скопје              на метрополското подрачје на Скопје
48.   ЕЛС             Ц3     -   Поттикнување на развојот на          Ублажување на развојните разлики преку зајакнување на
                       агломерациите и нивните функции преку         транспортната инфраструктура со цел да се поттикне
                                                                                                                            Континуирано
                          развој и зајакнување на сообраќајната           функционалниот капацитет на агломерациите како инструмент
                        инфраструктура                                  за полицентричен и рамномерен развој
49.   Влада на РСМ, ПР,  Ц4 - Зајакнување на регионалните и локалните   Обезбедување предуслови за меѓуопштинска соработка и
     ЕЛС               центри преку планирање и нормативни           учество на ЕЛС во процесот на одлучување                      Континуирано
                        инструменти

50.   Влада на РСМ       Ц2, Ц3, Ц4  – Студија за децентрализација на    Придонес кон балансиран просторен развој и воедначена
                       државните функции во поголемите градови       достапност до институциите и услугите кои ги обезбедуваат,       Среднорочно
                                                                     растеретување на метрополитенското подрачје
51.   Влада на РСМ, МЗ,  Ц4    -   Децентрализација на услугите и        Подобрување на ефикасноста и достапноста на услугите
    МТСП             функциите на центрите преку планирање и
                       нормативни инструменти и мерки на                                                                      Континуирано
                       национално ниво, особено во доменот на
                         здравството и предучилишното образование
52.   МТ, ЕЛС, АПП      Ц5  - Изработка на планска документација за     Воспоставување на планска основа за развој и унапредување
                        населбите во ЕЛС                             на соработката и финансирање проекти за развој на урбаните      Континуирано
                                                               и руралните средини, јакнење на урбано -руралните врски
53.   МТ, МЗСШВ,       Ц6 - Ц7 – Измена/дополна на регулативата за    Одржливо користење на земјиштето и управување со
    МЖСПП , ЕЛС       урбанистичко планирање со стандарди и         земјишниот фонд и спречување на натамошната
                                                                                                                               Краткорочно
                       нормативи за одржливо управување и           трансформација на продуктивното земјиште во градежно, за
                       користење на земјиштето во урбаните подрачја   потребите на урбано ширење
54.   АПП, ЕЛС,    MT,  Ц6, Ц7 - Изработка на национални, регионални    Зајакнување на земјишната политика, трајна заштита на
    МЗСШВ, МЖСПП    и локални стратегии за спречување на            просторот и обезбедување на рационално и економично
                        спонтаниот и неконтролиран урбан раст,         користење на земјишните ресурси, преку одржливи плански       Континуирано
                        бесправна градба и трајна загуба на             решенија
                        продуктивното земјиште



                                                                                                                          326
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":378}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":379,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=379"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

55.   МТВ, НКЦ, АПП     Ц8    -   Изготвување на методологија и         Подигнување на нивото на стручност, квалитет во планирање
                         регулатива за планирање и проектирање во      во заштитените подрачја и подобрување на состојбата на          Краткорочно
                        заштитените целини                           урбаното наследство
                                                        Домување

56.  МЖСПП, МТВ,       Ц1, Ц2, Ц3, Ц4 - Донесување на нов Закон и нова   Подобрување на законодавната рамка во областа на
     ЕЛС               национална и локална стратегија за домување    домувањето во согласност со меѓународните упатства за
                                                                                                                          Среднорочен
                         со акциони планови за нивна имплементација    одржлив развој на домувањето и станбената поддршка и
                                                               намалување на обемот на неискористен станбен фонд
57.   МТ, МЖСПП, АПП,   Ц12, Ц3, Ц4      -  Изготвување на социјални     Придонес кон решавање на социјалните прашања во Државата
     ДЗС, МЛС, НВО     програми и конкретни проекти за решавање на                                                            Среднорочен
                       проблемите со бездомниците
58.   ЕЛС             Ц2 - Изработка на регистар на станбени згради    Утврдување на потребите за одржување и реновирање на
                                                                                                                               Краткорочни
                      по општини и градови                          станбен фонд
59.  МЖСПП, АПП        Ц1, Ц2, Ц3 - Изработка на подзаконски акти за    Утврдување на критериуми, нормативи и стандарди за
                      планирање и проектирање во формирани и       соодветно планирање и изградба во специфични средини         Краткорочни
                      специфични урбани средини
60.  МЖСПП, АПП,       Ц2, Ц3   - Изработка на студии за енергетска     Подобрување на енергетската ефикасност на станбените
                                                                                                                          Среднорочен
    МФ, МФО           типологија на објектите на локално ниво          објекти
61.  МЖСПП, МЛС,     Ц2   -  Утврдување на законска обврска за        Изработка на просторна база на податоци за бесправно
    МТСП              идентификација и третман на неформални и      изградени станбени објекти и социо    -економски профил на
                                                                                                                          Среднорочен
                        супстандардни населби во просторните и         нивните градители
                        урбанистички планови
     МТ, ЕЛС          Ц5  - Воспоставување на инспекциски надзор     Заштита на просторот и и намената на земјиштето
                                                                                                                            Долгорочно
                         врз процесот на легализирање на објекти

                                                                 Јавни функции

62.   МТСП, ЕЛС        Ц1 - Реконструкција на постоечки, изградба на    Зголемување на капацитетот на објектите и бројот на деца во
                       нови и адаптација на неискористени објекти за    пред  - училишниот образовен систем до 70% (долгорочно        Среднорочно
                      предучилишни установи                       100%)
63.   МТСП, МОН, ЕЛС    Ц1 - Воведување на модалитети за деца од      Изедначување на условите за грижа и воспитување на децата
                      предучилишна возраст во рурални средини      од руралните и урбаните средини                              Краткорочно
                       (мобилна градинка, мобилен воспитувач и сл.)



                                                                                                                          327
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":379}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":380,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=380"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

64.  МОН, ЕЛС         Ц2 - Реконструкција и изградба на основни и     Квалитетно задолжително образование (основно и средно) со
                       средни училишта и зголемување на             целосна вклученост на децата и младите.                       Среднорочно
                         капацитетот за работа во една смена
65.  МОН, ЕЛС         Ц2 - Воведување на специјализиран превоз на    Подигнување на квалитетот на образование во неразвиените
                         ученици, мобилна библиотека, мобилна         средини
                                                                                                                        Среднорочно и
                         училница, ученички кујни, настава на
                                                                                                                              долгорочно
                        „далечина“ итн. за да се подобрат условите и
                         квалитетот во подрачните основни училишта

66.  МОН, МТСП, ЕЛС    Ц2, Ц3   - Реконструкција и/или доградба на     Зголемување на достапноста на средното и високото
                        постоечки и изградба на нови домови за         образование за младите во руралните и неразвиените области     Среднорочно
                      средношколци и студенти
67.  МОН, МТСП, ЕЛС,    Ц2, Ц3        -  Воведување на адаптирани       Јакнење на капацитетите за сместување на средношколците и
     ГО                модалитети на организирано и лиценцирано      студентите
                                                                                                                         Среднорочно
                        приватно сместување за средношколци и
                         студенти
68.   МЗ, ЕЛС          Ц4 - Подобрување на квалитетот на услугите и    Подобрување на просторната достапност на здравствената
                       опремата на примарната здравствена заштита,    заштита                                                 Среднорочно и
                      и формирање на стационарни центри покрај                                                                 долгорочно
                         здравствените домови
69.   МЗ, ЕЛС          Ц4    -  Воведување мобилни услуги со         Подигнување на квалитетот на здравствената заштита и
                        здравствени тимови за превентивна и           ублажување на разликите помеѓу урбаните и руралните
                      примарна здравствена заштита (лаборатории,     населби                                                    Краткорочно
                      мобилен мамограф, стоматолошка заштита и
                             др.)
70.   МЗ, ЕЛС, ГО       Ц5  - Мапирање и развој на нови форми на      Подобрување на социјалната заштита и достапноста на
                       вонинституционални услуги за социјална          услугите, особено за постарата популација и лицата со посебни     Краткорочно
                        заштита во локалните средини                  потреби
71.   Влада на РСМ,     Ц5  - Развој на модалитети за организирање     Придонес кон здраво и достоинствено стареење
     МВР, ГО           сместување и други форми на поддршка за
                                                                                                                         Среднорочно
                         старечките домаќинства (особено во
                        руралните средини)





                                                                                                                          328
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":380}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":381,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=381"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

72.   МКТ, ЕЛС         Ц5  - Реконструкција на културни центри во       Развој на културата
                                                                                                                        Среднорочно и
                       рурални населби и/или изградба на
                                                                                                                              долгорочно
                       мултифункционални (повеќенаменски) објекти
73.   Влада на РСМ,     Ц6  - Поттикнување на рекреативни спортови     Развој на физичка култура, воведување на здрави животни
     АМС, ЕЛС          во спортските клубови, образовни институции,    навики и подобрување на здравствената состојба на
                                                                                                                        Среднорочно и
                        како и на отворени јавни површини и развој на    населението
                                                                                                                              долгорочно
                       модалитети и субвенционирање на спортски
                         активности за деца и млади
                                                          Економски развој

74.   МЕТ, МФ,    ЕЛС,   Ц1, Ц5       -  Зголемување на бројот на          Развој на претприемништвото, иницирање на нови бизниси,
    ЦРПР              институциите за поддршка на малите и средни    размена на знаења, концентрација на кадри
                          претпријатија во планските региони (бизнис      -                                                            Континуирано
                         инкубатори, акцелератори, технолошки
                       паркови и сл.)
75.   МЕТ, МФ, КХВ      Ц1 - Создавање законски и други услови за     Стимулирање на малите и нови, иновативни и во прв ред т.н.
                           развој на алтернативни форми на               „зелени“ бизниси.
                      финансирање на бизнисите (бизнис    -ангели,                                                              Краткорочно
                      фондови за иновации и ризичен капитал,
                      фондови и линии за „зелени“ инвестиции и сл.)
76.   ЕЛС, ЦРПР          Ц1, Ц3     -  Отворање центри за обука и         Континуирана обука и стручна помош на претприемачите и
                         консалтинг на претприемачи во ЕЛС            намалување на сивата економија преку поддршка и              Среднорочно
                                                                 стимулирање на формалните бизниси
77.    УЈП, МФ           Ц1, Ц6      -  Имплементација на напредни      Намалување на административните оптоварувања,
                        дигитални системи за наплата на даноци         зголемување на фискалната транспарентност, стапките на          Краткорочно
                                                                         усогласеност и оптимизирање на наплатата на јавните приходи
78.   МДТ, ЕЛС          Ц1, Ц6  - Воспоставување на централизирани    Зголемена ефикасност и пристапност на јавните услуги
                        дигитални платформи за е   -услуги во јавниот                                                            Среднорочно
                         сектор
79.   МЛС, НВО, ГО      Ц1, Ц6   - Организирање годишни форуми за     Засилена соработка меѓу владата, граѓаните и бизнисите
                         учество на граѓаните и бизнисите во                                                                      Континуирано
                       креирањето на политики




                                                                                                                          329
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":381}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":382,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=382"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

80.  МЛС, ЗЕЛС, ЕЛС    Ц6 - Поддршка за креирање економски совети   Придонес и партиципација во креирањето политики на локален
                       на ниво на ЕЛС                              економски развој, промовирање и интензивирање на јавно       -   Континуирано
                                                                     приватниот дијалог на локално ниво
81.   МЕТ, МФ, ТИРЗ,     Ц2, Ц5         -   Студија за ефектите од          Зголемување на ефективноста на ТИРЗ    -овите, привлекување
     ЕЛС, INM          функционирање на ТИРЗ    -овите (и другите     странски инвеститори или евентуално нивно „отварање“ за        Краткорочно
                       економски и индустриски зони)               прием на домашни инвеститори
82.   MET, МФ, РБСМ     Ц1, Ц4 - Кредитни линии и техничка помош за    Подигнувањето на продуктивноста со примена на современа
                       воведување најнова опрема и т.н. „зелени“       опрема, забрзување на економскиот раст и транзицијата кон       Долгорочно
                        технологии во компаниите                    одржлива економија, во услови на недостиг на работна сила
83.  МФ, МЛС         Ц6 - Студија за резултатите од спроведување     Создавањето економски развиени, иновативни и фискално
                       на процесот на фискална децентрализација со    одржливи општини                                           Кратокрочно
                        предлог -мерки за нејзино заокружување
                                                               Туризам

84.   АППТРСМ, МЕТ,    Ц1  -  Изработка на физибилити студија за       Поттикнување и развој на прекуграничната соработка, развој
     ЕЛС                прекугранична интеграција на туристички        на меѓународниот туризам и поврзување на туристичките                                                                                                                               Краткорочно
                       просторни целини                             атракции во меѓународни рамки

85.   МК, МЖСПП, ЕЛС,   Ц2 - Студии за валоризација и ревалоризација    Истражување на туристичките вредности од аспект на нивната
     АППТРСМ, МЕТ,     на атрактивностите и нивно вклучување во       досегашна вклученост во туризмот, како основа за планирање     Континуирано
     НИ, НВО            туризмот                                    на активностите и дејностите во туристичкиот простор
86.  МЖСПП, МТВ,      Ц2  - Донесување на урбанистички планови и    Подобро менаџирање и планско насочување на туристичката
     ЕЛС               проекти за уредување на туристичките           понуда                                                    Континуирано
                        локалитети
87.  МФ, МЕТ, ЕЛС,     Ц3     -  Поддршка на сместувачките и          Поттикнување на инвестиции во туристичкиот сектор со
                                                                                                                         Среднорочно
     АППТРСМ, АДС      угостителските капацитети кои применуваат      максимално почитување на еко стандардите
                        еко стандарди
88.   МТВ, МЖСПП,      Ц3 - Имплементација на стандарди, техники и    Воведување на систем на контрола на градењето и
     АПП, ЕЛС, НВО      методи за сузбивање на нелегалните градби во   користењето на просторот
                                                                                                                         Среднорочно
                         туристичко  - угостителскиот сектор

89.   ЦРПР, ЕЛС,        Ц5     -   Формирање и поврзување на         Можност за опфаќање на засегнатите страни на сите нивоа во
     АППТРСМ, МЕТ,     дестинациски менаџмент организации (ДМО)     вертикалната структура и обединување на нивните интереси       Краткорочно
     АДС, НВО          на сите нивоа во просторно планска смисла


                                                                                                                          330
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":382}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":383,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=383"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

90.  МИОА, ДЗС, МЕТ,   Ц5 - Изработка на студија за воспоставување     Рационализација на процесите кои подразбираат видливост на
    АППТРСМ          на систем на СМАРТ туризам и воведување на     престојот и потрошувачката на туристите, оптимална
                                                                                                                               Краткорочни
                         туристичка сателитска сметка како фактор за      дистрибуција и дисперзија на туристите во просторот и
                     елиминирање на сивата економија              избегнување на негативни ефекти по животната средина
91.  МФ, МЕТ, ЦРПР,    Ц4     -   Донесување на програми за           Воспоставување на механизам за насочување на остварените
     МЛС, БРР          субвенционирање на туризмот                 приходи во буџетите кон недоволно развиените просторни        Континуирано
                                                                целини во насока на рамномерен развој
92.   ФИТР, МЕТ,        Ц5  - Креирање на програми за поддршка на     Унапредување на туризмот и зголемување на можностите за
    АППТРСМ           старт ап компании во туризмот и                користење на средства од меѓународни фондови
                                                                                                                            Континуирано
                          угостителството за примена на нови зелени
                        технологии
93.   МЕТ, ИСРСМ,      Ц5    -   Донесување на легислатива за         Вклучување на меѓународните стандарди во туризмот како
                                                                                                                               Краткорочно
     АППТРСМ, ЕЛС      имплементација на меѓународните стандарди    основа за квалитет во користењето на просторните ресурси
                       во туризмот и угостителството
                                                    Сообраќај и сообраќајна инфраструктура

94.   Влада на РСМ        ,  Ц1, Ц3 - Изработка на план за инфраструктурни    Утврдување на трасите на новата транспортна инфраструктура
     ЈПДП, МТ, ЦРПР     проекти од патната и железничката                                                                         Краткорочно
                        инфраструктура

     ЈПДП, МТ, ЦРПР    Ц1 - Изработка на студии за мултимодални јазли  Подигање на квалитетот, ефикасноста и безбедноста на           Среднорочно
                        и интермодални терминали                        транспортот на стоки на долги растојанија
95.   Влада на РСМ,       Ц2, Ц5 - Воведување на дигитални решенија за   Вклучување на патниот сообраќај во севкупниот систем на
                                                                                                                         Среднорочно
     ЈПДП              управување со патишта                         дигитализација
96.   Влада на РСМ,       Ц2, Ц3, Ц5 - Градба на нови пруги кои не се дел   Ревитализација на железничкиот транспорт и поврзување во
     ЈПДП             од ТЕН   -Т мрежата, реконструкција и          меѓународни рамки
                                                                                                                               Краткорочно
                       модернизација на постоечките пруги и
                       железничките станици
97.   Влада на РСМ,     Ц5  - Изработка на студија за одржлив јавен       Развој на одржливи градови, заштита на животната средина
     ЈПДП               транспорт и интелегентни транспортни                                                                   Среднорочно
                        системи
98.   Влада на РСМ,     Ц2 - Изработка на Студија за подигнување на     Повисоко ниво на безбедност во сообраќајот
     ЈПДП              нивото на безбедност во сите видови                                                                      Долгорочно
                         транспорт



                                                                                                                          331
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":383}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":384,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=384"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

99.   Влада на РСМ,       Ц2, Ц5  - Подготовка на Планови за одржлива    Придонес кон рамномерен и полицентричен развој
     ЈПДП              урбана мобилност (ПОУМ) во поголемите                                                                 Среднорочно
                        градови
100.  МТВ, МЖСПП,      Ц5    -  Изработка на студија за урбана         Стимулирање и интензивирање на употреба на еколошки          Краткорочно
     ЕЛС                инфраструктура за немоторизиран сообраќај     превозни средства
101.  Влада на РСМ,     Ц2 - Обнова на сообраќајната сигнализација на   Безбеден и сигурен транспорт, заштита на корисниците
                                                                                                                               Краткорочно
     ЈПДП              патиштата
102.  Влада на РСМ,     Ц2    -  Инсталирање на нов систем на          Усогласување со европската регулатива, подигнување на
    ЈПЖСРМ          раководење со сообраќајот ECTS (European        квалитетот и безбедноста на железничкиот транспорт
                                                                                                                               Краткорочно
                            Train Contol System    – Европски Контролен
                       Систем за Возови)
103.  Влада на РСМ,       Ц2, Ц5 - Изработка на студија за нов концепт за   Осовременување на патната инфраструктура, зголемена
     ЈПДП              наплата на патарина – воведување на затворен   проточност, повисоко ниво на безбедност                       Краткорочно
                        систем
104.  МТ, ЈП ЖРСМ,      Ц2  - Формирање на едукативен центар за       Развој и осовременување на вкупната инфраструктура и
     ЈПДП, УКИМ        планирање, проектирање и одржување на       придонес кон обезбедување на стручни кадри                  Среднорочно
                         транспортната инфраструктура
105.  Влада на РСМ,       Ц2, Ц4 и Ц5 - Подготовка на мастер планoви за    Развој и осовременување на сообраќајот и сообраќајната
     ЈПДП                патната, железничка и воздухопловна            инфраструктура                                              Краткорочно
                        инфраструктура
106.  Влада на РСМ,     Ц1 - Формирање на заеднички стручни тела со    Подигнување на нивото на соработка во ме        ѓународниот
     МТВ, ЈПДП, ЈП       соседните држави за имплементација на          транспорт, поддршка кон решавање на билатерални и             Краткорочно
    ЖРСМ             билатералните инфраструктурни проекти         мултилатерални сообраќајни проблеми
107.  МТ, ЖРСМ, ЈПДП,   Ц5 - Воведување на интелигентни транспортни   Следење на сообраќајот, подигнување на нивото на безбедност
                                                                                                                            Континуирано
    УКИМ             системи (ИТС)                                во сообраќајот
108.  Влада на РСМ, МТ,  Ц5  - Воведување на државни субвенции за      Заштита на животната средина, подигнување на нивото на
     МЕТ, МФ          замена на стари возила и     стимулирање  на  безбедност во сообраќајот                                    Краткорочно
                         набавката на електрични возила
109.  МТ, ЈПДП         Ц2 - Вградување на стандарди и индикатори за   Подигнување на нивото на безбедност и мониторинг на
                                                                                                                               Краткорочно
                        безбедност на патиштата                          состојбата





                                                                                                                          332
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":384}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":385,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=385"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

                                  Управување со води, водостопанство и ходротехничка инфраструктура

                                                        Управување со води

110. МЖСПП            Ц1, Ц2      -  Ревидирање на Националната      Интегрално и одржливо управување со водите
                                                                                                                               Краткорочно
                           стратегија за води (2012 -2042)

111. МЖСПП            Ц1, Ц2   - Изработка на нова Водостопанска      Интегрално и одржливо управување со водите
                                                                                                                               Краткорочно
                        основа на РСМ
112. МЖСПП              Ц1., Ц2      -  Донесување на Планови за        Интегрално и одржливо управување со водите
                                                                                                                               Краткорочно
                       управување со речните сливови
113. МЖСПП          Ц2 - Унапредување на системот за мониторинг    Утврдување и следење на квалитетот и квантитетот на
                                                                                                                              Краткорочно /
     УХМР, ГЗРСМ       на подземните води со вградување на поголем   подземните води
                                                                                                                              континуирано
                          број пиезометри
114.  МЖСПП, МЗШВ,    Ц2 - Воспоставување на интегриран дигитален    Воспоставување на база на податоци и следење на квантитетот
                                                                                                                            Континуирано
     УХМР, АКН,         систем за води                             и квалитетот на водите и хидротехнички системи
115.  МЗШВ, МЖСПП,     Ц1, Ц2, Ц3 - Изградба на нова, реконструкција,   Обезбедување на квалитетно, континуирано и безбедно
     ЕЛС,                санација и модернизација на водостопанската    снабдување на корисниците со вода, зголемување на
                                                                                                                            Континуирано
     Водостопанства     инфраструктура                               ефикасноста на користење на водата, подигнување на
                                                                         квалитетот на услугите
116.  МЖСПП, ЕЛС        Ц1, Ц2 – Ревидирање на заштитните зони на     Обезбедување на квалитетна вода за водоснабдување
                          постојните и прогласување на заштитни зони
                                                                                                                         Среднорочно
                       на планираните изворишта за водоснабдување
                       на населените места
117. МЖСПП            Ц1, Ц2   –  Воспоставување на    систем за    Зачувување на квалитетот на водата во извориштата и
                       мониторинг и контрола на количината на вода    овозможување на примена на начелото „корисник от плаќа“      Среднорочно
                       на зафатените извори

                                          Водостопанство и хидротехничка инфраструктура

118.  МЗШВ, МЖСПП,     Ц1, Ц2 и Ц3 – Изработка на плански документи   Усвојување на конечни параметри на ВСС и на просторот за
                            (стратегии, студии, проекти) за предвидените     предвидените акумулации, дефинирање на заштитни зони и       Континуирано
                        водостопански системи (ВСС) со акумулации      одредување на мерки за нивна заштита
119.  МЗШВ, УХМР        Ц1, Ц2 и Ц3 - Редовно мерење на хидролошките  Следење на квантитетот на водните ресурси и ублажување на
                       протекувања на водотеците и следење на        последиците од климатските промени                         Континуирано
                        климатските промени


                                                                                                                          333
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":385}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":386,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=386"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

120.  МЗШВ, ЕЛС        Ц1 и Ц3 – Примена на антиерозивни мерки во   Заштита на сливните подрачја на акумулациите од порои и
                                                                                                                            Континуирано
                        сливовите на водотеците пред градба на ВСС      ерозија
                                                Енергетика и енергетска инфраструктура

121.  МЕ, МЕРМС         Ц1, Ц4   –  Изработка на стратегија за        Зачувување на природните ресурси,  продолжување на рокот за
                       рационална употреба и штедење на фосилни     снабдување со електрична енергија од домашни извори (јаглен,    Краткорочно
                        горива                                      радиоактивни суровини, геотермална енергија)
122.  МЕРМС, MЖСПП,   Ц1 – Стратегија за користење   на лигнит на   Намалување на емисиите на стакленички гасови за 55% во
                                                                                                                               Краткорочно
    ЕСМ               постоечките термоелектрани                   однос на 1990 г одина
123.  МЕРМС, МЕМО,    Ц2 – Поддршка и стимулирање на изградбата    Зголемено домашно производство на енергија и поголемо
    МЖСПП, ЕСМ,      на енергетски капацитети базирани на            учеството на обновливи извори на енергија во финалната                                                                                                                            Континуирано
    МЕПСО, ЕВН,       користење на обновливи извори на енергија      потрошувачка, намалување на увозната зависност
    НОМАГАС
124.  МЕРМС, ЕСМ,      Ц2  –  Изградба на пумпно    -акумулациони  Зголемено домашно производство на енергија и поголемо
    МЖСПП, ЕВН,       електрани                                      учество на обновливи извори на енергија                                                                                                                         Среднорочно
    МЕПСО, МЕМО,
    НОМАГАС
125.  МЕРМС, МЖСПП   Ц3  –  Донесување на Акционен план за        Намалување на емисиите на стакленички гасови
                         енергетска ефикасност и Правилник за
                                                                                                                            Долгорочно
                       поттикнување на енергетската ефикасност во
                        преносот и дистрибуцијата на енергија
                                          Телекомуникации и телекомуникациска инфраструктура

126. МДТ                Ц1, Ц2 - Поврзување на сите јавни институции    Дигитализација на администрација во јавните институции и
                         со широкопојасен интернет со брзини            локалната самоуправа
                                                                                                                               Краткорочно
                       поголеми од 100 Мbit/s со можност за
                        надградба за брзини поголеми од 1 Gbit/s
127.  МДТ, АЕК, МЛС,     Ц2, Ц3  - Стратегија за рамномерен развој на     Подеднаков п ристап и квалитет на услугите на   територија на
                                                                                                                          Среднорочен
     ЕЛС               телекомуникациската инфраструктура            целата држава
128.  МДТ, АЕК, МТВ      Ц1, Ц2, Ц3, Ц5              -   Модернизација   на  Обезбедување на доверливи и безбедни услуги на целата
                        телекомуникациската инфраструктура и           територија на Државата
                                                                                                                         Среднорочно
                       воведување на    дигитални и иновативни
                       решенија во функционирањето на поштите



                                                                                                                          334
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":386}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":387,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=387"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

129.  МТВ, МДТ         Ц3  - Планови и проекти за обезбедување       Зголемување на безбедноста во патниот и железничкиот
                        покриеност на патна и железничка               сообраќај
                                                                                                                            Долгорочно
                        инфраструктура со телекомуникациски мрежи
                      и услуги
130.  МЗШВ, МДТ         Ц1, Ц3      -  Планови и проекти за ИКТ         Покривање на земјоделското земјиште со сигнал од мобилна
                        инфраструктура за дигиталните технологии во    мрежа од 5G или следна генерација за имплементација на         Долгорочно
                         земјоделството и сточарството                  решенија за „паметно“ и самоодржливо земјоделство.
131.  МЖСПП, МДТ,     Ц4 - Планови и проекти за ИКТ инфраструктура    Поставување на комуникациска инфраструктура за
    МЛС                за заштита на животната средина и природата    управување од далечина со современи постројки за
                                                                                                                            Долгорочно
                                                                складирање и управување со отпадот, континуиран
                                                                  мониторинг на отпадните материи
132.  МК, МЛС, МДТ     Ц3   -  Физибилити студија и стратегии за        Обезбедување на широкопојасен Интернет пристап и во
                        употреба на ИКТ решенија во развој на           руралните и планински средини, примарно преку безжичен        Долгорочно
                        туризмот                                   фиксен пристап
                                Геоинформатичка платформа, структура, анализа и поддршка за ППРСМ

133.  АПП                Ц1, Ц3, Ц4  – Оптимизација на геобазата на     Ефикасно користење на ресурсите и консолидација на базите
                                                                                                                               Краткорочно
                       просторни податоци                          на стандардизирани просторни податоци
134.  МЖСПП, АПП        Ц2, Ц4 - Дигитална трансформација на           Ефикасно прибирање на податоци од извештајните единици и
                        работниот процес за изготвување извештај за     мониторинг врз спроведувањето на Планот
                                                                                                                         Среднорочно
                       спроведување на просторниот план и
                       имплементација на нов софтверски модул
135.  АПП, МТ, МЖСПП,   Ц1, Ц2      -  Воспоставување информациски     Следење на спроведувањето на Просторниот план преку
     МЛС/општини,      систем за урбанистичко планирање и            плановите од пониско ниво на интеграција со информациските     Долгорочно
    АКН              уредување на просторот                       системи е-урбанизам и е -градење
136.  АПП, МЖСПП, МТ    Ц1, Ц4      -  Воспоставување на ГИС hub        Ефикасна соработка и континуирана размена на податоци     со
                      платформа за преглед, пребарување и            сите засегнати страни во процесот на планирањето    .             Долгорочно
                      преземање просторни податоци
137.  АПП, МЖСПП, МТ    Ц1, Ц3, Ц4      -  Континуирано одржување и     Функционална ИТ инфраструктура за безбедна колаборација
                        надградба на хардверските и софтверските       на просторни податоци                                      Континуирано
                       компоненти на ИТ инфраструктурата





                                                                                                                          335
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":387}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":388,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=388"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

                                                   Животна средина

138. МЖСПП            Ц1, Ц2 - Воспоставување на база на податоци    Следење на промените во животната средина
                                                                                                                               Краткорочно
                       на загадувачите на животната средина
139. МЖСПП            Ц1, Ц2 - Акредитација на методи за следење на   Зајакнување на капацитетите за мониторинг на медиумите и
                         квалитетот на медиумите и областите во          областите во животната средина                               Краткорочно
                        животната средина
140. МЖСПП            Ц1, Ц2  - Доопремување на Лабораторијата за    Обезбедени инструменти за утврдување на состојбите во
                       испитување на квалитетот на медиумите и        животната средина                                           Краткорочно
                         областите во животната средина
141. МСЖПП            Ц1, Ц2   - Донесување и имплементација на      Интерсекторско управување со воздухот и следење на
                      Национален план за квалитет на амбиентен       степенот на реализација
                                                                                                                         Среднорочно
                         воздух и Национална програма за
                        аерозагадување
142.  ЕЛС                Ц1, Ц2 - Подготовка на Планови за намалување   Дефинирање на мерки за намалување на загадувањето на
                       на загадувањето и подобрување на квалитетот    воздухот                                                 Среднорочно
                       на амбиентниот воздух на локално ниво
143. МЕ                 Ц1, Ц2   - Изработка на План за постепена       Зголемување на енергетска ефикасност и заштита на
                       замена на начинот на загревање на              животната средина                                          Долгорочно
                        домаќинствата и јавните објекти
144. МТВ             Ц2  - Набавка на еколошки возила во јавниот     Иницирање и развој на еколошки јавен транспорт и  заштита на
                                                                                                                               Краткорочно
                         транспорт во поголемите градови               животната средина
145.  МТВ, МЕ, МЖСПП   Ц2       -    Воспоставување на зелена          Заштита од загадување
                        инфраструктура преку засадување на видови
                                                                                                                            Долгорочно
                       кои имаат афинитет кон присутните
                         загадувачи во воздухот
146.  МЗШВ, УХМР      Ц1 - Зголемување на бројот, реконструкција и    Мониторинг на водата
                     одржување на постојните мерни станици за                                                                 Долгорочно
                         квалитет на површинските и подземните води
147.  ГЗРСМ, МЖСПП     Ц1, Ц2  - Изработка на Студија за степенот на     Утврдување на состојбите со квалитетот на подземните води
                                                                                                                         Среднорочно
                        загадување на подземните води
148. МЗЖПП          Ц1 - Изработка на Студија за утврдување на     Подобрување и заштита на медиумите на животната средина
                                                                                                                            Долгорочно
                       зони чувствителни на нитрати



                                                                                                                          336
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":388}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":389,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=389"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

149.  МЖСПП, МЗШВ     Ц1 - Донесување на регулатива за заштита на     Правна рамка за заштита на почвите
                                                                                                                               Краткорочно
                        почвите
150. МЖСПП          Ц2  - Воспоставување мониторинг систем за     Основа за преземање мерки при зголемена бучава               Среднорочно
                       континуирано следење на бучавата
151. МЖСПП          Ц1   -  Подготовка на стратешки карти за        Утврдување на степенот на изложеност на населението на
                                                                                                                               Краткорочно
                       агломерациите и главните патишта              зголемено ниво на бучава
152.  МЖСПП, ЈП НП,     Ц3 - Воспоставување на база на податоци за     Одржливо управување со отпадот, заштита на животната
                                                                                                                               Краткорочно
     ЕЛС               нестандардни депонии и ѓубришта              средина
153.  МЖСПП, АПП,      Ц1 - Изработка на Национална стратегија за      Развој на зелената инфрастуктура, создавање на нула отпад,
     ЕЛС               обезбедување на брза и лесна транзиција во      пречистени отпадни води, енергетски ефикасни објекти.           Долгорочно
                        зелени паметни градови

154.  ЕЛС, ЈКП,            Ц1, Ц2     -  Воспоставување на систем на       Одржливо управување со отпадот
    МЖСПП, ДИЖС     примарна селекција на отпадот во                                                                          Краткорочно
                        домаќинствата и индустриските постројки
155.  ЕЛС, ЈКП, ДИЖС     Ц1, Ц2 - Воспоставување на систем за редовно   Минимизирање на опасноста од палење на истиот и
                                                                                                                            Континуирано
                      собирање на биоразградливиот отпад           предизвикување на поголеми штети
156.  МЖСПП, ДИЖС,     Ц1, Ц2, Ц3    - Затварање на нестандардните     Заштита на животната средина и здравјето на населението
                                                                                                                         Среднорочно
     ЕЛС, ЈКП           депонии и расчистување на ѓубриштата
157.  ЕЛС, МЗШВ,         Ц1, Ц2   - Набавка на опрема и изградба на      Интегрално и одржливо управување со комуналниот отпад
    МЖСПП             постројки за претовар, третман и отстранување
                                                                                                                               Краткорочно
                       на отпадот во рамките на регионалните
                         системи, во согласност со ЕУ стандардите
158. МЖСПП          Ц1    -   Ревизија на законодавството за         Подобрен целокупен систем за управување со отпад кој води
                                                                                                                         Среднорочно
                       управување со отпад                          кон циркуларна економија
159.  МЖСПП, ЈКП,        Ц1, Ц2 - Изработка на Планови за управување    Организирано управување со отпадот (сортирање на
     РЦУО, ДИЖС,       со отпад при изградба на нови содржини во      градежниот отпад и шут, и поддршка за развој на пазарот за
     производители     просторот од кои се очекува создавање на        висококвалитетни рециклирани агрегати)                        Краткорочно
     и/или иматели на   големи количини на отпад
     отпад
160.  МЖСПП, АПП, МС,   Ц1, Ц2  - Изработка на Национална Студија за     Управување со одделните видови на опасен отпад и избор на
                                                                                                                         Среднорочно
      ИЈЗ, ЈЗУ            управување со опасен отпад                     локација за постапување со опасен отпад на национално ниво
161.  РЦУО ЕЛС, ЈКП,      Ц1, Ц2 - Изработка на Планови за управување    Организирано управување со градежниот отпад
                                                                                                                         Среднорочно
    МЖСПП, ДИЖС      со градежен отпад во планските региони


                                                                                                                          337
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":389}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":390,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=390"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

                                                      Климатски промени

162. МЖСПП          Ц1 - Донесување на Закон за климатска акција    Институционален механизам за постапување во услови на
                                                                                                                               Краткорочно
                                                                   климатски промени
163.  УХМР, МЗШВ,     Ц1  - Изработка на План за ублажување на      Ублажување на ефектите од климатските промени
    МЖСПП           ефектите од климатските промени на алпската                                                                Краткорочно
                        зона и високопланинските водни екосистеми
164. УХМР, МЗШВ,      Ц1 - Изработка на Програми за приспособување   Координирани мерки за прилагодување и ублажување на
   МЖСПП           на секторите кон климатските промени и         климатските промени                                        Долгорочно
                      намалување на ранливоста
165. МЗШВ, МЖСПП,    Ц1 - Зајакнување на локалната, регионалната и   Размена на искуства и позитивни практики
     ЕЛС, УХМР         меѓународната соработка во областа на                                                                    Долгорочно
                        климатските промени
166. МЗШВ, УХМР      Ц1 - Зголемување на бројот на метеоролошки    Континуирано следење на климатските елементи и               Среднорочно
                       станици и редовно одржување                подобрување на мерната мрежа
167.  УХМР, ЦУК        Ц2  - Унапредување на системите за анализа,    Подобрени технички и институционални капацитети за
                      следење и прогноза на екстремните временски   прогноза на екстремни временски услови                       Среднорочно
                        услови и елементарните непогоди
168.  МЖСПП, МОН,     Ц2 - Mапирање за просторите кои се ранливи    Зонирање на просторот според ранливоста и ризикот од
    МАНУ,            или под ризик од влијанието на климатските      влијанијата на климатските промени                           Среднорочно
                     промени
169.  Универзитети      Ц2   -  Моделирање на дистрибуцијата на       Мониторинг на влијанието од климатските промени врз
                       приоритетните видови под влијание на          биолошката разновидност                                     Долгорочно
                        климатските промени
170.  МЗШВ, засегнати   Ц2 - Воведување на системи за заштита од град   Заштита на земјоделски култури од природни непогоди
                                                                                                                            Долгорочно
     страни           и градобијност
171. МЗШВ           Ц2   -  Ориентација кон сорти отпорни на       Прилагодување на земјоделското производство кон
                                                                                                                            Долгорочно
                       климатски промени (топлина, суша)              климатските промени
172.  ЕЛС, ЦУК,         Ц2   -  Употреба на противградни мрежи,       Заштита во услови на врнежи со зголемен интензитет
     засегнати страни    прицврстување на посевите и подигање на                                                                Среднорочно
                       ветрозаштитни појаси
173. МЖСПП, МЛС,     Ц2  - Зголемување на површините под урбано    Намалување на топлинските острови во градовите и другите
                                                                                                                            Долгорочно
    МЗШВ, ЕЛС         зеленило                                   неповолни ефекти од климатските промени



                                                                                                                          338
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":390}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":391,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=391"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

                                               Заштита на природата

174.  МЖСПП,          Ц1 - Изработка и ажуририрање на Национални    Заштита на значајни видови и на природните и значајните
                                                                                                                            Долгорочно
                       црвени листи на засегнати видови и засегнати    живеалишта
                        типови живеалишта
175. МЖСПП          Ц1  -  Прогласување и репрогласување на       Зајакнување на националниот систем на заштитени подрачја
                                                                                                                         Среднорочно
                       заштитени подрачја
176.  МЖСПП, МК       Ц1 - Номинација на подрачјата Маркови Кули и   Ефикасно управување на подрачјата со меѓународно значење
                                                                                                                            Долгорочно
                        Слатински Извор на постојна Листа на УНЕСКО
177.  МЖСПП, МК       Ц1  - Идентификација на потенцијални нови     Номинација на нови подрачја со меѓународно значење
                                                                                                                            Долгорочно
                         подрачја под заштита на УНЕСКО
178. МЖСПП          Ц1 - Ревизија на значајните подрачја за птици,    Заштитата на видовите и нивните живеалишта
                          растенија и пеперутки и aжурирање на
                                                                                                                         Среднорочно
                        клучните подрачја за биолошката
                        разновидност
179. МЖСПП          Ц1 - Идентификација и делинеација на идните    Зачувување на видовите и нивните живеалишта од европско
                                                                                                                         Среднорочно
                        Натура 2000 подрачја                        значење
180. МЖСПП          Ц1  - Ажурирање и одржување на порталот     Мапирање на значајните видови, живеалишта и заштитени
                      Национален информативен систем за природа    подрачја                                                  Континуирано
                       (НИСП)
181.  МЖСПП,          Ц2 - Валоризација и процена на квалитетот на    Зачувување, управување и одржување на пределската
                                                                                                                         Среднорочно
     Универзитети       пределите                                   разновидност
182.  МЖСПП,          Ц1 - Воспоствување на националната еколошка    Ефикасно зачувување на природните вредности и поврзување
                                                                                                                         Среднорочно
     универзитети      мрежа                                      на заштитените подрачја со коридори
183.  МЖСПП,          Ц3  - Ревитализација на блатните, влажните,     Подобрување на еколошките функции на екосистемите
     Универзитети       крајречните и други деградирани екосистеми     особено оние чија функција е намалена поради изградба на        Долгорочно
                                                                     инфраструктурни објекти
184.  МЖСПП, МФ       Ц2    -   Вградување на пресметките на         Економско вреднување на природните ресурси
                       природниот капитал во инфраструктурни и                                                                 Долгорочно
                         развојни проекти

                                                       Културно наследство

185.  МКТ, МТ, МЖСПП ,  Ц1   -  Донесување на нови и измена на         Усогласување на   регулатива та од областа на заштита на
     КЦ, УЗКН            постојните законски/подзаконски акти од         културното наследство     со останатите    области , како и      Краткорочно
                                                                      усогласување на методологијата за изработка на заштитно

                                                                                                                          339
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":391}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":392,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=392"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

                         областа на заштитата на културното              конзерваторски основи со методологијата за изработка на
                        наследство                                  просторни и урбанистички планови
186.  МКТ, УЗКН, ЦРПР,    Ц1, Ц3 - Изработка на регионални стратегии за    Создавање економски и општествени услови за опстанок,
     ЕЛС                ревитализација на недвижното културно         функционално користење на недвижното културно наследство     Среднорочно
                        наследство                                и интегрирање во сектoрските политики
187.  МКТ, К Ц, ЗЗСК      Ц1, Ц2   - Организирање на специјалистички     Квантитативно и квалитативно подобрување на стручниот
                       обуки и континуиран професионален развој за    кадар од соодветна специјалност
                                                                                                                            Долгорочно
                        вработените во институциите за заштита на
                         културното наследство
188.  МКТ, МФ, К     Ц,  Ц3    -  Воведување на нов систем на          Обезбедување на механизми за кофинансирање на проекти за
     ЗЗСК             финансирање базиран на вредностите и         одржливо користење на недвижното културно наследство        Континуирано
                           состојбата на културното наследство
189.  МКТ, МФ, КЦ,      Ц3 - Воспоставување на приоритетни листи на    Заштита на културното наследство по приоритети и
                                                                                                                            Континуирано
     ЗЗСК               загрозени добра                              избегнување на негово неповратно пропаѓање
190.  МКТ, УЗКН, К    Ц,  Ц2  - Воведување на наставни програми во      Подобрување на квалитетот во формалното и неформално
      ЗЗСК, МОН, ЕЛС     образовниот систем за едукација за             образование за вредностите на културното наследство и          Континуирано
                        вредностите на културното наследство           потребата од негово зачувување и заштита
191.  МКТ, УЗКН, НВО,    Ц2  - Промотивни активности за зголемување    Подобрена достапност, зголем        ена информираност,
     локални           на видливоста и важноста на културното          перцепција, мотивираност на сите учесници околу потребата за
                                                                                                                            Континуирано
     здруженија         наследство (директно, медиумски и други        заштита и презентација на културното наследство
                      кампањи)
192.  МКТ, НКЦ, Заводи   Ц2, Ц3  - Формирање на едукативни центри за    Создавање на квалификувани занаетчии и мајстори обучени за
     и музеи            обука за традиционални техники и занаети и      соодветен третман и заштита на недвижното културно            Континуирано
                      професии потребни за соодветна заштита         наследство
193.  МКТ, НУЗК, ЕЛС      Ц1, Ц3 - Проекти за урбана рехабилитација на    Воспоставен интегрален систем за заштита и управување со
                         историските јадра (обнова на инфраструктура)    дефинирани стандарди, услови, можности и дозволени
                                                                                                                        Среднорочно
                      и другото недвижно културно наследство         постапки при трајно/ времено користење и управување со
                                                                       културното наследство, без истото да биде загрозено
194.  МЖСПП, АПП,     Ц3    -  Мапирање на урбаното културно       Оформување на база на податоци за поинтензивно вклучување
     MKТ, НКЦ, ТЗЗСК    наследство и интеграција во ГИС платформата    на засегнати страни за користење на културно наследство и        Среднорочно
                       на РСМ                                         учество во проекти за меѓугранична соработка

195.  МКТ, НУЗКН,       Ц3 - Изработка на Планови за управување со     Воспоставен интегрален систем за заштита и управување
                                                                                                                         Среднорочно
     МТ,ЕЛС, ТС         споменички целини                            културното наследство


                                                                                                                          340
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":392}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":393,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=393"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

196.  МКТ, МЛС, ЕЛС,     Ц1, Ц3   -  Воспоставување критериуми за      Подобрен развој на културниот туризам, зголемена
     ТС                утврдување на намена и користење на простор    пристапност за поголеми туристички групи, спроведување на
                                                                                                                            Континуирано
                       во заштитените целини и поединечно           образовни програми за школски екскурзии
                       заштитени добра
197.  МКТ, НУЗКН, ЕЛС,   Ц3 - Вклучување на културното наследство во    Можности за размена на идеи, мислења и искуства со други
     ТС                  туристичката понуда на Државата, и поголема     експерти за развој на културниот туризам, како и во насока на
                                                                                                                         Среднорочно
                         активност/вклученост во Програмата за           зајакнато културно менаџирање
                         културните рути на Советот на Европа
198.  МКТ, НУЗКН, ЕЛС,   Ц3  - Утврдување критериуми за економско     Самоодржливо користење на културнтото наследство,
     ТС                вреднување на културното наследство во        обезбедување дополнителни извори за финансирање на          Среднорочно
                        процесот на валоризација                       конзервација
199.  МКТ, НУЗКН, НВО,   Ц1, Ц2, Ц3 - Изнаоѓање на алтернативни намени   Вклучување на културното наследство во современото
     ЕЛС                 за културното наследство и напуштени          одржливо планирање, подобрување на квалитетот на животот
                       наследени добра со функции кои ги             во урбаната историска средина                               Континуирано
                        задоволуваат современите барања и потреби
                       на историската урбана средина

                                           Природни непогоди и техничко -технолошки хаварии

200.  МЖСПП,      СО,  Ц1  -  Обезбедување современа опрема за      Обезбедување навремени и сигурни информации за ризиците
     УХМР, МЗВШ       следење на релевантни информации за         од катастрофи                                              Континуирано
                       природните и технолошките катастрофи
201.  МЖСПП, МЗШВ,     Ц1, Ц3, Ц4       -  Изработка на планови за       Превенција, подготвеност за заштита, спасување (одговор при
     ЦУК, МОН, ДЗИС,  управување со ризици                        итни/вонредни ситуации) и закрепнување
                                                                                                                               Краткорочно
     ГЗРСМ, МАНУ,
     Универзитети
202.  МЖСПП, ЗЕЛС, ЛС   Ц1, Ц3, Ц4         -  Донесување национални,    Утврдување на надлежности и одговорности на сите нивоа на
                        регионални, меѓуопштински и локални           управување, мерки за заштита и превенција и решенија за
                                                                                                                               Краткорочно
                          стратегии за намалување на ризици од          подобро справување со ризиците.
                        катастрофи
203.  МИОА, ДЗИС,       Ц2, Ц3, Ц4   - Воспоставување на Национална    Успешно управување со ризиците и навремено информирање
     ЦУК, МЖСПП,       дигитална платформа за ризици со систем за     и алармирање за спречување катастрофи
                                                                                                                            Континуирано
    МЗШВ, МЗ, УХМР,   рано предупредување за потенцијална
     ЕЛС               непогода и основни мерки за заштита



                                                                                                                          341
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":393}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":394,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=394"}>>>
                                  Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

204. МОН               Ц1, Ц2  - Донесување на Национален план за     Подигнување на свеста на населението за можните ризици и
                        сеопфатна едукација на населението за          одговор на истите                                           Долгорочно
                        одговор при природни катастрофи
205.  МЖСПП, МЗШВ,    Ц4  - Ревидирање на постојната регулатива и     Усогласени законски норми со ЕУ регулативите
     ЦУК, ДЗС, ЈПДП,     донесување на подзаконски акти за различни                                                              Континуирано
     ГЗРСМ, МЗ         типови непогоди/хаварии
206.  МЖСПП, МО,        Ц1, Ц2, Ц3, Ц4 - Дефинирање на методологии за   Дефиниран начин на определување на опасност   / ранливост /
    МОН, МАНУ,       определување   oпасност    /   ранливост    /  изложеност  /  ризик, усогласен со европските и светски
                                                                                                                               Краткорочно     Универзитети,      изложеност / ризик                          трендови
     ЦУК, ДЗС, МЕ, ЕЛС

207.  МО, ЕЛС, ЦУК,       Ц2, Ц4 - Изградба, одржување и евиденција на   Оформување на современ систем за заштита на луѓе и добра во
                                                                                                                            Долгорочно
     ДЗС               засолништа                                        случај на катастрофи од големи размери





                                                                                                                          342
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":394}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":395,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=395"}>>>
                                         Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план

      7.3.2. ИНДИКАТОРИ ЗА СЛЕДЕЊЕ НА ПЛАНСКИ РЕШЕНИЈА



                                Почетна (референтна) вредност            Клучни етапи                   Целна вредност           Начин на прибирање на
           Име                                                                                                                податоците и извор на     Надлежност
                                                                                                                                    податоци
                                   Вредност         Година         Вредност         Година       Вредност         Година

                                                               Земјоделство и земјоделско земјиште

Површина на       земјоделско
                                                            60                                                                                        Изданија на ДЗС,          ДЗС, МТ, ЕЛС,земјиште    пренаменето    во         н/п             2021              0             2030            0             2040
                                                                                                                             извештаи и др .        МЖСПП
градежно (ha)
Вкупна површина под
                                    517 000          2021           517 000          2030         517 000           2040        Изданија на ДЗС       МЗШВ
обработливо земјиште (ha)
Вкупна површина под пасишта
                                    742 000          2021           742 000          2030         742 000           2040        Изданија на ДЗС       МЗШВ
(ha)
Вкупна површина под
консолидирано земјоделско            3 000           2023 61           6 000           2030          15 000           2040       Извештаи и др.        МЗШВ
земјиште (ha)
Површини под органско                                                                                                             МЗШВ,
                                     3 200           2021             5 000          2030           7 000           2040       Извештаи и др.
производство (ha)                                                                                                   МЖСПП
Површини под нови земјоделски
           62                              0             2021             1 500          2030           3 000           2040       Извештаи и др.         МЗШВ, ФЗНХсистеми   (ha)
Број на млади фармери,
носители на      индивидуални
                                                                                                                                   Изданија на ДЗС,
земјоделски стопанства                  14            2021              20            2030            30            2040                           ДЗС,МЗШВ
                                                                                                                             извештаи и др.
помлади од 44 години (% од
вкупниот број)
Земјоделското земјиште    под                                                                                                       МЗШВ,
мониторинг на состојба и                 0             2021              35           2030            100            2040       Извештаи и др.         МЖСПП, ФЗНХ,
квалитет (% од вкупно)                                                                                                                         АХВ




             60 Не се достапни податоци
             61 Нема официјални податоци за 2021
            62 Интегрирано и биодинамичко производство

                                                                                                                                 343
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":395}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":396,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=396"}>>>
                                         Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                                       Шуми и шумско земјиште

                                                                                                                                   Изданија на ДЗС,        МЗШВ, ЈПНШ,
Пошумени п овршини (ha)                0             2021            12000          2030          24000           2040
                                                                                                                             извештаи и др .          ЕЛС
Мелиорација на деградирани                                                                                                         МЗШВ, ЈПНШ,
                                       0             2021             13300          2030           44385           2040       Извештаи и др .
шуми (ha)                                                                                                                                   ЕЛС
Површина опфатена со нови
мерки за одржливо управување           0             2021            25000          2030          50000           2040       Извештаи и др .         МЗШВ, ЈПНШ
со шумите (ha)
Реализирана сеча (m3)                840000           2021           1149000         2030         1149000          2040        Изданија на ДЗС          ЈПНШ, ЈУНП
Отстрел на дивеч (%         од
                                       2-45           2021              100           2030            100            2040        Изданија на ДЗС          ЈПНШ, ЛСП
предвиденото )
Делинеирани ерозивни подрачја                                                                                                    МЖСПП, ЕЛС,
                                       1             2021              40            2030            84            2040       Извештаи и др .
/ подрачја загрозени од ерозија                                                                                                                                   ВП, ЕСМ

                                                                 Минерални ресурси

                                                                                                                                  Извештаи, сателитски
Површини под геолошка
                                        0           2021              50            2030            100            2040       снимки, далечинско       ГЗРСМ, МЕРМС
проспекција (% од вкупната)
                                                                                                                     набљудување
Опфатеност со основни
                                                                                                                                  Извештаи, детални
геолошки карти       (% од             25            2021              50            2030            100            2040                            ГЗРСМ
                                                                                                                           геолошки карти
територијата)
                                                                  ≈4 (Боров дол                 ≈10 (Боров дол                                          ГЗРСМ,
Површини под експлоатација на     ≈2 (Боров дол и
                                                    2021      Иловица, Плавица и     2030    Иловица, Плавица      2040       Извештаи и др.         МЕРМС,
критични минерали (km2)              Бучим)
                                                                     Казан дол)                  и Казан дол)                                           концесионери
                                                                                                                                Извештаи, сателитски     ГЗРСМ,
Рекултивација на деградирани
                                       5             2021              30            2030            60            2040       снимки, далечинско      МЕРМС,
подрачја (%)
                                                                                                                     набљудување         МЖСПП

                                                                       Демографија

Број на население                    1836713          2021           1717496          2030         1573323           2040        Изданија на ДЗС         ДЗС

Број на домаќинства                  598632           2021           608667           203 0         617499           2040        Изданија на ДЗС         ДЗС
Тотална стапка на фертилитет
                                           1,62            2021               1,70           2030            1,76            2040        Изданија на ДЗС         ДЗС
(TFR)
Стапка на природен прираст (‰)           -5,4            2021                -8,3            2030            -13,5            2040        Изданија на ДЗС         ДЗС





                                                                                                                                 344
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":396}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":397,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=397"}>>>
                                         Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


Коефициент на маскулинитет
                                     984            2021             980,3           203 0           982,2            2040        Изданија на ДЗС         ДЗС
(Број на мажи на 1000 жени  )
Коефициент на вкупна старосна
                                  63               51,8            2021              60,0            203 0           68,0             2040        Изданија на ДЗС         ДЗСзависност на населението
Индекс на стареење на
                 64                            1,06            2021               1,48           203 0            1,96            2040        Изданија на ДЗС         ДЗСнаселението
                                                                                                                                   Изданија на ДЗС,
Стапка на вработеност                     49,9            2021             55            203 0           60             2040                             ДЗС
                                                                                                                                      анкета за работна сила

Вкупна годишна нето миграција         -12298           2021             -8522           203 0          -6151            2040        Изданија на ДЗС         ДЗС

                                                                        Урбан развој

Промени на бројот на жителите
                                            -7          2002 / 2021            -5         2021 / 203 0        +1            2040        Изданија на ДЗС         ДЗС
во урбаните средини (%)
                                                                                                                                Урбанистички планови и
Проширување на планските
                                    н/п            2021               **           2030             **            2040        друга планска             ЕЛС, МТ
опфати на населените места (ha)
                                                                                                                                  документација
                                                                                                                                                Corine Land Cover,
Индекс на урбано ширење  65            100            2021               11066          2030            110           2040        изданија на ДЗС,       МТ
                                                                                                                                  урбанистички планови
Број на   бесправно  изградени
                                      739            2021              0            2030             0             2040        Изданија на ДЗС         МТ, ЕЛС
објекти
Степен на урбанизација
(Учество на населението о     д
                                      62            2021               **           2030             **            2040        Изданија на ДЗС         ЕЛС
урбаните населби во вкупниот
број на жители - %)
Степен на концентрација
урбаните подрачја
(Учество на населението на
                                           42,6            2021             30-60          2030           35-55           2040       Математички метод       МТ, ДЗС
урбаниот центар во вкупниот
број на жители на урбаното
подрачје: Kc = Sc / Sr * 100  во %)



            63 Однос помеѓу збирот на младите (0 -14 год.) и старите лица (65+) и работоспособното население   (15-64 год.)
             64 Однос помеѓу лицата со 60 и повеќе години и младото население до 19
            65 Стапка на раст на градежната површина во однос на стапката на пораст на населението
             66 Прифатливо урбано проширување до 10% повеќе од индексот на раст на населението, на национално ниво

                                                                                                                                 345
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":397}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":398,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=398"}>>>
                                         Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


Степен на поларизација во
мрежата на центри
(Удел на населението        од
метрополск ото подрачје во                52,8            2021              50            203 0            48            2040       Математички метод       МТ, ДЗС
бројот на жителите на сите
центри на урбани средини:
Pc=Sc/ ∑Sc * 100  во %)
Рангирање на големината на
урбаните центри во мрежата на
центри (број на жители на
                                       s3/s2 = 0,92;                          s3/s2 = 0.82;                       s3/s2 = 0.67;
поголем центар во однос на
                                      s6/s5= 0,67;         2021           s6/s5= 0.77;        203 0        s6/s5 = 0.83;         2040       Математички метод       МТ, ДЗС
помал според скалата на
                                      s10/s5 = 0,5                          s10/s5 = 0.5                       s10/s5 = 0.5
големината: <Sc1/Sc2, Sc1/ (Sc2
+Sc3+...+Scn),    Sc2/Sc3, Sc2/
(Sc3+ Sc4+...+Scn)   итн.>
Сооднос меѓу функцијата центар
за вработување и станбен
центар во урбаните средини
                                      15            2021             10            2030            8              2040        Изданија на ДЗС , анкета   ДЗС
(Број на градови со учество на
економски активно население
во вкупното под 35%)

                                                                   Домување

Однос помеѓу просечна пазарна
цена на станбен простор во                 3:1            2021                 2,5:1          2030              2:1            2040        Анкета                 ЈПССДП
главниот и останатите градови
Новоизградени станови во
државна сопственост     (%  на           0,6            2021               5            2030            15-20           2040       Годишна програма       ЈПССДП
учество во вкупниот број)
                              водоснабдување 89              водоснабдување 100              водоснабдување,
                                                                                                                                   Изданија на ДЗС, попис
Опременост на станови со           канализација 75                   канализација 90                  канализација и
                                                    2021                            2030                          2040       на станбен фонд по        ДЗС, ЕЛС
комунална инфраструктура  (%)       ел.енергија 96                   ел.енергија 100 парно                ел.енергија 100
                                                                                                                       единици на ЕЛС
                                парно греење 32                   греење 45%                 парно греење 60





                                                                                                                                 346
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":398}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":399,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=399"}>>>
                                         Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                                                               Јавни функции

Предучилишни установи:
                                                       2023/
Неприфатени деца поради                 13,7                        67            < 5            2030          0               2040       Изданија на ДЗС         МТСП, ЕЛС                                                     2024
недоволен капацитет (%)
Основно образование:
(Однос помеѓу број на   ученици
кои посетуваат училишта кои             н/п         2022/ 2023           70             2030         100              2040       Изданија на ДЗС         МОН, ЕЛС
работат во една смена        и
вкупниот број на основци во %)
Средно образование: Стапка на
                         68                       75,4         202 2/ 202 3        90              2030         100              2040       Изданија на ДЗС       МОНзапишани ученици   (%)

Средно образование: Ученици
сместени во ученички домови               3,6          2023/ 2024       најмалку 10         2030      најмалку 20           2040       Изданија на ДЗС       МОН
(% од вкупниот број)

Високо образование: Студенти
сместени во студентски домови           11           2021/ 2022       најмалку 20         2030      најмалку 40           2040       Изданија на ДЗС       МОН
(% од вкупниот број)
Здравствена заштита: Број на
                                     1167            2021           <1000           2030        <1000             2040       Изданија на ДЗС          МЗ, ИЈЗ
жители по општ лекар

Социјална заштита:    ЕЛС со
сместувачки капацитет   и   за          8,75             2021             50             2030         100              2040       Изданија на ДЗС         МТСП, МЗ
стари лица (% од вкупен број)

Култура: Општини кои имаат
                                      40             2021             70             2030           100            2040       Изданија на ДЗС          МКТ, ЕЛС
културни центри (% од вк. број)
Спорт и рекреација:
Општини/ЕЛС кои имаат
капацитети од областа на                35             2021             70             2030           100            2040      Извештаи и др.          АМС, ЕЛС
спортот и рекреацијата (% од
вкупен број)





             67 За првите четири индикатори нема официјални податоци за 2021 година
             68 Бруто стапката на запишување во средно образование е сооднос меѓу сите ученици запишани во средно образование и населението н    а возраст пропишана со Законот за
         средно образование и воспитание

                                                                                                                                 347
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":399}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":400,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=400"}>>>
                                          Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                                                        Економски развој

                                Почетна (референтна вредност)            Клучни етапи                  Целна вредност          Начин на прибирање
        Назив         Регион                                                                                                                    Надлежност
                                    Вредност        Година         Вредност        Година       Вредност         Година           податоци

                     ИПР          4795            2021            4800            2030          4571            2040
                         ЈЗПР          6501            2021            6964            2030          7216            2040
Број на активни          ЈИПР          4972            2021            5097           2030          4925            2040
деловни субјекти         :    ППР          6753            2021            7385           2030          7346            2040
                                                                                                                                     Изданија на ДЗС          ДЗС, МЕТ
микро претпријатија     ПОПР          7874            2021            8996            2030          10459            2040
(0-9 вработени)          СПР          3706            2021            3665           2030          3578            2040
                      СКПР         24000           2021            25675           2030         26010            2040
                      ВПР          4694            2021            4719           2030          4535            2040
                     ИПР           482            2021             505            2030           563             2040
                         ЈЗПР           399            2021             462            2030           539             2040
Број на активни          ЈИПР           506            2021             619            2030           751            2040
деловни субјекти          :    ППР           507            2021             608            2030           798            2040
                                                                                                                                     Изданија на ДЗС          ДЗС, МЕТ
мали претпријатија      ПОПР          479            2021             604            2030           798             2040
(10 - 49 вработени)        СПР           299            2021             327            2030           354             2040
                      СКПР          2417           2021            2589           2030          2790            2040
                      ВПР           365            2021             436            2030           538             2040
                     ИПР           166            2021             186            2030           203             2040
                         ЈЗПР           109            2021             117            2030           124             2040
Број на активни          ЈИПР           107            2021             114            2030           118            2040
деловни субјекти          :    ППР           132            2021             139            2030           144             2040
                                                                                                                                     Изданија на ДЗС          ДЗС, МЕТ
средни претпријатија    ПОПР          100            2021             121            2030           148             2040
(50 - 249 вработени)      СПР            74            2021             95            2030           109             2040
                      СКПР           661            2021             728            2030           882             2040
                      ВПР           100            2021             110            2030           118            2040
                     ИПР            14            2021             22            2030           27             2040
                         ЈЗПР           12            2021             13            2030           15             2040
Број на активни          ЈИПР           12            2021             13            2030           14             2040
деловни субјекти          :    ППР           25            2021             23            2030           22             2040
                                                                                                                                     Изданија на ДЗС          ДЗС, МЕТ
големи претпријатија     ПОПР           7             2021              7             2030            6              2040
(над 250 вработени)       СПР            5             2021              8             2030           10             2040
                      СКПР           140            2021             160            2030           176             2040
                      ВПР            11            2021             16            2030           19             2040

                                                                                                                                 348
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":400}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":401,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=401"}>>>
                                          Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                     ИПР          13252           2021            17879           2030          23131           2040
                         ЈЗПР          11998           2021            22601           2030          32173            2040
                       ЈИПР          10536           2021            13988           2030          18207            2040
Инвестиции во
                     ППР          20532           2021            23084           2030          34477            2040
основни средства (во                                                                                                                  Изданија на ДЗС        ДЗС
                    ПОПР          8193            2021            9122           2030          9961            2040
мил. денари)
                      СПР           7316           2021            7414           2030          9623            2040
                      СКПР         96732           2021           112453          2030         140623           2040
                      ВПР          14436           2021            14021           2030          17753           2040
                     ИПР          124178          2021           102690           2030          89.614           2040
                         ЈЗПР         143963           2021           161250          2030         163286           2040
Работоспособно          ЈИПР         120202           2021           107247          2030         98406            2040
население на возраст     ППР         170725           2021           135619          2030         122606           2040                                 ДЗС, МЕТ,
                                                                                                                                     Изданија на ДЗС
од 15 до 89 години      ПОПР         199765           2021           254389           2030         267207           2040                          АВРСМ
                      СПР         122819           2021           116388          2030         111229           2040
                      СКПР         474389           2021           413997          2030         409837           2040
                      ВПР           59             2021             49            2030           48             2040
                     ИПР           52            2021             46            2030           45             2040
                         ЈЗПР           65             2021             56            2030           58             2040
Активност (% на
                       ЈИПР           62             2021             53            2030           51             2040
учество на активното
                     ППР           47            2021             51            2030           52             2040                                 ДЗС, МЕТ,
население во                                                                                                                         Изданија на ДЗС
                    ПОПР           53            2021             44            2030           42             2040                          АВРСМ
работоспособното
                      СПР           56             2021             52            2030           51             2040
население )
                      СКПР           59             2021             49            2030           48             2040
                      ВПР           62             2021             59            2030           60             2040
                     ИПР           55            2021             51            2030            54,2            2040

                         ЈЗПР           41            2021             42            2030           46             2040
Стапка на вработеност
                       ЈИПР           62             2021             54            2030           53             2040
(% на учество на бројот
                     ППР           55            2021             54            2030           61             2040                                 ДЗС, МЕТ,
на вработени во                                                                                                                      Изданија на ДЗС
                    ПОПР           36             2021             39            2030           44             2040                          АВРСМ
работоспособното
                      СПР            34            2021             42            2030           53             2040
население)
                      СКПР           48             2021             54            2030           63             2040
                      ВПР            54            2021             59            2030           74             2040

                     ИПР         320829           2021           493642.5          2030         638.294           2040
Бруто домашен
                         ЈЗПР         255123           2021           499144.7          2030         792682           2040
производ БДП                                                                                                                        Изданија на ДЗС        ДЗС
                       ЈИПР         368453           2021           626273           2030         934931           2040
(во мил. денари)
                     ППР         342216           2021           528869           2030         771153           2040

                                                                                                                                 349
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":401}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":402,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=402"}>>>
                                          Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                    ПОПР         157748          2021           276339.2          2030         338820           2040
                      СПР         187578           2021           289721          2030         362984           2040
                      СКПР        4475257          2021           1018140          2030         1726036           2040
                      ВПР          410511          2021           544380           2030         764169           2040
                     ИПР          4542            2021            5756           2030          6787            2040
                         ЈЗПР          2070            2021            2189           2030          2504            2040
                       ЈИПР          14053           2021            20823           2030          26213            2040
БДВ  –  земјоделство    ППР          12094           2021            16248           2030         20802            2040
                                                                                                                                     Изданија на ДЗС        ДЗС
(во мил. денари)        ПОПР          5273            2021            6868            2030          8278            2040
                      СПР          1899            2021            2147           2030          1852            2040
                      СКПР          5395            2021            6767           2030          8401            2040
                      ВПР          6812            2021            9508            2030          12274            2040
                     ИПР          18787           2021            25831           2030          34612            2040
                         ЈЗПР          9411           2021            11040           2030          13724            2040
                       ЈИПР          9357            2021            13107           2030          17334            2040
БДВ – Рударство         ППР          18244           2021            21768           2030          26336            2040
                                                                                                                                     Изданија на ДЗС        ДЗС
(во мил. денари)        ПОПР          6665            2021            7340           2030          9119            2040
                      СПР          4192            2021            5737           2030          7287            2040
                      СКПР          41814           2021            55755           2030          72396            2040
                      ВПР          15803           2021            15074           2030          19756            2040
                     ИПР          2621            2021            4138           2030          5338            2040
                         ЈЗПР          3403            2021            4513           2030          6008            2040
                       ЈИПР          3490            2021            5086            2030          6900            2040
БДВ – Градежништво    ППР          3601            2021            4355           2030          5267            2040
                                                                                                                                     Изданија на ДЗС        ДЗС
(во мил. денари)        ПОПР          3659            2021            5797           2030          9469            2040
                      СПР          2672            2021            3607           2030          4725            2040
                      СКПР         19094           2021            23949           2030          30161            2040
                      ВПР          1900            2021            2598           2030          3296            2040
                     ИПР          7403            2021            9042            2030          11.088           2040
                         ЈЗПР          17748           2021            33255           2030         56596            2040
                       ЈИПР          12440           2021            16270           2030          21456            2040
БДВ – Трговија          ППР          10148           2021            13150           2030          16958            2040
                                                                                                                                     Изданија на ДЗС        ДЗС
(во мил. денари)        ПОПР          8242            2021            11359           2030          14674            2040
                      СПР          6968            2021            9783           2030          12934            2040
                      СКПР         68057           2021            87261           2030         111760           2040
                      ВПР          12011           2021            16405           2030          22010            2040

                                                                                                                                 350
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":402}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":403,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=403"}>>>
                                          Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                     ИПР         705251           2021           1033561          2030         1434462           2040
                         ЈЗПР         288317           2021           738417          2030         1377855           2040
                       ЈИПР         435947           2021           541726.3          2030         710662           2040
Надворешно трговска
                     ППР          621471          2021           1119683          2030         1793122           2040                                 ДЗС, НБРСМ,
размена - извоз                                                                                                                      Изданија на ДЗС
                    ПОПР        208386           2021           253437.8          2030         354897           2040                          МФ, МЕТ
(во илјади евра)
                      СПР         462602           2021           67271.75         2030          78207            2040
                      СКПР        3775692          2021           5687306          2030        8235190           2040
                      ВПР         870667           2021           1046494          2030         1411340          2040
                     ИПР          533171          2021           828838           2030         1140003           2040
                         ЈЗПР         297355           2021           653066           2030         1142489           2040
                       ЈИПР         416479           2021           793569           2030         1341192          2040
Надворешно трговска
                     ППР         458851           2021           872608           2030         1475805           2040                                 ДЗС, НБРСМ,
размена – увоз                                                                                                                       Изданија на ДЗС
                    ПОПР         338829           2021           495705           2030         668529           2040                          МФ, МЕТ
(во илјади евра)
                      СПР         179245           2021           237032          2030         292481           2040
                      СКПР         664931           2021          10877606          2030        14475092          2040
                      ВПР         698216           2021           941348          2030         1307251           2040
                     ИПР           125.2         2018 -2023           154.3           2034           156             2040
Индекс на регионален     ЈЗПР            90.8         2018 -2023           100.2           2034           104             2040
развој                  ЈИПР           105.2         2018 -2023           113.3           2034           107             2040
(степен на економски,     ППР           109.4         2018 -2023           127.6           2034           131            2040
                                                                                                                           Извештаи и др.          ЦРПР, БРР, МЛС
социјален и           ПОПР           92.8         2018 -2023           103.2           2034           106             2040
инфраструктурен         СПР            69.4         2018 -2023            76.1            2034           80             2040
развој)69               СКПР           154         2018 -2023           157            2034           160             2040
                      ВПР            78          2018 -2023            82.5            2034           83             2040
Коефициент на доходовна
нееднаквост            -      Џини          0,31            2019                0,3            2034            0,25            2040        Изданија на ДЗС         МЕТ, МФ, МЛС
коефициент 70





              69 Се пресметува за петгодишни временски периоди
              70 Се изразува во проценти и се дели со 100  (нееднаквост во рамки на популацијата   - 0 претставува совршена еднаквост, 1  - совршена нееднаквост)

                                                                                                                                  351
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":403}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":404,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=404"}>>>
                                         Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                                                           Туризам 71

                     ИПР         14420           2019            22871           2030          31538           2040
                         ЈЗПР         251668          2019           380084          2030         518863           2040
                       ЈИПР         70773           2019            111518          2030          151149           2040
Број на странски         ППР         29122           2019            45498           2030          60386            2040
                                                                                                                                   Изданија на ДЗС         ДЗС
туристи              ПОПР         23434           2019            29008           2030          37496            2040
                      СПР          8251           2019            15093           2030          21162           2040
                      СКПР        342163          2019           509939          2030         699564           2040
                      ВПР          16219           2019            33946           2030          46893            2040
Вкупен број на странски туристи         757593          2019           1147959          2030         1567051          2040        Изданија на ДЗС         ДЗС

                     ИПР         17657           2019            32753           2030          43902            2040
                         ЈЗПР         194178          2019            156462          2030         154984           2040
                       ЈИПР         96678           2019           138693          2030         177809           2040
Број на домашни        ППР         42168           2019            37069           2030          32337           2040
                                                                                                                                   Изданија на ДЗС         ДЗС
туристи              ПОПР         18560           2019            20931           2030          24352           2040
                      СПР          2193           2019             3961           2030          5214            2040
                      СКПР         47019           2019            59293           2030          76526            2040
                      ВПР          8917           2019            13643           2030          18163           2040
Вкупен број на домашни туристи         427370          2019            462577          2030         533288           2040        Изданија на ДЗС         ДЗС
                     ИПР         28331           2019            47335           2030          64368            2040
                         ЈЗПР         671738          2019           1004465          2030         1359552          2040
                       ЈИПР         133360          2019            203753          2030         275197           2040
Број на ноќевања на      ППР         80454           2019            136542          2030         186534           2040
                                                                                                                                   Изданија на ДЗС         ДЗС
странски туристи        ПОПР         48625           2019            59764           2030          78105           2040
                      СПР          11061           2019            21410           2030          29613           2040
                      СКПР        580168          2019           833693          2030         1131799          2040
                      ВПР         24034           2019            51572          2030          70226            2040
                     ИПР         34547           2019            63352           2030          84872            2040
                         ЈЗПР         946574          2019           493636          2030         253676           2040
Број на ноќевања на      ЈИПР        429062           2019           630428          2030         830867           2040
                                                                                                                                   Изданија на ДЗС         ДЗС
домашни туристи        ППР         103066          2019            53794           2030          17115           2040
                    ПОПР         35513           2019            30909           2030          31068            2040
                      СПР          3153           2019             5437           2030          7069            2040



             71 Податоците за 2021 година се нерелевантни поради Covid  -19 пандемијата

                                                                                                                                 352
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":404}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":405,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=405"}>>>
                                         Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                      СКПР        108156          2019            211506          2030         284124           2040
                      ВПР         24556           2019            32953           2030          45169           2040
Вкупен број на остварени
                                        2.848.422         2022            3.880.549         2030          4.749.354         2040        Изданија на ДЗС         ДЗС
ноќевања (домашни и странски)

Туристичка потрошувачка  (USD )      907.884.217        2022           1.280.299.672       2030        1.745.818.990        2040       Извештаи и др.           ДЗС, НБРМ

                                   Скопје 72 298.733                     Скопје 680.566                   Скопје 976.716
Вкупен број туристи (домашни и     бањски 32.792                   бањски 33.498                бањски 36.508
странски) според видови на        планински 64.043      2022       планински 58.840     2030     планински 54.659      2040        Изданија на ДЗС         ДЗС
туристички места                   езерски 450.296                    езерски 945.402                езерски 1.327.929
                                   други 126.431                     други 259.474                   други 324.664
Обем на инвестиции во туризмот
                                      381            2022             488            2030           621            2040       Извештаи и др.           ДЗС, СТО, СБ
и угостителството  (мил. USD )
Туристички капацитети (број на       Соби 30.096                      Соби 32.477                  Соби 35.384
                                                     2022                            2030                          2040        Изданија на ДЗС         ДЗС
соби и легла)                        Легла 76.911                       легла 80.572                    Легла 85.627
                     ИПР          734            2019             776            2030           851            2040
                         ЈЗПР         16943           2019            17143          2030          17605           2040
                       ЈИПР          2467           2019             2912           2030          3269            2040
Туристички
                     ППР          3666           2019             3770           2030          3982            2040
капацитети (број на                                                                                                                  Изданија на ДЗС         ДЗС
                    ПОПР         1240           2019             1425           2030          1618            2040
соби)
                      СПР           381            2019             465            2030           548            2040
                      СКПР         3839           2019            5096           2030          6472            2040
                      ВПР          663            2019             889            2030          1037            2040
                     ИПР          2088           2019             2292           2030          2539            2040
                         ЈЗПР         43312           2019            43155           2030          43766            2040
                       ЈИПР          6367           2019             7101           2030          7649            2040
Туристички
                     ППР         10846           2019            11316          2030          12033           2040
капацитети (број на                                                                                                                  Изданија на ДЗС         ДЗС
                    ПОПР         3769           2019             4317           2030          4904            2040
легла)
                      СПР          763            2019             696            2030           682             2040
                      СКПР         8049           2019            9620           2030          11751           2040
                      ВПР          1748           2019             2075           2030          2298            2040





             72 Скопје е посебно туристичко место (МАК СТАТ база на ДЗС)

                                                                                                                                 353
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":405}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":406,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=406"}>>>
                                         Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                                                 Сообраќај и сообраќајна инфраструктура

Густина на категоризирана патна
мрежа во однос на површината             59,6           2021                61,2           2030             61,9           2040       Извештаи и др.          МТ, ЈПДП
на Државата (km’/100 km  2)
Густина на железничката мрежа
во однос на површината на                  2,7            2021                 4,5           2030              5,2            2040       Извештаи и др .          МТ, МЖ
Државата (km’/100 km  2)
Реконструирана должина на
                                       0             2021              781           2030           1369           2040       Извештаи и др .          МТ, ЈПДП
патишта (km)
Реконструирана и
модернизирани должина на               0             2021              58           2030            95            2040       Извештаи и др .          МТ, ЈП ЖРСМ
пруги (km)
Број на нови мултимодални јазли
                                       0             2021               2            2030             4             2040       Извештаи и др .          МТ, ЈПДП
и интермодални терминали
Број на реконструирани
                                       0             2021               5            2030            10            2040       Извештаи и др .          МТ, ЈП ЖРСМ
железнички станици

Реконструирани мостови и
                                       0             2021              40            2030            100            2040       Извештаи и др .          МТ, ЈПДП
тунели на патната мрежа (%)

Реконструирани мостови и
тунели на железничката мрежа            0             2021              60            2030            100            2040       Извештаи и др .          МТ, ЈП ЖРСМ
(%)
Изградени пруги за големи
                                       0             2021               0            2030            125            2040       Извештаи и др .          МТ, ЈП ЖРСМ
брзини (km)

Изградени пруги за нормални
                                       0             2021              156           2030            343            2040       Извештаи и др .          МТ, ЈП ЖРСМ
брзини (km)

Број на дигитализирани
                                       0             2021              10           2030            20            2040       Извештаи и др .          МТ, ЈП ЖРСМ
железнички станици

Модална распределба за
патувањата на патници со патен            99,1           2021               94,7           2030             92,5           2040       Извештаи и др .          МТ, ЈПДП
транспорт (% од вкупниот)
Модална распределба за
товарен патен транспорт (% од             98,2            2021                93,1           2030             93,3           2040       Извештаи и др .          МТ, ЈПДП
вкупниот)





                                                                                                                                 354
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":406}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":407,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=407"}>>>
                                         Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


Модална распределба за
патувањата на патници со
                                              0,9            2021                 5,3           2030              7,5            2040       Извештаи и др .          МТ, ЈП ЖРСМ
железнички транспорт (% од
вкупниот)

Модална распределба за
товарен железнички транспорт              1,8            2021                 6,9           2030              6,7            2040       Извештаи и др .          МТ, ЈП ЖРСМ
(%)

Број на реконструирани црни
                                       0             2021              50            2030            100            2040       Извештаи и др .          МТ, ЈПДП
точки на патиштата

Број на реконструирани
вкрстувања на пруга и пат во               0             2021              30            2030            80            2040       Извештаи и др .          МТ, ЈП ЖРСМ
ниво
Број на аеродроми со нови уреди
                                       0             2021               2            2030             2             2040       Извештаи и др .          МТ, М-НАВ
за следење на сообраќајот
Број на сообраќајни несреќи со                                                                                                        Изданија на ДЗС,
                                      116            2021              60            2030            25            2040                         МВР
смртни последици                                                                                                              извештаи
Број на градови со изработени
Планови за одржлива урбана              0             2021               5            2030            10            2040       Извештаи и др.        МТ
мобилност

                                              Управување со води, водостопанство и хидротехничка инфраструктура

                                                                    Управување со води

                                                                                                                            МЖСПП, МТ, ЈКП  ,
Намалување на загубите на вода
                                       > 50            2021             < 40           2030            < 30           2040       Извештаи и др .         МЗШВ, ЕЛС, АД
(%)
                                                                                                                                                                 Водостопанство,
Индекс на експлоатација на
водата (WEI)    - Апстракција во                                                                    73                                       18            2021            < 20           2030           < 20            2040       Извештаи и др .        МЖСПП
однос на вкупниот капацитет на
извориштата (%)
Број на водни тела кои се
користат за обезбедување на
                                        8             2021             26            2030            56            2040       Извештаи и др .        МЖСПП
вода за пиење со воспоставени
заштитни зони



             73 Индикаторот за експлоатација на вода во Република Северна Македонија за 2040 година се очекува да достигне вредност од 23% (р      еферентен период 18%, со климатски
        промени 30%)

                                                                                                                                 355
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":407}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":408,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=408"}>>>
                                         Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


ИНДЕКС НА ВОДЕН СТРЕС
достапност на вода по глава на             3,239           2021           > 1,70074         2030          > 1,700          2040       Извештаи и др .        МЖСПП
жител (m3/год/жител )
Опфатеност на речните сливови                                                                                                                     УХМР, ДЗС,
                                        0             2021             30            2030            100            2040       Извештаи и др .
со планови за управување (%)                                                                                            МЖСПП
Рехабилитирани системи              :
                                                                                                                            АД
водоснабдување, одведување   /
                                                                                                                                                                 Водостопанство,
третман   на отпадни води,
                                     н/п            2021             30            2030            80            2040       Извештаи и др .           Управа за
наводнување, одводнување,
                                                                                                                                                                  водостопанство,
заштита од поплави      (% од
                                                                                                                                                                  ЈП ВК
инфраструктурата  )
Покриеност на населените места                                                                                                        МЗШВ, МЖСПП,
со системи за водоснабдување             96             2021             100           2030            100            2040       Извештаи и др .          МТ, ЕЛС, ЈКП  , АД
(%)                                                                                                                                                          Водостопаство
Покриеност на населените места                                                                                                        МЗШВ, МЖСПП,
со канализациони системи за              82             2021             90            2030            100            2040       Извештаи и др .          МТ, ЕЛС, ЈКП  , АД
фекални води (%)                                                                                                                                            Водостопаство
Покриеност на населените места                                                                                                        МЗШВ, МЖСПП,
со канализациони системи за              24            2021             50            2030            80            2040       Извештаи и др .          МТ, ЕЛС, ЈКП  , АД
атмосферски води  (%)                                                                                                                                        Водостопаство
Број на пречистителни станици
за отпадни води за градски                13            2021             20           2030            33            2040       Извештаи и др .        МЖСПП
населби

                                                      Водостопанство и хидротехничка инфраструктура

                                                                       Согласно
                                                                                                                                                                                   75                        МЖСПП, МЗШВ,Број на изградени акумулации             36            2021           развојната         2030           57            20 50       Извештаи и др .
                                                                                                                     МЕРМС
                                                                      политика





             74 Прагот за овој индикатор е дека водениот стрес започнува со помалку од 1700 m         3/жител/годишно (Cosgrove et al., 2000). Кога индикаторот ќе падне под 1 000
         m3/жител/годишно, земјата може да се соочи со недостиг на вода (Hinrichsen et al., 1998). Количината на достапни обновливи изво   ри на вода по жител во Северна Македонија
         е 3.239 m 3/жител/годишно. Под влијание на идниот  развој и можните климатски промени, овие количини се очекува да се намалат на 2.571 m  3/жител/годишно
             75 Планското решение го надминува планскиот период на Просторниот план

                                                                                                                                 356
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":408}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":409,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=409"}>>>
                                         Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                                                                                                               МЗШВ, МЖСПП,
                                                                       Согласно                                                                МЕРМС,
Aкумулиран простор со градба                          6                                                                                                                 76                                    2226×10           2021           развојната         2030         5141×106          2050        Извештаи и др .          оператори со
на брани со акумулации (m3)
                                                                     политика                                                                            водостопански
                                                                                                                                                  системи
Произведена електрична
енергија од ХЕЦ според                                                  Согласно                                                                          Оператор со
                                         822.45                                                            2550.34                      77параметар средногодишно                               2021           развојната         2030                          2050       Извештаи и др .           водостопански
производство за период                                                политика                                                                         системи
2021÷2050 година (Gwh/god )

                                                            Енергетика и енергетска инфраструктура

                                                                                                                                   МЕРМС, ЕСМ,
                                                                                                                                    Изданија на ДЗС,
Производство на електрична                                                                                                                МЕПСО, ЕВН,
                                      5506            2021            8801           2030          12968            2040       извештаи , енергетски
енергија (GWh)                                                                                                                                       Приватни
                                                                                                                               биланс
                                                                                                                                                       производители
                                                                                                                                   МЕРМС, ЕСМ,
                                                                                                                                    Изданија на ДЗС,
Користење на обновливите                                                                                                                 МЕПСО, ЕВН,
                                      334            2021             488            2030           744             2040        извештаи, енергетски
извори на енергија (ktoe)                                                                                                                               Приватни
                                                                                                                               биланс
                                                                                                                                                       производители
                                                                                                                                   МЕРМС, ЕСМ,
                                                                                                                                    Изданија на ДЗС,
Користење на природен гас                                                                                                                  НОМАГАС,
                                          353.8           2021             535            2030          1054            2040        извештаи, енергетски
(ktoe)                                                                                                                                               Приватни
                                                                                                                               биланс
                                                                                                                                                       производители
                                                                                                                                    Изданија на ДЗС,        МЕРМС, ЕСМ,
Користење на топлинската
                                      2316            2021            3305           2030          4147            2040        извештаи, енергетски     Приватни
енергија (ТЈ)
                                                                                                                               биланс                  производители
                                                                                                                                    Изданија на ДЗС,        МЕРМС, ЕСМ,
Користењето на лигнит (kt)               4239            2021            1440           2030            0              2040        извештаи, енергетски     Приватни
                                                                                                                               биланс                  производители
                                                                                                                                    Изданија на ДЗС,        МЕРМС, ЕСМ,
Користењето на мазут (kt)                  88.4            2021              0             2030            0              2040        извештаи, енергетски     Приватни
                                                                                                                               биланс                  производители




             76 Планското решение го надминува планскиот период на Просторниот план
             77 ibid

                                                                                                                                 357
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":409}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":410,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=410"}>>>
                                         Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                               Далноводи 400
                                                                                                                     Годишен извештај на
                                  kV-km           2021             674            2030          800             2040
Изградба на нови капацитети во                                                                                                 РКЕ
                                        577.03                                                                                      МЕПСО
електропреносната мрежа
                                  Трафостаници                                                                           Годишен извештај на
                                                     2021              7             2030            8              2040
                                       5                                                                                     РКЕ

Изградба на нови капацитети во
                                                                                                                     Годишен извештај на
мрежата за природен гас                2500            2021            6180           2030          12180            2040                         НОМАГАС
                                                                                                                            РКЕ
(потрошувачка GWh/годишно  )
Изградба на нови капацитети во
мрежата за природен гас                                                                                                  Годишен извештај на
                                        209.56           2021             380            2030          500             2040                         НОМАГАС
(должина на изградената мрежа                                                                                                 РКЕ
во km)
Загуби на моќност во
електроенергетскиот систем во                                                                                                           МЕРМС, ЕСМ,
                                        0.1890           2021             0.142           2030           0.112            2040        Енергетски биланс
однос на производството на                                                                                                                                      ЕВН, МЕПСО
електрична енергија (GWh/ GWh)
Енергетска ефикасност (Степен
                                                                                                                           МЖСПП, МЕ,
на максимизирање на                                              31,2% примарна –               47,9% примарна
                                    0 (нулта)          2021                           2030                          2040        Извештаи и др .        ЕЛЕМ, МЕПСО,
примарната и финалната                                             16,6% финална                 21,7% финална
                                                                                                                                         ДЗС
енергија)
Енергетска зависност  од увоз 78
                                      68            2021              64           2030            62            2040        Извештаи и др .        МЕ, МЖСПП, ДЗС,
(%)
Удел на (ОИЕ) обновливи извори
на енергија во бруто                                                                                                                            ЕЛЕМ, МЕПСО,
                                             17,8            2021              35           2030            45            2040        Извештаи и др .
потрошувачка на финална                                                                                              МЖСПП ДЗС
енергија (%)
Развој на мрежата за пренос на                                                                                                                     МТ, МЕ, МЖСПП,
                                      210            2021              350           2030           600            2040        Извештаи и др .
природен гас (Должина во km)                                                                                                                        НомаГас

                                                       Телекомуникации и телекомукациска инфраструктура

Покриеност на патната и
железничка инфраструктура со            50             2021             > 75            2032           100             2040       Извештаи и др .         МДТ, МТ, АЕК
сигнал од 5G мобилна мрежа (%)





            78 Национален план за енергија и клима за период 2023  -2030

                                                                                                                                 358
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":410}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":411,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=411"}>>>
                                         Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


Овозможен пристап на секој
жител до услуги од 5G мобилна           ~80            2021             > 90            2028           100             2030       Извештаи и др .         МДТ, АЕК
мрежа (%)
Широкопојасен интернет до
домаќинства со брзини од 100            ~10            2021             > 50            2030           100             2040       Извештаи и др .         МДТ, АЕК
Mbps (%)
Широкопојасен интернет до
                                                                                                                                                           Сите
јавни институц ии со брзина од            27.5            2021             50            2030           100             2030       Извештаи и др .
                                                                                                                                                           министерства
најмалку 100 Мbps (%)
Широкопојасен интернет до
                                                                                                                                                           Сите
јавни институции со брзина од            < 10            2021             50            2030           100             2040       Извештаи и др .
                                                                                                                                                           министерства
најмалку 1Gbps (%)
Широкопојасен интернет до
домаќинства со брзини од 1 Gbps           1             2021             > 10           2030           25             2040       Извештаи и др .         МДТ, АЕК
(%)
Поставување на бесплатен WiFi
пристап на мапирани туристички           0             2021             > 70            2030           100             2040       Извештаи и др .         МДТ, АЕК, MK
локации
Покриеност на Република
                                                                                                                               МЗШВ, МДТ,
Северна Македонија со 5G                72            2021             > 82            2030          > 99            2040       Извештаи и др .
                                                                                                                                              АЕК
мобилна мрежа (%)

Број на градови покриени со 6G
                                       0             2021              1             2030           сите            2040       Извештаи и др .         МДТ, АЕК
мобилна мрежа

                                            Геоинформатичка платформа, структура, анализа и поддршка за ППРСМ

Интероперабилност
                                                                                                      НИПП портал и извештај
(Публикувани просторни                                                                                                                                   АКН, субјекти
                                       0              2021             40            2030            100            2040       за спроведување на
податоци, сервиси WMS и WFS) и                                                                                                                          на НИПП
                                                                                                                                        активностите во НИПП
метаподатоци (%)

Графички регистар на донесени
урбанистички планови    (% на            0             2021             30            2030           100             2040      Извештаи и др .         МТ, ЕЛС, АКН
пополнетост )

Информациски систем за
урбанистичко планирање ( % на               /             2021             40            2030           100             2040      Извештаи и др .         МТ, ЕЛС, АПП
пополнетост со планови )



                                                                                                                                 359
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":411}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":412,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=412"}>>>
                                         Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                                              Животна средина

База на податоци за корисници и      Непотполни
                                                                                                                         Водна книга, ЕЛС,
загадувачи на вода      (% на       податоци од       2021              50            2030            100            2040                       МЖСПП
                                                                                             МЖСПП
пополнетост )                      Водната книга

Број на мерни станици за
                                      20            2021              25           2030            30             2040      Извештаи и др .          УХМР, МЖСПП
квалитет на површинските води

Број на мерни станици за
                                        н/п            2021              100           2030           200             2040      Извештаи и др .          УХМР, МЖСПП
квалитетот на подземните води

Процент на население со
третман на отпадна вода од јавна          33.40           2021              70           2030            100            2040      Извештаи и др .        МЖСПП
канализација (%)
Мониторинг на квалитетот на
                                       0             2021              35           2030            100            2040      Извештаи и др .        МЖСПП
почвата (%)
Број на изработени стратешки
                                       0             2021              8             2030           21              2040      Извештаи и др .        МЖСПП и ЕЛС
карти на бучава
                                                                                             Започнување со
                                                              Спроведување на                 активности за
                                    Започнати
                                                                      активности за                     санација на
                                    активности за
                                                                         санација на                 жешките точки
                                     санација во 5
Санација и ремедијација на                                         дополнителни 6                      (Злетово,
                             жешки точки        2021                            2030                           2040      Извештаи и др .        МЖСПП
жешки точки                                              жешки точки (РЕК                  Тораница) и
                                        (Охис, Саса,
                                                                       Битола, Осломеј,              финализирање на
                                  Бучим, Макстил,
                                                                   ХИВ, Топилница                 санацијата на сите
                                       Југохром)
                                                                         Велес, Лојане)                  останати жешки
                                                                                                         точки

Количина на селектиран отпад
(% од   вкупната количина на             н/п            2021            30%           2030         70%            2040      Извештаи и др .          ЕЛС
создаден отпад )

Количина на рециклиран
                                           0,71           2021             35-45          203 0            55             2040      Извештаи и др .          ЕЛС
комунален отпад (%)
Застапеност на опасниот отпад
во вкупната количина на                  10            2022               7            20 30            < 5             20 40      Извештаи и др .        МЖСПП
создаден отпад (%)



                                                                                                                                 360
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":412}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":413,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=413"}>>>
                                         Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                                                                                                        Извештаи од
Постапување со создаден                                                                                                      медицинските и
медицински отпад (технологија            60             202 1            > 80           2030           100             2040       ветеринарните установи  МЖСПП , МЗ
различна од согорување) (%)                                                                                              и од управувачите со
                                                                                                                        медицински отпад
                                                                                                                         Извештаи од
                                                                                                                            медицинските и
Согорен медицински отпад (%)            60             202 1            >80           2030           100             2040       ветеринарните установи  МЖСПП , МЗ
                                                                                                                      и од управувачите со
                                                                                                                        медицински отпад
                                                                                                                        Извештаи согласно
Рециклиран и преработен                                                                                                              законот за проширена    МЖСПП ,
                                      25            2021              45           2030            65             2040
електронски отпад (%)                                                                                                               одговорност на        МЕРМС
                                                                                                                                производителите
                                                                                                                                                         Тех. документација,
Број на изградени регионални                                                                                                       МЖСПП, ЕЛС,
                                       0             2021               3            2030             5             2040       извештаи, број на
центри за управување со отпад                                                                                                           РЦУО
                                                                                                                                 изградени објекти
                                 54 општински
Број на нестандардни депонии и                                                                                                                       Тех. документација,      МЖСПП, ЕЗС,
                               депонии и многу      2021              25           2030             0             2040
ѓубришта                                                                                                                      извештаи и сл.          РЦУО
                                    ѓубришта
Број на постројки за                                                                                                                                     Тех. документација и
                                                                                                                            МЖСПП, ЕЛС,
пречистување на отпадни води            10            2021              20            2030            30             2040       изградени постројки со
                                                                                                                    ДИЖС и др.
со линија за третман на тиња                                                                                                    количини на тиња

                                                                  Климатски промени

Eмисии на стакленички гасови на
                                          ~9,5           20 21             ~ 4,2          2030           ~ 2,4            2040      Извештаи и др .        МЖСПП
национално ниво (Mt CO2-eq)

Број на метеоролошки станици
                                       77            2021              120           2030           200             2040      Извештаи и др .          УХМР, МЗШВ
(класични и автоматски)
Број на фенолошки станици за
различни земјоделски и овошни           50            202 1             100           2030           200             2040      Извештаи и др .          УХМР, МЗШВ
култури
Површина на наводнувано
обработливо земјиште во однос           17            202 1              20            2030            25             2040      Извештаи и др .        МЗШВ
на вкупно (%)




                                                                                                                                 361
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":413}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":414,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=414"}>>>
                                         Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


Електрификација на
транспортот, зголемено учество
                                                                                                                            МЖСПП, МТ,
на електрични возила (Процент            1             202 1              5            2030            25             2040      Извештаи и др .
                                                                                                                                                                ДЗС, МВР
на електрични возила од вкупен
број на возила)
Урбано зеленило во градовите
                                        2-3            202 1             6             2030           25              2040      Извештаи и др .         МЖСПП, ЕЛС
(m2/жит ел)

                                                         Заштита на природата

                                                                                                                                  Извештаи, изработени
Индекс на засегнатост (Red List
                                                                                                                           црвени листи и број
Index) - број на засегнати видови           3             2021               6            2030            10             2040                       МЖСПП
                                                                                                                                            строго заштитени или
согласно критериумите на IUCN
                                                                                                                               заштитени видови
Значајни живеaлишта и
екосистеми кои треба да бидат
                                       0             2021              10           2030            70             2040      Извештаи и др .        МЖСПП
ставени на Националната црвена
листа
                                 98 подрачје со                                                 188 подрачја со
Број и површина на заштитени                                       100 подрачја со
                                 површина                                                  површина
подрачја (ha и % во однос на                            2021          површина         2030                          2040      Извештаи и др .        МЖСПП
                                      352.136 ha                                                         787.144 ha
површината на државата  )                                             460.000 ha (18 %)
                                        (13,86%)                                                               (30,9%)
                                                                                                                                  Извештаи, планови за    МЖСПП,
Број на ефикасно управувани
                                                                                                                            управување со ЗПа  ,       Управувачи со
заштитени подрачја со воведено           8             2021              70           2030           188             2040
                                                                                                                                    студии за ОВЖС,          заштитени
плаќање за екосистемски услуги
                                                                                                                                          (ре)валоризација          подрачја
Број на подрачја заштитени со
                                       6             202 1              8            2030            10             2040      Извештаи и др.         МЖСПП, МК
меѓународен статус
                                                                                                                            МЖСПП,
                                                                                                                                               Национални
                                                         - птици (24)                        -птици (31)                     -птици (>31)                  Публикации и бази на
Број на значајни подрачја за                                                                                                                                  партнерски
                                                      - растенија (42)       202 1          -растенија (42)      2030       -растенија ( > 45)       2040       меѓународни
птици, растенија и пеперутки                                                                                                                               организации на
                                                       - пеперутки (8)                     -пеперутки (8)                 -пеперутки ( > 10)                 организации
                                                                                                                                                       меѓународните
                                                                                                                                                         организации
Број и површина         (ha)  на
идентификувани подрачја     на
                                 12 (65.300 ha )       2021         24 (~305.00 ha )      2030       35 (752.223 ha )        2040      Извештаи и др.        МЖСПП
национално ниво за идната
Натура 2000 мрежа


                                                                                                                                 362
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":414}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":415,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=415"}>>>
                                         Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                                                                                                          Податоци од НИСП,
Број на податоци во
                                                                                                                                проектни извештаи,
Националниот информативен              0             2021            > 25.000         2030         > 100.000          2040                       МЖСПП
                                                                                                                             извештаи од заштитени
систем за природа (НИСП)
                                                                                                                                       подрачја

Број на п  редели  со извршена                                                                                               Извештаи на надлежна
                                                                                                               МЖСПП
валоризација и процена на                0             2021               8            2030            16             2040       институција и друга
                                                                                                                                                           Универзитети
квалитетот                                                                                                                         документација

                                                                                                                             Проектни извештаи, ГИС
                                                                                                                                     карти со
Број на функционални коридори                                                                                                 идентификувани
на националната еколошка                0             2021               5            2035            15             2040       коридори, различни     МЖСПП
мрежа                                                                                                                              студии за
                                                                                                                                  инфраструктурни
                                                                                                                                 проекти
Број на планови во кои е
вградена зелената                                                                                                               Усвоени просторни и
инфраструктура (Просторни                                                                                                          урбанистички планови    МЖСПП, МТ,
                                       1             202 1              3            2030             6             2040
планови, ДУП -ови и ГУП -ови во                                                                                                        со вградена зелена       МЕ, МЛС и ЕЛС
кои е вградена/почитувана                                                                                                            инфраструктура
зелената инфраструктура)
                               2 ревитализирани
                                                                                      мин 7
                                    подрачја на
Број и површина (ha) на                                                   4                        приоритетни                                    МЖСПП,
                               рипариски појас во                                                                             Извештаи на надлежна
ревитализирани деградирани                           202 1      (површина минимум    2030        деградирани        2040                          МЗШВ,
                             Долна Брегалница                                                                                        институција
живеалишта                                                           25 ha)                     живеалишта                                             Универзитети
                                           (6 ha) и ПП
                                                                                               (мин 100 ha)
                                  Езерани (1 ha)
Број на инфраструктурни и
                                                                                                                    Годишни извештаи од
развојни проекти во кои се                                                                                                         МЖСПП, МЕ,
                                       0             2021           > 1 проект        2030             5             2040        надлежните
вградени пресметките на                                                                                    МФ
                                                                                                                                   министерства
природниот капитал

                                                                  Културно наследство

Број на новозаштитени
                                       0             2021              90            2030            310            2040        Извештаи              МКТ, КЦ, ЗЗСК
недвижни добра
Број на заштитени добра кои
                                       0             2021              350           2030           1005           2040        Извештаи              МКТ, КЦ, ЗЗСК
треба да се ревалоризираат



                                                                                                                                 363
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":415}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":416,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=416"}>>>
                                         Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


                                                      Природни непогоди и техничко -технолошки хаварии

Број на мерни станици на                                                                                                          МЖСПП,
национално ниво и нивна                 6             2021              10           2030            13            2040        Извештаи             МЗВШ, УХМР,
опременост.                                                                                                                                         СО, и др.
                                                                                                                               МОН, МАНУ,
Карти на опасност/ризик на                                                                                                        МЖСПП,
                                                                                                                          Документи воведени
национално и регионално ниво                                                          2030            100                                                   универзитети,
                                       0             2021              50                                          2040        како регулативи за
(%  од утврдените зони на                                                                                                                                                институти,
                                                                                                                                  контрола и примена
опасност/ризик )                                                                                                                                                стручни
                                                                                                                                                             асоцијации
Стратегија за намалување на         0 Национални
                                                                                               1 Национална
ризици од катастрофи на             0 Регионални                     4 Регионални                                                                              Влада, МЖСПП,
                                                     2021                                 79    2030      8 Регионални         2040        Извештаинационалнo, регионални,           2 Меѓуопштински                    (32 + 1) Локални                                                                             ЗЕЛС, ЕЛС
                                                                                                             (80+1) Локални
меѓуопштинско и локално ниво         7 Локални

Акциони планови за општини со
високо ниво на ризик за пожари                                                                                                                                    Влада, ДЗИС,
                                       0             2021              50            2030           100            2040        Извештаи
во објекти  (% од општините со                                                                                                             ЦУК
високо ниво на ризик )

Изработка на карти за
засолништа на локално ниво       -                                                                                                                                  Влада, ЕЛС,
Задолжителни засолништа во              н/п           2021             60            2030          100             2040        Извештаи                ЗЕЛС, ДЗИС,
услови на катастрофи     (% од                                                                                                             ЦУК и МО
бројот на општини )

Планови за заштита и спасување                                                                                                      Извештаи, Одлуки за      Влада, ЕЛС,
                                                    180            2021        4 + Град Скопје       2030        8 + Скопје          2040
на планските региони                                                                                                         донесување            ДЗИС и ЦУК

                                                                                                                           Извештаи на ЦУК,
Еф ектуирани лица (директно и
                                                                                                                                    Изданија на ДЗС,
индиректно) од поплавните
                                       4             2021                 3.5           2030             3             2040         Global Facility for          ЦУК, ДЗИС
настани (% од вкупното
                                                                                                                                                            Disaster Reduction and
население)
                                                                                                                                                 Recovery, World Bank





             79 Посебна ЕЛС Скопје
            80 Донесен План за заштита и спасување на град Скопје во 2010   година

                                                                                                                                 364
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":416}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":417,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=417"}>>>
             Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


7.4. Препораки, принципи и трендови од меѓународната пракса

        Иновативните пристапи во просторното планирање, во изминатите неколку децении,
 создадоа нови идеи за искористување на просторот, како и за улогата на просторните
 стратегии во современите услови    . Просторното планирање во голема мера е функција на
 јавниот сектор со цел да се влијае врз идната просторна распределба на економските
 активности во националната економија   и да се обезбеди   подобрување на просторните
 влијанија врз другите секторски политики          . Затоа, просторното планирање    е клучен
 инструмент за  обезбедување одржлив развој  и воспоставување долгорочни и одржливи
 рамки за социјален, територијален и економски развој               . Негова примарна улога е
 подобрување на  интеграцијата помеѓу секторите како што се домувањето, транспортот,
 енергетиката и економијата и помеѓу националните и локалните системи за урбан и рурален
 развој, земајќи ги предвид и еколошките аспекти. Притоа, од особено значење е
 подигнувањето на свеста за   значењето на вклученост а на заедницата  , за постигнување
 социјална кохезија, како и за улогата на сите засегнати страни во просторниот развој.

        Европската Унија има силно влијание врз државите членки преку рамката на
 политики и нормативни акти, стимулации и неформално влијание во процесот на планирање
 на просторот. Иако нема унифицирана просторна политика на ниво на ЕУ, воспоставени се
 заеднички п росторни развојни цели   кои се однесуваат на    просторот како целина и
 поединечно на ниво на региони со слични развојни проблеми и можности, при што
 просторната компонента на развојот ги надминува територијалните и политичките граници.

       Прифаќањето на новите правни, развојни и други решенија од ЕУ, со цел
 постигнување на поголема институционална и организациона компатибилност со ЕУ, треба
 да биде условено од нивниот придонес во решавање на клучните развојни и други проблеми
 на земјата. Тие треба да се воведуваат сукцесивно и селективно и со приоритет на оние кои
 се компатибилни и комплементарни со стратешките приоритети на нашата земја.

        Територијалната компонента на кохезионата политика на ЕУ претставува политичка
 рамка пренесена во документот Територијална агенда ЕУ 2030 , кој ја нагласува важноста на
 стратешкото просторно планирање и повикува на зајакнување на територијалната димензија
 на секторските политики на сите нивоа на управување  и постигнување на целите за одржлив
 развој низ две главни цели: праведна Европа и зелена Европа   . Во делот за Зелена Европа , кој
 се залага за п  одобри еколошки живеалишта, климатски  -неутрални и отпорни градови и
 региони, се потенцираат активностите:    одржливо користење на земјиштето, отворени
 простори и јавни зелени површини, обновување на деградираното земјиште, борба против
 уништувањето на шумите и зачувување на водните тела, спречување на урбан  ата експанзија,
 воспоставување  на зелена инфраструктура, зајакнување на испораката на екосистемски
 услуги .

        Публикацијата  “Spatial Planning    - Key Instrument for Development and Effective
 Governance” 81  упатува на неколку клучни препораки поврзани со напорите за
 воспоставување на ефикасен систем на просторно планирање:
       -   Поттикнување на дебата     за улогата на просторното планирање, со активно
       вклучување на сите нивоа на власт, невладините организации и академската



  81 UN Economic Commission for Europe, 2008, Spatial Planning          - Key Instrument for Development and Effective
 Governance, New York and Geneva, pp. 37 -40


                                                                               365
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":417}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":418,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=418"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


       заедница;

     -   Јасна правна рамка и

     -   Политички и професионален развој   , како две клучни сфери.

      Остварување то на врамнотежен и одржлив развој на територија    та на Европската
Унија е условено со потребата од создавање на соодветна рамка за секторските политики  на
земјите членки. Основните препораки за тоа се содржани во публикацијата “European Spatial
Development Perspective   - ESDP  ”, а се однесуваат на развој на полицентричен и рамномерен
урбан систем и зајакнување на партнерството меѓу урбаните и руралните средини,
динамични, атрактивни и конкурентни градови   , ефективен трансфер на технологи  и, знаења
и иновации, за што е неопходна информациско комуникациската технологија, з  ачувување на
природното и културно  наследств о како фактори   на развој и нивно интегрирање во
стратегиите за просторен развој   низ нови, помалку реструктивни пристапи, кои нема да
имаат негативно влијание врз условите за живот на населението         , туку ќе  создаваат нови
можности за развој .

      Во студијата “Trends and     lessons in spatial planning from OECD countries”            82 се
предлагаат неколку препораки за поефикасна изработка и имплементација на просторните
планови кои се однесуваат на фокусирање на планирањето на подрачја со најинтензивен
развој и потреба за урбанизација, што е од особено значење како заштитен механизам од
неконтролираната урбанизација, како и потенцирање на интегрираниот пристап.     Но, како
што се наведува во публикацијата “International Guidelines on Urban and Territorial Planning”   83,
без оглед на избраниот пристап во планирањето на просторот, успешното спроведување на
просторните планови секогаш бара силна политичка волја   и соодветни партнерства кои ги
вклучуваат сите релевантни засегнати страни    .

      На глобално ниво, прифатен е консензусот за  неопходна заштита на земјоделското
земјиште од трајна промена на намената и деградација, негово рационално користење,
односно одржливо управување и со тоа, посредно намалување на притисокот врз другите
елементи на животната средина. Одржливото земјоделство е есенцијално за обезбедување
на храна за светското население кое се очекува да достигне 9 милијарди луѓе до 2040 година.
Одржливоста во земјоделството вклучува примена на одржливи практики за управување со
водните ресурси, почвата и биолошката разновидност       , интеграција на технологиите како
сензори и вештачка интелигенција       , примена на напредни системи за наводнување     и
дигитални алатки како дел од секојдневните операции            . За успешно интегрирање на
иновациите во земјоделството  , од клучно значење е обезбедувањето на о бразован и обучен
кадар, соработка помеѓу земјите и споделувањето на технички знаења и искуства   .

     Одржливото управување со шумите  станува водечки концепт кој е прифатен во
глобални рамки со постигнувањето на првиот глобален консензус за шумите т.н „Принципи
за шумите“ усвоен на Самитот во Рио Де Жанеиро во 1992 година на Конференцијата на
Обединетите нации за животна средина и разво   ј (UNCED).

       Алтернативните методи за управување со шумите се засноваат на пет принципи на
одгледување на шумите: селективна наместо чиста сеча, природна обнова на шумата,
структурна разновидност и просторна варијабилност во рамки на шумите, создавање на



82 Tamara Krawchenko, 2019, Trends and lessons in spatial planning from the OECD countries, Town and Country
Planning Journal.
83 UN Habitat, 2018, International Guidelines on Urban and Territorial Planning, Nairobi, Kenya


                                                                              366
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":418}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":419,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=419"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


мешани шумски насади и избегнување на интензивни практики за управување со
месторастењето, како што се примена на хербициди и внесување на ѓубрива.

       Стратегија та за шуми до 2030 (European Commission, 2021)     се залага за  развој на
шумарството поблиску до природата (closer     -to-nature forestry)  84, концепт заснован на
одгледувачки техники слични на природните процеси          , природна обнова  на шумите и
обезбедување на поширок спектар на екосистемски услуги    .

      Критичните суровини (вклучително и минералите) имаат клучно економско значење
за Европа, но се подложни на ризици од прекини во снабдувањето поради зголемената
глобална побарувачка, особено во контекст на декарбонизацијата. „Европскиот акт за
критични суровини“ претставува с еопфатен рамковен одговор на овие предизвици, кој има
за цел зајакнување на целиот синџир на вредност, диверзификација на изворите на
снабдување со цел намалување на стратешките зависности, како и подобрување на
капацитетите за следење и управување со ризи    ците од прекини. Дополнително, актот ја
поттикнува циркуларната економија и придонесува кон зголемена одржливост и отпорност
на системот за снабдување со критични суровини во ЕУ.

      Повеќето високоразвиени земји   денес, се соочуваат со   сериозни демографски
проблеми како: стареење на населението, бавен раст и намалување   , глобални трендови кои
имаат силно влијание врз     економијата и општеството    во целост.  За справување со
демографските предизвици кои се високо рангирани во политичките агенди се препорачува
воспоставување на одржливост на демографскиот систем, што подразбира: управување со
миграциските текови, имплементација на интегрален пристап на активно стареење и
зголемување на ефикасноста на пазар      от на труд и акумулација и порамномерна
разместеност на човековиот капитал   .

     Одржливиот урбан развој  , како особено важен сегмент од одржливиот просторен
развој, неодамна стана предмет на посебни јавни политики и стратегии во Европа и светот.

       Европската Унија усвои голем број предлози за политики, повелби и декларации   , како
и повеќе документи кои ја воспоставуваат рамката за одржлив урбан развој     : Лајпцишката
повелба за одржливи европски градови (2007), Декларацијата од Марсеј (2008),
Декларацијата од Толедо (2010), Територијалната агенда на ЕУ 2020 (2011), Декларацијата
од Рига (2015) и Урбаната агенда на ЕУ         - Амстердамски пакт (2016)    . Насоките од овие
документи се од особено значење имајќи ја предвид проекцијата за двојно зголемување на
урбаното население во светот до 2050 година   .

      Посебен документ на кој се потпира Новата урбана агенда се  Меѓународните насоки
за децентрализација и пристап до основни услуги за сите    , кој го истакнува значењето на
локалните самоуправи во спроведувањето на политиките за урбан развој, како и во
инклузивното општество каде целото население треба да има пристап до основните услуги.

       Клучните теми и задачи за градовите на глобално ниво, поставени преку
гореспоменатите агенди, стратегии и препораки, се: одржливост, отпорност и креативност
како основни принципи на интегралното планирање на урбаниот развој, кои водат кон
„одржлив“, „отпорен“, „креативен“, „конкурентен“, „паметен“ и „инклузивен“ град.

      Во Територијалната Агенда 2030,    фокусирана на  постигнување на урамнотежен
територијален развој заснован на различностите на Европа           , се истакнува важноста на



84 FOREST EUROPE, 2020. State of Europe’s Forests 2020. Ministerial Conference on the Protection of Forests in
Europe, Madrid


                                                                              367
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":419}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":420,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=420"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


поттикнување и поврзување на урбаните и руралните подрачја преку соработка и
вмрежување во рамки на градовите и меѓу градовите и нивните околни подрачја во истиот
функционален регион, создавајќи перспектива за развој за сите места.

       Достапноста на образованието и грижата за децата е дел од групата приоритетни
развојни политики на глобално ниво. Одржливиот развој подразбира и развој на инклузивно
и квалитетно образование и промовирање на можностите за доживотно учење за сите        . До
крајот на 2030 година неопходно е да се обезбеди      еднаков пристап до сите нивоа на
образование , елиминирање на родовата нееднаквост, како и специјални обуки за ранливите
групи и лицата со попреченост. Квалитетното образование за сите подразбира подобрување
на просторната достапност, изградба и реконструкција на објекти и простори кои се
безбедни, инклузивни и поттикнувачки за престој и учење.

       Светската здравствена организација (World Health Organisation) во своите клучни
документи ја нагласува потребата од обезбедување на здрав живот и социјална
благосостојба за сите возрасни групи и социо -економски слоеви, преку Глобалниот акционен
план за здрав живот и благосостојба за сите 85, од каде произлегува неопходноста од промена
на воспоставените модели на организирање јавни услуги во руралните населби,
подобрување на сообраќајната пристапност и поврзување со општинските центри.

      Во меѓународните документи донесени во последната деценија, нагласена е
потребата од интегрирање на стратегиите за    зачувување, управување и планирање на
историските урбани подрачја во развојните документи          . Урбаната конзервација е
препознаена како дисциплина која не е ограничена само на заштита на индивидуалните
објекти, туку и на поголемите урбани целини, кои се предмет на урбанистичко планирање.

       За остварување на интегрална з  аштита на културното наследство    , која подразбира
постигн ување на  територијална кохезија,  со цел  зачувувањето на карактерот (духот) на
местото , се препорачува    употреба на информациско   -комуникациски  технологии за
документирање, разбирање и презентирање на сложените слоеви на историскиот развој на
урбаните области и нивните компоненти  .

       Препораките, принципите и трендовите поврзани со    просторното планирање во
туризмотво меѓународни рамки треба да се разглед  уваат од различни аспекти  : економски,
социо-културен и еколошки, како основни столбови на одржливиот туристички развој. Од
економски аспект  , стратегиско значење има имплементацијата на Туристичката сателитска
сметка, како стандардна   статистичка рамка и основна алатка за економско мерење на
туризмот . Светската туристичка организација ги нагласува и трендовите и      влијанијата на
туризмот врз животната средина   кои ќе станат сѐ  подоминантни во иднина  86, а веќе се
инкорпорирани во стратешките определби за развој на туризмот во голем број на држави.

       Кога станува збор за урбаниот транспорт,  достапни се збир на мерки за ограничување
на сообраќајот во градовите , со цел намалување на загадувањето , метежот и подобрување
на безбедноста , како иницијативите УВАР кутија (UVARbox) и УВАР размена (UVARexchange)
кои обезбедуваат услови за непреченото патување и регулирањето на пристапот на возилата
до градовите низ различни форми: зони со ниска  и нулта емисија (LEZ/ZEZ), пешачки зони



85 WHO (2019) Stronger Collaboration, Better Health      - Global Action Plan for Healthy Lives and Well     -being for All.
https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/327841/9789241516433     -eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y

86 UNWTO (2018). 12th UNWTO/PATA Forum on Tourism Trends and Outlook    – The Future of Tourism: Road to 2030,
World Tourism Organization, Guilin, China


                                                                              368
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":420}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":421,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=421"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


или зони за наплата од застојот во сообраќајот. Обезбедувањето на алтернативи за
приватните автомобили, преку добро развиен систем за јавен транспорт или достапни опции
за заедничка мобилност, е клучно за прифаќање на регулирањето на пристапот на возилата
до градовите.  Strategic Transport Planning and Evaluation    – The Scandinavian Experience е
документ посветен на стратегиските планирања на транспортот и           методологии  за
евалуација, кои се базираат на екс  -анте евалуација 87, која подразбира :вклучување на сите
транспортни видови во процесот на планирање,   приоретизација на секторските мерки по
транспортен вид и примена на алтернативни стратегии  во процесот на носењето на одлука.

      Во повеќе земји се применуваат методите за евалуација и придружни алатки за
планирање,  како  анализата на трошоците и користи (Cost            -benefit analysis) и
повеќекритериумската анализа (Multicriteria analysis).   Алатките за евалуација интегрирани
со софтверски пакети со модели за побарувачката за транспорт,         даваат придонес во
проценка на влијанијата на различните мерки  кои се применуваат во планирање то.

       Брзите железници ( High Speed Railway -HSR) има ат потенцијал да го трансформира ат
меѓуградскиот систем на Европа и да ја преобликува просторната структура  долгорочно, со
зголемување на пристапноста   и намалување на растојанието преку интеракции време       -
простор . На тој начин    , може да  се создаде интегрирана економија на коридор    која ги
олеснува линеарните поврзувања и проширувања на урбаните површини преку врска   та на
градовите со субурбаниот простор.

      Во у правување со водните ресурси  како посебен предизвик за просторниот развој  ,
неопходно е подобрување на рамнотежата помеѓу понудата и побарувачката на вода,
примена на економски инструменти за управување со водите        и нивно раационално
користење. Современиот европски пристап во одржливото управување со водните ресурси
предлага изработка и спроведување на Планови за управување со речен слив и Програми на
мерки за заштита, како клучни алатки за зачувување и обновување на водните тела.

      Целите и принципите на планските стратешки документи од областа на водите и
водостопанската инфраструктура се начелно слични, но  со различни структури и тежишта на
планските решенија, во зависност од состојбата на водните ресурси и развојните цели на
земјата. Неповолните влијанија врз водниот режим кои ги      носат климатските промени
ефикасно се надминуваат со решенијата за изградба на акумулации   .

      Во обидите да се мапираат глобалните трендови во потрошувачка на вода, воведен е
концептот на воден отпечаток   – виртуелна вода  (вкупен волумен на вода потребна за
производство на стоки и услуги    ). Меѓународната трговија со стоки подразбира проток на
виртуелна вода помеѓу земјите   , што може да биде корисно за земјите со недостиг на вода,
(преку увоз на производи интензивни за вода), со што се намалува притисокот врз домашните
водни ресурси .

     Одржливиот енергетски развој на државите, следејќи ги меѓународните трендови,
треба да обезбеди:

         · Енергетска сигурност    , односно  пристап до енергетски ресурси и технологии      за
      населението и стопанските субјекти  , по прифатливи цени ;

         · Енергетска ефикасност, со примена на градежно        -архитектонски решенија за
      затоплување и ладење на објектите, со кои се намалува потребата од енергија ;


87 Екс анте евалуација (Ex ante evaluation) се применува за проверка и размислување за претходните искуства
пред да се преземат нови активности


                                                                              369
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":421}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":422,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=422"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


         · Зајакнување на транспортната енергетска инфраструктура, што придонесува кон
      диверзификација во снабдувањето и достапноста на енергенси и подобра енергетска
      размена во регионот ;

         · Транзицијата кон декарбонизирана иднина  ;

         · Инвестиции во изградба на хидроенергетски потенцијали, фотоволтаични и
      термално-соларни колекторски системи, ветерници и биогасни електрани, што ќе
      придонесе во намалување на производните капацитети од фосилни горива  и

         · Имплементација на зелени технологии кои го намалуваат штетното влијание врз
      животната средина.

      Телекомуникациската инфраструктура има фундаментално значење за поддршка
на сегашните и идни технолошки трендови и целокупниот процес на дигитализација. Идните
технолошки трендови силно зависат од телекомуникациската основа и нудат можности за
иновации и развој на дигитални производи и сер  виси во голем број области.  Најактуелните
трендови во развојот на телекомуникациските инфраструктури во светот денес,        кои со
сигурност ќе имаат фундаментално значење за развојот на секторот во периодот што следи      ,
се: облак базиран IT систем  , 5G и 6G з мобилни широкопојасни услуги  , IoT уреди , системи за
поддршка на операции и системи    за поддршка на бизнисот    , а втоматизација и вештачка
интелегенција и квантни технологии  - мрежи и алгоритми за енкрипција кои ќе понудат нови
можности за сигурност и оптимизација на телекомуникациските системи    .

      Политиката за животната срединана ЕУ има цел да промовира одржлив развој и да
ја заштити животната средина за сегашните и идните генерации. Истата се темели на
превентивно дејствување, принципот „загадувачот плаќа”, борба против извориштата на
штета во животната средина, примена на принципите на циркуларната економија, заедничка
одговорност и интеграцијата на заштитата на животната средина во другите политики на ЕУ.
И покрај големиот број   ратификуван и глобални и регионални договори во областа на
животната средина , сé уште остануваат предизвици во поглед на ефективното спроведување
и усогласеност со обврските од мултилатералните договори за животна средина.

      Концептот на зелена економија ги зема предвид виталните врски меѓу економијата,
општеството и животната средина и е насочен кон трансформација на производните процеси
и потрошувачките модели, истовремено придонесува за намалување на количините на
отпад, намалено загадување и ефикасно користење на ресурсите, материјалите и енергијата,
придонесувајќи за ревитализација и диверзификација на економиите, создавање на
пристојни можности за вработување, промовирање на одржлива трговија, намалување на
сиромаштијата и подобра распределба на капи        талот и приходот во функција на
подобрување на состојбите во животната средина и квалитетот на живот.

       Просторното планирање како инструмент може да придонесе       во одговор кон
постојните опасности и ризици преку намалување на изложеноста и ранливоста на ризици и
закани, ублажување и прилагодување кон последиците од климатските промени. Република
Северна Македонија има потпишано повеќе меѓународни конвенции, договори и протоколи
(Рамковната конвенција на Обединетите нации за климатски промени на (UNFCCC) 2001
година, Протоколот од Кјото на (UNFCCC), 2006 година, Парискиот договор, 2018 г     одина и
други), со кои превзеде правно    -обврзувачки обврски за ублажување и адаптација на
климатските промени. Амбициозната цел на ЕУ за климатска неутралност до 2050 година,   се
прошири во земјите од Западен Балкан преку донесување на Зелената агенда за Западен



                                                                              370
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":422}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":423,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=423"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


Балкан во која, се вклучени целите за чисти и обновливи извори на енергија и намалување на
влијанието на климатските промени, циркуларна економија, намалување на загадувањето на
воздухот, водите и почвата, воспоставување одржлив систем на земјоделство и
производство на храна и заштита на биодиверзитетот и екосистемите.

       Конвенцијата за  биолошка разновидност  и Рамковната конвенција на ОН за
климатските промени (UNFCCC) ги одразуваат глобалните грижи за состојбата со
биодиверзитетот и предлагаат решенија за унапредување на одржливиот развој кои треба
да се прилагодат/вградат на национално ниво. За промовирање    на одржливиот развој на
глобално ниво до 2030 година , креирани се Целите за одржлив развој на Обединетите Нации .

       Глобална та рамка за биодиверзитет од Кунминг -Монтреал содржи глобални цели до
2030 г одина, за заштит а и обнова на природата преку одржливо користење и поттикнување
на инвестиции за зелена глобална економија.  Стратегијата на ЕУ за зелена инфраструктура
има за цел да ја зачува, обнови и подобри зелената инфраструктура   , да помогне во запирање
на губењето на биолошката разновидност и да им овозможи на екосистемите да ги
испорачуваат своите услуги на луѓето. Како надополнување, Стратегијата на ЕУ за почви до
2030 година воспоставува рамка со конкретни мерки за заштита и обновување на почвите и
нивно одржливо користење .

      Политиките за просторно планирање и намалување на ризиците од      природни и
технички непогоди  на ЕУ се однесуваат на воспоставување на заеднички просторни
развојни цели со гледање на просторот како целина и поединечно на ниво на региони со
слични развојни проблеми и можности, при што просторната компонента на развојот ги
надминува територијалните и политичките граници.

      ЕУ има улога на олеснување на координацијата и соработката помеѓу државите
членки во полето на цивилната заштита, додека државите членки се одговорни за нивните
национални системи на цивилна заштита и управувањето со ризиците од катастрофи.Сепак,
ЕУ обезбедува поддршка во поглед на ресурсите, координацијата и експертизата кога
државите членки се соочуваат со катастрофи или кризи чиј интензитет и последици ги
надминуваат нивните капацитети и способности за ефикасен одговор. Исто така, ЕУ ги
комплементира националните мерки и напори преку подобрување на прекуграничната и
регионалната соработка за превенција и одговор на катастрофите, вклучувајќи ги и
здравствените кризи и другите итни состојби.

       Глобална рамка за намалување на ризикот од катастрофи е Рамката од Сендаи
усвоена на Третата светска конференција на ОН за намалување на ризикот од катастрофи
одржана во Сендаи, Јапонија (Sendai framework for disaster risk reduction 2015    –2030, 2015).
Рамката воспоставува современа основа за отпорен развој на државите и териториите на
глобално ниво преку промена на парадигмата од управување со катастрофи кон управување
со ризици од катастрофи. Тоа води кон градење на отпорност преку суштинско намалување
на ризикот од катастрофи и загуби во животи, средствата за живот и здравје во економските,
физичките, социјалните, културните и еколошките добра на лицата, бизнисите, заедниците и
државите. Основните препораки при просторното и урбанистичкото планирање и корис  тење
на земјиштето, се вклучување на процените на ризици од катастрофи во развојот и
реализацијата на политиките за употреба на земјиштето, примена на градежните
закони/кодови, стандардите и практиките за изградба/реконструкција, со цел да се
обезбедат стр уктури отпорни на катастрофи и реконструкција/обнова на објектите заради
намалување на последиците од катастрофите.


                                                                              371
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":423}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":424,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=424"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


       Просторното планирање, како дел од научно      -технолошкиот напредок заради
примената на географско   -информациски системи и набљудување на земјата, нуди
трансформативна можност и напредок при подготовката за одговор и отпорно
закрепнување, подобрување на системи  те за рано предупредување за повеќе опасности и
блиско следење на комплексот итни случаи и во трансграничен контекст.

       Дигитализацијата на процесите во просторното и урбанистичкото планирање
претставува стратешки приоритет за воспоставување поефикасен, транспарентен и
интегриран систем за управување со просторот        преку примена на   ГИС алатки  во
планирањето на просторот.  Современите европски практики укажуваат дека примената на
дигитални платформи и географски информациски системи овозможува поголема
достапност на податоците, подобра координација меѓу институциите и повисок квалитет на
планската документација. INSPIRE дир  ективата на Европската унија може да послужи како
концептуална и методолошка рамка за развој на национални стандарди, особено во делот на
пристапноста, разменливоста и управувањето со просторните податоци, прилагодени на
националниот контекст и законодавст во.

       Дигитализацијата на просторното планирање подразбира воспоставување јасна
институционална структура и уредени надлежности, со што се зголемува ефикасноста на
планските процеси преку намалување на административните трошоци и времето за
обработка на документ  и. Имплементацијата на Геоинформацискиот систем за просторно
планирање, како дел од Националната инфраструктура на просторни податоци (НИПП),
придонесува за рационализација на ресурсите, поголема транспарентност и подобра
меѓуинституционална координација,  како и овозможување на јавна партиципација преку
дигитални алатки. Овој процес претставува долгорочна трансформација која води кон
современ, интероперабилен и ефикасен систем за управување со просторот, усогласен со
европските практики.





                                                                              372
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":424}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":425,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=425"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


   Список на кратенки


Кратенка     Значење
AI                 Artificial intelligence (Автоматизација и вештачка интелегенција)
CAT           Calbe TV (Кабелска телевизија)
                  Digital Video Broadcasting     ‑ Cable (Дифузија на дигитална дифузија
DVB ‑C
             преку кабел)
                  Digital Video Broadcasting    ‑ Terrestrial (Земска дифузија на дигитална
DVB ‑T
               телевизија)
ECTS         European train contol system (Европски контролен систем за возови)
EIA           Environmental Impact Assessment
EK           Европска комисија
EUNIS        Европски Информациски систем на природата
FAO          Организација на Обединетите нации за храна и земјоделство
FWA           Fixed Wireless Access (Фиксен безжичен пристап)
HFC          Хидрофлуоројаглероди
HSR           High -speed rail (Брза железница)
HWRP        Програма за хидрологија и водни ресурси
IBNET        Меѓународна бенчмарк мрежа за водоводни и санитарни претпријатија
IBRD         Меѓународна банка за обнова и развој
IMA            International mineral association
INM            Invest Macedonia
INSPIRE       Инфраструктура за просторни информации во Европската Заедница
IoT             Internet of Things (Интернет на нешта)
IP              Internet Protocol (Интернет протоколот)
IPCC         Интернационалниот панел за климатски промени
IPCC         Меѓувладин панел за климатски промени
                Internet Protocol TV (Технологија за пренос на телевизиска програма
IPTV
             преку мрежи базирани на Интернет протоколот)
ISO             International Organization for Standardization
IUCN        Меѓународна унија за заштита на природата
JICA          Јапонска агенција за меѓународна соработка
LAN            Local Area Network (Локална мрежа)
LUP -MR     Планирање на користење на земјиштето за минерални ресурси
Mbps         Megabits per second (106 Бити во секунда Mbit/s)
NMVOC      Не-метан испарливи органски соединенија
NOx          Азотни оксиди
OTT          Over-the-Top
SOx          Сулфур оксиди
STM          Synchronous Transport Module (Синхрон транспортен модул)
UN           United Nations
UNDP        Програма за развој на Обединетите нации
              United Nation office for disaster Risk Reduction (Канцеларија на
UNDRR
             Обединетите нации за намалување на ризиците од катастрофи)


                                                                              373
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":425}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":426,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=426"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


UNFCCC      Рамковна конвенција на Обединети Нации за климатски промени
UNWTO       Светска туристичка организација на Обединетите нации
             Urban Vehicle Access Regulations (Регулирањето на пристапот на
UVAR
              возилата до градовите)
               Voice Over Internet Protocol (Технологија за пренос на говор преку
VoIP
           мрежи базирани на Интернет протоколот)
VR              Virtual Reality (Виртуелна реалност)
               Wireless Fidelity (Фамилија на комуникациски протоколи за безжични
Wi-Fi
             локални мрежи базирани на IEEE 802.11 стандарди)
             Worldwide Interoperability for Microwave Access (Фамилија на
WiMAX       комуникациски протоколи за бежичен широкопојасен пристап базиран
             на IEEE 802.16 стандарди)
               x Digital Subscriber Line (семејството на технологии за дигитална
xDSL
             претплатничка линија)
XR           eXtended Reality (Продолжена реалност)
АВРСМ       Агенција за вработување на Република Северна Македонија
АД          Акционерско друштво
АДС         Активни деловни субјекти
АЕ (АЕРСМ)    Агенција за енергетика на Република Северна Македонија
АЕК          Агенција за електронски комуникации
АКН          Агенција за катастар на недвижности
АМС          Агенција за млади и спорт
АПП          Агенција за планирање на просторот
АППТ         Агенција за поддршка и промоција на туризмот
АРМ         Армија на Република Македонија
АСМ          Агенција за спорт и млади
              Агенција за финансиска поддршка во земјоделството и руралниот
АФПЗРР
               развој
АХВ          Агенција за храна и ветерина
АЦВ          Агенција за цивилно воздухопловство
БДВ          Бруто додадена вредност
БДП          Бруто домашен производ
БРР         Биро за регионален развој
ВЕЦ          Ветерни електрични централи
ВПР          Вардарски плански регион
ГЗРСМ       Геолошки завод на Република Северна Македонија
ГИС         ГеоИнформатички Системи
ГУП          Генерален урбанистички план
            Државен автоматски мониторинг систем за квалитет на амбиентниот
ДАМСКАВ
              воздух
ДВ          Далекувод
ДЗИС         Дирекција за заштита и спасување
ДЗС         Државен завод за статистика
ДИЖС       Државен инспекторат за животна средина



                                                                              374
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":426}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":427,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=427"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


ДКСК        Државна комисија за спречување на корупција
ДМО         Дестинациски менаџмент организации
ДТИРЗ        Дирекција за технолошко -индустриски развојни зони
ЕВН         ЕВН Македонија – оператор на дистрибутивниот систем
ЕЕА          European Environment Agency  (Европска агенција за животна средина)
ЕЕС           Електроенергетски систем
ЕК           Европска Комисија
ЕЛС         Единици на локална самоуправа
ЕСМ         Електрани на Северна Македонија
ЕУ           Европска унија
ЕУРОСТАТ     Статистички завод на Европска Унија
ЖРСМ, АД  -
             Акционерското друштво за железнички транспорт
Транспорт
ЗЗСК         Завод за заштита на спомениците на културата
ЗЕЛС         Заедница на единиците на локална самоуправа
ЗП           Заштитен предел
ЗПа          Заштитени подрачја
ИЗИИС        Институт за земјотресно инженерство и инженерска сеизмологија
ИЈЗ           Институт за јавно здравје
ИКТ         Информатичко -комуникациска технологија
ИПР          Источен плански регион
ИСРСМ       Институт за стандардизација на Република Северна Македонија
ЈВП           Јавни водоводни претпријатија
ЈЗПР          Југозападен плански регион
ЈИПР          Југоисточен плански регион
ЈКП           Јавно комунално претпријатие
              Јавно претпријатие за железничка инфраструктура        - Железници на
ЈП ЖРСМ
             Република Северна Македонија
ЈПВК          Јавно претпријатие водовод и канализација
ЈПДП         Јавно претпријатие за државни патишта
ЈПНШ         Јавно претпријатие  - Национални шуми
ЈПССДП       Јавно претпријатие за стопанисување со станбен и деловен простор
КБР          Конвенција за биолошка разновидност
КХВ          Комисија за хартии од вредност
КЦ           Конзерваторски центар
ЛПП         Ловна планирана површина
МАКСТАТ     База на податоци на Државен завод за статистика
МАНУ       Македонска академија на науки и уметности
МВР         Министерство за внатрешни работи
МДТ         Министерство за дигитална трансформација
МЕМО       Национален оператор на пазар на електрична енергија
МЕПСО      Македонскиот електропреносен систем -оператор
МЕРМС      Министерство за енергетика, рударство и минерални суровини
МЕТ         Министерство за економија и труд



                                                                              375
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":427}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":428,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=428"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


МЖСПП      Министерство за животна средина и просторно планирање
МЗ          Министерство за здравство
МЗШВ       Министерство за земјоделство, шумарство и водостопанство
МИОА       Министерство за информатичко општество и администрација
МКТ         Министерство за култура и туризам
МЛС         Министерство за локална самоуправа
М-НАВ       Македонска навигација
МНРНТ       Министерство за надворешни работи и надворешна трговија
МО          Министерство за одбрана
МОН         Министерство за образование и наука
МП          Министерство за правда
МТ          Министерство за транспорт
МТСП        Министерство за труд и социјална политика
МФ          Министерство за финансии
МФО        Меѓународни фондови
НБРСМ      Народна банка на Република Северна Македонија
НВО         Невладини организации
НИПП        Национална инфраструктура на просторни податоци
НИСП        Национален информативен систем за природа
НКЦ         Национален конзерваторски центар
             Акционерско друштво во државна сопственост за вршење енергетска
НОМАГАС
              дејност пренос на природен гас НОМАГАС Скопје
НП          Национален парк
НРД         Национална Радиодифузија
НТЕС         Номенклатура на територијални единици за статистика
НТС         Национална транспортна стретегија
НУЗКН       Национална установа за заштита на културното наследство
ОИЕ         Обновливи извори на енергија
ОКТА         Рафинерија на нафта
ОН          Обединети нации
ОРЖВ       Одделни растителни и животински видови
ПНП         Повеќенаменско подрачје
ПОПР       Полошки плански регион
ПОУМ       План за одржлива урбана мобилност
ПП          Парк на природа
ППЕ         Противпожарни единици
ПППК        Предел со посебни природни карактеристики
ПР          Природна реткост
ППР          Пелагониски плански регион
ППРМ        Просторен план на Република Македонија
ППРСМ       Просторен план на Република Северна Македонија
РБСМ         Развојна банка на Северна Македонија
РВС          Регионален водоснабдителен систем




                                                                              376
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":428}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":429,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=429"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


              Регулаторна комисија за енергетика, водни услуги и услуги за
РКЕ
             управување со комунален отпад на Република Северна Македонија
РРО          Регион ранлив на опустинување
РСМ         Република Северна Македонија
РЦУО        Регионален центар за управување со отпад
САД         Соединети Американски Држави
СКПР         Скопски плански регион
СО          Сеизмолошка опсерваторија (на ПМФ -УКИМ)
СП          Споменик на природа
СПОВ        Станица за пречистување на отпадни води
СПР          Североисточен плански регион
СПР          Строг природен резерват
ТEЦ          Термоцентрала
ТЕ          Термо електрана
TEН -T        Трансевропската транспортна мрежа
ТЕТО         Термоцентрала -топлана
ТИРЗ        Технолошко -индустриски развојни зони
ТППЕ         Територијални противпожарни единици
ТС           Трансформаторска станица
УЗКН         Управа за заштита на културното наследство
УЈП          Управа за јавни приходи
УНДП        Програма за развој на Обединетите нации
УНЕП        Програма на Обединетите Нации за животната средина
УНЕСКО       Организацијата на Обединетите нации за образование, наука и култура
УНИЦЕФ     Фондот за децата на Обединетите нации
УСД         Американски долари
УХМР        Управа за хидрометеоролошки работи
ФАО         Организација за храна и земјоделство на Обединетите нации
ФЕЦ         Фотоволтаичнa електричнa централa
ФЗНХ         Факултет за земјоделски науки и храна   - Скопје
ФЗО        Фонд за здравствено осигурување
ФПТН        Факултет за природни и технички науки
ХЕЦ          Хидроцентрала
ХИВ         Хемиска индустрија Велес
ХС           Хидросистем
ЦЕ          Циркуларна економија
ЦЕФТА       Централно европски договор за слободна трговија
ЦРПР        Центар за развој на плански региони
ЦУК         Центар за управување со кризи
ШСЕ        Шумско стопанските единици





                                                                              377
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":429}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":430,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=430"}>>>
           Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


  Листа на карти


Наслов :                                                                    Состојба
Положба на Република Северна Македонија во окружувањето                А1012501
Земјоделство и земјоделско земјиште                                    А1012502
Шуми и шумско земјиште                                              А1012503
Минерални ресурси                                                   А1012504
Демографија                                                         А1012505
Урбан развој                                                         А1012506
Јавни функции                                                       А1012507
Економски развој                                                     А1012508
Туризам                                                             А1012509
Сообраќај и сообраќајна инфраструктура                                  А1012510
Управување со води, водостопанство и хидротехничка инфраструктура         А1012511
Енергетика и енергетска инфраструктура                                  А1012512
Телекомуникации и телекомуникациска инфраструктура                     А1012513
Животна средина                                                     А1012514
Заштита на природата                                                 А1012515
Културно наследство                                                  А1012516
Опасност од природни непогоди                                         А1012517
Намена на земјиште                                                   А1012518
Систем на населби и сообраќајна мрежа                                  А1012519
Водостопанска и енергетска инфраструктура                               А1012520
Реонизација и категоризација на просторот за заштита                      А1012521
Наслов:                                                              Проекција
Земјоделство и земјоделско земјиште                                    А1012522
Шуми и шумско земјиште                                              А1012523
Минерални ресурси                                                   А1012524
Демографија                                                         А1012525
Урбан развој                                                         А1012526
Јавни функции                                                       А1012527
Економски развој                                                     А1012528
Туризам                                                             А1012529
Сообраќај и сообраќајна инфраструктура                                  А1012530
Управување со води, водостопанство и хидротехничка инфраструктура         А1012531
Енергетика и енергетска инфраструктура                                  А1012532
Телекомуникации и телекомуникациска инфраструктура                     А1012533
Животна средина                                                     А1012534
Климатски промени                                                   А1012535
Заштита на природата                                                 А1012536
Намена на земјиште                                                   А1012537
Систем на населби и сообраќајна мрежа                                  А1012538
Водостопанска и енергетска инфраструктура                               А1012539
Реонизација и категоризација на просторот за заштита                      А1012540


                                                                             378
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":430}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":431,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=431"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


   Листа на слики


Слика бр. 1 Статус на регионални просторни планови во 2021 година,    ...............................................3

Слика бр. 2 Климатски подрачја, Извор: EEA, SOER, 2010    .......................................................................38

Слика бр. 3 Ловностопански подрачја, ловишта со репроцентри    ........................................................49

Слика бр. 4 Индекс на аридност (црвена и жолто  – регион ранлив на опустинување), Извор:
Атлас на ерозија, суша и опустинување на РСМ, И. Блинков и др., 2021 година    ..........................50

Слика бр. 5 Појава на металични минерални сурови на територија на РСМ, Извор: Стратегија
за геолошки истражувања и одржливо искористување и експлоатација на минерални
суровини на РСМ 2025 -2045, МАНУ  ...................................................................................................................52

Слика бр. 6  Појава на неметалични минерални суровини,   Извор: Стратегија за геолошки
истражувања и одржливо искористување и експлоатација на минерални суровини на    РСМ
2025 -2045, МАНУ  .........................................................................................................................................................53

Слика бр. 7 Активни рудници на неметалични минерални суровини,  Извор: Министерство за
економија на Република Северна Македонија   ..............................................................................................54

Слика бр. 8   Појави на енергетски минерални суровини,    Извор: Стратегија за геолошки
истражувања и одржливо искористување и експлоатација на минерални суровини на    РСМ
2025 -2045, МАНУ  .........................................................................................................................................................55

Слика бр. 9 Степен на урбанизација во 2021 година   ..................................................................................66

Слика бр. 10 Сообраќајна достапност на општинските центри во однос на 15   -минутни и 30 -
минутни изохрони .........................................................................................................................................................67

Слика бр. 11 Иницијативи за изградба на стопански објекти надвор од урбани опфати (за
период 2005 – 2021) ....................................................................................................................................................84

Слика бр. 12 Главни речни сливови и под -сливови во Република Северна Македонија   .........96

Слика бр. 13 Вкупни расположиви водни ресурси по подсливови за референтниот период
1991-2020 (милиони m3) ............................................................................................................................................97

Слика бр. 14 Енергетска инфраструктура во секторот за природен гас, Извор: НОМАГАС       . 101

Слика бр. 15   Eлектроенергетски систем на РСМ, Извор: МЕПСО, План за развој на
електропреносниот систем за период 2023  -2032, Скопје, 2022  ........................................................104

Слика бр. 16 Просторна база на податоци за Просторниот план    .......................................................110

Слика бр. 17 Пределска разновидност во РСМ, Извор: Меловски и др. 2019    ..............................123

Слика бр. 18 Надлежности на националните установи за заштита на културното наследство,
Извор: Заштитно  - конзерваторски основи за подрачјето на опфат на Просторниот план на
Република Северна Македонија 2021 -2040  ................................................................................................. 128

Слика бр. 19 Поплави во РСМ за периодот 2006  -2023, Извор: Студија „Природни непогоди и
техничко -технолошки хаварии за просторниот план на РСМ (2021  -2040)“ ................................. 134

Слика бр. 20 Потенцијални плавни површини во РСМ,  Извор: Студија „Природни непогоди и
техничко -технолошки хаварии за просторниот план на РСМ (2021-2040)” ................................. 134

Слика бр. 21 Ранливост на суша на територијата на Република Северна Македонија,    Извор:
Atlas on Erosion, Drought and Desertification of the Republic of North Macedonia, 2020        ........135





                                                                              379
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":431}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":432,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=432"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


Слика бр. 22 Регистрирани лавини, луњи и снежни намети, во период од 2005  -2020 година,
Извор: Студија „Природни непогоди и техничко -технолошки хаварии за просторниот план на
РСМ (2021-2040)“ .......................................................................................................................................................136

Слика бр. 23  Подложност кон свлекување, за повратен период на максимално очекувано
сеизмичко забрзување од 475 години,    Извор: Студија „Природни непогоди и техничко      -
технолошки хаварии за просторниот план на Република Северна Македонија (2021     -2040)“
 ...............................................................................................................................................................................................137

Слика бр. 24   Ерозија развиена според методот EMP(Erosion Potential method),        Извор:
Блинков и др. , 2020  ...................................................................................................................................................138

Слика бр. 25 Пожари на отворен простор по општини (2005   -2023 година) и територијални
противпожарни единици,   Извор: Студија „Природни непогоди и техничко     -технолошки
хаварии за просторниот план на Република Северна Македонија (2021  -2040)“  ......................139

Слика бр. 26  Сеизмички хазард (максимално земјино забрзување) за повратен период од
475год., Извор: Студија „Природни непогоди и техничко -технолошки хаварии за просторниот
план на Република Северна Македонија (2021  -2040)“ ............................................................................141

Слика бр. 27 Ризик од земјотреси за сеизмички повратен период од 475 години по општини и
градот Скопје (Процент на оштетена во однос на изградена површина),     Извор: Студија за
просторниот план на РСМ (2021-2040), Природни непогоди и техничко -технолошки хаварии
 ..............................................................................................................................................................................................142

Слика бр. 28 Ризик од пожари по општини,  Извор: Студија „Природни непогоди и техничко   -
технолошки хаварии за просторниот план на Република Северна Македонија (2021     -2040)“
 ..............................................................................................................................................................................................143

Слика бр. 29 Реонизацијата на металични минерални суровини   .......................................................186

Слика бр. 30 Реонизацијата на неметаличните минерални суровини   .............................................188

Слика бр. 31 Реонизацијата на енергетски минерални суровини   .......................................................189

Слика бр. 32 Вкупно население за 2021 година и проекции за 2030 и 2040 година      ...............193

Слика бр. 33 Хиерархија на центри на урбаниот систем на РСМ    ........................................................201

Слика бр. 34 Бруто -домашен производ (БДП), 2021 и 2040, според тековно развојно сценарио
(ТРС) ...................................................................................................................................................................................219

Слика бр. 35 Вкупни расположиви водни ресурси по подсливови во планскиот период, под
влијание на климатските промени за сценариото RCP8.5 (милиони m3)     ......................................235

Слика бр. 36 Глобален комплексен ВСС на РСМ  (постоечки и планирани акумулации)  ........244

Слика бр. 37 Планирани централи во преносната мрежа   ......................................................................254

Слика бр. 38 Мапа на гасоводниот систем во Република Северна Македонија   .........................257





                                                                              380
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":432}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":433,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=433"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


   Листа на гра фи ци


График бр. 1 Старосни пирамиди на населението по пол за 2002 и 2021 година, Извор: ДЗС
 ................................................................................................................................................................................................60

График бр. 2 Вкупен обем, на внатрешни миграции во РСМ, 2005  -2022, Извор: ДЗС  ..............61

График бр. 3  Распределба на странски туристи според места на посетеност 2012       -2022,
Извор: ДЗС ........................................................................................................................................................................88

График бр. 4   Недвижно културно наследство по видови во РСМ,       Извор: Национален
конзерваторски центар  ............................................................................................................................................130

График бр. 5 Структура на намена на земјиште  ..........................................................................................148

График бр. 6  Промена на вкупно население во РСМ според четири сценарија, 2021    -2040г.
 ..............................................................................................................................................................................................192

График бр. 7 Промена на вкупно население во РСМ (%) според четири сценарија, 2021  -2040
г. ...........................................................................................................................................................................................192

График бр. 8  Индекс на стареење (65+/0   -14) на РСМ во 2021 и 2040 според очекуваното
сценарио, по региони ................................................................................................................................................194

График бр. 9 Застапеност на општините според популациската големина, 2021   -2040 г, во %
 ..............................................................................................................................................................................................197

График бр. 10 Потреби за вода за водоснабдување по сливови за период 2021  -2040 година
 ..............................................................................................................................................................................................235

График бр. 11 Потреби за вода за наводнување и вкупни потреби за наводнување по месеци
и по сливови/подсливови  .......................................................................................................................................241

График бр. 12 Потреби за вода за наводнување и вкупни потреби за наводнување по месеци
и по сливови/подсливови со влијание од климатски промени   ...........................................................241

График бр. 13 Инсталирана моќност и очекувано годишно производство на производни
капацитети по технологии и соодветни енергенси за периодот до 2040 год.      ............................253

График бр. 14 Распределба по региони на планирани централи во високонапонска преносна
мрежа ................................................................................................................................................................................254

График бр. 15 Емисија на CO     2 за секоја година според технологијата на согорување на
фосилните горива и коефициентот на емисија по поедини енергенси     .........................................259

График бр. 16 Биланс на намена на земјиштето до 2040 година   ......................................................300





                                                                              381
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":433}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":434,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=434"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план



     Листа на табели


Табела бр. 1 Состојба, предвидувања и процент на остварено (во 1 000 ha или 1 000 број грла)
 ................................................................................................................................................................................................. 11

Табела бр. 2 Видови на дивеч по ЛПП (Ловна планирана површина)     ................................................13

Табела бр. 3 Вкупно население на Република Северна Македонија, според пописи на
население (1994, 2002, 2021) и проекции на ППРМ (2002  -2020) , Извор: ДЗС, ППРМ  ..............14

Табела бр. 4 Стапки на раст на македонскиот БДП 2004    -2020 година, во %   , Извор: НБРСМ
 .................................................................................................................................................................................................19

Табела бр. 5 П ланиран и остварен туристички промет во РСМ .............................................................21

Табела бр. 6 П ланирани и остварени приходи од туризмот во РСМ ...................................................21

Табела бр. 7 Планирани и остварени легла во РСМ   .....................................................................................21

Табела бр. 8 Намена на површини (продуктивно земјиште) во 2020 година    ................................34

Табела бр. 9 Намена на површини (продуктивно земјиште) во 2021 година    ................................. 34

Табела бр. 10 Споредбен биланс на намена за непродуктивно земјиште   .......................................35

Табела бр. 11 Поледелски култури по региони во РСМ 2021 година    ..................................................42

Табела бр. 12 Градинарски култури по региони во РСМ 2021 година    ................................................43

Табела бр. 13 Производство на овошје (t) по региони во РСМ 2021 година    ................................... 44

Табела бр. 14 Преглед на број на добиток, живина и пчелни семејства, 2021 година    ...............45

Табела бр. 15     Број на население и домаќинства во РСМ, 1948            -2021 година,
Извор:https://makstat.stat.gov.mk     .......................................................................................................................57

Табела бр. 16  Просторно –географски карактеристики на регионите во РСМ, 2021 година,
Извор: ДЗС ........................................................................................................................................................................58

Табела бр. 17 Општи и специфични стапки на наталитет, Извор: ДЗС    ...............................................59

Табела бр. 18 Стапка на природен прираст, по региони, Извор: ДЗС    .................................................59

Табела бр. 19  Бројна состојба и структура на работоспособното население и стапки на
активност во РСМ, 2021 година, Извор: ДЗС   ...................................................................................................60

Табела бр. 20 Доселени и отселени лица, 2005 -2022, Извор: ДЗС  ......................................................61

Табела бр. 21 Населби во РСМ по демографска големина, Извор: ДЗС     ...........................................63

Табела бр. 22 Сооднос на демографските големини на најголемите градски населби, Извор:
ДЗС .......................................................................................................................................................................................64

Табела бр. 23 Компаративен преглед на процесот на урбанизација на градовите, Извор: ДЗС
 ................................................................................................................................................................................................64

Табела бр. 24 15 Урбана густина во 2021 година (жители/ha)   ...............................................................67

Табела бр. 25  Вкупен број на станови и учество на населени и ненаселени станови во
вкупниот број, во 2021 година, Извор: ДЗС  .......................................................................................................71

Табела бр. 26 Станбена густина (станови/ha)   ................................................................................................72

Табела бр. 27 Број на средни училишта, ученици и професори, Извор: ДЗС    ...................................75

Табела бр. 28 Вкупен број на матични лекари и број на лекари на 1.000 осигурени лица, 2022
година, Извор: ФЗО  .......................................................................................................................................................77

Табела бр. 29 Национални установи на културата во Република Северна Македонија      ...........79


                                                                              382
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":434}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":435,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=435"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


Табела бр. 30 Број на домашни и странски туристи по региони, 2012  -2022, Извор: ДЗС  ........86

Табела бр. 31 Реализирани ноќевања на домашни и странски туристи по региони, 2012  -2022,
Извор: ДЗС ........................................................................................................................................................................87

Табела бр. 32 Капацитети за сместување по плански региони, Извор: ДЗС    ...................................88

Табела бр. 33 Гранични премини, Извор: ДЗС  .................................................................................................91

Табела бр. 34   Просечен годишен дневен сообраќај за период од 2017       -2022 година,
Извор:ЈПДП  ......................................................................................................................................................................92

Табела бр. 35 Примарна и секундарна аеродромска мрежа   .................................................................. 93

Табела бр. 36 Изградени брани со акумулации во РСМ   ...........................................................................98

Табела бр. 37 Брани во фаза на изградба  .........................................................................................................99

Табела бр. 38  Производство на електрична енергија во 2023 година, според технологија,
Извор: Регулаторна комисија за енергетика и водни ресурси на РСМ     ...........................................103

Табела бр. 39  Број на активни претплатници на широкопојасен пристап на интернет по
пристапна брзина за четвртиот квартал од 2023 година,    Извор: АЕК, Извештај за развој на
пазарот за електронски комуникации во четвртиот квартал од 2023 година     .............................105

Табела бр. 40 Биланс и структура на намена на земјиштето    ................................................................147

Табела бр. 41 Проекции на вкупниот број на население по општини   - очекувано сценарио 195

Табела бр. 42 Структура и карактеристики на урбани  от систем ........................................................199

Табела бр. 43 Просторна распределба на урбаните средини и центри во однос на планските
региони .............................................................................................................................................................................201

Табела бр. 44 Класификација на урбана густина според европски стандарди     ..........................202

Табела бр. 45 Класификација на станбена густина според европски стандарди      .....................209

Табела бр. 46 Препораки за организација на јавните услуги според хиерархиското ниво на
населбата ........................................................................................................................................................................214

Табела бр. 47 Организација на туристичките просторни единици    ....................................................223

Табела бр. 48 Предвиден и остварен туристички промет во РСM    ....................................................226

Табела бр. 49 Предвидени и остварени приходи во РСM    .....................................................................226

Табела бр. 50 Предвидени и остварени легла во РСM    ...........................................................................226

Табела бр. 51 Предвидување на туристички параметри и по региони и вкупно во РСM     ......226

Табела бр. 52 Планирана изградба и реконструкција на патни правци    .........................................228

Табела бр. 53 Планирана изградба и реконструкција на  железнички пруги ...............................229

Табела бр. 54 Гранични премини по региони    – планирани, Извор: Програма за развој по
плански региони, ДЗС и предлози за нови премини   ................................................................................230

Табела бр. 55 Секундарна аеродромска мрежа  ..........................................................................................231

Табела бр. 56 Поделба на населените места по категории   ...................................................................234

Табела бр. 57 Вкупна и пооделна водоснабдителна норма за период до 2040 г.    .....................234

Табела бр. 58 Индикатори на водниот биланс (2040 година, без климатски промени)    ........236

Табела бр. 59 Индикатори на водниот биланс (со климатски промени, 2040 година)      ..........236

Табела бр. 60 Проекција на водоснабдителните системи за поголеми населени места     .......237

Табела бр. 61 Проекција на канализационите системи за поголеми населени места    ............239




                                                                              383
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":435}>>>

<<<PAGE_START {"PDF_PAGE":436,"PDF_LABEL":null,"METHOD":"native","REVIEW_REQUIRED":false,"SOURCE_PDF_SHA256":"543728e01b65fb92a6187f51db802eb3e312fa6c9f217a3bb204be095386fdc2","SOURCE_LINK":"plan.pdf#page=436"}>>>
            Просторен план на Република Северна Македонија  – Нацрт план


Табела бр. 62   Преглед на наводнувани површини и потребни количини на вода за
наводнување за 2040 година   ...............................................................................................................................242

Табела бр. 63 Усвоен комплексен ВСС на подслив Пчиња   ....................................................................245

Табела бр. 64 Усвоен комплексен ВСС на подслив Брегалница    .........................................................245

Табела бр. 65 Усвоен комплексен ВСС на слив Струмица    ....................................................................246

Табела бр. 66 Усвоен комплексен ВСС на подслив Црна Река    ...........................................................246

Табела бр. 67 Усвоен комплексен ВСС на слив Црн Дрим   .....................................................................247

Табела бр. 68 Усвоен комплексен ВСС на подслив Треска    ...................................................................247

Табела бр. 69 Усвоен комплексен ВСС на слив Вардар    .........................................................................248

Табела бр. 70 Планирани термоцентрали до 2040 година    ................................................................... 251

Табела бр. 71 Планирани хидроцентрали до 2040 година    ....................................................................252

Табела бр. 72 Планирани фотонапонски и ветерни централи до 2040год. во преносна мрежа
Извор: МЕПСО, План за развој на електропреносниот систем за период 2023     -2032, Скопје,
2022. ..................................................................................................................................................................................252

Табела бр. 73 Инсталирана моќност Pinst во MW и годишно производство Wgod во GWh од
производни капацитети по технологии и енергенси до 2040 година    ..............................................252

Табела бр. 74 Проекција на количината на комунален отпад, тон/година   ...................................266

Табела бр. 75   Главни карактеристики на климатските сценарија и нивните просторни
импликации ................................................................................................................................................................... 270

Табела бр. 76 Број на подрачја по категории и природни реткости (2040 година)     ..................277

Табела бр. 77 Преглед на подрачја по заштитни категории и природни реткости    ....................278

Табела бр. 78 Број на добра превидени за валоризација  ......................................................................284

Табела бр. 79 Предлог за валоризација (2025 -2040) ..............................................................................285

Табела бр. 80 Добра предвидени за ревалоризација   .............................................................................285

Табела бр. 81 Предлог за ревалоризација (2025 -2040) .........................................................................286

Табела бр. 82 Основни елементи, фази и соодветни мерки за намалување на загрозеноста од
катастрофи  .....................................................................................................................................................................287

Табела бр. 83 Мерки за управување со ризикот од поплави   ...............................................................289

Табела бр. 84 Биланс и структура на намена на земјиштето до 2040 година     ............................300





                                                                              384
<<<PAGE_END {"PDF_PAGE":436}>>>

